ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ TUYẾT

DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN HIỆN THỰC TRONG SỰ SO SÁNH VỚI TRUYỆN
NGẮN LÃNG MẠN GIAI ĐOẠN 1930 - 1945

LUẬN VĂN THẠC SĨ

1


Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN NGỮ VĂN
Mã số: 601410

HÀ NỘI – 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ TUYẾT

2


DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN HIỆN THỰC TRONG SỰ SO SÁNH VỚI TRUYỆN
NGẮN LÃNG MẠN GIAI ĐOẠN 1930 - 1945

LUẬN VĂN THẠC SĨ


4


Tác giả

LÊ THỊ TUYẾT

DANH MỤC VIẾT TẮT CỦA LUẬN VĂN

ĐMPPDH

:

Đổi mới phương pháp dạy học

GV

:

Giáo viên

HS

:

Học sinh

NXB


:

Văn học so sánh

5


6


DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1. Kết quả điều tra được như sau...........................................

90

Bảng 3.2. Kết quả dạy thực nghiệm...................................................

113

7


8


MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn................................................................................................


1.1.2. Mục đích và đối tượng của văn học so sánh..................................
...................................................................................................................
...................................................................................................................

8

1.1.3. Phạm vi chủ đề nghiên cứu của VHSS...........................................

11

1.1.4 Những phương pháp nghiên cứu sử dụng trong văn học so sánh...

15

1.1.5. Vai trò của văn học so sánh trong nghiên cứu và giảng dạy tác
phẩm văn chương......................................................................................

19

1.2. Một số vấn đề thực tiễn trong dạy học tác phẩm văn chương trong
nhà trường.................................................................................................

22

1.2.1. Đối với giáo viên ...........................................................................

23

1.2.2. Đối với học sinh..............................................................................


2.2.1. Cốt truyện, kết cấu.........................................................................

48

2.2.2 . Đề tài, chủ đề ...............................................................................

53

2.2.3. Nghệ thuật xât dựng nhân vật.........................................................

57

2.2.4. Ngôn ngữ, giọng điệu.....................................................................

63

2.3. Sự khác biệt giữa truyện ngắn lãng mạn và hiện thực giai đoạn giai
đoạn 1930-1945........................................................................................

66

2.3.1. Những điểm tương đồng.................................................................

66

2.3.2. Những điểm khác biệt.....................................................................

67

2.3.3. Những nét nổi bật trong tác phẩm “ Chí Phèo”..............................


NGẮN

LÃNG MẠN GIAI ĐOẠN 1930-1945...................................................
10

87


89
3.1. Địa điểm và đối tượng thực nghiệm..................................................

89

3.2. Kế hoạch thực nghiệm.......................................................................

89

3.3. Kết quả dạy thực nghiệm...................................................................

113

KẾT LUẬN ..............................................................................

115

TÀI LIỆU THAM KHẢO......................................................................

117


các nhà văn hiện thực đã có những đóng góp to lớn vào sự phát triển, trưởng
thành và cách tân truyện ngắn. Trong số những cây bút xuất sắc của truyện
ngắn lãng mạn và truyện ngắn hiện thực của văn học Việt Nam được đưa vào
giảng dạy ở trường THPT không thể thiếu vắng tên tuổi như Nguyễn Công
Hoan, Thạch Lam, Nguyễn Tuân, Nam Cao,Vũ Trọng Phụng…, bởi truyện ngắn
đóng một vai trò quan trọng trong sự so sánh các thể loại khác như tiểu
thuyết, thơ, kịch, phóng sự…
Xuất phát từ những đóng góp to lớn, của những ngòi bút tài hoa , độc
đáo Thạch Lam, Nguyễn Tuân, NamCao,Vũ Trọng Phụng…xuất phát từ tấm
lòng yêu mến, cảm phục đối với các nhà văn lãng mạn và hiện thực, chính vì
lý do trên chúng tôi chọn đề tài “Dạy học truyện ngắn hiện thực trong sự so
sánh với truyện ngắn lãng mạn giai đoạn 1930-1945” với đề tài này, chúng
tôi muốn có cái nhìn khoa học về phương pháp dạy học so sánh, đồng thời
giúp học sinh có cái nhìn đầy đủ, toàn diện, chính xác về truyện ngắn lãng
mạn và truyện ngắn hiện thực, để từ đó góp phần đề xuất phương hướng dạy
12


học các tác phẩm lãng mạn và hiện thực nhằm nâng cao chất lượng dạy học
môn Ngữ văn nói chung cũng như giờ dạy học tác phẩm lãng mạn và hiện
thực nói riêng
2. Lịch sử vấn đề
2.1. Vấn đề đổi mới phương phương pháp dạy học
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học tác phẩm văn chương trong nhà
trường hiện nay đang là vấn đề trọng tâm, nhằm mục đích nâng cao chất
lượng dạy và học, cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về các
phương pháp dạy học trong nhà trường hiện nay.
2.2. Phương pháp dạy học truyện ngắn lãng mạn 1930-1945
Phương pháp giảng dạy tác phẩm văn học lãng mạn 1930-1945 đã
được một số tác giả quan tâm, nghiên cứu, bởi đây là những tác phẩm đã làm

khám phá đời sống ở những giai đoạn lịch sử nhiều biến động. Xã hội Việt
Nam 1930-1945 đang chải trong dòng thác, các mâu thuẫn bộc lộ căng thẳng
và báo hiệu những cải biến quan trọng, đó là thời kỳ phân hóa xã hội gay gắt,
sâu sắc, hết sức phức tạp. truyện ngắn tỏ ra nhạy cảm trước những biến
thiên của đời sống và trở nên cập nhật, áp sát tới gần đời sống, kể về cuộc
đời của những con người bé nhỏ, tầm thường dưới đáy xã hội. Truyện ngắn
không bỏ qua một cảnh đời nào từ những tình cảnh đáng thương cho đến
những thú thanh cao của con người…

14


3. Mục đích nghiên cứu
Thông qua việc tìm hiểu thực trạng dạy học Ngữ Văn ở trường THPT nói
chung và giảng dạy truyện ngắn hiện thực so sánh truyện ngắn lãng mạn giai
đoạn 1930-1945 nhằm đánh giá tình hình dạy học , để đề xuất các phương
pháp dạy học cụ thể, tích cực, hiệu quả trong quá trình dạy học các tác phẩm
truyện ngắn hiện thực so sánh truyện ngắn lãng mạn giai đoạn 1930-1945
nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học Ngữ Văn ở trường THPT
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: Dạy học truyện ngắn hiện thực
trong sự so sánh với truyện ngắn lãng mạn giai đoạn 1930-1945
4.2. Khách thể nghiên cứu
Học sinh lớp 11 ban cơ bản, giáo viên dạy Ngữ văn 11 ở trường THPT
Trần Hưng Đạo, THPT Quang Trung Hà Đông - Hà Nội
5. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là các bài học: Hai đứa trẻ ( Thạch Lam),
Chí Phèo (Nam Cao), trong chương trình Ngữ Văn 11 ban Cơ bản.
6. Giả thuyết nghiên cứu

học truyện ngắn hiện thực trong sự so sánh với truyện ngắn lãng mạn giai

16


đoạn 1930-1945 và đề xuất những phương pháp dạy học các tác phẩm giai
đoạn 1930-1945 trong chương trình lớp 11 ban Cơ bản
- Về thực tiễn: Khảo sát và đánh giá thực trạng dạy học truyện ngắn hiện
thực trong sự so sánh với truyện ngắn lãng mạn giai đoạn 1930-1945 trong
chương trình lớp 11 ban Cơ bản,

10. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo nội dung chính của
luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài
Chương 2: Đặc điểm thi pháp truyện ngắn hiện thực, truyện
ngắn lãng mạn và các biện pháp so sánh trong dạy học truyện ngắn hiện
thực và truyện ngắn lãng mạn
Chương 3: Thực nghiệm giảng dạy
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1. Lý thuyết văn học so sánh
1.1.1. So sánh là gì?
So sánh là một thuật ngữ quyen thuộc chúng ta vẫn thường dùng trong
nhiều lĩnh vực khác nhau
Có thể coi năm 1886 là năm khai sinh ra bộ môn văn học so sánh. Từ đây,
không khí nghiên cứu văn học so sánh trở nên sôi động…

17

sánh hầu hết chỉ là các xu hướng, chủ trương, ít nhiều có sự khác nhau về sắc
thái ứng dụng cũng như về mức độ nhất trí.
Ở Việt Nam, việc nghiên cứu văn học so sánh chưa có đủ bề dày lịch sử để
có thể được phân ra thành nhiều giai đoạn, tuy nhiên nó có những tiền đề
lịch sử, có một chặng đường phát triển văn học so sánh ứng dụng ở Việt
Nam.
Văn học so sánh có mục đích và đối tượng nghiên cứu rõ ràng, có phương
pháp luận nghiên cứu một cách khoa học, và phạm vi chủ đề nghiên cứu rộng
lớn. Chính vì vậy, tầm ảnh hưởng cũng như vai trò của văn học so sánh là vô
cùng lớn.
Trên thế giới hiện nay thuật ngữ “Văn học so sánh” đã trở nên quyen
thuộc trong giới nghiên cứu và giảng dạy văn học.
Văn học so sánh ban đầu chỉ là một phương pháp trong cuộc sống hàng
ngày, so sánh là một yêu cầu tự nhiên, là một trong những phương pháp để
xác định sự vật về mặt định tính, định lượng hoặc ngôi thứ, còn trong nghiên
cứu văn học, nó là một phương pháp để xác định, đánh giá các hiện tượng
văn học trong mối quan hệ văn học giữa chúng với nhau
Ngoài những điều kiện về xã hội ta còn phải nói tới một điều kiện về học
thuật tạo sự thuận lợi cho sự ra đời của văn học so sánh, đó là vào thế kỷ 19,
các nghành khoa học lịch sử đã phát triển cực thịnh, đó là lý do hình thành bộ
môn văn học so sánh: So sánh là để xác định tính chất và đánh giá sự việc
Sang thế kỷ XX đã bước những bước những bước khổng lồ để đạt được
những mục tiêu của nó. Mặc dù vậy văn học so sánh ngày càng được khẳng
định là bộ môn khoa học cần thiết trước hết nhằm phục vụ cho văn học sử

19


dân tộc và văn học sử thế giới, nó có chức năng so sánh một nền văn học này
với một hay nhiều nền văn học khác

văn học nhân loại. Hai là chứng minh tính đặc thù của nền văn học dân tộc.
Với hai mục đích này, phạm trù các chung đã dược tìm hiểu mọt cách thống
nhất biện chứng. Có thể nói VHSS vừa tìm cái chung, cái tương đồng, vừa tìm
cái độc đáo, cái bản sắc cái đa dạng, cái khác biệt trong cái chung
Chúng ta phải xuất phát từ thực tế cụ thể của nền văn học dân tộc, khi
nghiên cứu về một nhà văn do ảnh hưởng của hoàn cảnh lịch sử xã hội để tìm
hiểu tác phẩm đó ra sao, chẳng hạn chúng ta nghiên cứu so sánh “truyện
kiều” của Nguyễn Du với “Kim Vân Kiều Truyện” của Thanh Tâm Tài Nhân để
từ đó chỉ ra những cái chung và cái riêng của hai tác phẩm. Mặc dù cùng một
đề tài nhưng phong cách thể hiện của hai tác giả này hoàn toàn khác nhau.
Các nhân vật trong “Truyện Kiều” không phải là hình bóng sao chụp hoàn
toàn của Thanh Tâm Tài Nhân, mà họ được Nguyễn Du xây dựng hoàn toàn
có hồn, chân thực sinnh động từ vốn sống, vốn văn hoá của nhà thơ. Như
vậy Truyện Kiều không phải là một tác phẩm dịch mà là một sáng tác nghệ
thuật dựa trên cốt truyện của nước ngoài.
1.1.2.2. Đối tượng nghiên cứu của văn học so sánh
Để đạt được mục đích nghiên cứu của mình. VHSS có ba đối tượng nghiên
cứu. Đó là nghiên cứu các mối quan hệ trực tiếp, nghiên cứu tương đồng và
ngiên cứu cái biệt lập
Thứ nhất: VHSS nghiên cứu các mối quan hệ trực tiếp. Trong lĩnh vực này,
các nhà so sánh luận có thể phân ra nhiều loại ảnh hưởng khác nhau để
21


nghiên cứu. Theo tiêu chuẩn quy mô, người ta phân ra sự ảnh hưởng cá nhân
và ảnh hưởng tập thể. Theo tiêu chuẩn nội dung và ảnh hưởng người ta phân
ra nhiều khía cạnh ảnh hưởng rất phong phú như ảnh hưởng về đề tài, tư
tưởng tình cảm, thể loại loại hình phong cách, hoặc kỹ thuật xây dựng tác
phẩm… việc nghiên cứu trên không chỉ dừng lại ảnh hưởng đối với bản thân
nhà văn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của tác phẩm

chung hay cái đặc thù. Nhưng việc so sánh các điểm khác biệt độc lập không
phải chứng minh đơn thuần cái này hơn cái kia mà nó nhằm phục vụ những
cái rất cụ thể của nhà nghiên cứu. Tìm đến cái đặc thù làm cho văn học so
sánh trở thành bộ môn hoàn chỉnh và hữu hiệu
Như vậy với ba đối tượng nghiên cứu kể trên, chúng ta có thể thấy rằng
VHSS là một bộ môn khoa học thật sự hoàn chỉnh và hữu ích
1.1.3. Phạm vi chủ đề nghiên cứu của VHSS
1.1.3.1. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của VHSS bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, dưới
nhiều hình thức khác nhau
Phạm vi nghiên cứu đầu tiên của VHSS trước tiên phải kể đến việc nghiên
cứu ảnh hưởng của nền văn học này đến nền văn học khác, của tác giả này
với tác giả khác… Ví dụ việc nghiên cứu ảnh hưởng của văn học pháp với văn
học Việt Nam, việc nghiên cứu ảnh hưởng của Kim Vân Kiều Truyện của
Thanh Tâm Tài Nhân với Truyện Kiều của Nguyễn Du …

23


Phạm vi nghiên cứu thứ hai của VHSS là nghiên cứu văn học dịch: Bao gồm
các trào lưu và xu hướng dịch văn học, nghiên cứu một tác phẩm văn học
nước ngoài thông qua bản dịch giả văn học, đối chiếu bản dịch với bản gốc…
Phạm vi nghiên cứu thứ ba: VHSS nghiên cứu các mối qun hệ giữa xã hội
và văn học qua nghành xã hộ học văn học. Việc nghiên cứu ảnh hưởng của
trường xã hội đến trường văn học có thể được thực hiện theo chiều lịch đại
hoặc chiều đông đại
Phạm vi nghiên cứu thứ tư: VHSS nghiên cứu việc tiếp nhận văn học.
Nghiên cứu tiếp nhận văn học trong văn học so sánh có thể là nghiên cứu
một quá trình một độc giả tiếp nhận một tác phẩm, so sánh một tác giả giữa
dân tộc này với dân tộc kia

đời sống ấy”
Theo lý luận văn học “Thể loại của tác phẩm văn học được coi là khái niệm
chỉ quy luật loại hình của tác phẩm. Trong đó ứng với một loại nội dung nhất
định có một loại hình thức nhất định, tạo cho tác phẩm một hình thức tồn tại
chỉnh thể” VHSS nghiên cứu thể loại dưới dạng các quan hệ quốc tế và những
vấn đề rất cụ thể của nó nhằm đóng góp tư liệu hoặc giải quyết vấn đề nào
đó cho vấn đề lý luận văn học
* Nghiên cứu đề tài, chủ đề
Đây là một lĩnh vực được chú ý nhiều trong VHSS. Việc nghiên cứu đề tài
chủ đề có thể tiến hành theo hai xu hướng: Một là xác định nguồn gốc và tính
chất là chất liệu sáng tác. Hai là xác định sự ảnh hưởng lẫn nhau giữa các tác
giả trong việc khai thác đề tài và chủ đề. Hai xu hướng trên đều minh cho
những sáng tác của cá nhân nhà văn. Truyện Kiều là minh chứng cho đề tài
25