SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là quá trình áp dụng
các phương pháp dạy học hiện đại vào nhà trường trên cơ sở phát huy những
yếu tố tích cực của phương pháp dạy học truyền thống nhằm thay đổi cách thức,
phương pháp học tập của học sinh; sử dụng một cách nhuần nhuyễn các phương
pháp dạy học phù hợp với đặc trưng bộ môn, đặc điểm của từng dạng bài. Mục
đính của đổi mới phương pháp dạy học là nhằm phát huy tính tích cực, tư duy
độc lập, sáng tạo trong hoạt động nhận thức của học sinh, bồi dưỡng phương
pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Để đổi mới
phương pháp học tập của học sinh trước hết phải đổi mới phương pháp dạy học
của giáo viên và đổi mới môi trường diễn ra các hoạt động giáo dục.
Khoa học là một trong hai môn học được tách từ môn Tự nhiên và Xã hội
ở lớp 3 lên. Đây là môn học được tích hợp nhiều kiến thức, nội dung về các chủ
đề: con người và sức khỏe, vật chất và năng lượng, thực vật và động vật. Có rất
nhiều phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn Khoa học đem lại hiệu
quả thiết thực như: hỏi - đáp, quan sát, trò chơi, đóng vai, động não, thí
nghiệm, thực hành, thảo luận nhóm,... Trong các phương pháp trên thì phương
pháp quan sát và thí nghiệm đóng vai trò chủ đạo. Tuy nhiên dạy học theo
nhóm vẫn là một trong những phương pháp giúp học sinh học tập có hiệu quả
một cách nhanh nhất không chỉ ở môn Khoa học mà còn sử dụng phù hợp với
tất cả các môn học nói chung trong chương trình phổ thông hiện nay. Bởi khi
học theo nhóm, học sinh sẽ được chia thành từng nhóm nhỏ, chịu trách nhiệm
về một mục tiêu duy nhất, được thực hiện thông qua nhiệm vụ riêng biệt của
từng người. Các hoạt động cá nhân riêng biệt được tổ chức lại, liên kết hữu cơ
với nhau nhằm thực hiện một mục tiêu chung. Kết quả làm việc của nhóm sẽ
được trình bày và đánh giá trước tập thể lớp. Dạy học nhóm nếu được tổ chức
tốt không những phát huy được tính tích cực, chủ động, tính trách nhiệm mà
còn phát triển năng lực cộng tác làm việc và kĩ năng giao tiếp của học sinh, tạo

học 2013 - 2014 và 2014 - 2015.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
- Phương pháp khảo sát, điều tra.
- Phương pháp trải nghiệm.
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
II. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận
Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong
Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và được thể chế hóa trong Luật Giáo dục
tháng 12/1998. Tại Điều 24, khoản 2 của Luật Giáo dục đã khẳng định:
"Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học;
Lê Minh Hoàng - Trường TH Tây Phong

2


SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực
tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.
Vậy có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập
chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động.
Trong chương trình lớp 4, mục tiêu của môn Khoa học là cung cấp cho
học sinh một số kiến thức cơ bản ban đầu về sự trao đổi chất, nhu cầu dinh
dưỡng, cách phòng tránh một số bệnh thông thường và bệnh truyền nhiễm; sự
trao đổi chất và sự sinh sản của thực vật, động vật với môi trường; một số đặc
điểm, tính chất, vai trò của nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, nhiệt trong đời

SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

mẹ học sinh rất quan tâm đến việc học hành của con em mình,luôn tạo điều
kiện tốt cho các em học tập.
Nội dung chương trình môn Khoa học đã được lựa chọn biên soạn phù
hợp với lứa tuổi học sinh và được sắp xếp theo một lôgíc hợp lí. Mỗi bài học
được trình bày gọn trong hai trang liền nhau giúp học sinh dễ dàng theo dõi,
tiếp cận và có cái nhìn hệ thống toàn bài học; cuối mỗi bài đều có mục Bạn cần
biết cung cấp cho học sinh những thông tin quan trọng, những khái niệm đơn
giản. Màu sắc, hình ảnh, kênh hình, kênh chữ trong sách giáo khoa sinh động,
hài hòa, hệ thống các kí hiệu (như: kính lúp, dấu chấm hỏi, cái kéo và quả đấm,
ống nhòm, bóng đèn tỏa sáng, bút chì) chỉ dẫn rõ hoạt động học của học sinh, từ
đó giúp giáo viên linh hoạt các hình thức tổ chức dạy học tương đối hiệu quả.
- Khó khăn
Trang thiết bị phục vụ cho môn Khoa học chưa đầy đủ, các đồ dùng thí
nghiệm được cấp phát kém chất lượng.
Kiến thức khoa học từ thực tiễn của một số giáo viên còn hạn chế, vì vậy
chưa biết cách hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức thực tiễn vào bài học.
Khả năng tiếp thu của học sinh chưa đồng đều; đối tượng học sinh đồng
bào dân tộc thiểu số còn hạn chế về tư duy và giao tiếp, chưa chủ động học tập
theo hình thức nhóm.
Một số cha mẹ học sinh thường xuyên đi làm ăn xa nhà, chưa quan tâm
đến việc học hành của con cái.
2.2. Thành công, hạn chế
- Thành công
Giáo viên nắm được các biện pháp tổ chức hoạt động nhóm vào mỗi bài
giảng, có nhiều hiểu biết sâu hơn về nội dung chương trình.
Học sinh yêu thích môn học, có hứng thú trong vấn đề tìm hiểu khoa học,
biết quan sát và tự làm một số thí nghiệm đơn giản để hiểu và giải thích được
nguyên nhân của các hiện tượng và rút ra được tính quy luật của các hiện tượng

khai thác hiệu quả các thông tin trong bài học, kĩ năng quản lý các nhóm học
sinh tốt. Bên cạnh những nguyên nhân trên, vẫn còn một số nguyên nhân của
hạn chế và yếu kém cụ thể như sau:
Trong chương trình môn Khoa học lớp 4, để giúp học sinh dễ hiểu, tiếp
thu các bài học thuộc chủ đề Vật chất và năng lượng nhanh thì giáo viên cần tổ
chức cho các em làm một số thí nghiệm đơn giản. Song thực tế trang thiết bị và
các đồ dùng thí nghiệm để phục vụ cho tất cả các lớp học cùng một thời điểm
chưa đầy đủ, chất lượng chưa tốt, độ chính xác chưa cao. Mặt khác, nhà trường
chưa có phòng riêng để hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm vì vậy đôi lúc các
em thao tác thiếu cẩn thận, làm vỡ đồ dùng (cốc, nhiệt kế) hoặc vương vãi nước,
cát,... ra bàn học.
Quỹ thời gian dành để nghiên cứu tài liệu của giáo viên còn hạn chế; việc
vận dụng các phương pháp, hình thức dạy học chưa linh hoạt, sáng tạo trong các
Lê Minh Hoàng - Trường TH Tây Phong

5


SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

giờ dạy; hình thức tổ chức thảo luận nhóm còn cứng nhắc.
Một số em khả năng tiếp thu chậm nên bản thân cũng như các giáo viên
dành nhiều thời gian tăng cường hai môn Toán và Tiếng Việt cho các em, các
môn học còn lại (trong đó có môn Khoa học) chỉ giúp các em nắm được chuẩn
kiến thức, kĩ năng cơ bản của môn học.
2.5. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra.
Trường Tiểu học Trần Phú nằm ngay trung tâm thị trấn Buôn Trấp, trình
độ dân trí tương đối cao. Cơ sở vật chất được trang bị tương đối đầy đủ, đáp
ứng cho việc tổ chức các hình thức học tập phát huy tính tích cực của học sinh.
Giáo viên luôn chủ động tìm tòi kiến thức qua sách, báo, mạng để phục vụ


dạy học là bắt buộc phải sử dụng hình thức thảo luận nhóm... nên bất kỳ tiết dạy
nào, hoạt động nào hoặc khi có giáo viên dự giờ, thăm lớp là sử dụng đến thảo
luận nhóm mà chưa thực sự chú ý đến hiệu quả của nó mang lại như thế nào.
Nội dung vấn đề thảo luận giáo viên đưa ra chưa phù hợp với khả năng,
chưa kích thích được hứng thú của học sinh. Vấn đề thảo luận nhóm quá dễ, quá
thấp sẽ làm học sinh chủ quan, không làm việc. Ngược lại, vấn đề đưa ra quá
khó, quá cao thì học sinh không thể tranh luận để giải quyết được. Tất cả đều
không mang lại hiệu quả cho thảo luận nhóm.
3. Giải pháp, biện pháp
3.1. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
Giúp giáo viên nắm vững cách thức tổ chức thảo luận nhóm trong giảng
dạy môn Khoa học nhằm nâng cao chất lượng của môn học.
Học sinh tích cực, chủ động khi tham gia hoạt động nhóm. Trình bày
được kết quả thảo luận bằng nhiều hình thức như: lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ
đồ, phân tích vật thật qua thực hành thí nghiệm. Vận dụng được các kiến thức
đã học vào thực tiễn đời sống.
3.2. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
3.2.1. Giáo viên phải hiểu được tầm quan trọng và quy định của việc dạy
học theo nhóm
Dạy học theo nhóm còn được gọi là dạy học hợp tác. Đây là một phương
pháp chia học sinh thành các nhóm nhỏ để các em tự do trao đổi ý kiến, bày tỏ
thái độ, chia sẻ kinh nghiệm về một vấn đề đặt ra dưới sự hướng dẫn của giáo
viên. Phương pháp này giúp học sinh có nhiều cơ hội để diễn đạt và khám phá ý
tưởng, mở rộng suy nghĩ, hiểu biết và rèn luyện kĩ năng nói; đồng thời tạo cơ
hội để học sinh học hỏi từ bạn, phát huy vai trò trách nhiệm cá nhân, biết tuân
thủ làm việc theo sự phân công của tập thể. Qua hoạt động nhóm, hình thành và
phát triển cho học sinh kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp và các kĩ năng xã hội
khác như: năng lực lãnh đạo, đưa ra quyết định, năng lực học tập cá nhân, ý
thức được khả năng của mình,...

thể vận dụng phương pháp dạy học nhóm. Đối với các bài học có nội dung trừu
tượng hoặc hệ thống kênh hình nhiều, câu hỏi có độ khó, có hướng mở đòi hỏi
cần phải nhiều thời gian và nhiều người tham gia thảo luận, tranh cãi mới vỡ lẽ
ra vấn đề thì giáo viên nên vận dụng các hình thức dạy học nhóm.
Trong mỗi bài học, tuỳ theo từng hoạt động học để giáo viên lựa chọn
hình thức nhóm phù hợp, như: nhóm cố định (2 em ngồi cùng bàn; hoặc 3 - 4
em bàn trên bàn dưới quay mặt vào nhau), nhóm ngẫu nhiên (theo số thứ tự,
màu sắc), nhóm cùng trình độ, nhóm khác trình độ, nhóm cùng sở thích, nhóm
lớn theo dãy bàn;... nhằm tạo ra không khí học tập vui vẻ, không nhàm chán.
Trước khi sử dụng hoạt động nhóm vào một bài dạy, giáo viên cần phải
nắm được:
+ Mục tiêu của hoạt động nhóm trong bài này là gì ?
+ Hoạt động nào cần thảo luận nhóm ? với bao nhiêu thời gian ?
Lê Minh Hoàng - Trường TH Tây Phong

8


SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

+ Thời gian còn lại đủ để hoàn thành bài dạy không ?
+ Hoạt động này yêu cầu giáo viên và học sinh chuẩn bị những phương
tiện, thiết bị gì ?
+ Học sinh cần phải tham khảo trước những tài liệu gì ?
…………………
b) Chuẩn bị hệ thống câu hỏi
Để cho hoạt động nhóm làm việc hiệu quả, phát huy được năng lực học
tập của từng thành viên trong nhóm thì việc chuẩn bị hệ thống câu hỏi là một
khâu quan trọng. Nếu như câu hỏi quá đơn giản sẽ làm cho việc thảo luận đơn
điệu, học sinh chủ quan và thờ ơ với nhiiệm vụ được giao. Ngược lại, nếu như

việc làm của bản thân hằng ngày đã làm để bảo vệ nguồn nước.
+ Dạng 2: Hệ thống câu hỏi mở
Câu hỏi mở là dạng câu hỏi có nhiều phương án trả lời, nhiều cách lí giải
khác nhau đòi hỏi học sinh phải tư duy và thậm chí có phần tranh luận để tìm ra
kết quả đúng nhất. Sử dụng hệ thống câu hỏi dạng này sẽ lôi cuốn được nhiều
học sinh tham gia, lớp học sôi nổi hơn vì các em được trình bày suy nghĩ, quan
điểm của mình trước tập thể.
Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu hoạt động 1 bài 26 “Nguyên
nhân làm nước bị ô nhiễm”, giáo viên không sử dụng câu hỏi trắc nghiệm (dạng
1) mà tiến hành cho học sinh thảo luận câu hỏi mở
Nội dung thảo luận có thể lấy từ các câu hỏi khó trong sách giáo khoa
hoặc khi khai thác tình huống mâu thuẫn trong lúc giảng bài để cho học sinh
thảo luận tìm phương án giải quyết. Khi chọn nội dung thảo luận, giáo viên cần
chú ý xem xét học sinh đã biết gì, cảm thấy gì, suy nghĩ gì về vấn đề mà mình
đưa ra để tránh trường hợp quá sức với các em.
c) Các đồ dùng và phương tiện dạy học
Đồ dùng và phương tiện dạy học được coi là công cụ để thực hiện phương
pháp dạy học. Chúng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có phương pháp dạy
học và hoạt động dạy học.
Sử dụng tốt đồ dùng và phương tiện dạy học sẽ giúp cho giáo viên có thể
thu hút sự chú ý, say mê và phát huy tối đa tính tích cực, năng động, sáng tạo
hơn của học sinh trong học tập. Học sinh có thể tự khám phá, lĩnh hội kiến thức
và phát triển kỹ năng thực hành. Tôi cho rằng tiết dạy của giáo viên sẽ không
đạt được kết quả tốt nếu như không có sự hổ trợ của đồ dùng dạy học bởi vì
giáo viên lên lớp mà không có bất cứ phương tiện dạy học nào thì chẳng khác
nào một người lính ra trận mà không có vũ khí. Việc sử dụng tốt phương tiện
dạy học là một sự hỗ trợ đắc lực thể hiện một phần nội dung chính của sách
giáo khoa mới, đáp ứng nhu cầu học tập theo hướng tích cực và gây hứng thú
hơn trong học tập của học sinh.
Đối với môn Khoa học lớp 4, thông thường giáo viên và học sinh cần

3.2.3. Tạo môi trường hợp tác trong nhóm và nâng cao trách nhiệm mỗi
thành viên
Môi trường học của hợp tác nhóm đòi hỏi sự trao đổi qua lại tích cực giữa
các học sinh độc lập trong nhóm. Điều đó được thực hiện khi các thành viên
nhóm nhìn thấy nhau trong trao đổi. Tương tác mặt đối mặt, có tác động tích
cực đối với học sinh như: tăng cường động cơ học tập, làm nảy sinh những
hứng thú mới, kích thích sự giao thiệp chia sẻ tư tưởng, nguồn lực và đáp án
giải quyết vấn đề, tăng cường các kĩ năng tỏ thái độ, biểu đạt, phản hồi bằng các
hình thức lời nói, ánh mắt, cử chỉ, khích lệ mọi thành viên tham gia, phát triển
mối quan hệ gắn bó, quan tâm đến nhau.
Nhóm hợp tác được tổ chức sao cho từng thành viên trong nhóm không
Lê Minh Hoàng - Trường TH Tây Phong

11


SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

thể trốn tránh công việc hoặc trách nhiệm học tập. Mọi thành viên đều phải học,
đóng góp phần mình vào công việc chung và thành công của nhóm. Mỗi thành
viên thực hiện một vai trò nhất định. Các vai trò ấy được luân phiên thường
xuyên trong các nội dung hoạt động khác nhau (nhóm trưởng, thư kí, báo cáo
viên ...).
Vì thế, ngay từ các tiết học đầu năm, tôi đã giúp các em hiểu được chức
năng, nhiệm vụ của từng thành viên trong nhóm và hướng dẫn tỉ mỉ cách điều
hành hoạt động nhóm. Cụ thể:
+ Trưởng nhóm : chỉ đạo, điều hành nhóm hoạt động.
+ Thư kí : Ghi lại kết quả của nhóm sau khi được thống nhất.
+ Báo cáo viên: trình bày trước lớp kết quả công việc của nhóm. (Báo cáo
viên có thể là trưởng nhóm hoặc các thành viên trong nhóm).

hoạt động nhóm

Ưu điểm

Hạn chế

Nhóm theo cặp Hai hình thức này sẽ giúp
hoặc nhóm từ 3-4 các em có nhiều cơ hội nói
học sinh
lên ý kiến của mình, các em
được rèn luyện kĩ năng diễn
đạt, giao tiếp và hợp tác
trong công việc. Không mất
thời gian tổ chức, không xáo
trộn chỗ ngồi mà vẫn huy
động được học sinh làm việc
cùng nhau.

Học sinh ít được giao lưu,
học hỏi với các bạn khác
trong lớp dẫn đến sự nhàm
chán, không thích hợp tác
với bạn đó nữa.

Nhóm cùng trình Đáp ứng đúng nhu cầu khả
độ (HS năng năng học tập của học sinh
khiếu riêng; HS
có khả năng tiếp
thu mức đạt
chuẩn riêng)

tượng học sinh năng khiếu
lấn át học sinh khác; giáo
viên khó quản lý, việc hỗ trợ
13


SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

đến từng học sinh chưa kịp
thời.
Nhóm ngẫu
Tạo ra sự hứng khởi khi Khuôn viên lớp học chật, di
nhiên; nhóm cùng được hợp tác với người bạn chuyển nhiều làm ảnh hưởng
sở thích:
mới.
thời gian và nề nếp lớp học.
Có thể chưa tìm được sự
công bằng khi đánh giá vì
khả năng tư duy giữa các
nhóm không tương đồng
nhau...
Thực tế cho thấy rằng, hoạt động nhóm có thể sử dụng phổ biến trong tất
cả các hoạt động của mỗi tiết học, nhưng hiệu quả nhất vẫn là trong hoạt động
phát triển bài. Căn cứ vào đặc trưng của từng mô hình nhóm nêu trên và tình
hình thực tế không gian, sĩ số lớp học, để tổ chức dạy theo nhóm cho phù hợp
tiến hành như sau:
* Đối với những hoạt động làm việc với sách giáo khoa, quan sát các hình
và trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa: giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận
theo cặp (02 học sinh cùng bàn quay mặt vào nhau).
Chẳng hạn: Khi dạy bài 6 “Vai trò của vi-ta-min, chất khoáng và chất xơ”

Từ đó cung cấp cho học sinh hiểu thêm: Nhóm thức ăn chứa nhiều chất
bột đường (sắn, khoai lang, khoai tây,…) cũng chứa nhiều chất xơ.
* Đối với các hoạt động làm việc với phiếu học tập, vật thật, sơ đồ, khai
thác câu hỏi nhiều ý, câu hỏi khó mang tính chất giải thích hoặc giải quyết tình
huống giáo viên đưa ra: giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận theo nhóm 3 4 học sinh (học sinh bàn trước và bàn sau quay mặt vào nhau).
Ví dụ: Khi dạy bài 37 "Tại sao có gió ?" (SGK trang 74)
Đầu tiên, giáo viên tổ chức cho học sinh quan sát tranh ảnh (SGK) hoặc
cho ra sân trường quan sát vật thật về các hiện tượng: cây cối lung lay, lá cờ tổ
quốc bay phấp phới.
Tiếp theo, giáo viên chia lớp thành 2 nhóm, phối hợp với nhóm trưởng tổ
chức chơi trò chơi “chong chóng”
Cuối cùng, cho học sinh vào lớp, phát phiếu học tập và yêu cầu các em
hoàn thành trong vòng 3 phút.
PHIẾU BÀI TẬP
Hãy nối các ý ở cột A với nội dung cột B cho phù hợp
A

B

Giã nhÑ

Chong chãng
quay nhanh

Kh«ng cã giã

Chong chãng
quay chËm

Lê Minh Hoàng - Trường TH Tây Phong

* Đối với các hoạt động tạo nhóm để làm thí nghiệm; đóng vai; tìm hiểu
nguyên nhân của một số sự vật, hiện tượng trong tự nhiên; triển lãm tranh ảnh
và sản phẩm có liên quan đến nội dung bài học hoặc khai thác bài bằng phương
pháp Bàn tay nặn bột: tôi tổ chức cho học sinh thảo luận theo nhóm lớn từ 6-8
học sinh (hoặc mỗi dãy là 01 nhóm).
Ví dụ: Khi dạy bài “Con người cần gì để sống?” (Sách giáo khoa trang 4)
Đối với bài này hoạt động 2 giáo viên cho học sinh thảo luận nhóm bằng
cách tổ chức cho các em chơi trò chơi Đi tìm điều kiện sống.
* Mục tiêu: Kể ra được những điều kiện cần thiết tối thiểu để duy trì sự
sống của con người.
* Chuẩn bị
Mỗi nhóm có một bộ đồ chơi gồm 20 tấm phiếu. Trên mỗi tấm phiếu vẽ
một thứ các em "cần có" để duy trì sự sống (như: thức ăn, nước uống, ánh
sáng....) hoặc một thứ các em "muốn có" (như: sách báo, đồ chơi , ti vi ....)
* Cách tiến hành:
Lê Minh Hoàng - Trường TH Tây Phong

16


SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

Bước 1: Chia nhóm, giao việc và hướng dẫn cách chơi
- Giáo viên chia lớp 3 thành nhóm (mỗi dãy là 01 nhóm); phát cho mỗi
nhóm một bộ đồ chơi nêu trên và hướng dẫn:
Đầu tiên mỗi nhóm bàn bạc với nhau, chọn ra 10 thứ (được vẽ trong 20
tấm phiếu). Tiếp đó các nhóm chọn ra 6 thứ trong 10 thứ sao cho các thứ các
nhóm chọn là đủ diều kiện tối thiểu để đảm bảo sự sống cho con người. Trong
thời gian 4 phút, nhóm nào chọn nhanh nhất và giải thích đúng từng thứ đã chọn
thì đội đo thắng cuộc .


PHIẾU BÀI TẬP
Theo dõi thí nghiệm và trả lời các câu hỏi:
a) Khi đốt ngọn nến cháy, không khí ở hai ống có hiện tượng là:
A. Cả hai ống có không khí đều nóng.
B. Cả hai ống có không khí đều lạnh.
C. Một ống có không khí lạnh, một ống có không khí nóng
b) Không khí chuyển động theo hướng nào ?
A. Từ nơi lạnh sang nơi nóng.
B. Từ nơi nóng sang nơi lạnh.
C. Cả A và B.
Bước 3: Đại diện nhóm báo cáo; Các nhóm khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Kết luận, chốt kiến thức
Ý a): C ; ý b): A
Từ đó yêu cầu các em giải thích Tại sao có gió ? Gió thổi theo hướng từ
nơi nào đến nơi nào ?
Sau khi học sinh trả lời, giáo viên chốt: Gió có là do chênh lệch về nhiệt
làm cho không khí chuyển động từ nơi lạnh sang nơi nóng và tạo ra gió. Gió
thổi theo hướng từ nơi có không khí lạnh đến nơi có không khí nóng.
Tiếp tục hướng dẫn học sinh liên hệ thực tế nhằm giúp các em nhận biết
được hướng gió thổi từ “biển vào đất liền” hay “từ đất liền ra biển” theo thời
gian ban ngày hoặc ban đêm (Ban ngày gió thổi từ biển thổi vào đất liền, còn
ban đêm gió thổi từ đất liền ra biển).
Ngoài ra, để phát huy tối đa tác dụng và hiệu quả của phương pháp thảo
luận nhóm đòi hỏi giáo viên phải sử dụng kết hợp nó với phương pháp quan sát
và phương pháp thí nghiệm. Học sinh muốn có kết quả thí nghiệm chính xác thì
phải cùng hợp tác với bạn để làm thí nghiệm, cùng nhau quan sát và trao đổi,
thảo luận với bạn trong nhóm để khẳng định lại hiện tượng diễn ra trong thí
nghiệm, từ đó dễ dàng lĩnh hội được tri thức cần nắm và cũng giúp học sinh
khắc sâu và nhớ kiến thức lâu hơn.

lượng nước nhiều hơn sẽ nóng lâu hơn.
+ Tại sao lại phải đo nhiệt độ của + Vì nước bốc hơi nhanh sẽ làm cho
nhiệt độ của nước giảm đi. Nếu không
2 cốc cùng một thời điểm ?
đo cùng một lúc thì nước trong cốc đo
sau sẽ nguội nhanh hơn trong cốc đo
trước.
+ Giữa các khe nhăn của tờ báo + có chứa không khí
có chứa gì ?
+ Vậy tại sao nước trong cốc quấn + Vì: giữa các lớp báo quấn lỏng có
báo nhăn, quấn lỏng còn nóng lâu chứa rất nhiều không khí nên nhiệt độ
của nước truyền qua cốc, lớp giấy báo
hơn ?
Lê Minh Hoàng - Trường TH Tây Phong

19


SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

và truyền ra ngoài môi trường ít hơn,
chậm hơn nên còn nóng lâu hơn.
+ Theo em, không khí là vật dẫn + Không khí là vật cách nhiệt.
nhiệt hay vật cách nhiệt ?
=> Chốt ý, ghi bảng: Không khí
- Vài học sinh nhắc lại.
là vật cách nhiệt.
Như vậy, để làm thí nghiệm thành công và lí giải được một số hiện tượng
đơn giản thông qua thí nghiệm thì con đường hiệu quả nhất là tổ chức cho học
sinh làm việc theo nhóm.

Năm học
2013 - 2014

Năm học
2014 - 2015

- Trước khi thực
hiện đề tài
- Sau khi áp dụng
đề tài
- Trước khi thực
hiện đề tài
- Sau khi áp dụng
đề tài

TS
HS

Tích cực, chủ
động tham gia
hợp tác nhóm;
có kĩ năng điều
hành nhóm;
tiếp thu bài
nhanh

Ý thức hợp
tác nhóm tốt,
chủ động
trong học tập,

14

46,7

15

33,3

11

50,0

4

16,7

6

18,2

11

33,3

16

48,5

16


luôn chủ động, linh hoạt trong tổ chức nhóm hoạt động, đưa ra hệ thống câu hỏi
có sự phân bậc phù hợp với từng dạng nhóm và đã định hướng đúng đắn giúp

Lê Minh Hoàng - Trường TH Tây Phong

21


SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

các nhóm hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Đề tài đã được đưa vào áp dụng tại đơn vị và có tác động thiết thực đến
với giáo viên, học sinh. Nội dung của đề tài đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc
nâng cao chất lượng và lựa chọn hình thức tổ chức dạy học đúng đối tượng học
sinh. Nhờ đó chất lượng môn Khoa học nói riêng, chất lượng giáo dục trong
toàn khối được nâng lên rõ rệt. Đề tài tiếp tục được nhân rộng các khối lớp tại
đơn vị mới Tiểu học Tây Phong và các trường tiểu học trong huyện nhà, góp
phần thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức dạy học một cách hiệu quả.
III. PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Tổ chức dạy học nhóm là một hình thức dạy học với nhiều tính ưu việt.
Đó là một trong những hình thức thực hiện tốt việc dạy học phát huy tính tích
cực và tương tác của học sinh. Với hình thức này, học sinh được hấp dẫn, lôi
cuốn vào các hoạt động học, thu lượm kiến thức bằng chính khả năng của mình
với sự giúp đỡ, hướng dẫn của giáo viên. Dạy học theo nhóm đòi hỏi giáo viên
phải chuẩn bị kĩ lưỡng kế hoạch dạy học, lựa chọn những nội dung thực sự phù
hợp với hoạt động nhóm và thiết kế được các hoạt động giúp các em lĩnh hội,
khám phá kiến thức mới một cách tốt nhất, phát huy tác dụng tích cực trong
việc giúp học sinh chiếm lĩnh tri thức và rèn luyện được các kĩ năng giao tiếp
cho học sinh. Như vậy, việc tổ chức hoạt động nhóm thành công hay không là

cách học này các em sẽ phát triển kĩ năng giao tiếp và tăng cường tiếng Việt
hiệu quả.
- Bản thân giáo viên luôn nâng cao ý thức tự học, tự rèn, cập nhật cho
minh những kiến thức về nội dung chương trình, về cuộc sống thực tiễn để tiếp
tục tìm ra những giải pháp tốt nhất, phù hợp với điều kiện thực tế giảng dạy tại
cơ sở.
2. Kiến nghị
- Đối với nhà trường: Cần đối đồng đều sĩ số giữa các lớp để giáo viên
thuận lợi trong việc chia và bao quát nhóm hiệu quả.
Tăng cường trang thiết bị đủ về cả số lượng và chất lượng giúp cho các
thí nghiệm thực hành chính xác hơn.
- Tổ chuyên môn: Thường xuyên tập huấn, trao đổi kinh nghiệm về vận
dụng các phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà
trường.
Trên đây là một số kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong quá trình
nghiên cứu và thực hiện tại đơn vị. Rất mong được sự đóng góp chân tình của
các thành viên trong Hội đồng sáng kiến kinh nghiệm các cấp để đề tài này
được hoàn thiện hơn, giúp tôi thực hiện có hiệu quả trong thời gian tiếp theo.
Buôn Trấp, ngày 20 tháng 01 năm 2016
Người viết

Lê Minh Hoàng - Trường TH Tây Phong

23


SKKN: Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm trong môn Khoa học lớp 4

Lê Minh Hoàng



2

3

Tài liệu
Sách giáo khoa Khoa học 4

Sách giáo viên Khoa học lớp 4
Thiết kế bài giảng Khoa học 4
(tập 1 & 2)

Tác giả
Bộ Giáo dục và Đào tạo
- NXB Giáo dục năm 2010
Bộ Giáo dục và Đào tạo
- NXB Giáo dục năm 2007
NXB Hà Nội 2006

4

Tài liệu Chuẩn kiến thức kĩ năng lớp 4
(môn Khoa học)

Bộ Giáo dục và Đào tạo

5

Công văn 5842/BGD&ĐT ngày ..... V/v
điều chỉnh nội dung giáo dục phổ thông

25