nghiên cứu - trao đổi

Trần Văn Dũng *

D

o sự phát triển cha đầy đủ về tâm
sinh lí của ngời cha thành niên
nên không chỉ Việt Nam mà rất nhiều các
quốc gia trên thế giới đều có những quy
định riêng theo hớng giảm nhẹ trách
nhiệm hình sự (TNHS) đối với những
ngời cha thành niên khi họ thực hiện
tội phạm. Kế thừa những thành tựu và
kinh nghiệm lập pháp hình sự trớc đó,
Bộ luật hình sự (BLHS) năm 1999 đ
dành chơng X với 10 điều luật quy định
một cách hệ thống TNHS của ngời cha
thành niên phạm tội, từ việc đa ra định
nghĩa ngời cha thành niên là ngời từ
đủ 14 tuổi đến dới 18 tuổi (Điều 68) đến
việc đề ra những nguyên tắc xử lí đối với
ngời cha thành niên phạm tội (Điều 69)
đồng thời các nhà lập pháp hình sự cũng
đ quy định một cách cụ thể các biện
pháp t pháp (Điều 70) và các hình phạt
(Điều 71) đợc áp dụng đối với ngời
cha thành niên phạm tội. Bên cạnh đó,
các quy định về tổng hợp hình phạt và
giảm mức hình phạt đ tuyên và vấn đề
xóa án tích cũng đợc quy định một cách

phạt áp dụng nh sau:
+ Nếu tội nặng nhất đợc thực hiện
khi ngời đó cha đủ 18 tuổi thì hình
phạt chung không đợc vợt quá mức
hình phạt cao nhất quy định tại Điều 74
của Bộ luật này (khoản 1 Điều 75).
+ Nếu tội nặng nhất đợc thực hiện
khi ngời đó đủ 18 tuổi thì hình phạt
chung áp dụng nh đối với ngời đ
thành niên phạm tội (khoản 2 Điều 75).
Nh vậy, để áp dụng chính xác các
quy định nêu trên thì trong quá trình xét
xử, hội đồng xét xử phải xác định cho
đợc hai vấn đề có tính nguyên tắc đó là.
Thứ nhất, một trong những tội phạm
mà chủ thể đ thực hiện xảy ra ở thời
điểm mà chủ thể cha đủ 18 tuổi.
* Giảng viên Khoa t pháp
Trờng đại học luật Hà Nội


nghiên cứu - trao đổi

Thứ hai, hội đồng xét xử sẽ tổng hợp
hình phạt theo khoản 1 Điều 75 (tức là
tổng hợp hình phạt tù có thời hạn theo
Điều 74) hay theo khoản 2 Điều 75 (tức
là tổng hợp hình phạt nói chung theo
Điều 50) hoàn toàn phụ thuộc vào vấn đề
xác định "tội nặng nhất". Theo quan điểm

thể cha đủ 18 tuổi thì việc tổng hợp hình
phạt để quyết định hình phạt chung theo
khoản 1 Điều 75 lại nảy sinh một số vấn
đề phức tạp mà khi áp dụng các Điều 71,
72, 73, 74, 75 BLHS sẽ vấp phải một số
vớng mắc sau:

Căn cứ vào quy định tại Điều 74 và
khoản 1 Điều 75, nếu tội nặng nhất đợc
thực hiện khi ngời đó cha đủ 18 tuổi
thì hình phạt chung không đợc vợt quá
18 năm hoặc 3/4 mức phạt tù mà điều
luật quy định (nếu ngời đó từ đủ 16 tuổi
đến dới 18 tuổi khi thực hiện tội phạm
nặng nhất - khoản 1 Điều 74) và 12 năm
tù hoặc 1/2 mức phạt tù mà điều luật quy
định (nếu ngời đó từ 14 tuổi đến dới 16
tuổi khi thực hiện tội phạm nặng nhất khoản 2 Điều 74).
Nh vậy, vô hình trung các quy định
này đ đồng nhất mức hình phạt trong
trờng hợp ngời cha thành niên phạm
tội với trờng hợp ngời cha thành niên
phạm nhiều tội.
Theo chúng tôi, các mức hình phạt
đợc quy định tại khoản 1 và khoản 2
Điều 74 đợc áp dụng trong trờng hợp
ngời cha thành niên phạm một tội. Còn
trong trờng hợp tổng hợp hình phạt khi
ngời cha thành niên phạm nhiều tội thì
nhất thiết cần phải có mức phạt cao hơn

do vậy, nếu trờng hợp ngời cha thành
niên phạm nhiều tội và các tội đều bị áp
dụng hình phạt cải tạo không giam giữ thì
nên quy định hình phạt chung trong
trờng hợp này là không quá 2 năm. Vì
chúng ta không thể lấy mức hình phạt tối
đa của hình phạt cải tạo không giam giữ
nh áp dụng đối với ngời đ thành niên
và cũng không thể căn cứ vào mức hình
phạt 1/2 thời hạn mà điều luật quy định
làm hình phạt chung, vì nh vậy chúng ta
đ đồng nhất trờng hợp ngời cha
thành niên phạm một tội và trờng hợp
phạm nhiều tội. Hơn nữa, sở dĩ chúng tôi
đa ra mức phạt không quá 2 năm là còn
nhằm để đảm bảo sự công bằng trớc
pháp luật nói chung và pháp luật hình sự
nói riêng của ngời phạm tội.
Thứ ba, ranh giới để phân biệt việc
tổng hợp hình phạt theo Điều 74 BLHS
hay theo Điều 50 BLHS là ở chỗ tội nặng
nhất đợc thực hiện khi ngời cha thành
niên đ đủ 18 tuổi hay cha đủ 18 tuổi.
Nhng tại Điều 74 BLHS (hình phạt tù có
thời hạn áp dụng đối với ngời cha
thành niên) các nhà lập pháp hình sự lại
đa ra 2 mức phạt khác nhau tơng ứng
với hai độ tuổi từ đủ 16 tuổi đến dới 18
tuổi và từ đủ 14 tuổi đến dới 16 tuổi.
Nếu theo quy định này thì vấn đề nữa đặt

tuổi 16.
Cho đến nay, các cơ quan chức năng
cha có quy định cụ thể nào về vấn đề
này nhng theo chúng tôi, nếu tội nặng
nhất đợc xác định ở độ tuổi từ đủ 14 tuổi
đến dới 16 tuổi thì áp dụng khoản 2
Điều 74 để tổng hợp hình phạt (theo mức
phạt cao hơn mức phạt hiện hành). Còn
nếu tội nặng nhất đợc xác định ở độ tuổi
từ đủ 16 đến dới 18 tuổi thì áp dụng
khoản 1 Điều 74 để tổng hợp hình phạt
(theo mức hình phạt cao hơn mức phạt
hiện hành).
Tóm lại, việc xây dựng BLHS hoàn
chỉnh, đáp ứng đợc yêu cầu đấu tranh
phòng chống tội phạm hiện nay không
phải là việc làm một sớm một chiều.
Trong phạm vi bài viết này, tôi mạnh dạn
nêu lên một số vấn đề vớng mắc trong
quá trình nghiên cứu BLHS. Chúng tôi rất
mong nhận đợc sự đóng góp của bạn
đọc./.