CÁC CHIẾN LƯỢC DẠY HỌC NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM THEO TIẾP
CẬN NĂNG LỰC
Strategic for Teaching Pedagogical Skills towards Competence approach
ThS. Nguyễn Hữu Hợp, ThS. Nguyễn Văn Hạnh
Khoa Sư phạm Kỹ thuật, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên
Department of Technical Pedagogy, Hung Yen University of Technology and
Education
Địa chỉ: Dân Tiến – Khoái Châu – Hưng Yên
Email: , sđt: 0975.300.198
Tóm tắt: Bài viết bàn về việc xây dựng mô hình dạy học nghiệp vụ sư
phạm theo tiếp cận năng lực, trong đó mô tả rõ về sự phát triển năng lực
Hiểu, Làm và Cảm ở người học trong quá trình học tập. Từ đó, đề xuất các
biện pháp vận dụng chiến lược dạy học dựa vào nghiên cứu trường hợp,
dự án, vấn đề và nhóm hợp tác trong dạy học NVSP theo tiếp cận năng
lực.
Abstract: The article discusses the development model of pedagogical
teaching approaches competence, which describes the development of
competence in the learner in the learning process. From there, propose
measures to apply teaching strategies based on case studies, projects,
issues and groups in pedagogical teaching approaches competence.
Từ khóa: Năng lực; Kỹ năng dạy học; Nghiệp vụ sư phạm
Keywords: Competency; Pedagogy skills; Pedagogical Practice

1. Đặt vấn đề
Đã có khá nhiều bài viết bàn về biện pháp dạy học nghiệp vụ sư phạm
(NVSP) theo tiếp cận năng lực. Tuy nhiên, chúng giường như thiếu thuyết phục
khi chưa chỉ ra sự phát triển năng lực của người học trong quá trình dạy học. Rất
khó vận dụng các biện pháp đó trong dạy học NVSP theo tiếp cận năng lực. Vì
vậy, việc tìm kiếm mô hình dạy học NVSP mô tả rõ sự phát triển năng lực Hiểu,
Làm và Cảm của người học trong quá trình học tập là vấn đề rất cần được quan
tâm nghiên cứu. Từ đó, đề xuất các biện pháp vận dụng chiến lược dạy học dựa

hỗ trợ, chia sẻ của giảng viên, có thể bắt đầu hoạt động học tập thông qua các
kinh nghiệm cụ thể về việc thực hành dạy học, qua đó liên tục quan sát và phản
ánh hoạt động dạy học của chính mình và ảnh hưởng của nó trên người học.
Thực hiện phân tích dựa trên tri thức dạy học, đi đến việc lập kế hoạch, thiết kế
dạy học và thực hiện cho lần sau. Như vậy, sau mỗi một chu trình, người học đã
củng cố và phát triển kĩ năng dạy học cho chính bản thân mình.
Qua mỗi chu trình học tập, sinh viên được phát triển đầy đủ năng lực
Hiểu, Làm và Cảm. Phát triển năng lực Hiểu tương ứng với giai đoạn Thực hành
dạy học đến giai đoạn Lý thuyết về học tập và dạy học Lý thuyết về học tập và
dạy học đến Thử nghiệm. Phát triển năng lực Cảm tương ứng với giai đoạn từ
3


Thử nghiệp đến Thực hành dạy học. Ba thành phần năng lực này được hợp nhất
lại, làm tiền đề phát triển năng lực Sáng tạo NVSP.
2.2. Các chiến lược dạy học NVSP theo tiếp cận năng lực
2.2.1. Chiến lược dạy học NVSP dựa vào nghiên cứu trường hợp
Dạy học dựa vào nghiên cứu trường hợp là kiểu dạy học có tính hệ thống
dựa vào nguyên tắc và kỹ thuật của phương pháp nghiên cứu trường hợp trong
khoa học, trong đó nhà giáo phải xử lí nội dung học tập thành các trường hợp
(Cases) khác nhau, thiết kế chúng thích hợp với mục tiêu, nhiệm vụ và môi
trường học tập, sử dụng các trường hợp này để thiết kế và tổ chức quá trình học
tập như là quá trình nghiên cứu khoa học, trong đó sinh viên là những nhà
nghiên cứu, giảng viên là cố vấn và chỉ đạo khoa học [2]. Các trường hợp trong
dạy học phải có mối liên hệ với kinh nghiệm hiện có của sinh viên, cho phép họ
thực hiện hỏi hoạt động trí tuệ và trải nghiệm thực tiễn, hướng tới giải quyết vấn
đề, được mô tả bằng câu chuyện, bằng sự việc, sự cố, câu hỏi, tư liệu, phim ảnh,
clips, hồ sơ, đồ họa v.v…
Tiến trình dạy học dựa vào nghiên cứu trường hợp [2, tr. 181-189] được
khái quát như sau:

cứu, được mang ra mổ xẻ, phân tích, xử lý,… Bản thân các trường hợp sẽ được
phân tích để điều tra, thu thập các dữ liệu làm cơ sở để xử lý dữ liệu dựa vào
quan sát, phản ánh. Có thể tồn tại nhiều lựa chọn để giải quyết vấn đề, tuy nhiên
5


chỉ có một quyết định cho việc lựa chọn trong một thời điểm nhất định dựa trên
việc đánh giá các lựa chọn theo các tiêu chí quyết định then chốt được xây dựng
dựa trên cách tiếp cận lý thuyết về dạy học và học tập cụ thể. Từ đó, sinh viên
phát triển kế hoạch hành động/ thực thi giải quyết nhiệm vụ/ vấn đề của trường
hợp.
Giảng viên có thể tiến hành dạy học dựa vào nghiên cứu trường hợp với
các kỹ thuật dạy học khác nhau tùy thuộc vào hình thức tổ chức nghiên cứu
trường hợp như: thực nghiệm khoa học, dự án học tập, sắm vai, báo cáo tư liệu,
tranh luận, học nhóm nhỏ, viết báo cáo,…
2.2.2. Chiến lược dạy học NVSP dựa vào dự án
Trong chiến lược dạy học này, người học dựa vào các dự án học tập tiến
hành công việc học tập theo bản thiết kế dự án, còn giáo viên sử dụng các dự án
học tập như là công cụ quản lí, lãnh đạo quá trình học tập và người học, cũng
như làm môi trường để tổ chức nội dung và các hoạt động giáo dục hiệu quả, áp
dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học có tính chất xã hội hóa cao [2].
Theo nhiều tác giả [Alan & Stoller (2005), Stoller (1997) Sheppard &
Stoller (1995)], qui trình dạy học dựa vào dự án nên có 10 bước [2, tr. 153]:
1/ Người học và giáo viên thỏa thuận và nhất trí với nhau về chủ đề và ý
tưởng dự án.
2/ Người học và giáo viên thảo luận để xác định sản phẩm cuối cùng của
dự án.
3/ Người học và giáo viên cùng nhau thiết kế và tạo cấu trúc cho dự án.
4/ Giáo viên chuẩn bị để giúp người học sẵn sàng trước yêu cầu thu thập
thông tin và dữ liệu.

khe, mức độ tổ chức dạy học thấp và cần nhiều thời gian cho việc thực hiện sản
phẩm.
2.2.3. Chiến lược dạy học NVSP dựa vào vấn đề
Mô hình chung của quá trình giải quyết vấn đề thường có 5 bước (Newell
& Simon, 1972; Polya, 1957; Bransford &Stein, 1984) và được xem là mô hình
lý tưởng [2, tr. 97]:
1/ Nhận diện vấn đề.
2/ Xác định vấn đề bằng tư duy, phán đoán về nó và lựa chọn, tổ chức
thông tin phù hợp với nó.
3/ Tìm kiếm các giải pháp bằng suy luận đa phương án, công não, kiểm
tra, đánh giá những quan điểm, lập trường khác nhau.
4/ Hành động theo các chiến lược khác nhau mà mình chọn.
5/ Lật lại vấn đề và đánh giá hiệu lực hoạt động của mình.

Hình 4: Mô hình giải quyết vấn đề trong dạy học NVSP

8


Trong hình 4, mâu thuẫn giữa lý thuyết và thực hành dạy học trong thực
tiễn làm nảy sinh vấn đề cần giải quyết, được người học nhận biết, lựa chọn và
thu thập thông tin dựa vào quan sát và phản ánh để giải quyết vấn đề. Các giải
pháp giải quyết vấn đề được đề xuất, đánh giá hậu quả của các giải pháp để cân
nhắc lựa chọn. Từ đó, người học thực thi các giải pháp đã được lựa chọn, và đối
chiếu so sánh với thực tiễn để đánh giá kết quả thực hiện giải quyết vấn đề. Kết
thúc quá trình giải quyết vấn đề, người học phát triển một kiểu mẫu thực thi vấn
đề, đó chính là KNDH. Giảng viên tạo nên những tình huống dạy học tiềm ẩn
những vấn đề học tập tương ứng với nội dung bài học và hướng dẫn, điều khiển
hoạt động của người học theo các chiến lược và qui trình giải quyết vấn đề mà
giáo viên thấy phù hợp với mục tiêu học tập và phù hợp với khả năng của người

Thành phần của các tổ được thay đổi sau 5-6 tuần để sinh viên có cơ hội
làm việc với những bạn khác và tạo điều kiện mới cho những người thuộc nhóm
yếu và chậm, thành tích thấp.

Hình 5: Mô hình dạy học NVSP dựa vào nhóm hợp tác
Trong hình 5, việc dạy học NVSP (mà cụ thể là các KNDH) dựa vào học
tập hợp tác được thực hiện theo 3 giai đoạn dạy học, bắt đầu từ dạy học toàn lớp
sang tổ chực học tập theo nhóm/ tổ hợp tác và cuối cùng là việc kiểm tra, đánh
10


giá và điều chỉnh nhằm hướng đến chuẩn năng lực NVSP. Trong quá trình này,
vai trò của giảng viên có xu hướng chuyển dịch từ chỗ là người thiết kế và chỉ
đạo (ở giai đoạn thứ nhất) sang vị trí người tạo thuận lợi và làm nguồn hoạt
động cho sinh viên, nhiều chức năng lãnh đạo chuyển từ giảng viên sang sinh
viên ở mức tương đối (giai đoạn 2, 3) [2]. Vì thế, học tập hợp tác tạo ra môi
trường cho phép sinh viên phát triển các ý tưởng thông qua chia sẻ và trao đổi
các ý kiến khác, và giải quyết các vấn đề với sự hợp tác với các bạn trong lớp.
Sinh viên gần như quản lý sự tiến bộ trong học tập của bản thân, họ tự đào tạo
bản thân thành các chuyên gia học tập, bằng cách dạy lại cho người khác, học
cách học tập suốt đời.
Tóm lại, dù áp dụng chiến lược dạy học nào thì mục đích của dạy học
NVSP là phát triển các KNDH cho sinh viên nhằm đáp ứng chuẩn NVSP của
đào tạo. Mỗi KNDH sẽ cần những điều kiện về mức độ tổ chức và thời gian cần
thiết cho việc học tập và rèn luyện khác nhau. Vì vậy, giảng viên cần cân nhắc,
lựa chọn chiến lược dạy học phù hợp với việc phát triển mỗi kỹ năng và điều
kiện của cơ sở đào tạo.
3. Kết luận
3.1. Dạy học NVSP theo mô hình học tập dựa vào trải nghiệm của Kolb
đã mô tả rõ sự phát triển của năng lực Hiểu, Làm và Cảm.