ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

VŨ HOÀI NAM

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG
MÔI TRƯỜNG TẠI MỎ THAN KHÁNH HÒA,
TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Khoa học môi trường
Mã số: 60440301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

Người hướng dẫn khoa học:
PGS. TS NGUYỄN KHẮC THÁI SƠN

Thái Nguyên - 2013


i
LỜI CAM ĐOAN
Em xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân, được
xuất phát từ yêu cầu thực tế để từ đó hình thành lên hướng nghiên cứu cho
luận văn thạc sĩ dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo PGS. TS Nguyễn
Khắc Thái Sơn. Các số liệu có nguồn gốc rõ ràng tuân thủ đúng quy định và
kết quả trình bày trong luận văn là trung thực chưa từng được ai công bố
trước đây.
Em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình!
Thái Nguyên, tháng

năm 2013


iii

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU.....................................................................................................................1

CHƯƠNG 1....................................................................................................... 3
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU ....................................................... 3
1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI........................................................... 3
1.1.1. Nguồn gốc và quá trình hình thành than đá ............................................ 3
1.1.2. Cơ sở pháp lý của đề tài .......................................................................... 4
1.2. HIỆN TRẠNG KHAI THÁC THAN TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT
NAM ................................................................................................................. 5
1.2.1. Hiện trạng khai thác than trên thế giới ................................................. 5
1.2.2. Hiện trạng khai thác than tại Việt Nam .................................................. 7
1.2.3. Tình hình khai thác than tại Thái Nguyên ........................................ 10
1.3. MỘT SỐ ẢNH HƯỞNG CỦA KHAI THÁC THAN ĐẾN MÔI
TRƯỜNG........................................................................................................ 16
1.3.1. Ô nhiễm môi trường do khai thác than............................................... 17
1.3.1.1. Ô nhiễm nước thải ............................................................................ 17
1.3.1.2. Ô nhiễm không khí............................................................................. 19
1.3.1.3. Ô nhiễm đất ........................................................................................ 19
1.3.1.4. Chất thải rắn công nghiệp .................................................................. 20
1.3.2. Các vấn đề môi trường tồn tại ở Việt Nam do khai thác và sử dụng
than.................................................................................................................. 21
1.4. NHỮNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ MÔI
TRƯỜNG KHAI THÁC THAN..................................................................... 22
1.4.1. Kinh nghiệm bảo vệ môi trường trong khai thác than tại Trung
Quốc ................................................................................................................ 22
1.4.2. Công tác quản lý, bảo vệ môi trường trong khai thác than tại Việt Nam

3.1.1.3. Khí hậu thủy văn .............................................................................. 36
3.1.1.4. Hệ thống sông suối .......................................................................... 36


v
3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội khu vực Mỏ than Khán Hòa, tỉnh Thái
Nguyên............................................................................................................ 36
3.1.2.1. Điều kiện kinh tế .............................................................................. 36
3.2.1. Thực trạng hệ thống cán bộ quản lí môi trường tại mỏ than Khánh
Hòa, tỉnh Thái Nguyên .................................................................................. 38
3.2.2. Thực trạng kết quả quản lí môi trường tại mỏ than Khánh Hòa, tỉnh
Thái Nguyên ................................................................................................... 38
3.2.2.1. Các giải pháp quản lý môi trường đang thực hiện ........................ 38
3.2.2.2. Đánh giá tổng hợp công tác quản lý môi trường mỏ than Khánh
Hòa .................................................................................................................. 40
3.3. HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TẠI MỎ THAN KHÁNH HÒA, TỈNH
THÁI NGUYÊN .............................................................................................. 45
3.3.1. Hiện trạng môi trường không khí tại Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên
......................................................................................................................... 45
3.3.2. Hiện trạng môi trường nước tại Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái
Nguyên............................................................................................................ 52
3.3.3. Hiện trạng môi trường đất tại Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái
Nguyên............................................................................................................ 63
3.4. ẢNH HƯỞNG CỦA HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN TỚI ĐỜI SỐNG
NGƯỜI DÂN KHU VỰC MỎ THAN KHÁNH HÒA, TỈNH THÁI NGUYÊN
......................................................................................................................... 65
3.4.1. Ảnh hưởng của khai thác than tới việc làm, kinh tế ............................. 65
3.4.2. Ảnh hưởng của khai thác than tới môi trường nước............................. 67
3.4.3. Ảnh hưởng của khai thác than tới môi trường đất ............................. 68
3.4.4. Ảnh hưởng của khai thác than than tới môi trường không khí............. 68

Nhu cầu oxy sinh học

2

COD (Chemical Oxygen Demand)

Nhu cầu oxy hóa học

3

DO (Dissolve oxygen)

Oxy hòa tan

4

EPA (The US Environment Protection

Cơ quan bảo vệ môi trường

Agency)

Hoa Kỳ

5

MPN (Most Probable Number)

Số vi khuẩn có thể lớn nhất


viii

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Trữ lượng, công suất các mỏ than tỉnh Thái Nguyên..................... 11
Bảng 1.2. Lưu lượng nước thải một số mỏ than tỉnh Thái Nguyên................ 14
Bảng 2.1. Số lượng mẫu tiến hành điều tra..................................................... 31
Bảng 3.1. Đánh giá tổng hợp theo tiêu chí nhóm 1 ........................................ 41
Bảng 3.2. Kết quả đánh giá theo tiêu chí nhóm 2 ........................................... 41
Bảng 3.3. Kết quả đánh giá theo tiêu chí nhóm 3 ........................................... 42
Bảng 3.4. Kết quả đánh giá theo tiêu chí nhóm 4 ........................................... 43
Bảng 3.5. Kết quả đánh giá theo tiêu chí nhóm 5 ........................................... 44
Bảng 3.6. Kết quả phân tích mẫu môi trường không khí khu vực mỏ than
Khánh Hòa....................................................................................................... 46
Bảng 3.7. Kết quả phân tích mẫu môi trường không khí khu vực xung quanh
mỏ than Khánh Hòa ........................................................................................ 49
Bảng 3.8. Dự báo nồng độ bụi có thể phát sinh do hoạt động của mỏ ........... 51
giai đoạn 2012-2029........................................................................................ 51
Bảng 3.9. Kết quả phân tích mẫu nước thải moong........................................ 53
Bảng 3.10. Kết quả phân tích mẫu nước thải moong tại cửa xả ..................... 54
Bảng 3.11. Kết quả phân tích mẫu tại cửa xả nước thải sinh hoạt.................. 56
Bảng 3.12. Kết quả phân tích mẫu nước mặt đợt 1/2010 ............................... 57
Bảng 3.13. Kết quả phân tích nước mặt đợt 1/2011 ....................................... 58
Bảng 3.14. Kết quả phân tích nước mặt đợt 1/2012 ....................................... 59
Bảng 3.15. Kết quả phân tích nước ngầm đợt 3/2010 .................................... 60
Bảng 3.16. Kết quả phân tích mẫu nước ngầm đợt 1/2011............................. 61
Bảng 3.17. Kết quả phân tích mẫu nước ngầm đợt 3/2012............................. 62
Bảng 3.18. Kết quả phân tích môi trường đất đợt 3/2010............................... 63
Bảng 3.19. Kết quả phân tích môi trường đất đợt 1/2011............................... 64



được quan tâm đầu tư và đẩy mạnh. Trong số đó phải kể đến các hoạt động
của công nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản. Khai thác than là một hoạt
động đã được quan tâm đầu tư phát triển từ khá lâu. Sự tăng trưởng của các
ngành kinh tế như điện, xi măng...luôn tỉ lệ thuận với nhu cầu sử dụng than.
Trên cơ sở nhu cầu than ngày càng tăng trên thị trường, các hoạt động
khai thác và chế biến than cũng liên tục gia tăng. Bên cạnh những lợi ích kinh
tế mà ngành khai thác than mang lại, thì hoạt động này cũng đã can thiệp khá
mạnh mẽ đến môi trường, gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường đòi
hỏi các nhà đầu tư cần phải có các giải pháp quản lý, giải pháp công nghệ và
các giải pháp xử lý hợp lý nhằm giảm thiểu những ảnh hưởng xấu đến môi
trường.
Thái Nguyên là tỉnh có trữ lượng than lớn, có nhiều mỏ than đang hoạt
động khai thác như: Mỏ than Khánh Hòa, mỏ than Phấn Mễ, mỏ than Núi
Hồng… Khánh Hòa là một mỏ than lớn nằm ở Bắc thành phố Thái Nguyên,
hoạt động khai than nơi đây đã đem lại nhiều lợi ích về mặt kinh tế, tạo công
ăn việc làm cho người dân địa phương, góp phần thúc đẩy nền kinh tế thị
trường phát triển. Tuy nhiên, bên cạnh đó việc khai thác than đã và đang gây
ảnh hưởng xấu đến môi trường xung quanh.


i
LỜI CAM ĐOAN
Em xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân, được
xuất phát từ yêu cầu thực tế để từ đó hình thành lên hướng nghiên cứu cho
luận văn thạc sĩ dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo PGS. TS Nguyễn
Khắc Thái Sơn. Các số liệu có nguồn gốc rõ ràng tuân thủ đúng quy định và
kết quả trình bày trong luận văn là trung thực chưa từng được ai công bố
trước đây.
Em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình!
Thái Nguyên, tháng

Vũ Hoài Nam


iii

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU.....................................................................................................................1

CHƯƠNG 1....................................................................................................... 3
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU ....................................................... 3
1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI........................................................... 3
1.1.1. Nguồn gốc và quá trình hình thành than đá ............................................ 3
1.1.2. Cơ sở pháp lý của đề tài .......................................................................... 4
1.2. HIỆN TRẠNG KHAI THÁC THAN TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT
NAM ................................................................................................................. 5
1.2.1. Hiện trạng khai thác than trên thế giới ................................................. 5
1.2.2. Hiện trạng khai thác than tại Việt Nam .................................................. 7
1.2.3. Tình hình khai thác than tại Thái Nguyên ........................................ 10
1.3. MỘT SỐ ẢNH HƯỞNG CỦA KHAI THÁC THAN ĐẾN MÔI
TRƯỜNG........................................................................................................ 16
1.3.1. Ô nhiễm môi trường do khai thác than............................................... 17
1.3.1.1. Ô nhiễm nước thải ............................................................................ 17
1.3.1.2. Ô nhiễm không khí............................................................................. 19
1.3.1.3. Ô nhiễm đất ........................................................................................ 19
1.3.1.4. Chất thải rắn công nghiệp .................................................................. 20
1.3.2. Các vấn đề môi trường tồn tại ở Việt Nam do khai thác và sử dụng
than.................................................................................................................. 21
1.4. NHỮNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ MÔI
TRƯỜNG KHAI THÁC THAN..................................................................... 22
1.4.1. Kinh nghiệm bảo vệ môi trường trong khai thác than tại Trung

3.1.1.1. Vị trí địa lý ....................................................................................... 35
3.1.1.2. Đặc điểm địa hình địa chất............................................................. 35
3.1.1.3. Khí hậu thủy văn .............................................................................. 36
3.1.1.4. Hệ thống sông suối .......................................................................... 36


v
3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội khu vực Mỏ than Khán Hòa, tỉnh Thái
Nguyên............................................................................................................ 36
3.1.2.1. Điều kiện kinh tế .............................................................................. 36
3.2.1. Thực trạng hệ thống cán bộ quản lí môi trường tại mỏ than Khánh
Hòa, tỉnh Thái Nguyên .................................................................................. 38
3.2.2. Thực trạng kết quả quản lí môi trường tại mỏ than Khánh Hòa, tỉnh
Thái Nguyên ................................................................................................... 38
3.2.2.1. Các giải pháp quản lý môi trường đang thực hiện ........................ 38
3.2.2.2. Đánh giá tổng hợp công tác quản lý môi trường mỏ than Khánh
Hòa .................................................................................................................. 40
3.3. HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TẠI MỎ THAN KHÁNH HÒA, TỈNH
THÁI NGUYÊN .............................................................................................. 45
3.3.1. Hiện trạng môi trường không khí tại Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên
......................................................................................................................... 45
3.3.2. Hiện trạng môi trường nước tại Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái
Nguyên............................................................................................................ 52
3.3.3. Hiện trạng môi trường đất tại Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái
Nguyên............................................................................................................ 63
3.4. ẢNH HƯỞNG CỦA HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN TỚI ĐỜI SỐNG
NGƯỜI DÂN KHU VỰC MỎ THAN KHÁNH HÒA, TỈNH THÁI NGUYÊN
......................................................................................................................... 65
3.4.1. Ảnh hưởng của khai thác than tới việc làm, kinh tế ............................. 65
3.4.2. Ảnh hưởng của khai thác than tới môi trường nước............................. 67

BOD (Biochemical Oxygen Demand)

Nhu cầu oxy sinh học

2

COD (Chemical Oxygen Demand)

Nhu cầu oxy hóa học

3

DO (Dissolve oxygen)

Oxy hòa tan

4

EPA (The US Environment Protection

Cơ quan bảo vệ môi trường

Agency)

Hoa Kỳ

5

MPN (Most Probable Number)




viii

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Trữ lượng, công suất các mỏ than tỉnh Thái Nguyên..................... 11
Bảng 1.2. Lưu lượng nước thải một số mỏ than tỉnh Thái Nguyên................ 14
Bảng 2.1. Số lượng mẫu tiến hành điều tra..................................................... 31
Bảng 3.1. Đánh giá tổng hợp theo tiêu chí nhóm 1 ........................................ 41
Bảng 3.2. Kết quả đánh giá theo tiêu chí nhóm 2 ........................................... 41
Bảng 3.3. Kết quả đánh giá theo tiêu chí nhóm 3 ........................................... 42
Bảng 3.4. Kết quả đánh giá theo tiêu chí nhóm 4 ........................................... 43
Bảng 3.5. Kết quả đánh giá theo tiêu chí nhóm 5 ........................................... 44
Bảng 3.6. Kết quả phân tích mẫu môi trường không khí khu vực mỏ than
Khánh Hòa....................................................................................................... 46
Bảng 3.7. Kết quả phân tích mẫu môi trường không khí khu vực xung quanh
mỏ than Khánh Hòa ........................................................................................ 49
Bảng 3.8. Dự báo nồng độ bụi có thể phát sinh do hoạt động của mỏ ........... 51
giai đoạn 2012-2029........................................................................................ 51
Bảng 3.9. Kết quả phân tích mẫu nước thải moong........................................ 53
Bảng 3.10. Kết quả phân tích mẫu nước thải moong tại cửa xả ..................... 54
Bảng 3.11. Kết quả phân tích mẫu tại cửa xả nước thải sinh hoạt.................. 56
Bảng 3.12. Kết quả phân tích mẫu nước mặt đợt 1/2010 ............................... 57
Bảng 3.13. Kết quả phân tích nước mặt đợt 1/2011 ....................................... 58
Bảng 3.14. Kết quả phân tích nước mặt đợt 1/2012 ....................................... 59
Bảng 3.15. Kết quả phân tích nước ngầm đợt 3/2010 .................................... 60
Bảng 3.16. Kết quả phân tích mẫu nước ngầm đợt 1/2011............................. 61
Bảng 3.17. Kết quả phân tích mẫu nước ngầm đợt 3/2012............................. 62
Bảng 3.18. Kết quả phân tích môi trường đất đợt 3/2010............................... 63
Bảng 3.19. Kết quả phân tích môi trường đất đợt 1/2011............................... 64

cần đề ra những biện pháp quản lý môi trường nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ
môi trường tại Thái Nguyên.
Xuất phát từ thực tế trên, được sự hướng dẫn của thầy giáo PGS.TS.
Nguyễn Khắc Thái Sơn tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng
môi trường tại Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên”.
2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
2.1. Mục tiêu tổng quát
Đánh giá hiện trạng môi trường và công tác quản lý môi trường trong
khai thác tại mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên nhằm đề xuất biện pháp
góp phần giảm thiểu tác động tới môi trường của hoạt động khai thác than ở
mỏ này.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Đánh giá được thực trạng công tác quản lý môi trường tại Mỏ than
Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên.
- Đánh giá được hiện trạng môi trường đất, nước, không khí tại khu
vực Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên.
- Đánh giá được ảnh hưởng của khai thác tại Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh
Thái Nguyên đến việc làm và sức khỏe của người dân trong khu vực.
- Chỉ ra được những khó khăn, tồn tại và giải pháp nhằm giảm thiểu
ảnh hưởng đến môi trường của hoạt động khai thác tại Mỏ than Khánh Hòa,
tỉnh Thái Nguyên.


3

CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
1.1.1. Nguồn gốc và quá trình hình thành than đá
Than đá có nguồn gốc sinh hóa hình thành trong quá trình trầm tích thực

Do đó, khi đốt anthracite cho nhiệt lượng cao nhất. Ngoài ra, vì hàm lượng
lưu huỳnh thấp nên than cứng còn là dạng than ít gây ô nhiễm và sạch nhất.
Như vậy có thể thấy than được phân làm ba loại chính:
- Than nâu - lignite
- Than chứa dầu - bituminuos coal
- Than đá - anthracite
1.1.2. Cơ sở pháp lý của đề tài
- Luật Bảo vệ môi trường được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2005.
- Luật Khoáng sản được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam thông qua ngày 17 tháng 11 năm 2010.
- Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Khoáng sản do Quốc hội
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 14 tháng 06 năm
2005.
- Luật Tài nguyên nước do Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam thông qua ngày 21 tháng 06 năm 2012.
- Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày 09 tháng 08 năm 2006 của chính
phủ về việc quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo
vệ môi trường.
- Nghị định số 21/2008/NĐ-CP ngày 28 tháng 02 năm 2008 của Chính
phủ về Sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày
09 tháng 08 năm 2006.
- Nghị định số 117/2009/NĐ-CP ngày0 1 tháng 03 năm 2010 của Chính


5

phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
- QCVN 05:2009/BTNMT: Quy chuẩn chất lượng không khí xung
quanh

nằm rải rác trên thế giới, 5 nước khai thác lớn nhất hiện nay là: Trung
Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Úc và Nam Phi, hầu hết các nước khai thác than cho
nhu cầu tiêu dùng nội địa, chỉ có khoảng 18% than cứng dành cho thị
trường xuất khẩu.
Lượng than khai thác được dự báo tới năm 2030 vào khoảng 7 tỷ tấn,
với Trung Quốc chiếm khoảng hơn một nửa sản lượng.
Thống kê từ năm 2003 đến hết năm 2007, sản lượng khai thác than
bình quân trên thế giới tăng khoảng 3,33%/năm, nhưng nhu cầu sử dụng
than tăng khoảng 4,46%/năm, đặc biệt khu vực châu Á và Australia có tốc
độ tăng nhu cầu sử dụng than tới 7,03%/năm. Điều này chứng tỏ, nhu cầu
sử dụng than ngày càng tăng lên, trong khi trữ lượng khai thác giảm
dần trong những

năm

vừa qua (bình quân 6,77%/năm trong giai đoạn

2003 - 2007).

bia

ta
hs

Co

lom

n


Ng

Úc

Sản lượng (triệu
tấn)
1600
1400
1200
1000
800
600
400
200
0

Hình 1.1. Biểu đồ sản lượng than khai thác 10 quốc gia đứng đầu thế giới