Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5
I. Phần mở đầu
I.1. Lý do chọn đề tài
Trong dạy học Địa lí hiện nay, phương pháp dạy học hợp tác nhóm
nhỏ ngày càng được sử dụng rộng rãi và tỏ ra có hiệu quả. Hình thức tổ chức
dạy học này có đặc điểm là yêu cầu học sinh nghĩ nhiều hơn làm nhiều hơn.
Bên cạnh đó phương pháp dạy học hợp tác nhóm nhỏ còn có thêm một đặc
trưng: học sinh cùng nhau thảo luận theo định hướng của giáo viên. Đây là
mối quan hệ trò - trò được các thầy cô nhắc nhiều hơn, tác động nhiều hơn
trong những năm gần đây và được các thầy cô đánh giá là rất cần thiết trong
dạy học. Trong yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, việc phát huy
tính tích cực học tập của học sinh hết sức quan trọng và được thực hiện ở
nhiều môn học khác nhau, trong đó có phân môn Địa lí. Mặt khác, trong dạy
học Địa lí việc rèn luyện kĩ năng cho các em luôn được chú trọng, đặc biệt là
kĩ năng hợp tác thảo luận nhóm nhỏ.
Nhiều nhà nghiên cứu, nhiều giáo viên đã cố gắng tìm những phương
pháp tối ưu để rèn luyện kĩ năng học tập cho học sinh trong dạy học Địa lí và
đã có nhiều để tài, sáng kiến kinh nghiệm thiết thực. Việc dạy học theo
phương pháp hợp tác nhóm nhỏ cho học sinh là việc rất cần thiết không thể
thiếu được cho mỗi bài học, tiết học và xuyên suốt toàn bộ chương trình dạy
và học địa lý ở các cấp học đặc biệt là cấp Tiểu học.
Trong phân môn Địa lý ở trường Tiểu học nói chung và Địa lý lớp 5
nói riêng, việc hợp tác nhóm nhỏ trong các tiết dạy thường xuyên và thiết
thực. Hợp tác nhóm nhỏ không những là phương pháp dạy học tích cực cho
mỗi bài học mà còn chứa đựng kiến thức cho học sinh khai thác, giúp các em
hiểu sâu hơn, cụ thể hơn thế giới xung quanh chúng ta và những vấn đề Địa lý
liên quan. Mặt khác, trong dạy học Địa lý, việc hướng dẫn cho học sinh hợp
tác nhóm nhỏ là khâu hết sức quan trọng nhưng cả giáo viên và học sinh
thường gặp không ít khó khăn để thực hiện. Chính vì tầm quan trọng của hợp
tác nhóm nhỏ và thực tế ở trường nên tôi đã chọn đề tài: “ Một số biện pháp
nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí lớp 5” làm đề tài

Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
Phương pháp quan sát.
Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động ( nghiên cứu kết quả học
tập của học sinh ).
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
Phương pháp phân tích, tổng hợp.
II. Phần nội dung
II.1. Cơ sở lí luận
Đổi mới phương pháp dạy học trước hết được thể hiện ở sự đổi mới
phong cách dạy của thầy và phong cách học của trò: người thầy thiết kế các
tình huống để học sinh tự khai thác, tự chiếm lĩnh và kiến tạo kiến thức,
người thầy tạo ra các cơ hội để học sinh có thể suy nghĩ nhiều hơn, hoạt động
nhiều hơn và có trách nhiệm hơn đối với việc học tập của mình.
Đổi mới phương pháp dạy học Địa lí chỉ thành công khi phương pháp
dạy học Địa lí tác động mạnh đến người học và phát huy tính tích cực tự giác,
chủ động tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực
tự học, tự quản lòng say mê học tập và ý chí vươn lên.
Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay có nhiều thuận lợi mà nội dung
kiến thức sách giáo khoa được biên soạn theo tinh thần đổi mới phương pháp
dạy học, khi mà hầu hết các trường đã trang bị đầy đủ về phương tiện, thiết bị
GV: Lê Thị Thảo

2

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5
dạy học. Đặc biệt trong bối cảnh công nghệ thông tin đang đóng vai trò quan
trọng trong đời sống xã hội. Người thầy và học sinh đang ở trong một thời kì

Sách giáo viên cung cấp thêm một số thông tin, hiện tượng Địa lí giúp
giáo viên mở rộng kiến thức cho học sinh.
Về chương trình: Cấu trúc nội dung chương trình gồm 2 nội dung lớn:
Trình bày về một số hiện tượng tự nhiên, các lĩnh vực kinh tế - xã hội của
GV: Lê Thị Thảo

3

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5
Việt Nam; một số hiện tượng địa lí của các châu lục, của khu vực Đông Nam
Á và một số nước đại diện cho các châu lục trên thế giới.
Mục tiêu nội dung chương trình phù hợp với lứa tuổi học sinh Tiểu
học.
+ Khó khăn:
Về giáo viên: Không thích dạy phân môn Địa lí. Không nắm chắc các
hiện tượng tự nhiên của một số nước trên thế giới.
Về học sinh: Chưa chú trọng phân môn Địa lí, xem đây là môn phụ,
chưa hiểu hết ý nghĩa của môn học.
b. Thành công, hạn chế
+ Thành công
Sau khi thực hiện đề tài giáo viên yêu thích phân môn này hơn, có
nhiều hiểu biết sâu hơn về nội dung chương trình, phương pháp dạy học theo
nhóm và một số kinh nghiệm trong dạy Địa lí cho học sinh.
Học sinh yêu thích môn học không xem môn học này là môn phụ, có
hứng thú học Địa lí, có thêm kiến thức về Địa lí Việt Nam và Địa lí thế giới
đặc biệt các em có lòng yêu con người, quê hương, đất nước Việt Nam.
+ Hạn chế

được tư liệu, số liệu, các hiện tượng địa lí của Việt Nam và thế giới.
Trang thiết bị phục vụ cho môn học này chưa đầy đủ. Giáo viên chưa
đi sâu nghiên cứu tài liệu, chưa nhiệt tình trong các giờ dạy. Hình thức tổ
chức thảo luận nhóm còn mang tính hình thức, rập khuôn. Bản thân giáo viên
còn xem nhẹ môn học này hơn Toán, Tiếng Việt.
e. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra.
Trường Tiểu học Lý Tự Trọng là một trong 7 trường của huyện được
tiếp cận mô hình trường học mới Việt Nam ( VNEN ). Mô hình trường học
này là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Dạy học theo nhóm
triệt để. Dạy học theo tinh thần học sinh:Tự giác, tự quản, tự học, tự đánh giá,
tự tin, tự trọng. Giáo viên: Tự chủ, tự bồi dưỡng. Nhà trường: Tự nguyện.
Chính vì điều đó mà tất cả học sinh tham gia đều làm tốt vai trò của
một nhóm trưởng một thành viên trong nhóm. Nhiều em có tinh thần tự giác,
hợp tác cao, ham tìm hiểu về Địa lí trong nước cũng như địa lí thế giới. Mặt
khác nhiều học sinh có năng lực quản lí nhóm tốt nên các em muốn được thể
hiện mình với các bạn. Đặc biệt các em rất thích nghe, hiểu những hiện tượng
địa lí trong nước và thế giới nên rất thuận lợi cho giáo viên dạy học phân môn
này.
Giáo viên yêu nghề, có tâm huyết với nghề. Nhiều giáo viên đã say sưa
tìm tòi kiến thức qua sách, báo, mạng để phục vụ cho tiết dạy. Nghiên cứu,
thiết kế bài dạy phù hợp với đối tượng học sinh nên chất lượng dạy học ngày
một nâng cao.
Song trong trường vẫn còn một số học sinh rụt rè, nhút nhát, tiếp thu
bài chậm. Các em chưa ý thức được tầm quan trọng của việc học, chưa có khả
năng tự học, tự rèn, tự khám phá. Khả năng tư duy ở một số học sinh còn hạn
chế. Do vậy, việc tiếp thu bài, tính tự giác, khả năng quản lý, tổ chức của một
số em còn non.
Một số giáo viên lười tổ chức thảo luận nhóm nhỏ vì sợ mất nhiều thời
gian, rườm rà, khó quản lý học sinh. Trong khi học sinh thảo luận nhóm còn
làm việc riêng chưa kích thích được tính tự quản của các em. Chưa nghiên

+ Phân công trong nhóm, Từng cá nhân làm việc độc lập rồi trao đổi.
+ Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm.
c. Thảo luận tổng kết trước toàn lớp.
+ Các nhóm lần lượt báo cáo.
+ Thảo luận chung.
+ Giáo viên có thể kiểm tra bất kì học sinh nào của các nhóm để đánh
giá kết quả làm việc học tập hợp tác của nhóm.
+ Giáo viên tổng kết đặt vấn đề cho bài tiếp theo hoặc vấn đề tiếp theo.
Ta có thể chia ra làm 2 dạng hoạt động nhóm sau:
Dạng 1: Hoạt động nhóm giúp học sinh phát hiện kiến thức mới
Dạng 2: Hoạt động nhóm rèn luyện kĩ năng trong tiết thực hành.
* Các biện pháp dạy học hợp tác nhóm nhỏ.
Biện pháp 1: Chuẩn bị hoạt động nhóm
Trước khi áp dụng hoạt động nhóm vào một bài dạy tôi xác định:
Mục tiêu của hoạt động nhóm trong bài này là gì?
Hoạt động nào cần thảo luận nhóm?
GV: Lê Thị Thảo

6

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5
Hoạt động này cần bao nhiêu thời gian?
Thời gian còn lại đủ để hoàn thành bài dạy không?
Hoạt động này yêu cầu giáo viên và học sinh chuẩn bị những phương
tiện, thiết bị gì?
Học sinh cần phải tham khảo trước những tài liệu gì?
Đây là hình thức dạy học đòi hỏi giáo viên phải đưa ra câu hỏi phù hợp,

GV: Lê Thị Thảo

7

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5
ghi chép các ý kiến cẩn thận, nhóm trưởng tổng hợp những ý kiến thống nhất,
những ý kiến còn trái ngược nhau thì tranh luận thống nhất ý kiến, nếu chưa
thống nhất thì ghi lại những ý kiến còn khác nhau.
Giáo viên theo dõi thảo luận của từng nhóm, uốn nắn, điều chỉnh
hướng thảo luận. Những nhóm thảo luận chưa thống nhất giáo viên không
giải đáp ngay mà có thể gợi ý cho các em để có thống nhất chung, phát hiện
những ý kiến học sinh đã thống nhất và nội dung chưa thống nhất.
Biện pháp 5: Tổng kết thảo luận
Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của mình: Những kiến
thức đã thống nhất, những kiến thức còn khác nhau.
Các nhóm khác cùng chung một nhiệm vụ đối chiếu nhận xét kết quả
thảo luận của nhóm mình về những nội dung mà nhóm bạn đã trình bày. Kiến
thức nào thống nhất và không thống nhất. Giáo viên tiếp tục cho các nhóm
khác nêu lên ý kiến của mình về những nội dung trên.
Giáo viên tổng kết đi sâu vào nội dung kiến thức đúng kèm theo uốn
nắn những sai sót, giải đáp thắc mắc đưa ra kết luận chuẩn kiến thức cho từng
nội dung thảo luận.
Chú ý: Khi chuẩn bị nội dung thảo luận nhóm giáo viên cần:
+ Chuẩn bị tình huống có thể xảy ra khi thảo luận nhóm.
+ Tổ chức học sinh thảo luận nhóm sôi nổi, tiết kiệm thời gian, đúng
trọng tâm.
+ Phân phối đúng, đủ thời gian cho từng hoạt động phù hợp với nội

Nêu yêu cầu, giao nhiệm vụ
Phát phiếu học tập, bút, quy định thời gian hoàn thành hoạt động
Tôi yêu cầu các nhóm tự cử nhóm trưởng, thư kí.( luân phiên nhau)
Dự kiến thời gian thích hợp cho hoạt động nhóm: 5 phút
Giáo viên đi quan sát hoạt động của từng nhóm để uốn nắn kịp thời.
Giáo viên yêu cầu học sinh quay về vị trí ban đầu.
Gọi đại diện một số nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình.
Yêu cầu học sinh nhóm này nhận xét kết quả thảo luận của nhóm bạn
cho cả lớp nghe.
Nhóm khác có ý kiến bổ sung, nhận xét (hoặc ngược lại).
Giáo viên yêu cầu cả lớp bổ sung nếu thấy chưa đủ. Các ý kiến bổ sung
giáo viên ghi tóm tắt nhanh lên bảng.
Sau khi các nhóm trình bày xong và học sinh không còn ý kiến, giáo
viên treo kết quả hoàn chỉnh và đối chiếu lại với kết quả thảo luận của từng
nhóm để nhận xét, khen ngợi những ý kiến bổ sung đúng.
Bài 17: Châu Á
Chuẩn bị: Quả Địa cầu ( hoặc Bản đồ thế giới )
Bản đồ tự nhiên Châu Á
Các hình minh họa SGK
Phiếu học tập.
Bài này tôi tiến hành thảo luận ở Hoạt động 4: Các khu vực của Châu
Á và nét đặc trưng về tự nhiên của mỗi khu vực.
Ở hoạt động này cần đạt được mục tiêu
- Biết xếp tên các khu vực theo thứ tự từ Bắc xuống Nam và từ Tây
sang Đông.
- Nêu được tên một số cảnh thiên nhiên Châu Á và nêu được chúng
thuộc vùng nào của Châu Á.
Tôi cho học sinh thảo luận ở phần này bằng phiếu học tập:
GV: Lê Thị Thảo


lớn
Bắc Á
Trung Á
Tây Nam Á
Đông Á
Nam Á
Đông Nam Á
Dự kiến thời gian thích hợp cho hoạt động nhóm: 5 phút
Tôi hướng dẫn và yêu cầu học sinh thảo luận theo từng bước tương tự
như ví dụ trên.
Cuối cùng giáo viên treo kết quả hoàn chỉnh và đối chiếu lại với kết
quả thảo luận của từng nhóm để nhận xét, khen gợi những ý kiến bổ sung
đúng.
Dạng 2: Hoạt động nhóm rèn luyện kĩ năng trong tiết thực hành.
Bài 16: Ôn tập
( Chuẩn bị: Phiếu học tập, Bản đồ hành chính Việt Nam không có tên các
tỉnh, thành phố, các thẻ từ ghi tên các thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Thành
phố Hồ Chí Minh, Huế, Đà Nẵng).
Đối với bài này tôi cho học sinh thảo luận theo hình thức chơi trò chơi.
Ở hoạt động này học sinh cần đạt được hai mục tiêu
- Xác định trên bản đồ một số thành phố, trung tâm công nghiệp của
nước ta.
GV: Lê Thị Thảo

10

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5

Giáo viên hướng dẫn và yêu cầu học sinh thảo luận theo từng bước
tương tự như ví dụ trên.
Cuối cùng giáo viên treo kết quả hoàn chỉnh và đối chiếu lại với kết
quả thảo luận của từng nhóm để nhận xét, khen gợi những ý kiến bổ sung
GV: Lê Thị Thảo

11

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5
đúng.
c. Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp.
Về giáo viên: Giáo viên phải yêu thích môn học và phải có tâm huyết
với nghề, yêu học sinh như con. Nắm được các hiện tượng Địa lí Việt Nam
và thế giới tiêu biểu trong các dạng bài Địa lí được học. Vì nếu giáo viên
không có những yếu tố trên sẽ không thể tìm tòi, khám phá được những hoạt
động những kiến thức cần thảo luận nhóm dẫn đến khi dạy cho học sinh sẽ
không có hiệu quả.
Về học sinh: Học sinh phải có đầy đủ đồ dùng học tập, yêu thích môn
học, có tinh thần tự giác, tự quản, biết hợp tác trong nhóm.
d. Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp
Các giải pháp, biện pháp trong đề tài có mối quan hệ mật thiết với
nhau, bổ trợ cho nhau để thực hiện thành công đề tài đưa ra. Biện pháp 1 là
tiền đề để thực hiện các biện pháp 2,3,4,5. Các biện pháp sau bổ trợ để thực
hiện biện pháp 1. Tuy nhiên trong các biện pháp trên thì biện pháp 4 là biện
pháp quan trọng nhất vì nó xác định được kết quả thảo luận nhóm để đạt được
mục tiêu bài học.
e. Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu.

viên.
GV: Lê Thị Thảo

12

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5
kí
Kết quả

trưởng
55

70

trưởng, thư kí
115

10

III. Phần kết luận, kiến nghị
III.1. Kết luận
Muốn nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm, giáo viên phải dốc hết nhiệt
tình, tâm huyết cho nghề nghiệp, tìm ra những giải pháp tốt nhất, phù hợp với
điều kiện thực tế giảng dạy ở cơ sở, tạo ra cho học sinh có nề nếp, có thói
quen làm việc theo nhóm.
Thầy tổ chức hoạt động tốt, trò học tốt, chắc chắn là hiệu quả của một
hoạt động thảo luận theo nhóm sẽ đạt được hiệu quả cao.


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5

Lê Thị Thảo
NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN

MỤC LỤC
TT
GV: Lê Thị Thảo

Tên mục
14

Trang
Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

e. Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu.
4. Kết quả
III. Phần kết luận, kiến nghị
1. Kết luận
2. Kiến nghị

TÀI LIỆU THAM KHẢO
TT
Tài liệu
1 Sách giáo khoa lịch sử và Địa lý 5
2

Sách giáo viên Địa lý 5

3

Thiết kế bài giảng Địa lý 5

GV: Lê Thị Thảo

15

Tác giả
Bộ Giáo dục và Đào tạo - Nhà
xuất bản Giáo dục năm 2010
Bộ Giáo dục và Đào tạo - Nhà
xuất bản Giáo dục năm 2007
Nhà xuất bản Hà Nội 2006
Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Chuẩn kiến thức, kỹ năng Địa lý 5
Bộ Giáo dục và Đào tạo
Tài liệu giảm tải chương trình Địa lý 5 Bộ Giáo dục và Đào tạo
Tài liệu bồi dưỡng Địa lý
Nhà xuất bản Giáo dục.
Tìm hiểu qua sách, báo Giáo dục,
mạng internet.

GV: Lê Thị Thảo

16

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí 5

GV: Lê Thị Thảo

17

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Biện pháp nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong phân môn Địa lí lớp 5
9

GV: Lê Thị Thảo

@@@