Đề tài “Vai trò của pháp luật thuế ở nước ta hiện nay – các giải pháp chủ
yếu để phát huy vai trò đó trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội
nhập quốc tế”
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Thuế và Nhà nước là hai phạm trù lịch sử luôn luôn đi cùng nhau, chi phối
lẫn nhau, nên thuế đượcu hiểu vừa là công cụ kinh tế hỗ trợ cho sự tồn tại của
Nhà nước và bộ máy nhà nước, mặt khác thuế lại được nhà nước sử dụng như là
loại công cụ để thực hiện nhiệm vụ mục tiêu nhất định. Bất kỳ quốc gia nào nói
chung và ở nước ta nói riêng nguồn thu ngân sách chủ yếu là từ thuế, thuế có
tính bắt buộc trên cả nước đối với tổ chức, cá nhân dù trực tiếp hay gián tiếp
đều phải thực hiện nghĩa vụ nộp thuế đối với nhà nước. Vậy, để quản lý và duy
trì Nhà nước phải có những quy định cụ thể đó là pháp luật thuế. Pháp luật thuế
là sự thể chế hoá các chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước. Chính vì vậy
pháp luật thuế là nhân tố quyết định ý nghĩa kinh tế - xã hội của thuế và có vai
trò quan trọng đối với nền kinh tế và đời sống xã hội.
Vai trò của thuế là sự biểu hiện cụ thể các chức năng của thuế trong những
điều kiện kinh tế, xã hội nhất định. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, với
sự thay đổi phương thức can thiệp của Nhà nước vào hoạt động kinh tế, thuế
đóng vai trò hết sức quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội.
Xuất phát từ lí do đó, em đã chọn đề tài “Vai trò của pháp luật thuế ở nước ta
hiện nay – các giải pháp chủ yếu để phát huy vai trò đó trong điều kiện phát
triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế”.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
I. Lý luận chung về thuế, pháp luật thuế, kinh tế thị trường và hội nhập
quốc tế:
1. Khái niệm thuế:
Thuế là một khoản đóng góp (hay thu nộp) mang tính bắt buộc mà Nhà nước
1


quy định thành luật để mọi tổ chức kinh tế và cá nhân phải nộp cho Nhà nước


- Thứ tư, thuế mang tính chi tiêu cho lợi ích công cộng. Đặc điểm này làm
giảm ý niệm cưỡng bức của thuế. Tổng thu nhập từ thuế Nhà nước chỉ chi một
phần cho quản lý hành chính, đại bộ phận số thu nhập còn lại được chuyển giao
cho dân chúng thông qua các hoạt động sự nghiệp và phúc lợi công cộng như:
văn hoá, giáo dục, y tế, an ninh quốc phòng, thông tin, thể thao, bảo vệ môi
trường, bảo trợ xã hội…
3. Pháp luật thuế và hệ thống pháp luật về thuế:
Pháp luật thuế là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ
xã hội phát sinh trong quá trình thu, nộp thuế giữa cơ quan nhà nước có thẩm
quyền và người nộp thuế nhằm hình thành nguồn thu cho ngân sách nhà nước
để thực hiện các mục tiêu xác định trước.
Nội dung của pháp luật thuế thì có hai nội dung, thứ nhất, gồm những quy
phạm pháp luật định nên những nội dung cơ bản của sắc thuế, như quy định đối
tượng nộp thuế; đối tượng chịu thuế; cơ sở tính thuế; mức thuế (thuế suất). Thứ
hai, gồm nhóm quy định pháp luật quy định về trình tự, thủ tục thu nộp thuế,
như quy định về thẩm quyền của cơ quan thu thuế; thủ tục kê khai nộp thuế;
thời hạn nộp thuế, miễn giảm thuế, khiếu nại, tố cáo; xử lý vi phạm…
Vì vậy, để điều chỉnh những quan hệ xã hội về thuế, Nhà nước ta đã ban
hành những văn bản luật và văn bản dưới luật như: Luật thuế giá trị gia tăng,
Luật thuế tiêu thụ đặc biệt, Luật thuế xuất nhập khẩu, Luật thuế thu nhập doanh
nghiệp, Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, Pháp lệnh thuế
tài nguyên,…
4. Kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.
Kinh tế thị trường theo em hiểu là nền kinh tế lấy khu vực kinh tế tư nhân
làm chủ đạo những quyết định kinh tế được thực hiện một cách phi tập trung
bởi các cá nhân người tiêu dùng và công ty. Việc đánh giá hàng hóa và phân bổ
các nguồn lực của nền kinh tế được cơ bản tiến hành theo quy luật cung – cầu.
Hội nhập quốc tế (mà cốt lõi là hội nhập kinh tế quốc tế) là một quá trình
hợp tác trên cơ sở có đi có lại, trong đó các quốc gia danh cho nhau sự đối xử

hành và tổ chức thực hiện hệ thống pháp luật về thuế một cách đầy đủ và triệt
để nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc để tập trung nguồn tài chính vào ngân
4


sách Nhà nước, từ đó mới đáp ứng được nhu cầu chi tiêu ngày càng tăng.
Pháp luật thuế là công cụ quan trọng nhất để phân phối lại tổng sản phẩm
xã hội và thu nhập quốc dân theo đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước
ta. Hiện nay nguồn thu từ nước ngoài đã giảm nhiều, kinh tế đối ngoại chuyển
thành có vay có trả. Qua đó có thể thấy pháp luật thuế là một công cụ quan
trọng để góp phần ổn định trật tự xã hội, chuẩn bị điều kiện và tiền đề cho việc
phát triển lâu dài.
Với cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, hệ thống pháp luật thuế mới được áp
dụng thống nhất giữa các thành phần kinh tế. Pháp luật thuế đã điều chỉnh được
hầu hết các hoạt động sản xuất, kinh doanh, các nguồn thu nhập và mọi tiêu
dùng xã hội.
2. Pháp luật thuế được sử dụng như một công cụ điều tiết vĩ mô của
Nhà nước đối với nền kinh tế và đời sống xã hội, thực hiện đường lối kinh tế
- xã hội trong một thời kì nhất định:
Ngoài việc huy động nguồn thu quan trọng cho ngân sách nhà nước như đã
phân tích ở trên, pháp luật thuế còn có vai trò tích cực trong việc điều tiết vĩ mô
đối với nền kinh tế. Ðiều 26 Hiến pháp năm 1992 quy định: “Nhà nước thống
nhất quản lý nền kinh tế quốc dân bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách”. Là
một bộ phận của hệ thống pháp luật Việt Nam, pháp luật thuế đóng vai trò là
công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước. Thông qua việc ban hành và thực hiện
pháp luật thuế, Nhà nước thể chế hoá và thực hiện chính sách điều tiết đối với
nền kinh tế, điều tiết thu nhập và tiêu dùng xã hội.
Ðiều tiết đối với nền kinh tế là yêu cầu khách quan, thường xuyên của Nhà
nước trong điều kiện nền kinh tế thị trường, các tổ chức, cá nhân có thể tồn tại
và vận động theo nhu cầu lợi ích của họ, điều này có thể tổn thương đến trật tự

cận đối với những hàng hóa, dịch vụ thiết yếu của đời sống xã hội.
Ðể thực hiện chính sách bảo hộ, khuyến khích sản xuất trong nước và
khuyến khích xuất khẩu, pháp luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu có các quy
định khuyến khích hoặc hạn chế việc xuất, nhập khẩu đối với một số hàng hóa.
Sự khuyến khích hoặc hạn chế này thể hiện tập trung ở biểu thuế áp dụng có
tính chất phân biệt đối với các loại hàng hóa xuất nhập khẩu.
6


Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, pháp luật
thuế còn khuyến khích đầu, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng
tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, đảm bảo cho nền kinh tế tăng trưởng cao,
bền vững, góp phần ổn định và nâng cao đời sống nhân dân…thông qua pháp
luật thuế Nhà nước tiến hành bảo hộ đối với nền sản xuất trong nước còn yếu
kém về nhiều mặt nhằm tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Trong điều kiện cạnh tranh của nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường
tất yếu dẫn đến tình trạng suy thoái về tài chính ở một số doanh nghiệp. Ðối với
những ngành nghề, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh cần khuyến khích, ngoài các
quy định chung, pháp luật thuế còn có các quy định ưu đãi, miễn, giảm thuế
nhằm khắc phục sự suy thoái về tài chính, tạo sự ổn định và phát triển của các
doanh nghiệp.
Thuế góp phần khuyến khích khai thác nguyên liệu, vật tư trong nước để
đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu. Thông qua pháp luật thuế, Nhà nước
có tác động tích cực trong việc thúc đẩy sản xuất phát triển trên cơ sở tận dụng,
sử dụng hợp lý và có hiệu quả các nguồn lực của đất nước trong việc điều chỉnh
cung - cầu và cơ cấu kinh tế.
Ngoài ra, ở Việt Nam bên cạnh những vai trò chung đối với nền kinh tế xã
hội, pháp luật thuế còn được nhà nước sử dụng như một công cụ chính sách thể
hiện chính sách xã hội. Nhà nước điều tiết thu nhập, hạn chế khoảng cách giàu
nghèo, góp phần thực hiện công bằng, bình đẳng xã hội. Bằng việc quy định

pháp luật thuế nói riêng và vi phạm trong quá trình hoạt động gắn với tư cách
của đối tượng nộp thuế nói chung.
4. Pháp luật thuế là công cụ góp phần đảm bảo sự bình đẳng giữa các
thành phần kinh tế và công bằng xã hội:
Hệ thống pháp luật thuế được áp dụng thống nhất chung cho các ngành
nghề, các thành phần kinh tế, các tầng lớp dân cư nhằm đảm bảo sự bình đẳng
và công bằng xã hội về quyền lợi và nghĩa vụ đối với mọi thể nhân và pháp
nhân.
Sự bình đẳng và công bằng được thể hiện thông qua chính sách động viên
giống nhau giữa các đơn vị, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế có những
điều kiện hoạt động giống nhau, đảm bảo sự bình đẳng và công bằng.
Vai trò điều tiết thu nhập của pháp luật thuế thể hiện ở sự tác động của
8


pháp luật thuế đối với các quan hệ phân phối và sử dụng thu nhập trong xã hội.
Sự vận động của nền kinh tế theo cơ chế thị trường đòi hỏi Nhà nước phải
sử dụng đồng bộ nhiều công cụ khác nhau để khắc phục sự mất cân đối về mặt
xã hội trong đó có mất cân đối về thu nhập. Nhà nước sử dụng pháp luật thuế
làm công cụ để điều hòa vĩ mô thu nhập trong xã hội. Sự điều tiết này thể hiện ở
chỗ thông qua các quy định của pháp luật thuế, Nhà nước cviên trong xã hội. Sự
thay đổi của pháp luật thuế về cơ cấu các loại thuế trong hệ thống thuế, về thuế
suất... đều có tác động đến thu nhập và sử dụng thu nhập trong xã hội.
Mặt khác, kinh tế thị trường là một nền kinh tế trong đó các quan hệ kinh
tế cần phải được tạo lập trong một môi trường cạnh tranh và bình đẳng. Ở nước
ta, với đường phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,
kinh tế Nhà nước vẫn giữa vai trò chủ đạo, tuy nhiên nhà nước cũng đồng thời
thừa nhận sự tồn tại và phát triển lâu dài của các thành phần kinh tế tư bản, tư
nhân. Trong điều kiện của một nền kinh tế với đa hình thức sở hữu, đa thành
phần kinh tế, nhiệm vụ của nhà nước là phải tạo ra một môi trường pháp lý bình

- Đã ứng dụng công nghệ thông tin vào nhiều khâu quản lý thuế, do đó đã
góp phần tích cực vào việc nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế.
b. Một số hạn chế, bất cập còn tồn tại:
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, thực tiễn quá trình thực hiện pháp
luật thuế trong những năm qua cũng đã nảy sinh nhiều vấn đề cần phải được
xem xét, bổ sung, hoàn thiện nhằm phát huy vai trò của pháp luật thuế trong
điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế hiện nay của nước
ta. Điều này được thể hiện ở một số điểm chủ yếu sau:
• Về chính sách thuế:
- Chưa bao quát hết mọi nguồn thu trong nền kinh tế và tính thực thi, hiệu
quả của pháp luật thuế nhìn chung chưa cao, một số quy định gián tiếp làm phát
sinh các hiện tượng tiêu cực xã hội như các khe hở pháp lý dẫn đến hiện tượng
luồn lách, trốn thuế…
10


- Chưa khuyến khích và bảo hộ có chọn lọc, có thời hạn sản xuất trong
nước.
- Trong từng sắc thuế hiện hành vẫn còn các quy định chưa thực sự đảm
bảo công bằng về nghĩa vụ thuế và chưa bình đẳng giữa các đối thuế khác nhau.
- Chính sách thuế vẫn còn phức tạp, chồng chéo, thiếu hệ thống, chưa thể
hiện sự đơn giản, rõ ràng minh bạch, đồng thời thiếu ổn định cần thiết do
thường xuyên phải thay đổi để dáp ứng yêu cầu thực tế, một số sắc thuế còn
nhiều mức thuế suất, lồng ghép nhiều chính sách xã hội, nhiều mức miễn giảm
thuế làm hạn chế tính trung lập của thuế.
• Về quản lý thuế:
* Cơ chế quản lý thuế:
- Cơ chế quản lý thuế hiện hành chưa được xây dựng trên cơ sở đề cao
tính chủ động, nghĩa vụ, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân phải tự tính - tự
khai, tự nộp thuế vào Ngân sách nhà nước, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật.

- Nhận thức xã hội về thuế còn thấp, đại bộ phận người dân chưa hiểu rõ
bản chất và lợi ích của công tác thuê; chưa phê phán, lên án mạnh mẽ các hành
vi gian lận về tiền thuế, chưa hỗ trợ tích cực cho cơ quan thuế để thu tiền thuế.
Tình trạng trốn thuế, gian lận về thuế, nợ đọng thuế còn khá phổ biến vừa làm
thất thu cho ngân sách, vừa không đảm bảo công bằng xã hội.
c. Nguyên nhân chủ yếu.
- Chất lượng các văn bản pháp luật thuế còn nhiều bất cập, chưa linh hoạt
trong quá trình thực thi.
- Việc thực hiện các văn bản pháp luật thuế còn chưa nghiêm.
- Công tác quản lý thực hiện pháp luật thuế ở các ngành, các cấp, ở nhiều
cán bộ còn nhiều yếu kém.

12


- Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, đánh giá về pháp luật thuế chưa
được triển khai tốt. ở quan Nhà nước,các ngành,các cấp và địa phương.
2. Các giải pháp phát huy vai trò của pháp luật thuế trong điều kiện phát
triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.
Việt Nam hiện nay đang trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội
nhập quốc tế, trong đó pháp luật thuế đóng vai trò rất lớn. Như vậy, để phát huy
vai trò đó trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế hiện
nay cảu nước ta, cũng như đồng thời xuất phát từ những mặt hạn chế nêu trên,
em xin đưa ra một số giải pháp như sau:
- Thứ nhất, cải tiến và hoàn thiện chính sách thuế, hệ thống luật pháp nói
chung và luật thuế nói riêng. Một hệ thống pháp luật về thuế hoàn chỉnh sẽ tạo
cơ sở pháp lý vững chắc và ổn định cho nguồn thu vào ngân sách nhà nước,
đảm bảo chi tiêu cho các lợi ích công cộng và đảm bảo được công bằng xã hội,
tạo môi trường thuận lợi cho khuyến khích phát triển sản xuất kinh doanh.
- Thứ hai, kiên quyết chống thất thu, nâng cao trình độ, nghiệp vụ và nhận

trọng điểm có số thu lớn, các ngành hàng, các lĩnh vực, các loại hình tổ chức có
dấu hiệu thất thu lớn. Tập trung tổng hợp rà soát các kết quả sau thanh tra để có
biện pháp xử lý, đôn đốc, thu hồi kịp thời các khoản mà thanh tra đã kết luận
vào ngân sách nhà nước.
- Thứ ba, hệ thống hóa sổ sách chứng từ hoạt động kế toán kiểm toán theo
hướng đơn giản và nhất quán để tạo sự thuận lợi cho công tác quản lý, giúp cho
các tổ chức, cá nhân chịu thuế tránh được sự phiền hà khi làm các giấy tờ liên
quan đến nghĩa vụ nộp thuế của mình.
- Thư tư, Bộ tư pháp và bộ tài chính cần phối hợp tiến hành tổng ra soát lại
hệ thống các văn bản pháp quy hiện có để từ đó đánh giá sự đồng bộ và mức độ
tương tích của hệ thống pháp luật thuế nước ta trong điều kiện phát triển kinh
tế thị trường và hội nhập quốc tế để từ đó có những quy định phù hợp trong
điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay đồng thời sữa đổi, bổ sung hoặc huy bỏ, thay
thay thế những quy định không còn phù hợp nữa để hệ thống pháp luật thuế
ngày càng hoàn thiện hơn góp phần vào sự phát triển của đất nước.
- Thứ năm, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giải thích pháp luật và giáo
14


dục nhận thức của đối tượng chịu thuế kết hợp với quyền lợi và nghĩa vụ đóng
thuế. Vấn đề đặt ra là phải làm sao cho các đối tượng chịu thuế nhận thức được
rằng việc nộp thuế cho nhà nước không phải đơn thuần chỉ là nghĩa vụ mang
tính cưỡng chế, ép buộc mà đó còn là quyền của mỗi một công dân đóng góp
vào sự phát triển chung của đất nước, phục vụ cho các lợi ích của cả cộng đồng
xã hội.
C. KẾT THÚC VẤN ĐỀ:
Qua sự phân tích ở trên, ta có thể thấy bất kỳ Nhà nước có chủ quyền nào
cũng có quyền đánh thuế nhưng để nguồn thu từ thuế trở thành hiện thực , Nhà
nước phải sử dụng pháp luật thuế như một công cụ hữu hiệu và đặc thù nhất của
mình để giải quyết các mục tiêu định trước, nên ta có thể khẳng định được rằng

http://www.google.com.vn/giaidap/thread?tid=48757987f63bf515

16


MỤC LỤC.

17