ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
NGUYỄN THỊ HỒNG VÂN
RÈN LUYỆN NĂNG LỰC
VIẾT VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ
CHO HỌC SINH LỚP 12
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Thái Nguyên - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
NGUYỄN THỊ HỒNG VÂN
RÈN LUYỆN NĂNG LỰC
VIẾT VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ
CHO HỌC SINH LỚP 12
Chuyên ngành: Lí luận và phƣơng pháp dạy học Văn – Tiếng Việt
Mã số: 60.14.01.11
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Thu Thủy
Tác giả xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới TS. Nguyễn Thị Thu Thủy,
người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình giúp đỡ tác giả trong suốt
quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu trường Trung học
phổ thông Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên đã tạo điều kiện về thời gian, vật chất,
tinh thần cho tác giả trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa học. Cảm
ơn bạn bè, đồng nghiệp, gia đình đã tận tình giúp đỡ động viên tác giả hoàn thành
khóa học và luận văn này.
Do điều kiện về thời gian và năng lực bản thân còn nhiều hạn chế nên
luận văn này còn có những khiếm khuyết, tác giả mong nhận được sự góp ý
chân thành của Thầy Cô và đồng nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày 10 tháng 5 năm 2015
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Hồng Vân
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN
ii
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
MỤC LỤC
Trang
Trang bìa phụ
Lời cam đoan ..........................................................................................................i
Lời cảm ơn .............................................................................................................ii
Mục lục ............................................................................................................... iii
Danh mục từ viết tắt .............................................................................................iv
LỚP 12 ............................................................................................................... 33
2.1. Một số yêu cầu rèn luyện năng lực viết văn nghị luận về một bài thơ,
đoạn thơ cho học sinh lớp 12 .............................................................................. 33
2.1.1. Yêu cầu về nội dung rèn luyện ................................................................. 33
2.1.2. Yêu cầu đối với hoạt động rèn luyện ........................................................ 33
2.1.3. Yêu cầu về kiểm tra, đánh giá .................................................................. 35
2.2. Thiết kế hoạt động rèn luyện năng lực viết văn nghị luận về một bài thơ,
đoạn thơ cho học sinh lớp 12 .............................................................................. 36
2.2.1. Thiết kế hoạt động rèn luyện năng lực viết văn nghị luận về một bài
thơ, đoạn thơ cho học sinh trong giờ đọc - hiểu một bài thơ, đoạn thơ ............. 37
2.2.2. Thiết kế hoạt động rèn luyện năng lực viết văn nghị luận về một bài
thơ, đoạn thơ cho học sinh lớp 12 trong giờ thực hành Nghị luận về một bài
thơ, đoạn thơ (Sách Ngữ văn 12, tập một (Cơ bản)) .......................................... 51
Chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM........................................................ 62
3.1. Mục đích thực nghiệm: ................................................................................ 62
3.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm .............................................................. 62
3.2.1. Về đối tượng thực nghiệm: ....................................................................... 62
3.2.2. Về giáo viên thực nghiệm:........................................................................ 62
3.2.3. Về địa bàn thực nghiệm: ........................................................................... 62
3.2.4. Kế hoạch thực nghiệm: Thời gian thực nghiệm tiến hành vào tháng 10
năm học 2014 - 2015. Chúng tôi tập trung đánh giá thực nghiệm cho đối
tượng lớp 12 học chương trình cơ bản. Theo PPCT là hai tiết Nghị luận về
một bài thơ, đoạn thơ (tiết 18 PPCT Chuẩn và tiết 6 PPCT Tự chọn). .............. 62
3.3. Nội dung và cách tiến hành thực nghiệm .................................................... 63
3.3.1. Nội dung thực nghiệm .............................................................................. 63
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN iv
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
Giáo dục và đào tạo
3
HS
Học sinh
4
NLVH
Nghị luận văn học
5
NDDH
Nội dung dạy học
6
RLNL
Rèn luyện năng lực
7
SBT
nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, đào tạo thế hệ trẻ thành những lao động
tự chủ, năng động và sáng tạo, có năng lực giải quyết những vấn đề do thực tiễn đặt
ra, góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh. Hướng vào mục tiêu trên ngày
25 tháng 6 năm 2013, bộ GD-ĐT đã ban hành văn bản số 791/HD-BGDĐT trong đó
đưa ra những định hướng mới về việc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông sau
năm 2015, đổi mới sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá
học sinh theo định hướng phát triển năng lực. Mục tiêu của việc đổi mới này là khắc
phục những hạn chế của lối dạy truyền thống, đem lại những giờ học hiệu quả và bổ
ích cho người học. Học sinh không chỉ được lĩnh hội các tri thức, kĩ năng mà từ
những tri thức đó học sinh có khả năng vận dụng và giải quyết các tình huống trong
thực tiễn. Từ đó góp phần bồi dưỡng, phát triển những phẩm chất, năng lực sẵn có,
cần có cho HS. Như vậy việc dạy học theo định hướng PTNL cho HS vừa mang tính
thời sự đáp ứng được yêu cầu cấp bách do bộ GD-ĐT đề ra vừa mang tính thực tiễn
đáp ứng được nhu cầu của người học, nhu cầu của cuộc sống. Trước những nhu cầu
trên thì việc rèn luyện cho HS năng lực viết văn nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ
cũng là một nhiệm vụ cần được giáo viên quan tâm và hướng tới.
1.2. Văn nghị luận có một vị trí quan trọng trong chương trình và SGK môn
Ngữ văn THPT. Việc học làm văn nghị luận là một công việc, một yêu cầu rất trọng
yếu của việc học văn trong nhà trường. Bởi văn nghị luận có thể thâm nhập vào mọi
lĩnh vực của đời sống xã hội. Nó là vũ khí khoa học và vũ khí tư tưởng sắc bén, giúp
cho con người nhận thức đúng đắn các lĩnh vực của đời sống xã hội và hướng dẫn,
thúc đẩy hoạt động thực tiễn của con người. Văn nghị luận giúp HS biết vận dụng
tổng hợp các tri thức đã học được từ tự nhiên đến xã hội, rèn luyện khả năng diễn đạt
bằng ngôn ngữ, khả năng tư duy lôgic khoa học, có năng lực đánh giá, năng lực cảm
thụ thẩm mĩ….góp phần tích cực vào việc phát triển hoàn thiện nhân cách con người.
Trong văn nghị luận thì nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ là một kiểu bài quan
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN
1
2. Lịch sử vấn đề
2.1. Tình hình nghiên cứu dạy học kiểu bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ ở
trƣờng phổ thông
Văn nghị luận đã có từ lâu đời và nội dung nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ
cũng đã được đề cập từ lâu trong chương trình và sách giáo khoa. Văn nghị luận là
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN
2
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
một thể loại văn chính của phần Làm văn trong bộ môn Ngữ văn nên từ lâu nó đã trở
thành đối tượng nghiên cứu của rất nhiều tác giả.
Giáo trình Làm văn (tập1), NXBGD, (1989) của tác giả Đình Cao - Lê A, đã
nghiên cứu những vấn đề cơ bản về văn bản nghị luận văn học và việc rèn luyện
phương pháp và kĩ năng làm văn nghị luận, trong đó đi sâu nghiên cứu phương pháp
và kĩ năng làm văn nghị luận văn học. Đó là kĩ năng phân tích đề, lập dàn ý, viết đoạn
văn, viết câu, dùng từ. Trong từng phần tác giả bàn luận rất tỉ mỉ và cụ thể. Ở kĩ năng
phân tích đề sau khi nêu tầm quan trọng của việc phân tích đề, tác giả hướng dẫn
người đọc tìm hiểu kết cấu một đề bài rồi cuối cùng là giới thiệu các thao tác cần tiến
hành khi phân tích đề. Ở phần kĩ năng viết đoạn văn tác giả lần lượt trình bày những
kiến thức cơ bản về dàn ý, trong đó bổ ích nhất là phương pháp làm dàn ý. Tương tự
sang phần kĩ năng viết đoạn văn các tác giả cũng lần lượt trình bày khái niệm, các kiểu
mô hình cấu trúc của đoạn văn và đặc biệt là quy trình viết một đoạn văn. Có thể nói
với cách trình bày khoa học, rõ ràng cộng với những kiến thức sâu rộng về kĩ năng làm
văn nghị luận, cuốn giáo trình của hai tác giả thực sự là tài liệu quý giá, bổ ích đối với
cả giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học làm văn nghị luận văn học.
Trong cuốn Làm văn - Từ lý thuyết đến thực hành, NXBGD, Hà Nội (1997)
tác giả Đỗ Ngọc Thống đã khảo sát tài liệu đề cập đến việc rèn luyện các kĩ năng làm
gồm kĩ năng tìm hiểu đề, tìm ý và lập dàn ý, diễn đạt, trình bày. Ở từng kĩ năng các
tác giả có những hướng dẫn cụ thể về mặt lí thuyết và có đưa ra một số dẫn chứng để
minh họa. Tuy không đi cụ thể vào từng kiểu bài nghị luận nhưng tài liệu đã chú
trọng đến việc rèn luyện một số kĩ năng cơ bản để tạo lập được văn bản. Những tri
thức đó sẽ giúp ích rất nhiều cho giáo viên và học sinh khi dạy và học kiểu bài nghị
luận về một bài thơ, đoạn thơ.
Trong cuốn Tiếng Việt thực hành, NXBGD Việt Nam, (2012), các tác giả: Bùi
Minh Toán, Lê A, Đỗ Việt Hùng đã trình bày một cách rõ ràng quy trình của việc tạo
lập văn bản. Đó là gồm các bước: định hướng, lập đề cương, viết đoạn văn, sửa chữa
và hoàn thiện văn bản. Ở từng giai đoạn các tác giả có sự hướng dẫn một cách tỉ mỉ,
cặn kẽ giúp người đọc có được những hiểu biết đầy đủ về từng công đoạn. Tuy nhiên
trong cuốn sách này các tác giả chỉ cung cấp những lý thuyết chung cho việc tạo lập
một văn bản nói chung (thuộc mọi phong cách) chứ không đi sâu, cụ thể vào việc tạo
lập văn bản nghị luận văn học cũng như nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ.
2.2. Tình hình nghiên cứu việc rèn luyện năng lực viết văn nghị luận về một bài
thơ, đoạn thơ cho HS lớp 12
Vấn đề rèn luyện các kĩ năng để phát triển năng lực viết văn ở HS cũng được
các nhà khoa học, các nhà quản lí giáo dục quan tâm, nghiên cứu và có những định
hướng đúng đắn. Trước hết phải kể đến những tài liệu vừa mang tính chỉ đạo vừa
mang tính định hướng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN
4
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
Trong công trình nghiên cứu "Chương trình Ngữ văn trong nhà trường phổ
thông Việt Nam" PGS.TS Đỗ Ngọc Thống (2011) NXBGD Việt Nam đã đưa ra định
hướng PTNL người học trong chương trình môn Ngữ văn. Trong đó nhấn mạnh các
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
năng lực cho học sinh đặc biệt là năng lực viết văn (tạo lập văn bản) là một việc làm
rất quan trọng được các nhà nghiên cứu, quản lí giáo dục đặc biệt quan tâm. Những
định hướng được nêu trong tài liệu thực sự có ý nghĩa đối với việc dạy và học môn
Ngữ văn. Tuy nhiên cuốn tài liệu này mới chỉ dừng ở những định hướng chung cho
bộ môn Ngữ văn. chứ không đi cụ thể vào từng phân môn .
Giáo trình Phương pháp dạy học Văn (tập 2) của các tác giả Phan Trọng Luận
(chủ biên), Trương Dĩnh đã bàn về phương pháp dạy học các phân môn của Ngữ văn
theo hướng tích cực hóa hoạt động dạy và học. Ở phân môn Làm văn các tác giả đưa
ra phương pháp dạy lí thuyết và phương pháp dạy thực hành. Trong đó nhấn mạnh
đến việc rèn luyện kĩ năng cho học sinh "rèn luyện bền bỉ, tỉ mỉ, từng bước, thường
xuyên thông qua một hệ thống bài tập chặt chẽ từng thao tác một cho học sinh, là một
yêu cầu có tính nguyên tắc, phù hợp với các đặc thù của việc giảng dạy làm văn - bộ
môn học mang nặng tính thực hành ở phổ thông. Thông qua việc luyện tập thực hành,
lí thuyết làm văn mới được định hình và đạt đến trình độ thông hiểu thực sự" [23,
tr.158]. Cuốn sách thực sự là những kinh nghiệm quý báu giúp cho giáo viên có được
được định hướng dạy các giờ lí thuyết và thực hành làm văn một cách hiệu quả.
Trong cuốn Phương pháp dạy học Tiếng Việt các tác giả Lê A, Nguyễn Quang
Ninh, Bùi Minh Toán cũng đã đưa ra phương pháp dạy học làm văn lí thuyết và thực
hành. Trong đó cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng cho
học sinh "Chỉ có thực hành mới tạo ra được những kĩ năng làm văn, mới giúp cho
việc hiểu sâu lí thuyết và chỉ có thực hành mới tạo ra được những năng lực cần thiết
cho học sinh" [1, tr.158]. Xuất phát từ quan điểm đó các tác giả đã đi vào bàn một số
kĩ năng làm văn cần rèn luyện cho HS như: tìm hiểu đề, lập dàn ý, viết đúng theo dàn
ý, lập luận, hành văn, hoàn thiện bài viết. Tuy không đi cụ thể về việc rèn luyện
những kĩ năng này ở từng kiểu bài nhưng đây là những tri thức cơ bản mà người giáo
viên cần nắm được khi dạy học làm văn. Nó có thể sử dụng chung cho nhiều kiểu bài
Ngữ văn, năng lực giao tiếp khẩu ngữ, năng lực đọc và ở chương 8 tập trung bàn về
năng lực viết trong Ngữ văn.Từ chỗ khẳng định: "viết văn là bộ phận không thể thiếu
để phát triển năng lực toàn diện của HS" tác giả đã lần lượt đề cập đến từng vấn đề:
năng lực viết văn gồm những năng lực nào? Phương pháp để rèn luyện năng lực viết
văn, hệ thống luyện tập năng lực viết văn. Cuốn sách đã xác định rõ những năng lực
cần bồi dưỡng cho HS, đã đưa ra được những định hướng cho việc dạy học rèn luyện
năng lực viết văn nói chung. Đây là một tài liệu tốt để GV và HS tham khảo. Cuốn tài
liệu tiếp theo là bản dịch cuốn The Process of Composition (Quy trình viết luận) của
Joy M.Reid. Trong tài liệu này tác giả không đưa ra những định hướng chung mà đi
vào hướng dẫn rất chi tiết, cụ thể cách rèn luyện hai kĩ năng đó là: lập dàn ý và viết
đoạn văn. Ở phần lập dàn ý trước hết tác giả nêu cấu trúc, quy tắc lập dàn ý, sau đó
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN
7
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
hướng dẫn cách viết mở bài, các lỗi thường gặp khi mở bài, cách viết thân bài, cách
viết kết bài. Ở phần rèn kĩ năng viết đoạn văn, tác giả cũng nêu ra cụ thể bố cục chính
của đoạn văn, cách viết câu chủ đề, quy trình viết đoạn văn. Cuối cùng là một hệ
thống bài tập rèn luyện rất đa dạng. Chính cách trình bày chi tiết, cụ thể với những
dẫn chứng minh họa dễ hiểu đã giúp cho người đọc rất dễ tiếp nhận. Đây thực sự là
những tài liệu quý báu giúp cho quá trình dạy và học của GV và HS.
Qua việc khảo sát những công trình nghiên cứu trên chúng tôi rút ra một số
nhận xét như sau: Văn nghị luận là thể loại có một vị trí, vai trò quan trọng nên từ lâu
nó đã trở thành đối tượng nghiên cứu của rất nhiều tác giả.
Vấn đề rèn luyện nâng cao kĩ năng làm bài nghị luận cho HS trong những năm
gần đây đã được chú trọng hơn. Các nhà khoa học đều chỉ ra rằng đây là khâu then
chốt, quyết định tới sự hình thành và phát triển năng lực tạo lập văn bản của HS. Vì
Hoạt động dạy và học bài Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ (SGK Ngữ văn
lớp 12 - Cơ bản) theo hướng rèn luyện năng lực viết văn cho HS lớp 12.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu bài học về kiểu bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ trong
sách giáo khoa Ngữ văn trung học, thực trạng dạy học kiểu bài này ở trường phổ
thông, nghiên cứu một số định hướng mới của Bộ GD-ĐT để vận dụng vào dạy học
bài Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ (SGK Ngữ văn lớp 12 - Cơ bản).
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong quá trình làm đề tài, chúng tôi đã sử dụng một số phương pháp để
nghiên cứu đó là:
5.1. Phƣơng pháp hồi cứu tƣ liệu
Chúng tôi sử dụng phương pháp này để nghiên cứu các tài liệu liên quan trước
đó nhằm nghiên cứu lịch sử của vấn đề và cơ sở lý luận của đề tài.
5.2. Phƣơng pháp thống kê phân loại
Đây là một trong những phương pháp của toán học. Chúng tôi sử dụng
phương pháp này để thống kê và phân loại một số dạng, kiểu bài tập đã có trong
sách giáo khoa, sách bài tập và xử lí các số liệu thu thập được trong quá trình điều
tra thực nghiệm.
5.3. Phƣơng pháp điều tra, khảo sát
Chúng tôi sử dụng phương pháp này để tìm hiểu việc dạy và học văn nghị luận
về một bài thơ, đoạn thơ của giáo viên và học sinh; khảo sát hệ thống bài tập trong
sách giáo khoa và sách bài tập về kiểu bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ. Những
số liệu thu thập được làm cơ sở để chúng tôi nghiên cứu đề xuất nội dung, cách thức
tổ chức hoạt động dạy học nhằm rèn luyện năng lực viết văn nghị luận về một bài
thơ, đoạn thơ cho HS lớp 12.
5.4. Phƣơng pháp phân tích tổng hợp
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN
9
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
NỘI DUNG
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Năng lực Ngữ văn và năng lực viết văn nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ
1.1.1.1. Năng lực Ngữ văn
* Năng lực
Năng lực được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào sự lựa
chọn loại dấu hiệu. Theo cuốn "Tài liệu tập huấn thí điểm phát triển chương trình
giáo dục nhà trường phổ thông" thì năng lực có thể phân thành hai nhóm chính:
- Nhóm lấy dấu hiệu tố chất tâm lý để định nghĩa: "Năng lực là tập hợp các
tính chất hay phẩm chất của tâm lý cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong, tạo
thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định".
- Nhóm lấy dấu hiệu về các yếu tố tạo thành khả năng hành động để định
nghĩa: "Năng lực là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kĩ năng, thái độ và
vận hành chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ hoặc giải quyết
hiệu quả vấn đề đặt ra của cuộc sống".
Song dù diễn đạt theo cách nào thì năng lực vẫn có một số đặc điểm chung, cơ
bản như sau:
Năng lực là một yếu tố cấu thành trong một hoạt động cụ thể. Năng lực chỉ tồn
tại trong quá trình vận động, phát triển của một hoạt động cụ thể. Vì vậy năng lực vừa
là mục tiêu, vừa là kết quả hoạt động, nó là điều kiện của hoạt động, nhưng cũng phát
triển trong chính hoạt động đó. Bản chất của năng lực là khả năng của chủ thể kết hợp
một cách linh hoạt, có tổ chức hợp lý các kiến thức, kĩ năng với thái độ, động cơ
nhằm đáp ứng những yêu cầu phức hợp của một hoạt động, bảo đảm cho hoạt động
đó đạt kết quả tốt đẹp trong một bối cảnh nhất định.
=> Từ những đặc điểm chung đó ta có thể nhận ra rằng: Trong quá trình dạy
có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên…
1.1.1.2. Năng lực viết văn nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ
Làm văn là một bộ phận của môn Ngữ Văn. Nó góp phần quan trọng trong
việc hình thành và phát triển một số năng lực đặc thù của môn Ngữ văn đặc biệt là
năng lực viết văn (năng lực tạo lập văn bản). Trong đó bao gồm cả năng lực viết văn
nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ.
Các nhà nghiên cứu đều chỉ ra rằng: Năng lực viết văn nghị luận về một bài
thơ đoạn thơ của HS được thể hiện trên hai phương diện: Một là: biết suy nghĩ sâu
sắc trước một bài thơ, đoạn thơ. Biết phân tích, lý giải, đánh giá cái hay, cái đẹp thậm
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 12
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
chí cả những cái dở của bài thơ, đoạn thơ, từ ngữ, hình ảnh…đồng thời rút ra được
giá trị nội dung tư tưởng và nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ. Hai là: biết diễn đạt,
trình bày những suy nghĩ, tình cảm cũng như những hiểu biết của mình một cách sáng
sủa, mạch lạc, có sức thuyết phục, không những diễn đạt đúng mà còn vươn tới diễn
đạt hay. Vì thế để viết tốt một bài nghị luận về bài thơ, đoạn thơ HS cần phải có
những năng lực sau:
- Năng lực nắm bắt vấn đề
Năng lực này thể hiện ở chỗ HS biết xác định đúng vấn đề mà đề bài yêu cầu
nghị luận, đồng thời HS có được những hiểu biết sâu sắc, phong phú về vấn đề đó, có
thể làm sáng rõ vấn đề. Để làm được điều đó thì HS phải có những năng lực bộ phận
như: năng lực quan sát, năng lực biểu tượng, năng lực phân tích, năng lực cảm nhận.
Như chúng ta đã biết nhà văn muốn sáng tác có chất lượng cũng phải biết quan
sát con người và cuộc sống hàng ngày. Viết văn cũng vậy, để có được những bài văn
có chất lượng thì người viết cần phải có năng lực quan sát. Các em cần phải biết quan
sát cuộc sống xung quanh mình để tìm hiểu, để tự điều chỉnh, để hòa nhập và quan
trọng hơn là làm giàu kinh nghiệm cho bản thân. Khi viết văn các em sẽ dùng những
này, HS cần có năng lực nắm bắt vấn đề, hiểu rõ lô gic nội tại của đối tượng nghị
luận, có khả năng tư duy lôgic, hệ thống, sáng tạo, có khả năng nêu và lập luận sáng
rõ, thuyết phục quan điểm của mình.
- Năng lực hành văn
Năng lực này sẽ giúp cho người viết biết triển khai ý một cách rõ ràng, mạch
lạc, lập luận trong bài văn chặt chẽ, sắc sảo, giàu sức thuyết phục. HS không chỉ diễn
đạt đúng mà cần tiến tới diễn đạt hay, có nghệ thuật thể hiện ở việc lựa chọn và sử
dụng từ ngữ độc đáo, tạo câu văn linh hoạt, giàu hình ảnh…
- Năng lực sửa bài sau khi viết
Năng lực này đòi hỏi người viết văn phải có khả năng thẩm định bài viết của
chính mình, từ đó nhận ra những hạn chế trong bài làm và biết cách sửa chữa. Năng
lực này rất cần thiết bởi trong quá trình làm bài không thể nào tránh hết được những
sai sót và khi đó HS cần phải có khả năng chỉnh sửa lại sao cho đúng.
1.1.2. Kiểu bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ và hoạt động rèn luyện năng
lực viết văn nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ
1.1.2.1. Kiểu bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ
* Văn nghị luận
Khái niệm văn nghị luận đã được nêu ra ở nhiều tài liệu khác nhau.
"Văn nghị luận là trình bày những lí lẽ, dẫn chứng một cách sáng sủa, giàu sức
thuyết phục, diễn tả những suy nghĩ và nêu ý kiến riêng của mình về một vấn đề nào
đó trong cuộc sống hoặc trong văn học, nghệ thuật. [36]
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 14
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
"Văn nghị luận là loại văn trong đó người viết ( người nói) trình bày những ý
kiến của mình bằng cách dùng lí luận bao gòm cả lí lẽ và dẫn chứng để làm rõ một
vấn đề thuộc về chân lí nhằm làm cho người đọc (người nghe) hiểu, tin, đồng tình với
những ý kiến của mình và hành động theo những điều mà mình đề xuất" [7, tr. 5]
gợi lên. Do đó, ngôn ngữ thơ thiên về gợi, tạo nhiều khoảng trống đòi hỏi người đọc
phải chủ động liên tưởng, tưởng tượng thì mới hiểu hết sự phong phú của ý thơ ở bên
trong.
NL về một bài thơ, đoạn thơ là một dạng bài trong ba dạng bài thuộc NLVH.
Theo định nghĩa thì: "NL về một đoạn thơ, bài thơ là trình bày nhận xét, đánh giá của
mình về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ ấy" [10]
Như vậy bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ cần nêu lên được các nhận xét,
đánh giá và sự cảm thụ riêng của người viết. Những nhận xét, đánh giá ấy phải gắn với
sự phân tích, bình giá ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu, nội dung cảm xúc…của tác phẩm.
Bố cục của một bài văn nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ gồm ba phần: mở
bài, thân bài, kết bài. Quá trình viết bài phải trải qua các bước cơ bản sau: Tìm hiểu
đề, lập ý, lập dàn ý, triển khai thành bài văn hoàn chỉnh dựa trên dàn ý đã lập và kiểm
tra, sửa chữa.
1.1.2.2. Hoạt động rèn luyện năng lực viết văn nghị luận về một bài thơ,
đoạn thơ
Để có năng lực viết văn tốt, yếu tố quyết định là phải siêng năng rèn luyện,
làm nhiều, viết nhiều. HS không thể viết văn tốt nếu chỉ ngồi mà học thuộc hoặc ngồi
đọc về lí thuyết. Năng lực viết văn của các em chỉ được phát triển khi các em được
luyện viết nhiều, tạo ra các sản phẩm của chính mình. Bởi khi đứng trước một vấn đề
đặt ra các em sẽ phải huy động tất cả vốn sống, vốn hiểu biết, kinh nghiệm của bản
thân, phải tư duy một cách khoa học để tìm ra cách giải quyết đúng đắn nhất. Cứ như
vậy làm đi làm lại nhiều lần, kiến thức được khắc sâu, các kĩ năng làm văn được rèn
luyện một cách thuần thục, tự nhiên năng lực viết văn của người học sẽ được nâng
dần lên. Qua đây ta có thể thấy việc xây dựng hoạt động để HS được rèn luyện năng
lực viết văn là việc rất quan trọng.
Ngay từ đầu năm học, người giáo viên đã phải nắm được yêu cầu của chương
trình về mặt rèn luyện kĩ năng làm văn của lớp mình phụ trách, để từ đó vạch sẵn kế
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 16
phát huy trí tuệ, kinh nghiệm của bản thân để xác định được đề tài, chủ đề, cảm hứng
nghệ thuật, hình tượng trữ tình, thể loại của bài thơ. Trên cơ sở nắm bắt được những
vấn đề cốt lõi đó, HS sẽ bám vào đó để đi vào phân tích, đánh giá bài thơ theo từng
khía cạnh, từng phần.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 17
http://www.lrc.tnu.edu.vn/
Copyright: Tài liệu đại học ©