I. MỞ ĐẦU:
Việt Nam là một nước nhiệt đới gió mùa. Do vị trí địa lý, Việt Nam rất đa dạng về địa
hình, kiểu đất, cảnh quan, có đặc trưng khí hậu khác nhau giữa các miền. Trải dài từ 8030
tới 230 vĩ độ Bắc, với sự khác biệt về khí hậu và địa hình giữa các miền nên Việt Nam có
sự đa dạng lớn về môi trường tự nhiên và sinh học. Hệ sinh thái từ rừng mưa thường xanh
cận nhiệt đới ở phía Bắc tới rừng khộp nhiệt đới ở phía Nam, rừng ngập mặn và đất ngập
nước ven biển đã tạo ra hệ động, thực vật phong phú và có giá trị. Đặc điểm đó là cơ sở rất
thuận lợi để giới sinh vật phát triển đa dạng về thành phần loài, phong phú về số lượng.
Lĩnh vực sinh học hiện nay vẫn còn nhiều điều mới lạ và bí ẩn bởi những gì chúng ta biết
mới chỉ là một phần rất nhỏ của thiên nhiên rộng lớn này. Không chỉ các nhà sinh học
trong nước mà nhiều nhà sinh học nước ngoài đến Việt Nam để nghiên cứu về đa dạng sinh
học (ĐDSH) bởi sự bùng nổ của công nghệ sinh học, vấn đề kiểm soát các thông tin di
truyền và an toàn sinh học được đặt ra trên phạm vi quốc tế.
Theo công ước về đa dạng sinh học được đưa ra vào năm 1992 tại hội nghị Liên Hiệp
Quốc về môi trường và sự phát triển, đa dạng sinh học (ĐDSH) được định nghĩa: "là toàn
bộ sự phong phú của các cơ thể sống và các tổ hợp sinh thái mà chúng là thành viên, bao
gồm sự đa dạng bên trong giữa các loài vật và sự đa dạng của các hệ sinh thái". Đa dạng
sinh học là sự phong phú về nguồn gen, về giống, loài sinh vật và hệ sinh thái trong tự
nhiên. Trong hệ sinh thái, số lượng các giống, các loài nhiều tức là phong phú về nguồn
gen thì tính đa dạng sinh học cao (theo luật Bảo vệ môi trường).
Đa dạng sinh học có một vai trò rất quan trọng đối với sự sống trên trái đất, không có gì
thay thế được nhưng trong thời kỳ phát triển hiện nay, khi xu hướng toàn cấu hoá, công
nghiệp hoá đang trên đà phát triển. Việt Nam cũng không nắm ngoài xu thế đó, là một
Vấn đề suy giảm đa dạng sinh học - Nguyễn Thị Hiền Thảo - Page 1
ĐDSH
Việt
Nam
Đa dạng
nguồn
gen
Đa dạng

sự tấn công một cách dữ dội của các loài nhập cư cũng như sự cạnh tranh của các kẻ thù
khác. Các chu trình hoá học và thuỷ văn tự nhiên đang bị phá vỡ do việc phá rừng và mỗi
năm có hàng tỷ tấn đất mặt đã bị bào mòn và cuốn trôi theo các dòng nước xuống các ao hồ
đại dương. Loài người đang sử dụng một trong những nguồn tài nguyên thiên nhiên quý
giá nhất mà không thể thay thế được trên thế giới, đó là sự đa dạng sinh học - cơ sở của sự
sống còn, sự thịnh vượng và sự phát triển bền vững của chính họ. Tất cả tài sản quý giá đó
rất cần thiết để đáp ứng các nhu cầu hàng ngày của loài người hiện nay, trong tương lai,
cũng như đã đáp ứng cho tổ tiên trước kia. Thế nhưng loài người đã không biết giữ gìn
nguồn tài nguyên quý giá đó mà lại đang khi thác quá mức, tiêu hao và phá huỷ nó với
danh nghĩa là để phát triển. sự suy thoái đa dạng sinh học trên trái đất hàng ngày, hàng giờ
âm thầm phá huỷ khả năng phát triển của loài người. Việt nam cũng như nhiều nước khác
trên thế giới đang đứng trước những thử thách lớn về vấn đề suy giảm đa dạng sinh học.
Để có cái nhìn và cách hiểu chính xác, bằng phương pháp thu thập và kế thừa tài liệu
qua sách, mạng và internet... phân tích theo cấu trúc logic của các tài liệu thu thập được,
Nghĩ ngược lại những quan điểm thông thường. nhận dạng những vướng mắc trong hoạt
động thực tế. lắng nghe lời phàn nàn của những người không am hiểu. những câu hỏi bất
chợt xuất hiện không phụ thuộc lý do nào... Từ đó rút ra những đánh giá về thực trạng cũng
như sự hợp lý của đa dạng sinh học, chúng ta cần đi sau nghiên cứu kỹ hơn về vấn đề này.
Đây cũng chính là lý do để em lựa chọn đề tài tìm hiểu là :"vấn đề suy giảm đa dạng sinh
học". Mục đích là nghiên cứu Giá trị đa dạng sinh học ở Việt Nam, đánh giá thực trạng và
tình hình nhắm nâng cao nhận thức của mọi người về đa dạng sinh học đối với cuộc sống
của họ và tăng quyền chủ động của họ trong việc quản lý, sử dụng và bảo vệ nguồn tài
nguyên thiên nhiên mà cuộc sống của họ phụ thuộc vào đó. Vấn đề suy giảm đa dạng sinh học - Nguyễn Thị Hiền Thảo - Page 2
II. NỘI DUNG:
1. Thực trạng ĐDSH:
Như đã đề cập ở trên thì đa dạng sinh học gồm có 3 loại: đa dạng nguồn gen, đa dạng về
loài, đa dạng hệ sinh thái.

Nông nghiệp và phát triển nông thôn, 2005.
Có 3 nhóm cây trồng được nông dân sử dụng:
• Các giống cây trồng bản địa: Nhóm giống cây trồng này hiện nay
đang chiếm vị trí chủ đạo đối với nhiều loại cây trồng. Trong số nhóm
giống cây trồng này có những giống đã được nông dân sử dụng vì lưu
truyền hàng nghìn năm nay.
Vấn đề suy giảm đa dạng sinh học - Nguyễn Thị Hiền Thảo - Page 3
• Các giống cây trồng mới: Là những giống cây có khả năng cho năng
suất cao vì có một số đặc tính tốt khác như: phẩm chất nông sản tốt,
khả năng chống chịu sâu bệnh cao... được các nhóm khoa học chọn
lọc, lai tạo thành. Những năm gần đây các giống cây trồng được các
nhóm khoa học chọn lọc và lai tạo mới cũng như các loại giống cây
trồng được nhập nội, trước khi đưa ra sản xuất rộng răi, được hội đồng
khoa học Bộ NN & PTNT xem xét công nhận như lúa: 156 giống;
ngô: 47 giống; đậu tương: 22 giống; cao su: 14 giống; cà phê: 14
giống...
• Các giống cây trồng được nông dân ở các tỉnh biên giới trao đổi với
nhau qua biên giới hoặc mua bán qua đường tiểu ngạch.
Hiện nay, Ngân hàng gen cây trồng Quốc gia đang bảo tồn 12.300
giống của 115 loài cây trồng. Đây là tài sản quý của đất nước, phần
lớn không còn trong sản xuất và trong tự nhiên nữa. Một bộ phận
quan trọng của số giống này là nguồn gen bản địa với nhiều đặc tính
quý hiếm duy nhất chỉ nước ta có.
Nguồn gen giống vật nuôi ở Việt Nam,
Bảng: Các giống vật nuôi chủ yếu
T.T Giống
Giống Tổng số Giống nội Giống nhập ngoại
1 Lợn 20 14 6
2 Bò 21 5 16
3 Dê 5 2 3

chức quốc tế thực hiện. Các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào thành phần loài động, thực
vật, các hệ sinh thái đặc trưng. Các kết quả nghiên cứu được tập hợp từ các nhà khoa học,
các cơ quan nghiên cứu cho thấy:
Bảng: Thành phần loài sinh vật đã biết được cho đến nay
TT Nhóm sinh vật Số loài đã xác định được
1 Thực vật nổi 1.939
- Nước ngọt 1.402
- Biển 537
2 Rong, tảo 697
Nước ngọt Khoảng 20
Biển 682
Cỏ biển 15
3 Thực vật ở cạn 13.766
Thực vật bậc thấp 2.393
Vấn đề suy giảm đa dạng sinh học - Nguyễn Thị Hiền Thảo - Page 5
s
?

Số loài trên Trái Đất
Chưa được mô tả
?
Đã được mô tả
Thực vật bậc cao 11.373
4 Động vật không xương
sống ở nước
8.203
Nước ngọt 782
Biển 7.421
5 Động vật không xương
sống ở đất

• Đa dạng loài trong hệ sinh thái đất ngập nước nội địa
Các thủy vực nước ngọt nội địa Việt Nam rất đa dạng về hệ thực vật cũng như hệ động
vật, bao gồm các nhóm vi tảo, rong, các loŕi cây cỏ ngập nước và bán ngập nước, động vật
không xương sống và cá.
- Vi tảo: đă xác định được có 1.438 loŕi tảo thuộc 259 chi và 9 ngành;
Vấn đề suy giảm đa dạng sinh học - Nguyễn Thị Hiền Thảo - Page 6
- Cho đến nay đă thống kê và xác định được 794 loŕi động vật không xương sống. Trong
đó, đáng lưu ý là trong thành phần loài giáp xác nhỏ, có 54 loài và 8 giống lần đầu tiên
được mô tả ở Việt Nam. Riêng hai nhóm tôm, cua (giáp xác lớn) có 59 loài thì có tới 7
giống và 33 loài (55,9% tổng số loài) lần đầu tiên được mô tả. Trong tổng số 147 loài trai
ốc, có 43 loài (29,2% tổng số loài), 3 giống lần đầu tiên được mô tả, tất cả đều là những
loài đặc hữu của Việt Nam hay vùng Đông Dương. Điều đó cho thấy sự đa dạng và mức độ
đặc hữu của khu hệ tôm, cua, trai, ốc nước ngọt nội địa Việt Nam là rất lớn.
- Theo các dẫn liệu thống kê, thành phần loài cá các thủy vực nước ngọt nội địa Việt Nam
bao gồm trên 700 loài và phân loài, thuộc 228 giống, 57 họ và 18 bộ. Riêng họ cá chép có
276 loài và phân loài thuộc 100 giống và 4 họ, 1 phân họ được coi là đặc hữu ở Việt Nam.
Phần lớn các loài đặc hữu đều có phân bố ở các thủy vực sông, suối, vůng núi.
• Đa dạng loài trong các hệ sinh thái biển và ven bờ:
Đặc tính của khu hệ sinh vật biển Việt Nam thể hiện rõ ở đặc tính nhiệt đới, đặc tính
hỗn hợp, đặc tính ít đặc hữu và đặc tính khác biệt bắc - nam. Trong vùng biển nước ta đã
phát hiện được chừng 11.000 loài sinh vật cư trú trong hơn 20 kiểu hệ sinh thái điển hình
và thuộc 6 vùng đa dạng sinh học biển khác nhau, trong đó có hai vùng biển: Móng Cái -
Đồ Sơn, Hải Vân - Vũng Tàu có mức độ đa dạng sinh học cao hơn các vùng còn lại. Đặc
biệt, tại vùng thềm lục địa có 9 vùng nước trồi có năng suất sinh học rất cao, kèm theo là
các bãi cá lớn. Tổng số loài sinh vật biển đã biết ở Việt Nam có khoảng 11.000 loài, trong
đó cá (khoảng 130 loài kinh tế) có 2.458 loài; rong biển có 653 loài; động vật phù du có
657 loài; thực vật phù du có 537 loài; thực vật ngập mặn có 94 loài; tôm biển có 225 loài...
Các nghiên cứu về biến động nguồn lợi đă cho thấy danh sách khu hệ cá biển của Việt
Nam đến tháng 1/2005 là 2.458 loài, tăng 420 loài so với danh sách được lập năm 1985 (có
2.038 loài) và đã phát hiện thêm 7 loài thú biển mới.

Đất ngập nước (ĐNN) Việt Nam rất đa dạng về loại hình và hệ sinh thái, thuộc 2 nhóm
ĐNN: ĐNN nội địa, ĐNN ven biển. Trong đó có một số kiểu có tính ĐDSH cao:
• Rừng ngập mặn ven biển: Rừng ngập mặn có các chức năng và giá trị như cung cấp
các sản phẩm gỗ, củi, thủy sản và nhiều sản phẩm khác; là bãi đẻ, bãi ăn và ương các
loài cá, tôm, cua và các loài thủy sản có giá trị kinh tế khác; xâm chiếm và cố định
các bãi bùn ngập triều mới bồi, bảo vệ bờ biển chống lại tác động của sóng biển và
bão tố ven biển; là nơi cư trú cho rất nhiều loài động vật hoang dã bản địa và di cư
(chim, thú, lưỡng cư, bò sát).
• Đầm lầy than bùn: đầm lầy than bùn là đặc trưng cho vùng Đông Nam Á. U Minh
thượng và U Minh hạ thuộc các tỉnh Kiên Giang, Cà Mau là hai vùng đầm lầy than
bùn tiêu biểu còn sót lại ở đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam.
• Đầm phá: thường thấy ở vùng ven biển Trung bộ Việt Nam. Do đặc tính pha trộn
giữa khối nước ngọt và nước mặn nên khu hệ thủy sinh vật đầm phá rất phong phú
bao gồm các loài nước ngọt, nước lợ và nước mặn. Cấu trúc quần xã sinh vật đầm
phá thay đổi theo můa rõ rệt.
• Rạn san hô, cỏ biển: đây là các kiểu hệ sinh thái đặc trưng cho vùng biển ven bờ, đặc
biệt rạn san hô đặc trưng cho vùng biển nhiệt đới. Quần xã rạn san hô rất phong phú
bao gồm các nhóm động vật đáy (thân mềm, giáp xác), cá rạn. Thảm cỏ biển thường
là nơi cư trú của nhiều loại rùa biển và đặc biệt loài thú biển Dugon.
• Vùng biển quanh các đảo ven bờ: ven bờ biển Việt Nam có hệ thống các đảo rất
phong phú. Vůng nước ven bờ của hầu hết các đảo lớn được đánh giá có mức độ
ĐDSH rất cao với các hệ sinh thái đặc thů như rạn san hô, cỏ biển...
Việt Nam có 2 vùng ĐNN quan trọng là ĐNN vùng cửa sông đồng bằng sông Hồng
và ĐNN đồng bằng sông Cửu Long:
• ĐNN ở vůng cửa sông đồng bằng sông Hồng có diện tích 229.762 ha. Đây là nơi tập
trung các hệ sinh thái với thành phần các loài thực vật, động vật vùng rừng ngập
mặn phong phú, đặc biệt là nơi cư trú của nhiều loài chim nước.
• ĐNN đồng bằng sông Cửu Long có diện tích đất ngập nước 4.939.684 ha. Đây là bãi
đẻ quan trọng của nhiều loài thủy sản di cư từ phía thượng nguồn sông Mê Công.
Những khu rừng ngập nước và đồng bằng ngập lũ cũng là những vùng có tiềm năng

kê của tác giả Paul Maurand (1943), năm 1943 Việt Nam có diện tích rừng là 14,3 triệu
hecta, đạt tỷ lệ che phủ lãnh thổ là 43%. Từ năm 1943-1975, diện tích rừng đã bị suy giảm
còn 11,2 triệu hecta với tỷ lệ che phủ là 34% (Viện Điều tra quy hoạch rừng, năm 1976).
Giai đoạn 1976 đến 1990 là thời kỳ tài nguyên rừng bị khai thác mạnh để phục vụ phát
triển kinh tế xã hội của đất nước sau chiến tranh. Diện tích rừng trong giai đoạn này tiếp
tục giảm xuống, diện tích rừng năm 1990 chỉ còn chưa đầy 9,2 triệu hecta với tỷ lệ che phủ
chỉ đạt 27,8%.
Giai đoạn 1990 đến nay Chính phủ đã có nhiều biện pháp về chính sách và đầu tư nên
diện tích rừng đã dần được phục hồi kể cả diện tích rừng tự nhiên và rừng trồng. Năm
2005, diện tích rừng đã đạt trên 12,6 triệu hecta với độ che phủ 37%.
Bảng: Diễn biến diện tích và độ che phủ rừng qua các thời kỳ
Vấn đề suy giảm đa dạng sinh học - Nguyễn Thị Hiền Thảo - Page 9