Tên đề tài:
MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG BỒI DƯỠNG HỌC SINH
KHÁ, GIỎI MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THPT LAM KINH

I. Đặt vấn đề

Dạy học không chỉ cần có nội dung khoa học, vì không phải ai cũng có
thể dạy học được, cũng như không phải biết lời hát là có thể hát được. Dạy học
là một nghề - Nghề sáng tạo trong những nghề sáng tạo, vì nó góp phần chủ yếu
trong hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ.
Theo quan niệm ấy, phương pháp dạy học GDCD trở thành một khoa học
kỹ năng sống cho học sinh, tuy còn non trẻ, là một vấn đề mới, song đã có tác
dụng lớn trong việc nghiên cứu quá trình dạy học và đề ra những qui tắc biện
pháp nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn
Lí luận và thực tiễn ở nhà trường phổ thông luôn luôn đặt hiệu quả, chất
lượng là yêu cầu hàng đầu. Có rất nhiều con đường và cách thức để nâng cao và
phát huy tối đa cả hai quá trình dạy và học.Trong đó việc kết hợp giữa dạy học
đại trà với đào tạo mũi nhọn thường xuyên được đặt ra và là thách thức đối với
các nhà sư phạm có tâm huyết. Bồi dưỡng học sinh khá, giỏi lại cần thiết hơn
bao giờ hết.Nú có ưu thế trong việc phát huy tính tích cực học tập, rèn luyện,
của học sinh nâng cao thành tích học tập của các em, tạo điều kiện tốt cho các kì
thi tốt nghiệp, thi học sinh giỏi và thi đại học - cao đẳng. Đồng thời qua các hoạt

1


động bồi dưỡng, giúp học sinh thêm yêu bộ môn GDCD.Mụn giỏo dục cụng dõn
ở trường THPT nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản ,phù hợp với
lứa tuổi về hệ thống giá trị đạo đức , pháp luật của con người Việt Nam trong
giai đoạn hiện nay.Trọng tõm là phỏt triển ở học sinh hệ thống thái độ, cảm xúc,
niềm tin , đạo đức: hỡnh thành ý thức trỏch nhiệm , tự giỏc tuõn thủ phỏp

Đại học quốc gia Hà Nội . Chủ biên : GS- TS Vũ Hồng Tiến .
+ phổ biến giỏo dục phỏp luật
+ Luật giỏo dục ,luật . cỏc bộ luật,cỏc di tớch ,di sản..
+Tỡnh huống phỏp luật lớp 12.
2/ Thực trạng của vấn đề :
-Về phớa xó hội : Việc dạy học mụn giỏo dục cụng dõn ở trường trung học phổ
thông đang ngày một giảm sút , gia đỡnh khụng quan tõm , phụ huynh coi đó là
môn học phụ không phải thi , không có hữu ích nên đó xem nhẹ .Nội dung bài
dạy cũn khụ khan , kiến thức mụn học cũn lặp đi , lặp lại giữa phần thông tin và
bài học ,thiếu sức cuốn hút học sinh.

3


- Về phía người người dạy : Việc đổi mới phương pháp giảng dạy cũn chậm ,
thường xa vào đọc ghi , nghe ghi . Khi đổi mới phương pháp dạy học tối ưu ,
cũn lạm dụng cỏc hỡnh thức như thảo luận nhóm quá nhiều, gọi học sinh nhận
xét khi bạn trả lời ..v.v
Các hoạt động thực hành , ngoại khóa , đạc biệt các tiết ngoại khóa về vấn
đề địa phương thường được tổ chức đơn giản thiếu sự chuẩn bị chu đáo của
giáo viên, chưa coi trọng , cùng với thiếu cơ sở vật chất , phương tiện , tài liệu
hướng dẫn cụ thể ...do đó hiệu quả thực hành chưa cao. nờn khi cú những ý kiến
của học sinh hỏi về vấ đề xó hội thỡ giỏo viờn cú những lý giải chưa thỏa đáng .
Trong kiểm tra đánh giá cũn nặng nề yờu cầu học sinh ghi nhớ kiến thức
một cỏch mỏy múc , thuộc lũng mà ớt chỳ ý đến kĩ năng phân tích , đánh giá rút
ra nhận xét .Việc kiểm tra chủ yếu mới chỉ là cho điểm , chưa đánh giá được
mức độ nhận thức của học sinh ( nhận biết, thông hiểu và vận dụng), đối với
môn giáo dục công dân việc vận dụng là quan trọng , nó góp phần hỡnh thành
nhõn cỏch bền vững cho học sinh.Một thực tế là hiện nay cú rất nhiều giáo viên
dạy kiêm nhiệm , có khi là giáo viên văn , sử , sinh , địa ... kiến thức không

5


- Người giáo viên có tâm huyết còn có thể phát hiện học sinh mũi nhọn bằng
cảm quan đặc biệt mang tính nghề nghiệp của mình.
Phát hiện ra học sinh mũi nhọn có ý nghĩa quan trọng, là bước khởi đầu giúp
cho giáo viên định hướng học tập cho các em, có kế hoạch bồi dưỡng kịp thời và
hợp lí. Giúp cho học sinh có sự xác định môn học , định hướng phấn đấu để đạt
kết quả tốt trong các kì thi.
3. 2. Xây dựng được đội ngũ học sinh khá giỏi ngay từ lớp 10 đầu cấp.
Quá trình lĩnh hội kiến thức, tri thức là một quá trình lâu dài. Học tập để lĩnh
hội tri thức là con đường đầy khó khăn, gian khổ. Để trở thành một học sinh
khá, giỏi không thể là ngày một, ngày hai, một tuần hay vài ba tháng... nhất là
đối với các môn xã hội, đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ của học sinh trong quá trình
học tập.
Xây dựng được một lực lượng học sinh khá giỏi ngay từ lớp 10 đầu cấp giúp
cho giáo viên, tổ chức bộ môn và nhà trường định hướng đúng đối tượng, có kế
hoạch bồi dưỡng lâu dài chắc chắn đã và sẽ thu được nhiều kết quả.
3.3. Định hướng con đường nhận thức đúng đắn về học tập tư tưởng đạo
đức ,lối sống , thế giới quan , phương pháp luận, cho học sinh.
Trong nhiều năm qua, do những nguyên nhân khách quan(chiến tranh, khó
khăn về kinh tế, xã hội) và chủ quan (nhận thức, quan niệm không đúng của bản
thân học sinh, của không ít phụ huynh, của xã hội...) chất lượng học tập mụn
giỏo dục cụng dõn ngày càng giảm sút, đến mức báo động. Những năm gần đây,
nhiều báo, tạp chí trung ương và địa phương đã lên tiếng về tình trạng giảm sút

6


chất lượng một cách nghiêm trọng về dạo đức học sinh. Một cuộc điều tra với

tổng hợp , khái quát , trên cơ sở các sự kiện cụ thể để đưa ra các ý kiến, nhận
định chung về cõu hỏi, sự kiện,cỏc vấn đề thực tế .Như vậy, phân tích, đánh giá
là những kĩ năng cơ bản cần đạt được trong thi học sinh giỏi.
3. 4. Phương pháp bồi dưỡng trong giờ nội, ngoại khoá.
* a/Yêu cầu đối với giáo viên
Để bồi dưỡng học sinh khá giỏi chúng tôi đã tổ chức hai dạng lớp học: Lớp
mũi nhọn (đội tuyển môn gdcd) . Đối với lớp mũi nhọn, chúng tôi đã thực hiện
qui trình sau:
- Soạn và ôn theo nội dung và chuyên đề .
- Tăng cường đưa kiến thức từ tài liệu trích dẫn để học sinh nắm bắt sâu sắc
vấn đề, biết đánh giá cụm kiến thức, biết làm bài .
- Ra nhiều dạng bài tập khác nhau, luyện cách viết cho học sinh.
- Tổ chức thảo luận, Xemina.
- Tổ chức đọc sách báo, tài liệu tại chỗ, xem băng hình, Video theo các chuyên
đề.
- Tổ chức thi các trò chơi nhanh : " Tỡm ụ chữ bớ mật", "quay số đoán chữ"...

8


* Phương pháp tổ chức lớp mũi nhọn.
Khi đã phát hiện được học sinh khá giỏi, chúng tôi thường tổ chức các em
thành một hoặc vài nhóm. Hoạt động nhóm có thế mạnh trong việc giúp các em
chủ động trao đổi, phát hiện bài, đề xuất ý kiến với giáo viên bộ môn. Lịch hoạt
động thông thường 1 buổi /tuần. Các em được làm bài tập riêng ở nhà, giáo viên
nhận xét, đánh giá chất lượng, rút kinh nghiệm.Tổ chức thảo luận, Xemina; đọc
sách báo, tài liệu tại chỗ, xem băng hình, Video theo các chuyên đề. Hoặc tổ
chức thi các trò chơi nhanh về kỹ năng sống ,kiến thức pháp luật: . Dạy cái gì ?
Và dạy như thế nào ?
Trong nhận thức , một đặc điểm khác biệt là : chỉ bắt đầu bằng biểu tượng. Do

mới hơn ,cao hơn so với thc , trên cơ sở đó chỉ ra qui luật, rút ra bài học liờn hệ
thực tế .
Không những giờ lên lớp, mà ngay trong các buổi ngoại khoá, dạy bồi dưỡng.
Việc tăng cường sử dụng biểu đồ, sơ đồ, tranh ảnh, mô hình...kích thích rất
mạnh khả năng nhận thức của học sinh, nhất là học sinh khá giỏi.
Căn cứ vào tài liệu học tập và mục tiêu lĩnh hội, người ta lựa chọn các phương
tiện trực quan khác nhau:

10


- Tạo biểu tượng một nhân vật cụ thể: dùng vật thật, tranh ảnh, phim đèn chiếu,
video.
- Tạo biểu tượng về không gian: dùng sơ đồ, băng niên biểu...
- Tạo biểu tượng về sự phát triển: dùng sơ đồ,biểu đồ, tranh ảnh, bảng so
sánh...
-Tạo nờn hứng thỳ cho học sinh, cần kết hợp sử dụng đồ dùng trực quan và lời
nói sinh động, giàu hình ảnh của giáo viên: tường thuật, miêu tả, kể chuyện...ở
đây, sự am hiểu phỏp luật ,nghệ thuật trình bày, vốn sống, kinh nghiệm chuyên
môn, tình cảm đối với bộ mụn, sự am hiểu, yêu mến học sinh... của giáo viên
đóng vai trò quyết định.
d, Dùng "mẹo" để liên hệ và ghi nhớ .
Đây là một vấn đề khó, làm cho nhiều học sinh ngại, sợ học gdcd. Chúng tôi
đã sử dụng nhiều biện pháp sư phạm để dạy học sinh cách ghi nhớ các điều của
phỏp luật.
Việc xác định thời gian của Hiến phỏp có ý nghĩa quan trọng đối với việc nhận
thức về xó hội, về các chính sách của Đảng và nhà nước ...
e, Hướng dẫn học sinh cách làm bài thi gdcd.
- Hiểu kĩ đề bài , đây là công việc đầu tiên, nhất thiết phải làm. Học sinh phải
dành thời gian thoả đáng 10 đến 15 phút để đọc và hiểu những yêu cầu, nội dung



Đề kiểm tra, thi thông thường bao giờ cũng có hai phần: phần cơ bản dành cho
tất cả các đối tượng học sinh và phần câu hỏi phụ, dành cho học sinh khá giỏi.
Cũng có khi lồng ghép hai tiêu chí đó, không cần câu hỏi riêng.
i, Phương pháp hướng dẫn học sinh đọc và sử dụng tài liệu.
Hiện nay trên thị trường xuất hiện rất nhiều tài liệu khác nhau. Vì vậy việc sử
dụng có chọn lọc là yêu cầu và cách thức quan trọng để đạt hiệu quả cao trong
quá trình dạy và học. Theo kinh nghiệm chúng tôi thường có một số phương
pháp sau:
- Cho học sinh mượn tài liệu riêng của cá nhân hoặc giới thiệu các tài liệu có
sẵn trong thư viện nhà trường về để tham khảo.Đây là các tài liệu mang tính
thông sử, sau đó giáo viên tổ chức kiểm tra việc đọc, nhớ, hiểu , biết và vận
dụng của học sinh .
- cho học sinh làm nhiều bài tập tỡnh huống dể rỳt kinh nghiệm
- Lưu ý đối với học sinh: Trong lúc làm bài dấu một đoạn nhỏ tài liệu gốc, lời
nói, viết của các lãnh tụ C. Mác, F.Angghen, Hồ Chí Minh...; một tài liệu văn
học phải trích dẫn đúng nguyên bản, nếu không nhớ được đầy đủ thì phải đảm
bảo đúng nội dung của đoạn trích, không được lồng ghép ý cá nhân vào.
k, Phối hợp với Đoàn thanh niên, tổ chuyên môn tổ chức các cuộc thi học
sinh tìm hiểu văn hoá xã hội.
Trong các cuộc thi học sinh tài năng, các cuộc thi dành cho mọi đối tượng học
sinh trong các dịp kỉ niệm do các tổ chức phát động. Chúng tôi đều có đưa nội

13


dung phự hợp để học sinh tìm hiểu. Phương pháp này vừa tạo niềm say mê học
tập vừa nâng cao hiểu biết và nhận thức cho các em.
Mục tiờu cuối cựng của môn học không chỉ đơn thuần là cung csấp những vấn

- Tổ chức các chuyên đề kế hợp phim đèn chiếu về các chuyên đề, chủ điểm : "
học sinh núi khụng với ma tỳy",...giáo dục kỹ năng sống...
Hoạt động này có thế mạnh trong việc tăng cường giúp học sinh hiểu biết về xó
hội và những vấn đề thời sự, có tích chất giáo dục lớn đối với các em.
3.5/Ứng dụng cụng nghệ thụng tin vào trong giảng dạy:
Mụn giỏo dục cụng dõn là môn học thường được xem là khô khan một phần là
do cũn thiếu tài liệu minh họa,thiếu đồ dùng học tập. Nên khi có ứng dụng về
công nghệ thông tin trong giảng dạy thỡ tụi thấy đây là phương tiện hữu ích có
thể cập nhật nhanh chóng đầy đủ các văn bản luật mới hay các con số thống kê
của thế giới , của đất nước của tỉnh của địa phương hpục vụ cho việc giảng dạy
của mỡnh như : Tranh ảnh minh họa , tỡnh hỡnh , số liệu liờn quan …để làm tài
liệu trong quỏ trỡnh dạy học.

4/ Kết quả đạt được :

15


Trong những năm vừa qua tôi đó khụng ngừng nỗ lực cố gắng vươn lên, vượt
qua mọi định kiến của xó hội , của phụ huynh , của học sinh và bạn bố đồng
nghiệp và sức ỳ của bản thân , không ngừng đổi mới vỡ vậy như ông bà ta
thường nói :” Gái có công thỡ chồng khụng phụ ” chất lượng môn GDCD
không ngừng được nâng lên , chỗ đứng của bản thân cũng tốt hơn , Ban giám
hiệu nhà trường cũng như đồng nghiệp cũng quan tâm hơn, học sinh yêu thích
hơn , chú trọng hơn .
a/Về hiệu quả tiếp thu kiến thức .
Qua kiểm tra, đánh giá số học sinh học tốt ,khả năng vận dụng ứng xử tốt , kỹ
năng làm bài tốt tăng lên rừ rệt .
Thứ nhất : về chất lượng đại trà cũng tăng lên qua từng năm học, số yếu , kém
giảm đi , số trung bỡnh khỏ , giỏi tăng lên và được đánh giá qua việc thi học

53%
56%

38%
35,2%
36,3%
35,3%
35,5%
30,5%

3%
2%
1,7%
0,5%
0,5%
0,5%

7,0%
7,8%
9%
11%
11,5%
13%

Thứ hai : Về chất lượng mũi nhọn .
-Trong năm gần đây liên tục tăng nhanh : cụ thể là:

16



cũng thấy rất phấn khởi khi được trũ chuyện với đồng nghiệp , và kêt quả đạt
được trên cũng phải kể đến sự quan tâm sâu sắc của ban giám hiệu nhà trường,
sở giáo dục đào tạo Thanh hóa , chuyên viên phụ trách bộ môn đó tạo điều kiện
cho chúng tôi học chuyên đề , tiếp thu kiến thức mới kịp thời ,chia khú với
những khó khăn vất vả mà đội ngũ giáo vỉên trực tiếp dạy môn giáo dục công
dân đang mắc phải.

C/KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
Từ yêu cầu thực tế giảng dạy ở nhà trường và kinh nghiệm của bản thân tại
trường THPT Lam Kinh, tụi nhận thấy bồi dưỡng học sinh khá giỏi môn gdcd
góp một phần nhỏ vào hoạt động giáo dục toàn diện, nâng cao hiệu quả dạy và
học ở nhà trường THPT.Tuy nhiờn trong quỏ trỡnh thực hiện đề tài tôi cũng gặp
một số khó khăn nhất định . Tôi xin đề xuất :
- Đề nghị đội ngũ giáo viên các bộ môn trong nhà trường hiểu , quan tâm ,
phối hợp chặt chẽ trong việc giáo dục đạo đức , nhân cách , lối sống cho
các em .

18


- Sở GD và ĐT các phũng ban , ban ngành cú liờn quan ,quan tõm hơn nữa
đến bộ môn này trong nhà trường , tổ chức các kỡ thi bổ ớch nhõn rộng
hơn nữa như :” chương trỡnh khi tụi 18 ” olympic triết học ...là một
trong cỏc tiờu chớ xột thi đua của các trường vào cuối năm học.
- Nhà trường tạo điều kiện ,kinh phí cho giỏo viên làm đồ dùng học tập, bổ
sung nguồn sách, tư liệu pháp liệu hàng năm .
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của bản thõn trong ụn luyện học sinh
giỏi .Đề tài khụng thể khụng thiếu xút, rất mong sự đóng góp ý kiến của các
đồng nghiệp để tụi có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy, bồi dưỡng học sinh
khá giỏi. Có gì chưa thoả đáng rất mong được thông cảm.