CHƯƠNG I
MỞ ĐẦU
Thành phố Thanh Hoá đang trên đà phát triển mạnh về mọi mặt, đặc
biệt tốc độ đô thị hoá đang diễn ra ngày càng nhanh. Các khu đô thị, khu dân
cư mới đang được xây dựng và hình thành, nhiều tuyến đường đang đợc cải
tạo mở rộng hoặc làm mới. Các cơ quan công sở, trường học, bệnh viện cũng
được đầu tư xây dựng mới để hướng tới một thành phố Thanh Hóa giàu đẹp
trong tương lai, góp phần nâng cao đời sống về cả vật chất lẫn tinh thần. Bên
cạnh đầu tư phát triển về cơ sở hạ tầng có một vấn đề nữa mà chúng ta không
thể bỏ qua được, đó là vấn đề môi trường và cây xanh đô thị.
Cây xanh là một thành phần không thể thiếu trong đời sống con người,
nó không những mang đến nhiều giá trị về mặt tinh thần, đưa con người xích
lại gần với thiên nhiên hơn mà còn mang lại giá trị kinh tế và bảo vệ, cải thiện
môi trường. Tuy nhiên hiện nay có nhiều hoạt động của con người đã tác
động không tốt tới môi trường làm cho môi trường ngày càng xấu đi. Không
giống như môi trường ở vùng nông thôn là nơi có nhiều cây xanh, không khí
trong lành. Người dân sống ở thành phố luôn phải đối mặt với môi trường có
chất lượng ngày càng suy giảm do ô nhiễm nước, khói bụi, nhiệt độ, khí thải
và tiếng ồn.
Để góp phần tạo một môi trường sống trong lành và xây dựng một
thành phố có cảnh quan đẹp phục vụ cho việc tiến tới đô thị loại 1 của thành
phố Thanh Hóa, tôi đã làm đề tài: “Nghiên cứu, đề xuất quy hoạch cảnh
quan và bảo vệ môi trường cho hệ thống cây xanh đường phố ở thành phố
Thanh Hóa” để nghiên cứu hiện trạng hệ thống cây xanh đường phố của
thành phố Thanh Hóa hiện nay, đánh giá một số loài cây trồng được chọn làm
cây bóng mát đường phố từ đó đưa ra đề xuất quy hoạch lại hệ thống cây
xanh đường phố cho phù hợp với mục đích phát triển và hướng vào mục tiêu
bảo vệ môi trường.
1
CHƯƠNG II
ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI THÀNH PHỐ

tây tỉnh Thanh Hóa và chảy qua thành phố. Trong tương lai hệ thống đô
thị thành phố sẽ tập trung hai bên bờ sông Mã
− Hệ thống sông đào bao gồm : sông Thọ Hạc, sông Cốc, sông Lai
Thành, sông Nhà Lê, sông Kênh Bắc được xây dựng để cung cấp tưới
tiêu, chống hạn, chống lụt cho nhân dân trên địa bàn thành phố
2.2 Điều kiện khí hậu
• Nhiệt độ
Với vị trí trong vùng nhiệt đới gió mùa, trong một năm thành phố
Thanh Hóa chịu ảnh hưởng của hai mùa nóng và lạnh rõ rệt.
− Mùa nóng: Bắt đầu từ cuối Xuân đến giữa mùa thu. Ở khoảng thời
gian này trong năm, thời tiết nắng lắm, mưa nhiều, gây ra lụt lội và hạn
hán. Những ngày có gió Lào, nhiệt độ còn được đẩy cao tới 39-40 độ C.
− Mùa lạnh : Bắt đầu từ giữa mùa thu đến hết mùa xuân năm sau. Mùa
này thường hay xuất hiện gió mùa Đông Bắc, lại mưa ít; đầu mùa
thường hanh khô. Mùa lạnh nhiệt độ có thể xuống thấp tới 5 - 6 độ C.
Nhiệt độ trung bình cả năm từ 23,3 đến 23,6 độ C.
• Gió
Do nằm trong vùng đồng bằng ven biển, thành phố Thanh Hóa hàng
năm có 3 mùa gió:
− Gió Bắc: (gió mùa Đông Bắc) Không khí lạnh từ vùng Siberia thổi
vào, gây ra mùa đông lạnh và giá buốt.
− Gió Tây Nam: (gió Lào) Từ vịnh Bengan qua Thái Lan rồi qua Lào,
mang theo không khí nóng và khô rát vào những ngày hè. Cường độ gió
Lào ở thành phố Thanh Hóa không mạnh bằng ở các tỉnh miền Trung
khác.
3
− Gió Đông Nam: (gió Nồm) Là gió từ biển vào mang theo khí hậu
mát mẻ.
• Lượng mưa
Lượng mưa hàng năm trung bình đạt 1730 - 1980 mm.

ráp hàng điện tử, viễn thông; may mặc, bao bì; sản xuất đồ gia dụng,thủ công
mỹ nghệ, chế biến nông lâm thực phẩm, thức ăn gia súc, gia cầm; các ngành
cơ khí chế tạo, lắp ráp và dịch vụ
2.5 Thương mại, dịch vụ và du lịch
Hệ thống siêu thị bao gồm : Trung tâm thương mại Thanh Hoa Plaza là
trung tâm thương mại lớn nhât nằm ngay trung tâm thành phố, siêu thị Thanh
Hoa là siêu thị lớn thứ hai với nhiều loại mặt hàng phong phú đa dạng, Trung
tâm thương mại Lê Hoàn nằm trên đường Lê Hoàn p.Ba Đình.
Hệ thống chợ bao gồm các chợ: Chợ Vườn Hoa, chợ Phú Sơn, chợ Tây
Thành, chợ Nam Thành, chợ Đông Thành, chợ Điện Biên...với nhiều mặt
hàng đa dạng, phong phú.
Ngành du lịch của thành phố Thanh Hóa vẫn còn ở dạng tiềm năng.
Trong tương lai với việc khu du lịch Hàm Rồng được xây dựng hoàn thiện,
cùng với những sự đầu tư có hiệu quả vào thị xã biển Sầm Sơn,hứa hẹn ngành
du lịch - dịch vụ sẽ đóng góp nhiều hơn trong cơ cấu GDP của thành phố.
2.6 Văn Hóa, Giáo Dục
Thành phố Thanh Hóa có:
- 5 trường đại học, cao đẳng ( Đh Hồng Đức, CĐ Y Thanh Hóa, CĐ
TDTT, CĐ Văn Hóa Nghệ Thuật Thanh Hóa, CĐ Nghề ), 8 trường THPT
19 trường THCS, 22 trường tiểu học.
5
CHƯƠNG III
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
3.1 Vai trò của cây xanh trong việc cải thiện môi trường đô thị
1). Cây xanh làm giảm sự nhiễm bẩn môi trường không khí
Không khí giữ vai trò cực kì quan trọng trong sự tồn tại của mọi hình
thức sống trên hành tinh chúng ta. Khí quyển bao quanh quả đất và được chia
thành nhiều lớp, nhưng 95% khối lượng không khí nằm ở lớp đối lưu từ độ
cao 0 – 10 km trên bề mặt trái đất. Còn lại ở các lớp bình lưu từ độ cao 10 –
50 km, trong đó lớp ozon xuất hiện ở độ cao 18 – 30 km. Lớp trung lưu ở độ

lên 366 ppm kể từ năm 1850 tính tới năm 1998.
Cây xanh với quá trình quang hợp của mình đã hấp thu một lượng lớn
khí CO2, giúp giảm thiểu đáng kể lượng thán khí, đồng thời không ngừng làm
gia tăng lượng khí O2 cho khí quyển.
Tuy nhiên tác dụng này có hiệu qủa rõ ràng khi cây trồng trên những
mảng lớn và ở khắp nơi như các khu công viên, đường phố, khu rừng du lịch,
các rừng phòng hộ ngoại thành. Theo các tài liệu cho biết 1 ha cây xanh có
khả năng hấp thu 8 kg CO2 /h = lượng CO2 do 200 người thải ra /h.
Bên cạnh đó cây xanh còn có khả năng hạn chế các chất độc khác do sự
hấp thụ hay ngăn cản bởi hệ lá, bề mặt đất trồng cây đối với các chất như
SO2, chì, các monoxít carbon, oxít azot…, các hạt bụi mù khói công nghiệp.
Nó còn ngăn cản di chuyển đi xa gây mưa acid ở các vùng ven và vùng xa
hơn.
2). Cây xanh có tác dụng điều hòa nhiệt độ không khí
Nước ta nằm trong khu vực nhiệt đới, mùa hè thường rất nóng, nhiệt độ
không khí có khi tới 34 – 350c hay cao hơn (nhất là ở các vùng có gió Lào
phải chịu nhiệt độ cao, khô khan). Vào mùa hè, dưới tán lá nhiệt độ có thể
giảm từ 2 đến 4oC bằng cách tiết hơi nước qua khí khổng của lá, ngăn cản
7
không cho ánh sáng mặt trời chiếu thẳng xuống mặt đất và giảm hấp thu nhiệt
trên nhựa.
Trong khu vực đô thị nhiệt độ còn thường tăng cao do hoạt động của
các khu vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Do sự bê tông hóa qúa cao, do
mật độ dân cư cao.
Nhiệt độ không khí tốt nhất đối với con người từ 16 – 200c, vì vậy điều
hòa nhiệt độ ở khu vực đô thị là rất cần thiết.
Các đô thị được xây dựng bằng các vật liệu như gạch, bê tông, nhựa
đường, tole… được xem là những ốc đảo nhiệt (Moll, 1991) nhất là khi thiếu
cây xanh. Nhiệt độ trong thành phố thường cao hơn nhiệt độ ở những vùng
đất quanh thành phố, độ chênh lệch nằm trong khoảng 3 – 50C .

Hoa Kỳ, nếu trồng đai rừng rộng 30 m và cây cao 12 m có thể giảm 50%
tiếng ồn.
Tuy nhiên hiệu qủa này còn phụ thuộc vào loài cây trồng, bố trí, mật
độ, diện tích trồng cây.
4). Cây xanh góp phần bảo tồn và làm tăng đa dạng sinh học cho khu vực
Các khu công viên, vườn hoa, thảo cầm viên… không chỉ tạo nên bầu
không khí mát mẻ, trong lành cho mọi người nghỉ ngơi mà ở đó còn là nơi để
thưởng thức, nghiên cứu các bộ sưu tập nhiều loài cây phong phú từ mọi miền
đất nước và của thế giới. Những vườn cây cảnh, vườn hoa luôn được các nghệ
nhân sưu tầm và lai tạo, sáng tạo thêm sự đa dạng, hấp dẫn của thiên nhiên.
5). Cây xanh với các tác dụng phòng hộ cho đô thị
- Cây xanh cản bớt tốc độ gió bão
Những hàng cây, rặng cây, đặc biệt những rừng cây phòng hộ, rừng cây
cảnh quan du lịch nằm ở xung quanh các đô thị góp phần quan trọng, cản trở
tốc độ gió bão, hạn chế sự thiệt hại do gió bão gây nên.
Hiệu lực phòng hộ này tùy thuộc giống cây, bố trí, số lượng cây trồng.
Những cây có thân cao, gỗ tốt, sức chịu đựng gió khỏe, có bạnh vè, trồng
thành nhiều lớp sẽ có hiệu quả cao, không chỉ ngăn cản bớt tốc độ gió mà còn
9
hạn chế được những luồng gió lạnh như ở phía bắc vào các thời kì có gió mùa
đông bắc.
- Cây xanh ngăn đỡ hạt mưa, bảo vệ mặt đường, chống xói mòn đất và
các công trình kiến trúc khác
Nước ta nằm trong khu vực nhiệt đới, nắng to, mưa nhiều lại tập trung
vào một số tháng trong năm. Có những trận mưa lớn làm hư hỏng đường sá,
gây xói mòn, sụt lở đường đi, ảnh hưởng xấu tới các công trình xây dựng. Đặc
biệt ở những nơi có địa hình dốc như nhiều thành phố ở nước ta, việc trồng
cây phân tán và tập trung sẽ có tác dụng chế ngự dòng chảy rất lớn.
3.2 Cây xanh trong kiến trúc cảnh quan của đô thị
Từ xa xưa cây xanh đã được đưa vào trồng ở đô thị xen các kiến trúc

Những mảng xanh trong vườn hoa, công viên, rừng du lịch, khu chung
cư, biệt thự …ở đô thị, luôn tạo ra những môi trường mát mẻ, trong lành,
giúp cho người dân được thư giãn, nghỉ ngơi sau những giờ làm việc, học tập
căng thẳng. Những lúc đắm chìm vào thiên nhiên, con người dễ giải tỏa được
ưu phiền của cuộc sống, hiệu quả làm việc cao hơn.
Việc tham gia trồng cây, chăm sóc, bảo vệ cây cũng thắt chặt thêm tình
cảm giữa mọi người, giữa con người với thiên nhiên; nâng cao tác dụng giáo
dục, nhận thức tình cảm cho trẻ em về gía trị, vai trò cây xanh và sự giàu có
của thiên nhiên đất nước, về vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái.
Trước những cảnh quan đó không chỉ khắc sâu tình cảm của người dân
đô thị, người dân trong nước mà còn lưu giữ những ấn tượng, tình cảm tốt đẹp
của du khách nước ngoài khi tới thăm nước ta.
Như vậy, chúng ta thấy rõ giá trị của cây xanh đối với con người rất
lớn, việc chăm sóc, quy hoạch cây xanh đường phố cho phù hợp là một việc
quan trọng, không những tạo cảnh quan có giá trị thẩm mỹ mà còn bảo vệ, cải
tạo môi trường, tạo không gian xanh có ích cho con người cả về vật chất lẫn
tinh thần.
11
Bên cạnh đó, hiện nay hệ thống cây xanh đường phố ở tp.Thanh Hóa
chưa được quy hoạch nghiêm chỉnh, cây trồng không ngay ngắn, thẳng hàng,
không được lựa chọn, đánh giá, việc chăm sóc cắt tỉa cây chưa được quan tâm
đúng mực cho nên cần thiết phải có một chương trình cụ thể điều tra quy
hoạch lại hệ thống cây xanh đường phố cho tp.Thanh Hóa
Đề tài : “Nghiên cứu, đề xuất quy hoạch cảnh quan và bảo vệ môi
trường cho hệ thống cây xanh đường phố ở thành phố Thanh Hóa” sẽ phân
tích hệ thống cây xanh để tìm ra những loài cây thích hợp với điều kiện khí
hậu, tự nhiên của thành phố Thanh Hóa, phù hợp với tiêu chuẩn cây trồng
đường phố và có khả năng bảo vệ môi trường để từ đó đề xuất quy hoạch đưa
tp.Thanh Hóa trở thành một thành phố xanh kiểu mẫu.
12

- Thành phần loài cây
- Phân loại theo chiều cao
13
- Khoảng cách trồng cây trên vỉa hè
- Vị trí và phân bố cây
2). Nghiên cứu đặc điểm cây xanh đô thị được trồng tại thành phố Thanh Hóa
+ Đặc điểm hình thái cơ quan một số loài cây xanh đô thị được trồng tại
thành phố Thanh Hóa.
- Hình dạng tán lá
- Kiểu lá
- Loại quả
- Loại hoa
- Phân loại cây ( cây gỗ lớn hay bé )
- Loại cây thường xanh hay rụng lá
+ Xác định các tiêu chuẩn cảnh quan và bảo vệ môi trường
- Tiêu chuẩn hình dáng.
- Tiêu chuẩn hương sắc hoa.
- Tiêu chuẩn hoa, quả, nhựa không gây ô nhiễm, độc hại
- Tiêu chuẩn khả năng thích ứng
- Tiêu chuẩn khả năng chống chịu gió bão
- Tiêu chuẩn chống bụi chống ồn
3). Đánh giá tác động cảnh quan và bảo vệ môi trường của cây xanh đường
phố tại thành phố Thanh Hóa.
- Đánh giá bằng phương pháp cho điểm
- Đánh giá các chỉ tiêu bao gồm: Lá, Hoa, Quả, Rễ, Tinh dầu, khả năng
giữ bụi, giảm tiếng ồn, diệt khuẩn, tạo hương thơm.
4). Đề xuất quy hoạch mạng lưới cây xanh đường phố trên các tuyến
đường nghiên cứu tại thành phố Thanh Hóa.
14
4.4 Phương pháp nghiên cứu

về chủng loại, kích cỡ và cả mật độ cây trên một đơn vị diện tích. Chất lượng
cây xanh trên các tuyến phố cũng là điều gây nhiều băn khoăn khi hiện nay
chưa có quy định cụ thể về tiêu chuẩn cây khi đưa ra trồng tại các công viên,
đường phố. Ngoài ra sự phụ thuộc vào các công trình, các dự án xây dựng,
quy hoạch và cả kinh phí đã tạo nên sự không đồng bộ, thống nhất trong công
tác quản lý, bảo vệ, thậm chí còn làm đường phố trở nên xấu xí, nguy hiểm
hơn.
16
Bảng 5.1:Danh sách một số loài cây xanh đường phố được trồng tại thành phố Thanh Hóa
Stt Tên Loài
Tên Việt Nam Tên Khoa Học
1 Xà cừ lớn cao Trứng klc 1lần chẵn Nang rụng lá
2 Sấu Dracontomelum lớn vừa tự xim klc hạch thường xanh
3 Sao đen Hopea odorata lớn cao tròn đơn - cách thường xanh
4 Bàng Anogeissus acuminata lớn vừa tầng tự bông đơn mọc vòng hạch rụng lá
5 Muồng hoa vàng Cossia surattensis sphendida nhỡ cao tự do đơn klc đậu thường xanh
6 Cau vua nhỡ không chùm tự bông xẻ thùy lông chim hạch thường xanh
7 Cau
Areca catechu
nhỏ không chùm tự bông xẻ thùy lông chim hạch thường xanh
8 xoài
Mangifera
lớn cao trứng tự xim đơn hạch thường xanh
9 Hoa sữa Alstonia scholaris nhỡ vừa tầng tự xim đơn mọc vòng
đại
kép
rụng lá
10 Lát hoa Chukrasia tabularis A. Juss lớn cao tự do klc rụng lá
11 Lim xanh Erythrophloeum fordii lớn thấp tự do tự chùm klc đậu thường xanh
12 Phượng vỹ Delonix regia nhỡ thấp tự do klc 2 lần chẵn đậu rụng lá

32 Dẻ sồi Lithocarpus pseudosundaicus lớn cao trứng
tự bông đuôi
sóc
đơn, mọc cách kiên thường xanh
33 Sanh nhỏ thấp thuỗn đơn, mọc cách thường xanh
34 Tùng xà Sabina sinensis nhỏ tháp nón kim thường xanh
35 Bông gạo Ceiba pentandra Gaertn lớn cao trứng kép chân vịt Nang thường xanh
36 Liễu
Salix babilonica Linn
nhỏ thấp bông đs đơn,mọc cách Nang rụng lá
18
5.1.1 Hiện trạng cây xanh trên các tuyến đường nghiên cứu
• Đại lộ Lê Lợi
Đại lộ Lê Lợi chạy dài theo hướng Đông-Tây, nằm ở trung tâm thành
phố Thanh Hóa. Là đại lộ lớn và hiện đại nhất được khởi công xây dựng và
đưa vào lưu thông với tổng chiều dài là 7,8km, rộng 29,5 m. Trong đó lòng
đường rộng 20m, dải phân cách rộng 2m, vỉa hè 2 bên mỗi bên rộng 7,5m.
Tổng số cây trồng trên vỉa hè của đại lộ: 1287 cây
Bảng 5.2: Các loài cây đường phố trên đại lộ Lê Lợi
Stt Tên loài Số lượng
Chất lượng
Tốt Tb Xấu
1 Phượng vỹ 26 12 9 3
2 Cau vua 960 955 5
3 Bàng 37 5 29 1
4 Lát hoa 17 16 1
5 Xà cừ 13 10 3
6 Tếch 21 16 5
7 Dẻ sồi 8 2 6
8 Bằng lăng 191 2 188 1

Stt Tên loài Số lượng Chất lượng
Tốt Tb Xấu
1 Bông gạo 98 57 32 9
2 Xà cừ 374 267 76 31
3 Bàng 135 34 87 23
4 Vông đồng 16 10 5 1
5 Trứng cá 113 26 82 5
6 Lát hoa 148 121 12 15
7 Sao đen 76 3 68 5
8 Sấu 83 65 12 6
9 Phượng vỹ 207 16 184 7
10 Dâu gia xoan 93 85 8
11 Lim xanh 36 26 8 2
12 Tếch 16 9 6 1
13 Bằng lăng 152 4 135 13
34 Hoa sữa 157 64 52 41
15 Keo tai tượng 78 45 22 11
16 Dừa 9 5 2 2
17 Sanh 14 9 3 2
18 Lộc vừng 63 60 3
19 Lim xẹt 57 48 9
20 Phi lao 32 16 9 7
Tổng 1957 970 815 181
Đoạn đầu quốc lộ 1A từ cầu Hoàng Long ( sông Mã) đến ngã tư giao
nhau với đại lộ Lê Lợi dài 3.2km, số lượng cây: 579 cây, mật độ trung bình:
9cây/100m chiều dài.
21
Phân bố: tập trung chủ yếu ở khu vực gần trung tâm ( từ bến xe phía
bắc đến ngã tư Lê Lợi) từ cầu Hoàng Long đến bến xe rất ít cây, có đoạn
300m mà không có cây nào.

Bảng 5.4: Các loài cây trồng đường phố trên đường Nguyễn Trãi
Stt Tên loài Số lượng
Chất lượng
Tốt Tb Xấu
23
Stt Tên loài Số lượng
Chất lượng
1 Xà cừ 35 1 32 2
2 Dẻ ăn quả 3 3
3 Sao đen 19 19
4 Sấu 21 3 17 1
5 Bông gòn 8 2 6
6 Lim xẹt 21 18 3
7 Phượng vỹ 21 2 15 4
8 Vông nem 2 2
9 Trứng cá 17 1 14 2
Ảnh 5.3: Đường Nguyễn Trãi
• Đường Hạc Thành
Đường Hạc Thành dài 510m rộng 15m, là đường 2 chiều, không có dải
phân cách. Lòng đường rộng 10m, vỉa hè rộng 5m. Đây là tuyến đường mới
được thí điểm trồng cây sao đen. Tuy vẫn còn lẫn vào một số cây khác nhưng
theo dự án quy hoạch cây xanh năm 2011 của xí nghiệp công viên cây xanh
Thanh Hóa trên tuyến đường này chỉ trồng một loài cây duy nhất là cây sao
đen. Các cây khác sẽ được thay thế trong thời gian tới.
Theo điều tra hiện tại, số lượng và thành phần loài cây trên tuyến
đường như sau:
Bảng 5.5: Các loài cây trồng đường phố trên đường Hạc Thành
24
Stt Tên loài
Số