BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
PHAN THANH HẢI

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM SƯ PHẠM
TƯƠNG TÁC MÔN VẼ KỸ THUẬT TẠI TRƯỜNG
CAO ĐẲNG NGHỀ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
S

K

C

0

0

3

9

5

9

NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC - 60140110

S KC 0 0 4 2 4 0


NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC

Tp. Hồ Chí Minh, tháng 04/2014


LÝ LỊCH KHOA HỌC

I. LÝ LỊCH SƠ LƢỢC
-

Họ và tên: Phan Thanh Hải

Giới tính: Nam

-

Ngày, tháng, năm sinh: 25/11/1989

Nơi sinh: Bình Dƣơng

-

Quê quán: Hà Tĩnh

Dân tộc: Kinh

II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO
Đại học:
-

i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố
trong bất kỳ công trình nào khác.
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày

tháng

Ngƣời nghiên cứu

Phan Thanh Hải

ii

năm 2014


TÓM TẮT
Sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế với
những ảnh hƣởng của xã hội tri thức và toàn cầu hoá tạo ra những cơ hội nhƣng đồng
thời đặt ra những yêu cầu mới đối với giáo dục trong việc đào tạo đội ngũ lao động. Giáo
dục đứng trƣớc một thử thách là tri thức của loài ngƣời tăng ngày càng nhanh nhƣng
cũng lạc hậu ngày càng nhanh. Mặt khác thị trƣờng lao động luôn đòi hỏi ngày càng cao
ở đội ngũ lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt, tính trách nhiệm,
năng lực cộng tác làm việc, khả năng giải quyết các vấn đề phức hợp trong những tình
huống thay đổi. Giáo dục và đào tạo cần đổi mới để đáp ứng đƣợc những yêu cầu của sự
phát triển kinh tế, xã hội và thị trƣờng lao động [15, trang 2].

phố Hồ Chí Minh
Trình bày khái quát về trƣờng Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó tìm
hiểu hoạt động dạy và học môn Vẽ kỹ thuật tại trƣờng Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí
Minh. Trong đó:
- Về thực trạng hoạt động học, ngƣời nghiên cứu thực hiện khảo sát nhận thức,
thái độ và tính tích cực học tập môn Vẽ kỹ thuật tại trƣờng Cao đẳng nghề Thành phố Hồ
Chí Minh
- Về thực trạng hoạt động dạy, ngƣời nghiên cứu thực hiện khảo sát các phƣơng
pháp dạy học, phƣơng tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học và phƣơng pháp kiểm tra –
đánh giá môn Vẽ kỹ thuật tại trƣờng Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh.
Chương 3. Tổ chức dạy học theo quan điểm sư phạm tương tác môn Vẽ kỹ thuật
tại trường Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh
Trên cơ sở lý luận về quan điểm sƣ phạm tƣơng tác và thực trạng dạy học môn Vẽ
kỹ thuật tại trƣờng Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh và dựa vào những cơ sở định
hƣớng khoa học, ngƣời nghiên cứu đã đề xuất phƣơng án và thiết kế giáo án môn Vẽ kỹ
thuật theo quan điểm sƣ phạm tƣơng tác, trong đó có sự kết hợp của các phƣơng pháp
dạy học và phƣơng tiện dạy học hiện đại mang tính tƣơng tác cao. Sau đó, tiến hành tổ
chức dạy học thực nghiệm các nội dung: “Hình chiếu vuông góc”, “hình cắt và mặt cắt”
theo quan điểm sƣ phạm tƣơng tác tại trƣờng Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh và
đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm để kiểm chứng tính giá trị của đề tài.
Kết luận và kiến nghị
Tóm tắt lại những kết quả mà đề tài đã nghiên cứu nhƣ cơ sở lý luận, thực trạng
dạy học và tổ chức dạy học môn Vẽ kỹ thuật theo quan điểm sƣ phạm tƣơng tác tại
trƣờng Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh, từ đó có những kiến nghị để việc tổ chức
dạy học theo quan điểm sƣ phạm tƣơng tác môn Vẽ kỹ thuật tại trƣờng Cao đẳng nghề
Thành phố Hồ Chí Minh có hiệu quả hơn.
iv


ABSTRACT


v


principles, and actions are alternatively presented. Owing to this, the suggestions for
procedure of teaching Engineering Drawing subject at HCMCVocationalCollege are
given.
Chapter 2. The reality of teaching Engineering Drawing subject at HCMC
Vocational College
The overview of HCMCVocationalCollege along with teaching and learning
Engineering Drawing subject at HCMCVocationalCollege is mentioned in this section,
which includes
The awareness, attitude and proactivity of learners on Engineering Drawing
subject at HCMC Vocational College.
The teaching methods, teaching aids, forms of teaching organization and testing
for Engineering Drawing subject at HCMC Vocational College.
Chapter 3. Teaching Engineering Drawing subject toward the interactive
pedagogy-based viewpoint at HCMC Vocational College
Basing upon the theoretical background of the interactive pedagogy-based
viewpoint,

the

reality

of

teaching

Engineering

MỞ ĐẦU ......................................................................................................................................................1
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SƢ PHẠM TƢƠNG TÁC .................................................................5
1.1. TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ SƢ PHẠM TƢƠNG TÁC TRÊN THẾ GIỚI
VÀ TẠI VIỆT NAM .................................................................................................................................... 5

1.1.1. Trên thế giới ..................................................................................................................... 5
1.1.2. Tại Việt Nam .................................................................................................................... 8
1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN........................................................................................................... 10

1.2.1. Quan điểm dạy học ......................................................................................................... 10
1.2.2. Phƣơng pháp dạy học ..................................................................................................... 10
1.2.3. Kỹ thuật dạy học ............................................................................................................. 10
1.2.4. Tƣơng tác ........................................................................................................................ 10
1.2.5. Sƣ phạm tƣơng tác .......................................................................................................... 11
1.2.6. Dạy học tƣơng tác ........................................................................................................... 11
1.3. CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUAN ĐIỂM SƢ PHẠM TƢƠNG TÁC ..................... 12

1.3.1. Các tác nhân.................................................................................................................... 12
1.3.2. Các liên đới ..................................................................................................................... 14
1.3.3. Các nguyên lý ................................................................................................................. 16
1.3.4. Các thao tác .................................................................................................................... 18
1.4. QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM SƢ PHẠM TƢƠNG TÁC .................................. 28

1.4.1. Hoạt động của giảng viên ............................................................................................... 30
1.4.2. Hoạt động của sinh viên ................................................................................................. 33
1.4.3. Môi trƣờng ...................................................................................................................... 34
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1 ...........................................................................................................................36
Chƣơng 2. THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN VẼ KỸ THUẬT TẠI TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.................................................................................................................37
2.1. KHÁI QUÁT VỀ TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH....................... 37

3.4.1. Mục đích thực nghiệm .................................................................................................... 97
3.4.2. Đối tƣợng và thời gian thực nghiệm ............................................................................... 97
3.4.3. Nội dung thực nghiệm .................................................................................................... 97
3.4.4. Cách thức thực nghiệm ................................................................................................... 97
3.4.5. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm ........................................................................................ 97
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3 .........................................................................................................................108
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.................................................................................................................109
1. KẾT LUẬN ...................................................................................................................................... 109
2. KIẾN NGHỊ ..................................................................................................................................... 110
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................................................111

viii


DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT
ĐC

:

Đối chứng

GV

:

Giảng viên

HS

:


Quan điểm dạy học

QĐSPTT

:

Quan điểm sƣ phạm tƣơng tác

QTDH

:

Quá trình dạy học

SV

:

Sinh viên

TN

:

Thực nghiệm

TPHCM

:

Bảng 3.18: Đánh giá kỹ năng giải quyết vấn đề của SV .............................................................................99
Bảng 3.19: Đánh giá kỹ năng vẽ của SV ...................................................................................................101
Bảng 3.20: Đánh giá về kỹ năng tự học của SV ........................................................................................102
Bảng 3.21: Bảng phân phối tần suất điểm số của SV lớp TN và ĐC khi thực hiện bài kiểm tra thuộc nội
dung hình chiếu vuông góc .......................................................................................................................103
Bảng 3.22: Bảng phân phối tần suất điểm số của SV lớp TN và ĐC khi thực hiện bài kiểm tra thuộc nội
dung hình cắt và mặt cắt ............................................................................................................................103
Bảng 3.23: Bảng phân bố tần suất điểm số của SV lớp TN và ĐC khi thực hiện bài kiểm tra thuộc nội
dung hình chiếu vuông góc .......................................................................................................................104
Bảng 3.24: Bảng phân bố tần suất điểm số của SV lớp TN và ĐC khi thực hiện bài kiểm tra thuộc nội
dung hình cắt và mặt cắt ............................................................................................................................105

xi


DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 2.1: Sơ đồ tổ chức trƣờng Cao đẳng nghề TPHCM ....................................................... 39
Biểu đồ 2.1: Trình độ chuyên môn cán bộ của trƣờng Cao đẳng nghề TPHCM năm 2012 .... 40
Biểu đồ 2.2:Thái độ của SV ngành cơ khí đối với môn Vẽ kỹ thuật........................................ 54
Biểu đồ 3.3: Thái độ học tập của SV sau thực nghiệm ........................................................... 98

xii


DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1: Bộ ba tác nhân theo quan điểm sƣ phạm tƣơng tác ....................................................... 12
Hình 1.2: Sơ đồ các tƣơng tác và sự tƣơng hỗ các tác nhân ..................................................... 17
Hình 1.3: Yếu tố môi trƣờng và phƣơng pháp học................................................................................. 26
Hình 1.4: Yếu tố môi trƣờng và phƣơng pháp dạy................................................................................. 27
Hình 1.5: Tác động của môi trƣờng đến hoạt động dạy và học.............................................................. 27

học; quan hệ thầy - trò nặng về áp đặt mà ít có sự thỏa hiệp và khơi nguồn cảm hứng học
tập, việc sử dụng các công cụ hiện đại hỗ trợ việc dạy học vẫn chƣa đƣợc quan tâm đúng
mức. Phƣơng pháp dạy theo quan điểm sƣ phạm tƣơng tác càng có ý nghĩa hơn khi đƣợc

1


sử dụng tại các trƣờng dạy nghề. Vì trong môi trƣờng dạy học này, ngƣời học không chỉ
xác định đƣợc rõ bản chất của lý thuyết mà còn tái hiện đƣợc kỹ năng và hình thành khả
năng sáng tạo trong lĩnh vực nghề đang theo học.
Quan điểm sƣ phạm tƣơng tác là một quan điểm dạy học đề cao vai trò tƣơng tác
giữa ngƣời học với ngƣời học, ngƣời học và ngƣời dạy, ngƣời học và môi trƣờng. Bộ ba
ngƣời học, ngƣời dạy và môi trƣờng tập hợp các tác nhân chính tham gia vào quá trình
học tập. Theo quan điểm sƣ phạm tƣơng tác, môi trƣờng dạy học là những điều kiện cụ
thể, đa dạng do ngƣời dạy tạo ra và tổ chức cho ngƣời học hoạt động, thích nghi, trên nền
tảng những lựa chọn đúng đắn, phù hợp với yêu cầu đặt ra cho ngƣời học nhằm đạt tới
mục tiêu của nhiệm vụ dạy học.
Với vai trò là ngƣời nghiên cứu, hiện đang trực tiếp giảng dạy môn Vẽ kỹ thuật tại
trƣờng Cao đẳng nghề TPHCM, thiết nghĩ việc tổ chức dạy học theo quan điểm sƣ phạm
tƣơng tác nhằm tạo mối tƣơng tác ba bộ phận “ngƣời dạy – ngƣời học – môi trƣờng”
ngày càng thêm chặt chẽ góp phần tích cực hóa ngƣời học, nâng cao chất lƣợng dạy và
học cho môn Vẽ kỹ thuật nói riêng và của trƣờng Cao đẳng nghề TPHCM nói chung.
Xuất phát từ những lý do nêu trên, ngƣời nghiên cứu lựa chọn đề tài “Tổ chức dạy
học theo quan điểm sư phạm tương tác môn Vẽ kỹ thuật tại trường Cao đẳng nghề Thành
phố Hồ Chí Minh”.
2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Tổ chức dạy học theo quan điểm sƣ phạm tƣơng tác môn Vẽ kỹ thuật tại trƣờng
Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh.
3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Đề tài tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:

các nội dung sau:
- Hình chiếu vuông góc
- Hình cắt và mặt cắt
Các khách thể tham gia thực nghiệm gồm:
- Lớp đối chứng: C13CK1
- Lớp thực nghiệm: C13CK2
8. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
8.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các tài liệu liên quan tới QĐSPTT nhƣ: Tƣơng
tác, ngƣời dạy, ngƣời học, môi trƣờng dạy học, phƣơng pháp dạy học, ... để làm cơ sở lý
luận cho đề tài.
8.2. Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
8.2.1. Phương pháp quan sát
Sử dụng phƣơng pháp quan sát để tìm hiểu các biểu hiện về thái độ và hành động
của GV và sinh viên diễn ra trong giờ dạy học môn Vẽ kỹ thuật theo phƣơng pháp truyền
thống và theo QĐSPTT. Các số liệu từ quan sát đƣợc sử dụng để phân tích và đánh giá
kết quả nghiên cứu thực trạng và kết quả thực nghiệm sƣ phạm khi dạy học môn Vẽ kỹ
thuật theo QĐSPTT tại trƣờng Cao đẳng nghề TPHCM.
8.2.2. Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi

3


Sử dụng bảng hỏi để tìm hiểu thực trạng dạy học và khảo sát kết quả thực nghiệm
sƣ phạm khi tổ chức dạy học môn Vẽ kỹ thuật theo QĐSPTT tại trƣờng Cao đẳng nghề
TPHCM.
8.2.3. Phương pháp phỏng vấn
Sử dụng phƣơng pháp phỏng vấn nhằm tìm hiểu thực trạng và kết quả thực
nghiệm sƣ phạm khi dạy học môn Vẽ kỹ thuật tại trƣờng Cao đẳng nghề TPHCM.
8.2.4. Phương pháp thực nghiệm

giữa chúng tạo nên sự vận động của cả quá trình dạy học theo mục tiêu đã định. Nghiên
cứu chỉ ra các yếu tố, vai trò và mối quan hệ tƣơng tác ấy giữa các thành tố của hoạt động
dạy học đã đƣợc đề cập đến từ rất sớm trong lịch sử giáo dục của nhân loại.
Nghiên cứu về quan hệ tƣơng tác giữa các yếu tố của hoạt động dạy và học đã
đƣợc đề cập từ rất sớm trong lịch sử giáo dục của nhân loại. Về phƣơng pháp giáo dục,
Khổng Tử (551-479 tr.CN) đã tỏ thái độ hết sức trân trọng đối với ngƣời thầy giáo và đề
cao vai trò tích cực, chủ động trong học tập của ngƣời học khi mô tả hoạt động dạy học
và luôn coi trọng việc tự học, tự rèn luyện, tu thân; phát huy mặt tích cực sáng tạo, phát
huy năng lực nội sinh; dạy học sát đối tƣợng, cá biệt hóa đối tƣợng; kết hợp học và hành,
lí thuyết với thực tiễn; phát triển hứng thú, động cơ, ý chí của ngƣời học. Nhƣ vậy, ngƣời
học đƣợc xem xét nhƣ là đối tƣợng và là mục đích của quá trình dạy học, nhìn chung đó
vẫn là bài học lớn cho các nhà trƣờng hiện đại [27, trang 25].
Ở Đức, nhà tâm lý học Kurt levin (1890 - 1947) đã khởi xƣớng trào lƣu tƣơng tác
nhóm vào đầu những năm 40 của thế kỉ XX. Đến những năm 70 của thế kỷ XX, nhóm tác
giả thuộc Viện Đại học Đào tạo Giảng viên (IUFM) ở Greonoble, là Guy Brousseau,
Claude Comiti, M.Artigue, R.Douady, C.Margolinas… nghiên cứu về lí thuyết tình
huống đã đặt cơ sở khoa học cho những tác động sƣ phạm thúc đẩy hoạt động học của
ngƣời học lên mức cao nhất mà vẫn không làm lu mờ hay hạ thấp vai trò của ngƣời dạy
với tƣ cách là ngƣời “khởi xƣớng” và cũng là ngƣời “kết thúc” một tình huống dạy học.
Trong những công trình nghiên cứu, các tác giả đã phân tích một số vấn đề cơ bản của
dạy học dựa vào tƣơng tác nhƣ sau [26, trang 117]:
1/ Xác nhận cấu trúc hoạt động dạy học gồm bốn nhân tố: Học (ngƣời học) - Dạy
(ngƣời dạy) - Kiến thức (khái niệm khoa học) - Môi trƣờng (điều kiện dạy học cụ thể).

5


2/ Phân tích các vai trò khác nhau của ngƣời dạy trong tình huống dạy học: đề xuất
tình huống và tổ chức cho ngƣời học giải quyết tình huống để tìm thấy kiến thức và tạo
điều kiện để ngƣời học chính xác hóa kiến thức (kết quả của sự tìm tòi) thành tri thức