Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 3 * 2012

Nghiên cứu Y học

NHẬN THỨC NGHỊ ĐỊNH CẤM HÚT THUỐC LÁ
TẠI CÁC NƠI GIAO THÔNG CÔNG CỘNG
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – MỘT NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH
Đặng Văn Chính*, Nguyễn Thị Bích Ngọc*, Bùi Thị Kiều Anh*, Hồ Hữu Tính*, Nguyễn Tuyết Ngọc*

TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Việt Nam là quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc lá cao nhất trên thế giới, và khoảng 2/3 phụ
nữ, hơn một nửa trẻ em là đối tượng thường xuyên hút thuốc lá thụ động. Hút thuốc lá thụ động thường xảy
ra ở nhà và nơi công cộng, đặc biệt trên các phương tiện giao thông công cộng.
Mục tiêu nghiên cứu: Mô tả nhận thức đối với nghị định cấm hút thuốc của người quản lý, nhân viên ở
những nơi được dự án tăng cường thực thi cấm hút thuốc lá tại các cơ sở giao thông công cộng thuốc lá bắt đầu
triển khai bao gồm sân bay Tân Sơn Nhất (TSNA), ga Sài Gòn (SGRS), bến xe miền đông (ECS), bến xe miền
tây (WCS), công ty taxi Mai Linh (MLTC) và công ty taxi Vinasun (VSTC).
Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng bản phỏng vấn bán cấu trúc để tìm hiểu nhận thức về sự nguy hiểm
của hút thuốc lá, sự cần thiết và giá trị của những quy định cấm hút thuốc lá.
Kết quả nghiên cứu: Tất cả nhân viên đã nhận thức được tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe và các lệnh
cấm hút thuốc nơi công cộng. Hầu hết trong số họ cũng nhận thức được hút thuốc thụ động gây hại cho sức
khỏe của họ.Tuy nhiên, các nhân viên không có sự hiểu biết đầy đủ về sự nguy hiểm của việc hút thuốc và làm
thế nào để thực thi các quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng. Không có công ty nào có bảng kiểm tra môi
trường không khói thuốc. Những người được phỏng vấn đã tán thành và hỗ trợ các nghị định cấm hút thuốc lá
và muốn thi hành nghị định. Tuy nhiên, họ không có bất kỳ nguồn tài chính nào để có thể sử dụng cho việc
thực hiện nghị định này.
Kết luận: Để dự án thành công cần có sự hợp tác chặt chẽ với Sở giao thông vận tải và Ủy ban nhân dân
thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực hiện các dự án môi trường không khói thuốc.
Từ khóa: Hút thuốc lá; hút thuốc lá thụ đông; nơi giao thông công cộng; nghị định cấm hút thuốc lá nơi
công cộng


decree and wanted to enforce the public smoking ban decree. However, they did not have any financial sources
that could be used to implement this decree at public transportation sites.
Conclusion: The close co-operation with the Department of Transportation and HCM People’s Committee
is necessary to implement the smoke free projects successfully.
Key words: Smoking; passive smoking; public transportation sites; public smoking ban decree

ĐẶT VẤN ĐỀ
Việt Nam là quốc gia có tỷ lệ hút thuốc lá ở
nam giới cao nhất trên thế giới, với 56,1% nam
giới và 1,8% nữ giới hút thuốc (3). Theo một số
nghiên cứu gần đây, khoảng 2/3 phụ nữ và hơn
một nửa trẻ em là đối tượng hút thuốc lá thụ
động không chỉ ở những nơi công cộng mà còn
ở tại gia đình. Những người hút thuốc có thể
hút thuốc hầu như ở mọi nơi bao gồm cả các
phương tiện giao thông công cộng.
Thành phố Hồ Chí Minh được xem như
một thành phố trẻ, năng động và đông dân
nhất Việt Nam với dân số trên 7 triệu người (2).
Tỷ lệ hút thuốc lá ở Thành phố Hồ Chí Minh
cao, 53% nam và 2% nữ. Mức độ sử dụng
phương tiện giao thông công cộng đến Thành
phố Hồ Chí Minh cả đường bộ và đường thủy
ước tính đạt 400 triệu lần/năm (. Ga Sài Gòn
chuyên chở 1,1 triệu hành khách mỗi năm với
10 chuyến ra vào mỗi ngày. Số hành khách đến
sân bay Tân Sơn Nhất có thể đạt 15 triệu mỗi
năm. Lượng hành khách đến bến xe miền Đồng
và miền Tây có thể lên đến 20 triệu mỗi năm
với khoảng 2500 xe cho mỗi bến(1).

PHƯƠNG PHÁP
Sử dụng bản phỏng vấn bán cấu trúc để tìm
hiểu nhận thức về sự nguy hiểm của hút thuốc
lá, sự cần thiết và giá trị của những quy định
cấm hút thuốc lá.
Thiết kế nghiên cứu khảo sát được sử dụng
bằng cách quan sát các địa điểm của dự án để
đánh giá việc tuân thủ quy định cấm hút
thuốc, quan sát việc treo dán các biển hiệu cấm
hút thuốc lá và ghi nhận bằng chứng bất kỳ
của việc hút thuốc tại khu vực cấm hút thuốc.
Bên cạnh đó là phỏng vấn 5 nhà quản lý, 21

Chuyên Đề Y Tế Công Cộng


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 3 * 2012

Nghiên cứu Y học

nhân viên tại địa điểm bằng cách sử dụng bảng
câu hỏi. Các cuộc thảo luận nhóm tập trung
vào nhận thức về sự nguy hiểm của việc hút
thuốc, mức độ tuân thủ các quy định cấm hút
thuốc lá, những khó khăn và kỳ vọng trong
việc thực hiện dự án.

và hỗ trợ các nghị định cấm hút thuốc lá và
muốn thi hành Nghị định cấm hút thuốc lá nơi
công cộng. Tuy nhiên, họ không có bất kỳ

đối tượng nghiên cứu có hút thuốc, 9 trong số
26 đối tượng nghiên cứu trả lời đã từng hút
thuốc lá.
Tất cả nhân viên (26/26) đã nhận thức được
tác hại của thuốc lá cho sức khỏe và các lệnh
cấm hút thuốc nơi công cộng. Hầu hết trong số
họ cũng nhận thức được hút thuốc thụ động
gây hại cho sức khỏe của họ. Tất cả các đối
tượng nghiên cứu phản đối việc hút thuốc lá
thụ động. Tất cả đồng ý rằng mọi người nên
ngăn chặn việc hút thuốc lá thụ động. Mặc dù
mọi người biết tác hại của việc hút thuốc cũng
như hút thuốc lá thụ động.

Ban chỉ đạo môi trường không khói thuốc

Tuy nhiên kiến thức chung của họ về tác hại
của hút thuốc lá và hút thuốc lá thụ động vẫn
còn giới hạn. Hơn nữa, họ không nhận được
nhiều quyền lợi trong việc giám sát và tuân thủ
nghị định cấm hút thuốc nơi công cộng. Tất cả
những người tham gia nghiên cứu cần phải
được cung cấp thêm nhiều thông tin, kỹ năng
và những cơ chế pháp lý để có thể bắt buộc
hành khách tuân thủ các quy định cấm hút
thuốc.

Tuy nhiên, hầu hết các nhân viên không có
sự hiểu biết đầy đủ về sự nguy hiểm của việc
hút thuốc và làm thế nào để thực thi các quy


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 3 * 2012
TSNA. Tuy nhiên, phòng hút thuốc lá tại SGRS
rất nhỏ. SGRS là nhà ga đường sắt duy nhất ở
thành phố Hồ Chí Minh. Nhiều người đến và
đi ở SGRS mỗi ngày. Đó là lý do tại sao nhiều
hành khách hút thuốc bên ngoài phòng hút
thuốc lá chẳng hạn như trong căng-tin hoặc
hành lang vì họ cảm thấy không thoải mái khi
hút thuốc lá trong căn phòng nhỏ như vậy.
Tuy nhiên, họ hiếm khi được nhắc nhở phải
hút thuốc trong phòng hút thuốc.
Giám sát sự tuân thủ lệnh cấm hút thuốc
công cộng được thực thi khá tốt tại MLTC.
MLTC đã có một đội giám sát cho việc tuân thủ
quy định cấm hút thuốc lá của các tài xế taxi và
một đường dây nóng để báo cáo khi tài xế taxi
hút thuốc. Tuy nhiên, không có các hoạt động
như vậy đối với hành khách, bởi vì họ sợ mất
lợi ích. Nếu hành khách hút thuốc lá thì được
nhắc nhở không hút thuốc trong khu vực công
cộng, họ có thể phản ứng bằng cách đi một xe
taxi khác của công ty khác, kết quả là lợi ích
giảm.
Trong khi đó, SGRS đã có một đội giám sát
gồm sáu người giám sát việc tuân thủ lệnh cấm
hút thuốc tại nơi công cộng. Họ thường nhắc
nhở hành khách không hút thuốc trong khu
vực công cộng. Tuy nhiên, nhóm giám sát gồm
sáu người là không đủ. Rõ ràng là quá ít để

bỏ chuyến xe, vì thế các tài xế bị mất lợi ích.
Ngoài ra, pháp luật không chỉ định rõ ai là
người chịu trách nhiệm đưa ra hình phạt cho
hành khách vi phạm. Bên cạnh đó, hành khách
quá nhiều trong khi số lượng các nhân viên tại
những nơi này thì rất ít. Trường hợp các hành
khách vi phạm là những người nghèo họ sẽ từ
chối trả tiền phạt.
Một số lượng lớn các tài xế và phụ xe là
những người hút thuốc. Điều này sẽ làm cho
dự án khó khăn hơn trong việc thực hiện môi
trường không khói thuốc bởi vì họ cho rằng
cần phải hút thuốc để tránh bị ngủ trên những
chuyến đi dài. Điều này có thể là do thiếu kiến
thức về nguy cơ sức khỏe liên quan đến hút
thuốc, dẫn đến kết quả ý định bỏ thuốc lá trong
số những người này là rất thấp.

KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
Nhìn chung bằng chứng về sự kém tuân
thủ có ở tất cả các địa điểm của dự án. Người
được phỏng vấn không muốn để nhắc nhở
hành khách hút thuốc lá không hút thuốc lá ở
nơi công cộng bởi vì họ sợ sự gây hấn hoặc
không tuân thủ của những người hút thuốc.
Để dự án thành công cần có sự hợp tác chặt
chẽ với Sở giao thông vận tải và Ủy ban nhân
dân thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực
hiện các dự án môi trường không khói thuốc.
Để đảm bảo thực hiện thành công quy định

trường không khói thuốc.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.
2.
3.

Sở giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh (2008). Báo cáo
của Sở giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2008
Tổng cục dân số - kế hoạch hóa gia đình (2009), Báo cáo tổng điều
tra dân số và nhà ở 1/4/2009.
World Health Organization (2010), Global adult tobacco survey
(GATS) Viet Nam 2010, page 11.

Chuyên Đề Y Tế Công Cộng