“Tích hợp Giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện qua
giảng dạy chương trình Sinh học 11 ở trường Trung học phổ thông”.

Thịnh Tuấn Anh
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Hiện nay, nghiện ma túy là một trong những tệ nạn xã hội hết sức tiêu cực,
đang đe dọa cuộc sống hàng ngày của cộng đồng xã hội. Hàng năm số người
nghiện tăng lên rất nhanh và ngày càng trẻ hóa. Việt Nam đang trở thành thị
trường tiêu thụ ma túy khá lớn, là nơi bị bọn tội phạm quốc tế lợi dụng. Ma túy
đang trở thành hiểm họa của Việt Nam và toàn cầu. Ma túy gây hại cho sức khỏe,
làm ảnh hưởng tới lối sống, đạo đức, nhân cách của con người, đặc biệt là lớp trẻ.
Nó còn gây tổn hại không nhỏ tới nền kinh tế quốc gia. Những đối tượng nghiện
ma túy còn được coi là “ lực lượng hậu bị” cho thế giới tội phạm. Tệ nạn ma túy
là nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm, đe dọa sự bền vững của an ninh
quốc gia và sự trường tồn của dân tộc. Nghị quyết 06/CP, ngày 29/01/1993 của
Chính phủ đó khẳng định về tệ nạn ma túy như sau: “ ma túy là dấu hiệu nguy
hiểm làm mất trật tự an toàn xã hội, xâm hại đạo đức truyền thống, phá vỡ
hạnh phúc gia đình, gây ảnh hưởng đến nòi giống và sự tồn vinh của dân
tộc”.
Một trong những nguyên nhân cơ bản của tệ nạn ma túy là do sự thiếu hiểu
biết của con người. Trong tình hình diễn biến phức tạp của tệ nạn ma túy trong xã
hội và của cộng đồng, hơn 22 triệu học sinh, sinh viên ( hơn 1/4 dân số toàn
quốc) ở nhiều độ tuổi, trình độ nhận thức và kinh nghiệm sống khác nhau với sự
đa dạng, phức tạp về tâm lí là những đối tượng có nguy cơ cao để ma túy xâm
nhập. Tuy số học sinh, sinh viên sử dụng ma túy gần đây có giảm nhưng nguy cơ
những người trong độ tuổi này nghiện ma túy vẫn còn cao. Từ nghiện ma túy dẫn
đến trộm cắp, buôn bán ma túy, gây rối trật tự không chỉ ở các trường đại học,
cao đẳng, trung học chuyên nghiệp dạy nghề mà còn ở cả các trường trung học
phổ thông. Việc giáo dục phòng chống ma túy là cần thiết và cấp bách. Nó không
chỉ góp phần thực hiện mục tiêu phấn đấu nhà trường không có ma túy mà còn
ngăn chặn sự phát triển của hiểm họa ma túy trong toàn quốc gia.

về tác hại của nghiện hút, tiêm chích, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển và sản xuất
ma túy. Đồng thời, tích cực tham gia các phong trào hoạt động phòng chống ma
túy và các chất gây nghiện ở trường và địa phương.
Trong giới hạn của đề tài này, tôi chỉ dừng lại ở việc trình bày một phương
pháp giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện thuộc một trong các hoạt
động ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông đó được thực hiện ban đầu
thu được những hiệu quả rất khả quan.

2


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN
Những năm qua, cùng với việc nâng cao chất lượng công tác chuyên môn,
ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh hóa đã không ngừng đẩy mạnh công tác
tuyên truyền phòng, chống ma túy và chất gây nghiện trong các đơn vị trường
học và xem đây là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình hành
động của mỗi đơn vị trường, nhằm góp phần nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo
viên, học sinh về tác hại của ma túy, chất gây nghiện và hiểm họa khôn lường của
đại dịch HIV/AIDS.
Với phương châm phòng ngừa là cơ bản, sự phối hợp giữa nhà trường, gia
đình và xã hội là giải pháp chủ lực để loại bỏ ma túy và chất gây nghiện, tội
phạm ra khỏi học đường, ngành giáo dục đã đặc biệt coi trọng công tác tuyên
truyền nhằm nâng cao hiểu biết cho học sinh, sinh viên về ma túy, tệ nạn ma túy
và đại dịch HIV/AIDS. Bên cạnh đó, sự phối hợp chặt chẽ giữa phụ huynh học
sinh, công an và các đoàn thể xã hội khác là rất cần thiết để từng bước đẩy lùi các
tệ nạn xã hội ra khỏi trường học.
Từ nhiều năm nay, công tác phòng, chống ma túy và chất gây nghiện đó
trở thành một nhiệm vụ giáo dục quan trọng trong các nhà trường; nội dung, kiến
thức về phòng, chống ma túy và chất gây nghiện đã được tích hợp vào chương

biện pháp kiên quyết về việc làm trong sạch môi trường trong và ngoài nhà
trường để loại trừ nguy cơ về ma túy và các chất gây nghiện, chưa nắm chắc tình
hình và đánh giá đúng thực trạng học sinh nghiện ma túy và sử dụng các chất gây
nghiện trong nhà trường để có các biện pháp phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn,
có trường khi phát hiện học sinh nghiện ma túy còn giấu giếm hoặc đuổi học học
sinh đó để giải quyết việc trong sạch trong nhà trường.
Một nguyên nhân khác là công tác tuyên truyền cho cán bộ, giáo viên trong
nhà trường, cho phụ huynh, học sinh để mọi phụ huynh, mọi tổ chức đoàn thể,
học sinh nắm được pháp luật, tác hại của ma túy và các chất gây nghiện để chủ
động phòng ngừa ở đa số các trường chưa được quan tâm đúng mức, hoặc trong
điều kiện thực tế của nhà trường hay tập quán địa phương nơi trường xây dựng
còn có những khó khăn nhất định.
Hiện nay, giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện cho học
sinh trung học phổ thông là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, không được triển
khai thành một môn học riêng mà tích hợp nội dung Giáo dục phòng, chống ma
túy và các chất gây nghiện vào các môn học, đặc biệt các môn học có liên quan
trực tiếp và gián tiếp như: Sinh học, Hóa học, Giáo dục công dân, Ngữ văn,… và
các hoạt động ngoài giờ lên lớp. Nguyên nhân này dẫn tới những hạn chế và khó
khăn trong việc lồng ghép, tích hợp nội dung giáo dục phòng, chống ma túy và
các chất gây nghiện vào bài giảng do đặc thù của môn học, bài học, trình độ kiến
thức và năng lực chuyên môn về lĩnh vực giáo dục phòng, chống ma túy và các
4


chất gây nghiện của hầu hết giáo viên còn rất hạn chế. Việc tổ chức các hoạt
động ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp trong các nhà trường còn ít và phụ
thuộc vào điều kiện thực tế của mỗi trường, …
b. Những thuận lợi:
Bên cạnh những khó khăn trên, công tác giáo dục phòng, chống ma túy và
các chất gây nghiện cho học sinh trung học phổ thông có những thuận lợi sau:


giảm nhưng diễn biến còn rất phức tạp. Đặc biệt, nó đã xâm nhập vào học đường
ảnh hưởng không nhỏ đến đến học sinh trong trường, gây lo lắng, hoang mang,
bức xúc trong trong quần cúng nhân dân và phụ huynh.
- Công tác giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện ở đa số
các trường THPT còn mang tính hình thức, chiếu lệ và đối phó. Nội dung và
phương thức tích hợp trong các môn học còn sơ sài, ít trọng tâm. Các hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp còn mang nặng các kiến thức về các môn văn hóa,
không hoặc ít chú trọng đến công tác giáo dục phòng, chống ma túy và các chất
gây nghiện trong nhà trường, việc tìm hiểu về ma túy và các biện giáo dục phòng,
chống ma túy và các chất gây nghiện ở đa số giáo viên còn sơ sài, ít có chiều
sâu…
- Hầu hết các em học sinh còn mơ hồ hoặc hiểu sai về các kiến thức như:
+ Các chất ma túy và các chất gây nghiện.
+ Tác hại của ma túy và các chất gây nghiện đối với bản thân, gia đình và
cộng đồng.
+ Trách nhiệm của bản thân trong việc phòng, chống ma túy và các chất
gây nghiện.
+ Nguyên nhân dẫn đến nghiện ma túy và lạm dụng chất gây nghiện.
+ Các biện pháp phòng tránh và cai nghiện.
+ Các quy định của pháp luật, của ngành GD-ĐT, của nhà trường về
phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện, …
Từ thực trạng trên, để góp phần thực hiện công tác giáo dục phòng, chống
ma túy và các chất gây nghiện cho học sinh trung học phổ thông được tốt hơn,
phù hợp hơn với điều kiện thực tế của phần lớn các trường THPT, tôi xin được
trình bày một trong những kinh nghiệm của bản thân về công tác giáo dục phòng,
chống ma túy và các chất gây nghiện cho học sinh trung học phổ thông được tôi
đúc kết và rút kinh nghiệm qua thực tê giảng dạy, với đề tài:

“Tích hợp Giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện qua

+ Mức độ 2: Một số đơn vi tri thức của giáo dục phòng, chống ma túy và
các chất gây nghiện được đưa vào nội dung bài học và trở thành một bộ phận của
bài học.
+ Mức độ 3: Liên hệ nội dung bài học với nội dung giáo dục phòng, chống
ma túy và các chất gây nghiện.

2/. Tích hợp một phần nội dung về giáo dục phòng chống ma túy và
chất gây nghiện vào nội dung của các bài dạy.

7


a.

Địa chỉ, nội dung và phương pháp tích hợp giáo dục phòng
chống ma túy và chất gây nghiện vào nội dung của các bài
dạy trong chương trình Sinh học 11:

Địa chỉ tích hợp

Nội dung tích hợp

Gợi ý về phương
pháp tích hợp

Bài 15-16:
Tiêu hóa ở động
vật

Con người sử dụng quá nhiều rượu,


Bài 18-19:
Tuần hòa máu

Tiêm chích ma túy là con đường
dẫn tới HIV/AIDS nhanh nhất.

Liên hệ

Bài 20
Cân bằng nội môi

Sốc thuốc khi dùng ma túy quá liều
Trao đổi, thảo luận
có thể gây tử vong.

Bài 27:
Cảm ứng ở động
vật

Các chất ma túy tác động đến hệ
thần kinh gây kích thích. ảo giác, Trao đổi, thảo luận
bạo lực, hung dữ khi dùng liều cao,
8


gây ra những phản xạ co hại.
Bài 38:
Các nhân tố ảnh
hưởng đến sinh


CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ĐỘNG VẬT.

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
Học xong bài này học sinh phải:
1. Kiến thức
- Nêu được vai trò của nhân tố di truyền đối với sinh trưởng và phát triển của
động vật.
- Kể tên được các loại hooc môn đó đối với sinh trưởng và phát triển của động
vật có xương sống và động vật không xương sống.
- Phân tích được việc sử dụng ma túy sẽ làm giảm khả năng tiết hoocmôn
enđoocphin(có tác dụng giảm đau) của tuyến yên ở người. Khi cai nghiện ma túy
người nghiện sẽ bị rối lạn sinh lý của hội chứng cai nghiện.
2. Kỹ năng
- Rèn luyện tư duy phân tích tổng hợp, kỹ năng hợp tác nhóm và làm việc độc
lập.
9


- Từ chối sử dụng ma túy và chất gây nghiện.
3. Thái độ:
- Tuyên truyền tác hại và sự lệ thuộc của con người khi mắc nghiện ma túy và
chất gây nghiện.
II. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
1. Giáo viên chuẩn bị: - Tranh vẽ Hình 38.1; 38.2; 38.3 SGK.
- Máy chiếu.
- Sơ đồ các trạng thái sinh lý của người trong các
trường hợp bình thường, nghiện và cai nghiện.
2. Học sinh chuẩn bị: - Tìm hiểu tác hại của ma túy và chất gây nghiện tới


tập sau :
PHIẾU HỌC TẬP 1 :
Nghiên cứu SGK và hoàn thành nội dung
phiếu học tập sau ?
Tên
hoocmon

Nơi sản
xuất

Tác dụng
sinh lí

HM sinh
trưởng
Tirôxin

(Nội dung đáp án PHT1)

Testostêrôn
Ơstrôgen

* + Nhóm 3,4:
- Sơ đồ các trạng thái sinh lý của
Bằng những hiểu biết của mình về ảnh người trong các trường hợp bình
hưởng của ma túy và chất gây nghiện tới thường, nghiện và cai nghiện.
sức khỏe con người, em hãy hoàn thành sơ + Trong trạng thái bình thường:
đồ sau?
Các bộ phận

+ Ma túy

Đau
Hết đau

- Endoocphin
………………
Endoocphin
(Tuyến yên ngừng tiết)
+ Cai nghiện ma túy:
Các bộ phận
cơ thể hoạt động

Hết đau

(Tuyến yên ngừng tiết)
+ Cai nghiện ma túy:
Các bộ phận
cơ thể hoạt động

Đau

11


Đau

Giai đoạn 1:

- Ma túy

- Ma túy
+ Endoocphin
(Tuyến yên bắt đầu tiết trở lại

dần
dần
bớt
đau

Trạng thái bình thường)

(Tuyến yên bắt đầu tiết trở lại
Trạng thái bình thường)

- GV giải thích: Ngoài hoocmon sinh trưởng,
tuyến yên còn tiết ra hooc môn enđoocphin có
tác dụng làm giảm đau tương tự như
moocphin, thuốc phiện hoặc opiat khác, do vậy
được coi như “moocphin nội sinh”. Hooc môn
này được tiết ra thường xuyên để làm cơ thể
không bị đau đớn khi các bộ phận của cơ thể
hoạt động.
- Khi cơ thể sử dụng nhiều ma túy, tuyến yên
giảm tiết enđoocphin, khi người dùng tăng liều
ma túy tuyến yên tiết enđoocphin ngày càng ít
và có thể ngừng tiết enđoocphin.
- Đến khi người nghiện không dùng ma túy
nữa, tuyến yên chưa kịp thích ứng với việc tiết

2.Các hooc môn ảnh hưởng đến

khác bổ sung.
- TT 3 : Giáo viên nhận xét và thống nhất các ý
kiến sau đó hoàn thiện kiến thức

V. Củng cố
- Hướng dẫn học sinh đọc lại phần in nghiêng SGK và trả lời các câu hỏi
trong SGK
ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP 1 :
Tên hoocmon Nơi sản xuất
HM sinh
trưởng

Tirôxin

Tuyến yên

Tác dụng sinh lí
- Kích thích phân chia tế bào và tăng kích thước của
tế bào qua tăng tổng hợp Prôtein.
- Kích thích phát triển xương.

Tuyến giáp

- kích thích chuyển hóa ở tế bào.
- Kích thích quá trính sinh trưởng bình thường của
cơ thể.
- Kích thích quá trính sinh trưởng và phát triển

Testostêrôn



Tuyến
- Gây lột xác ở sâu bướm.
trước ngực - Kích thích sâu biến thành nhộng và bướm.
Thể allata

- Phối hợp với ecđixơn gây lột xác ở sâu bướm.
- Ức chế quá trình chuyển hóa sâu thành nhộng
và bướm.

Trong quá trình tích hợp thì công tác biên soạn và lựa chọn nội dung cơ
bản có vai trò quyết định đến kết quả hoạt động và mục tiêu giáo dục đã đề ra.
Với tầm quan trọng đó, trong giới hạn của bộ môn tôi đã nghiên cứu, lựa chọn và
biên soạn những nội dung cơ bản theo các câu hỏi, bài tập như sau:
Câu 1. Chất nào là ma túy? Chất nào là chất gây nghiện?
Chất gây
Ma
Chất gây
nghiện
túy
nghiện
1. Thuốc phiện

5. Rượu

2. Thuốc lá

6. Hêrôin

3. Moocphin

Câu 8. Với chủ đề “Hãy nói không với ma túy”, bạn hãy viết một đoạn văn,
tùy bút, thơ, ...(không quá 200 từ) về chủ đề trên?
Câu 9. “ Hút thuốc lá có hại cho sức khỏe”, nhưng gần đây các bạn nam trong
lớp bạn đang rộ lên phong trào hút thuốc lá để thể hiện “ phong độ – rất đàn
ông”. Là một cán bộ lớp, bạn sẽ làm gì?
Câu 10. Trước đây, Hoàng là một học sinh chăm ngoan của trường THPT. Bố
bạn ấy đã mất từ lâu. Mẹ thì rất ốm yếu. Bạn ấy là con độc nhất trong gia đình.
Gần đây Hoàng hay trốn học, đi chơi điện tử. Tại đây, Hoàng đã bị Dũng dụ dỗ
hút thuốc phiện và trở thành nghiện. Hoàng và Dũng đó được địa phương giáo
dục nhiều lần và đã buộc phải đi cai nghiện, nhưng vẫn tiếp tục sử dụng ma túy.
Là bạn thân của Hoàng, bạn sẽ làm gì để giúp Hoàng cai nghiện?
Câu 11. Bạn hãy cho biết những quy định của Bộ GD&ĐT về phòng chống
ma túy trong trường học?
Câu 12. Là một học sinh xuất sắc, hiền lành nên được thấy, cô và các bạn
trong lớp rất quý trọng, hai tháng trước do bố, mẹ đó ly hôn nên Mạnh đã học tập
sa sút, thường xuyên bỏ học, hút thuốc, có hôm đến lớp với hơi rượu nồng nặc.
Bạn sẽ làm gì để giúp Mạnh trở lại như xưa?
Câu 13. Thế nào là người nghiện ma tuý?
Câu 14. Nguyên nhân dẫn đến nghiện ma tuý trong thanh thiếu niên hiện nay?
Câu 15. Những dấu hiệu để nhận biết người nghiện ma tuý?
Câu 16. Tại sao nghiện ma tuý lại rất khó bỏ?
15


Câu 17. Khi trong gia đình cú người nghiện ma tuý thì chúng ta phải làm gì?
Trên đây chỉ là một số dạng câu hỏi, tình huống tôi đã sử dụng để giao bài tập
về nhà cho học sinh chuẩn bị trong các tiết học có tích hợp giáo dục phòng chống
ma túy và các chất gây nghiện.

IV. KIỂM NGHIỆM


Nữ

SL

%

SL

%

SL

%

11E

44

16

28

20

45.5

19

43.2


31

21

52.5

16

40.0

3

7.5

Tổng

129

45

84

63

48.8

52

40.3

Nam

Nữ

SL

%

SL

%

SL

%

11K

44

23

21

7

15.9

16


24

18

11

26.2

8

19.0

23

54.8

Tổng

125

54

71

27

21.6

35


11E

11G

11P

Hình 1: Kết quả học sinh được điều tra theo đơn vị lớp được thực hiện tích
hợp giáo dục phòng chống ma túy và các chất gây nghiện.

60
50
40

Tốt

30

Đạt yêu
cầu

20

Không
đạt yêu
cầu

10
0
11K


%

21.6%
40.3%

28.0%

%

40.3%

%

(B
)

Tốt
Đạt yêu
cầu
Không đạt
yêu cầu

Hình 3: Kết quả học sinh được được tích hợp (A)
và không được tích hợp (Đối chứng) (B)
So sánh kết quả điều tra thăm dò, giữa các lớp được thực hiện việc tích hợp
giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện (Hình 3B) số học sinh không
đạt yêu cầu, đang hiểu sai và thiếu những kiến thức cơ bản về ma túy, các chất
gây nghiện, tác hại, nguyên nhân dẫn đến gây nghiện, các biện pháp phòng tránh,
các quy định của pháp luật về phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện còn
chiếm tỉ lệ rất cao với 50.4 %, số học sinh đạt yêu cầu cơ bản trở lên chỉ chiếm

gây nghiện ở trường THPT.
Các trường THPT mà nòng cốt là Đoàn thanh niên thường xuyên tích hợp
giáo dục phòng chống ma túy và các chất gây nghiện trong các hoạt động ngoại
20


khóaa và làm lực lượng chủ công huy động đoàn viên, thanh niên tham gia vào
hoạt động giáo dục phòng chống ma túy và các chất gây nghiện ở trường THPT.
XÁC NHẬN CỦA THỦ
TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 21 tháng 05 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.
Người thực hiện

Thịnh Tuấn Anh

21