B ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC s ư PHẠM HÀ NỘI 2
•

•

•

•

PHAM ĐỨC KHẢI

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
NGOÀI MÔN HOC THEO TIẾP CÂN THAM GIA
ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HOC PHÔ THÔNG
•

•

HUYÊN BẢO THẲNG TỈNH LÀO CAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
•

•

•

HÀ NỘI, 2015

•

•

•

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐẶNG THÀNH HƯNG

HÀ NỘI, 2015


LỜI CẢM ƠN
Xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến tập thể thầy cô giáo, các
cán bộ Phòng Đào tạo, Phòng sau đại học, Thư viện và công nhân viên
trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tham gia giảng dạy và tạo điều kiện
học tập, chăm sóc sức khỏe, ủng hộ tinh thần và cung cấp tài liệu, sách báo để
tôi nghiên cứu đề tài này.
Xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Đặng Thành Hưng
đã tận tình hướng dẫn, cùng quý thầy cô trong Hội đồng khoa học nhà
trường đã dành thòi gian đọc, góp ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thành luận
văn này.
Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng luận văn không tránh khỏi thiếu sót,
rất mong được sự chỉ dẫn, đóng góp của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp
để luận văn hoàn thiện hơn.

Xin trân trọng cảm ơn!
Tác giả

Pham Đức Khải


LỜI CAM ĐOAN

1.2.2. Mục tiêu và vai trò của hoạt động giáo dục NMH.......................... 10
1.2.3. Đặc điếm chung của hoạt động giáo dục NM H.............................. 12
1.2.4. Các hình thức cơ bản của hoạt động giáo dục NMH...................... 14
1.3. Trường trung học phổ thông................................................................... 15
1.3.1. Khải niệm.........................................................................................15
1.3.2. Chức năng, nhiệm vụ giáo dục của trườngTHPT............................ 16
1.3.3. Môi trường và điều kiện tổ chức hoạt độngGDNMH học ở trường
trung học phổ thông...................................................................................17
1.4. Học sinh trung học phổ thông................................................................. 17
1.4.1. Khái niệm.........................................................................................17
1.4.2. Đặc điểm học tập của học sinh THPT............................................. 18
1.4.3. Đặc điếm phát triển xã hội của học sinh THPT.............................. 19
1.5. Quản lí nhà trường.................................................................................. 19
1.5.1. Một sổ khái niệm.............................................................................. 19
1.5.2. Nội dung quản lí nhà ừường THPT................................................. 21
1.5.3. Nhân sự quản lí của trường THPT.................................................. 22


1.5.4. Tiếp cận tham gia trong quản lí nhà trường....................................22
1.6. Quản lí hoạt động giáo dục ngoài môn học........................................... 23
1.6.1. Khái niệm........................................................................................ 23
1.6.2. Mục tiêu và nguyên tắc quản lí hoạt động giáodục NMH theo tiếp
cận tham gia............................................................................................ 23
1.6.3. Nội dung quản lí hoạt động giáo dục NMH theo tiếp cận tham gia25
1.6.4. Những nhân tố và điều kiện ảnh hưởng trong quản lí hoạt động
giáo dục NMH..........................................................................................27
ỉ.6.5. Vai trò của nhà quản lí trong quản lí hoạt động GDNMH...........28
1.6.6. Vai trò của giáo viên với quản lí hoạt động GDNMH...................28
1.6.7. Vai trò của gia đình với quản lí hoạt động GDNMH....................28
1.6.8. Vai trò của cộng đồng với quản lí hoạt động GDNMH................. 29


•

•

•

NGOÀI MÔN HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN THAM GIA Ở CÁC
TRƯỜNG THPT HUYỆN BẢO THẮNG, LÀO CAI.............................. 63
3.1. Nguyên tắc xác định biện pháp.............................................................. 63
3.1.1. Nguyên tắc kết hợp quản lí và tự quản lí........................................ 63
3.1.2. Nguyên tắc dựa vào người học....................................................... 63
3.1.3. Nguyên tắc dựa vào cộng đồng....................................................... 63
3.1.4. Nguyên tắc hệ thống........................................................................ 64
3.2. Các biện pháp quản lí hoạt động giáo dục ngoài môn học.................... 64
3.2.1. Tạo môi trường quản lí có tính tham gia cao cho mọi thành viên
nhà trường................................................................................................64
3.2.2. Tổ chức các quan hệ giáo dục có tính tham gia giữa nhà trường,
gia đỉnh và cộng đồng địa phương..........................................................72
3.2.3. Xây dựng và thực hiện cơ chế trách nhiệm giữa các cấp trong
trường về quản и hoạt động giáo dục ngoài môn học.............................80
3.2.4. Xây dựng và thực hiện chế độ tham gia phù hợp của giáo viên chủ
nhiệm, tổ chức Đoàn THCSHCM trong quản и hoạt động GDNMH...... 85
3.3. Đánh giá kết quả nghiên cứu bằng phương pháp chuyên gia................ 88
3.3.1. Quá trình đánh giả bằng phương pháp chuyên gia.......................88
3.3.2. Kết quả đánh giả............................................................................89
3.3.3. Nhận định chung............................................................................92
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ..............................................................94
1. Kết luận................................................................................................... 94
2. Khuyến nghị............................................................................................ 95


Giáo viên

GVCN

Giáo viên chủ nhiệm

HS

Học sinh

HT

Hiệu trưởng

NMH

Ngoài môn học

PCGD

Phô cập giáo dục

PCGDTHCS

Phô cập giáo dục trung học cơ sở

TB

Trung bình

giáo viên về hoạt động giáo dục ngoài môn học.............................................49
Bảng 2.6. Khảo sát đánh giá việc thực hiện tuyên truyền của cán bộ quản lý
đối vói học sinh.............................................................................................. 50
Bảng 2.7. Đánh giá hiệu quả hoạt động của ban chỉ đạo đối vói hoạt động
giáo dục ngoài môn học...................................................................................51
Bảng 2.8. Khảo sát sự đánh giá hiệu quả chỉ đạo của hiệu trưởng đối vói tổ
nhóm giáo viên chủ nhiệm.............................................................................. 52
Bảng 2.9. Đánh giá thực trạng kiểm tra rút kinh nghiệm của hiệu trưởng đối
với hoạt động giáo dục ngoài môn học......................................................... 52
Bảng 2.10. Đánh giá hiệu quả tăng cường cơ sở vật chất đối vói hoạt động
giáo dục ngoài môn học................................................................................. 53
Bảng 2.11. Đánh giá sự phối hợp giữa Nhà trường và Đoàn thanh niên trong
hoạt động giáo dục ngoài môn học................................................................ 54
Bảng 2.12. Đánh giá sự chỉ đạo của Hiệu trưởng đối vói tổ chuyên môn
trong việc xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục ngoài môn học.................55
Bảng 2.13. Đánh giá chung của giáo viên và học sinh về các nội dung hoạt
động giáo dục ngoài môn học thực hiện tại trường THPT (%)........................55


Bảng 2.14. Hiệu trưởng đánh giá biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục ngoài
môn học của giáo viên chủ nhiệm..................................................................57
Bảng 3.1. Kết quả xin ý kiến chuyên gia về tính cần thiết của các biện pháp.... 89
Bảng 3.2. Kết quả xin ý kiến chuyên gia về tính khả thi của các biện pháp.. 90
Bảng 3.3. Kết quả xin ý kiến chuyên gia về tính hiệu lực của các biện pháp 90


DANH MUC CAC HINH

Hình 2.1. Quan niệm của người quản lí về HĐGDNMH.................................39
Hình 2.2. Quan niệm của giáo viên về hoạt động GDNMH............................40

động.
E. K. Krupskaja [77] bàn về công tác ngoại khóa tại trong Hội nghị
giáo dục toàn quốc nước Nga năm 1938: “ Một trong những nhiệm vụ chủ
yếu của công tác ngoài trường là làm cho đòi sống con em chúng ta thật sự
trở thành đời sống có văn hóa, dạy các em sống theo kiểu mới, sống tập thể.


2

Nên để cho con em chúng ta được học tập hơn nhiều nữa, gần gũi vói đòi
sống nhiều hơn nữa”.
Từ trước đến nay, loại hoạt động giáo dục ngoài môn học thường được
gọi là hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và gần đây được gọi là hoạt động
sáng tạo, trải nghiệm. Thực chất những cách gọi đó như nhau song xét về
thuật ngữ thì nên gọi đúng tên của chúng là hoạt động giáo dục ngoài môn
học, cho dù chúng ở ngoài lớp hay trong lớp, cho dù chúng có sáng tạo và trải
nghiệm hay không. Những cách gọi khác thiếu chính xác. về mặt thực tiễn,
vấn đề này luôn luôn có tính chất bức xúc trong nhà trường và xã hội.
Tuy nhà trường đã có nhiều cố gắng đẩy mạnh các hoạt động giáo dục
ngoài môn học và nâng cao hiệu quả của chúng nhưng nói chung các hoạt
động này vẫn được xem là phụ, là thứ thêm thắt theo quan điểm quản lí.
Trong quản lí giáo dục và quản lí nhà trường, chúng ta chưa quan tâm thực sự
đúng mức đến những hoạt động giáo dục ngoài môn học (GDNMH), hầu như
chỉ ưu tiên cho việc dạy học các môn học. Đặc biệt ở THPT thì càng chỉ chú ý
đến thi tốt nghiệp và thi tuyển đại học.
v ề mặt lí luận, ngay thuật ngữ hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
chưa phản ánh chính xác khái niệm hoạt động GDNMH. Thậm chí chúng bị
lẫn sang hoạt động ngoại khóa của các môn học, vì người ta thấy tiến hành
ngoài lớp, ngoài giờ lên lớp. Ngược lại có những hoạt động được thực hiện
trên lớp, ở lớp, nhưng không phải môn học nào. Vậy phải gọi chúng là gì nếu

3.1. Đối tượng nghiên cứu
Các quan hệ quản lí gắn vói những hoạt động giáo dục ngoài môn học
tại các trường THPT huyện Bảo Thắng tỉnh Lào Cai.
3.2. Phạm vi nghiên cứu


4

Các hoạt động quản lí giáo dục tại cấp trường ở 03 trường THPT huyện
Bảo Thắng tỉnh Lào Cai.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu cắc biện pháp quản lí hoạt động giáo dục ngoài môn học kết hợp
được những tác động quản lí của trường, của cộng đồng và gia đình vói vai
trò tự quản lí của học sinh thì chúng sẽ ảnh hưởng tích cực đến kết quả quản lí
và hiệu quả giáo dục.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xác định cơ sở lí luận của quản lí hoạt động giáo dục ngoài môn
học ở trường THPT.
5.2. Đánh giá thực trạng quản lí các hoạt động giáo dục ngoài môn học
ở 03 trường THPT thuộc huyện Bảo Thắng tỉnh Lào Cai.
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lí hoạt động giáo dục ngoài môn
học tại các trường THPT thuộc huyện Bảo Thắng tỉnh Lào Cai.
5.4. Đánh giá kết quả nghiên cứu bằng phương pháp chuyên gia.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phạm vi nghiên cứu
- Đánh giá thực trạng quản lí hoạt động giáo dục ngoài môn học được
thực hiện tại các trường THPT của huyện Bảo Thắng tỉnh Lào Cai.
- Các biện pháp quản lí hoạt động giáo dục ngoài môn học được giới
hạn ở cấp trường.
6.2. Phương pháp nghiên cứu


•

•

Ở TRƯỜNG TRUNG HOC PHỔ THÔNG
1.1. Tồng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Những nghiên cứu về quản lí hoạt động giáo dục
Vấn đề quản lí các hoạt động giáo dục trong nhà trường đã được nghiên
cứu rất nhiều, về giáo dục đạo đức và quản lí giáo dục đạo đức trong nhà
trường, có những công trình của Nguyễn Thị Ngọc Bích [6], Nguyễn Đức
Dũng [25], Nguyễn Thị Hải [65]Phạm Xuân Hoằng [51] Phạm Văn Hùng
[56], Nguyễn Đức Hường [64], Nguyễn Thị Hương [65], Trần Thị Thu
Hương [67], Nguyễn Minh Khuê [72] Nguyễn Thanh Phú [95], Nguyễn Thế
Phương [95], Lương Nam Quốc [103], Lương Ngọc Quý [104], Trần Duy Sử
[107], Đồng Xuân Thành [114], Đỗ Thị Thanh Thủy [121], Nguyễn Thị Diệu
Thúy [122], Chu Quang Tuấn [131], Đào Hữu Tuấn [132], Hứa Văn Tuấn
[133]. Những nghiên cứu trên đã đề xuất các biện pháp và con đường khác
nhau của giáo dục đạo đức và quản lí hoạt động này trong dạy học và trong
hoạt động GDNGLL ở các cấp và ngành học khác nhau.
Một số nghiên cứu đã xem xét vấn đề quản lí các hoạt động giáo dục
khác trong nhà trường phổ thông và trường sư phạm, về quản lí giáo dục
thẩm mĩ, nghệ thuật, văn hoá, âm nhạc có những công trình của Phùng Thị
Kim Dung [24], Nguyễn Trung Đạo [32], Nhâm Giang Đông [35], Hà Văn
Ngọc [90], Bùi Thị Phòng [92]. về quản lí giáo dục pháp luật, an toàn giao
thông, môi trường, thể chất, giói tính, sức khỏe sinh sản, phòng chống tệ nạn
xã hội, kĩ năng sống, có những công trình của Nguyễn Như An [1], Hà Văn
An [2], Nguyễn Tuấn Anh [4], Lê Văn Báu [5], Nguyễn Đình Chuyên [18],
Trịnh Bá Cườm [19], Vũ Thị Thùy Dương [28], Võ Diệu Hiền [45], Nguyễn



8

[132], Hoảng Xuân Toàn [125], Nguyễn Thị Diệu Thúy [122], Đinh Thị Hồng
Thúy [120], Phạm Văn Thường [119], Trần Văn Sa [105], Nguyễn Thị Bích
Nga [89], Trần Quang Lịch [79], Trần Đăng Khỏi [71], Trần Quốc Hải [42],
Ngô Xuân Đông [36], Ngô Đức Đông [25], Bùi Như Cương [20], Nguyễn Thị
Kim Bình [7] nghiên cứu trên đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động
GDNGLL tác động đến nhận thức của giáo viên và cộng đồng nhà trường, gia
đình, lập kế hoạch và chỉ đạo các dạng hoạt động xã hội, văn nghệ, nhân đạo,
lao động công ích và các hoạt động theo chủ điểm.
Ở cấp THPT cũng có nhiều công trình nghiên cứu về quản lí hoạt động
GDNGLL hay hoạt động GDNMH. Điều đó được xem xét trong các luận án
và luận văn của Lê Ngọc Cảnh [13], Nguyễn Công Chúng [17], Trần Anh
Dũng [26], Đặng Văn Điền [33], Cà Thị Hoan [50], Đinh Xuân Huy [69],
Trần Thị Phương [96], Nguyễn Văn Tám [109], Đinh Minh Tâm [110],
Vương Văn Tâm [111], Nguyễn Thị Thành [115], Khuất Văn Tiến [123],
Nguyễn Công Việt [137] Nguyễn Như Ý [138] và một số người khác.
Những công trình này đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động
GDNGLL trên cơ sở kinh nghiệm quản lí, căn bản chưa thể hiện rõ cách tiếp
cận hay ý tưởng khoa học. Nhưng một vài nghiên cứu đã đi theo hướng tương
đổi rõ ràng, ví dụ nghiên cứu của Cà Thị Hoan [50] tập trung vào việc xây
dựng môi trường học tập thân thiện, của Đinh Xuân Huy [69] và Trần Duy Sử
[107] đi vào khu vực trường dân lập, của Đinh Minh Tâm [110] đi vào nhiệm
vụ giáo dục toàn diện, và một số nghiên cứu khác được thực hiện ở các trường
phổ thông dân tộc nội trú của Vương Văn Tâm [111], Nguyễn Trung Kiên
[76].
Ngoài ra có một số nghiên cứu về quản lí hoạt động GDNGLL ở các cơ
sở giáo dục ngoài phổ thông. Ví dụ Sysuvăn Sỹphômphăcđy [108] xem xét



10

1.2. Hoạt
động
giáo dục
ngoài
môn học
•
•
o 0
•
o
•
1.2.1. Khái niêm
Trong nhà trường hoạt động giáo dục NMH được hiểu là mọi loại hình
hoạt động giáo dục do nhà trường tổ chức không thuộc chương trình môn học
chính thức nào, không thuộc chương trình học tập ngoại khóa của các môn
học, được tiến hành trong hoặc ngoài nhà trường với mục đích hỗ trợ sự phát
triển hài hòa của người học, tạo những cơ hội học tập, rèn luyện ngoài khuôn
khổ các môn học. v ề bản chất, các hoạt động giáo dục này trực tiếp hướng tói
và thực hiện giáo dục giá trị.
1.2.2. Mục tiêu và vai trò của hoạt động giáo dục NMH
1.2.2.1. Mục tiêu
Mục tiêu chung của hoạt động GDNMH là giáo dục và phát triển các
phẩm chất tính cách, tình cảm, thái độ và giá trị xã hội tích cực (đạo đức,
pháp luật, thẩm mĩ, thể chất, chính trị, tư tưởng, văn hóa...) cho học sinh trên
cơ sở thực hành và áp dụng những điều đã và đang học tập ở các môn học, xử
lí những tình huống và vấn đề thực tế của cuộc sống cá nhân và xã hội, trải
nghiệm những sự kiện của thực tế đời sống thích hợp với lứa tuổi của các em.

vói thiên nhiên và môi trường sống. Nhờ đó con ngưòi có thể làm chủ bản
thân, phát huy tác dụng của mình đối với đòi sống. Hoạt động giáo dục ngoài
môn học ở trường phổ thông đã góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục, tích
cực hoá mối quan hệ tay ba: nhà trường, gia đình và xã hội. Qua đó vai trò
của nhà trường càng được đánh giá cao trong việc giáo dục con người, nâng
cao được vị trí của giáo dục góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội
của đất nước, mặt khác sẽ phát huy được toàn cộng đồng xã hội đóng góp,
tham gia bằng những hành động thiết thực vì sự phát triển của nhà trường


12

cũng như sự phát triển của giáo dục.
1.2.3. Đặc điểm chung của hoạt động giáo dục NMH
- Hoạt động giáo dục NMH có bình diện hoạt động rộng, vói sự đa
dạng về cả nội dung và hình thức được tiến hành cả trong phạm vi nhà
trường và ngoài nhà trường.
Các buổi sinh hoạt giao lưu văn nghệ giữa các tập thể học sinh, các
buổi toạ đàm về tình bạn, tình yêu và sự nghiệp, giáo dục pháp luật. Ngoài ra
đơn giản như việc vệ sinh hàng ngày, hàng tuần trong nhà trường, hoạt động
thể dục thể thao giữa giờ v.v... Các hoạt động phong phú trên sẽ là sự kết
hợp trong việc nắm vững tri thức khoa học ở các buổi học trên lớp vói thực
tiễn sinh động của cuộc sống làm cho thế giới quan của học sinh trở lên hoàn
thiện đúng đắn.
- Hoạt động giáo dục NMH mang tính quy luật đặc thù của quá trình
giáo dục học sinh, hình thành những phẩm chất tốt đẹp của con ngưòi. Tính
đặc thù ở đây chính là nó không bó hẹp trong một không gian (phòng học)
và thòi gian nhất định 1 tiết học trên lớp (45phút), mà nó là một quá trình tổ
chức các dạng hoạt động phong phú mang tính tập thể - xã hội cao, tạo điều
kiện cho học sinh giao lưu, tự thể hiện mình để hình thành và phát triển toàn

muốn vậy nhà quản lý phải có biểu điểm ứng với từng khâu.
- Hoạt động giáo dục NMH thường tuân thủ những yêu cầu:
+ Đảm bảo tính mục đích.
+ Tính kế hoạch.
+ Đảm bảo tính tự nguyện, tự giác, tự quản.
+ Đảm bảo tính tập thể.
+ Đảm bảo tính đa dạng phong phú.


14

+ Đảm bảo tính hiệu quả.
+ Đảm bảo tính hợp tác.
1.2.4. Các hình thức cơ bản của hoạt động giáo dục NMH
1.2.4.1. Sinh hoạt theo thời gian
Được tiến hành trong suốt năm học và nghỉ hè. Trong năm học thực
hiện các loại hình hoạt động theo kế hoạch, thực hiện cùng với chương trình
kế hoạch học tập các bộ môn văn hoá trên lớp và sự phối hợp vói các tổ chức
chức năng ngoài xã hội nhưng không làm ảnh hưởng đến hoạt động dạy và
học. Trong hè các hoạt động gắn với đoàn thanh niên ở địa phương hoặc kế
hoạch của nhà trường. Ví dụ các hoạt động giao lưu văn hoá, thể dục thể
thao, văn nghệ, hội thi năng khiếu, sinh hoạt tư tưởng, toạ đàm và lao động
công ích, dã ngoại, pichnich...v.v.
1.2.4.2. Hoạt động theo chủ điểm chào mừng các ngày lễ, ngày kỷ niệm
lớn của đất nước
Trong mỗi tháng kể tò đầu năm học mói (tò tháng 9 đến hết tháng 5) có
những ngày lễ ngày kỷ niệm nào thì sinh hoạt một chủ đề gắn liền vói ngày kỷ
niệm ấy.
1.2.4.3. Hoạt động theo loại hình
Bao gồm các loại hình mang tính chất chính tri xã hội, đạo đức văn