BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM

TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH
----------------------------------------

NGUYỄN MINH SÁNG

MỐI QUAN HỆ GIỮA HIỆU QUẢ SỬ DỤNG
NGUỒN LỰC CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ TẠI VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ

TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM

TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH
----------------------------------------

NGUYỄN MINH SÁNG

MỐI QUAN HỆ GIỮA HIỆU QUẢ SỬ DỤNG
NGUỒN LỰC CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ TẠI VIỆT NAM


là trung thực, trong đó không có các nội dung đã đƣợc công bố trƣớc đây hoặc các
nội dung do ngƣời khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn đƣợc dẫn nguồn đầy đủ
trong luận án.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan danh dự của tôi.
TP.HCM, ngày 02 tháng 07 năm 2015
Tác giả

Nguyễn Minh Sáng


ii

LỜI CẢM ƠN
Trƣớc hết, tôi xin bày t sự cảm ơn sự đến các Qu Thầy Cô Trƣờng Đại học Ngân
hàng TP. HCM. Sự hƣớng dẫn nhiệt tình, tận tâm của Qu Thầy Cô đã gi p tôi hoàn
thiện khả năng tƣ duy và kiến thức.
Đồng thời, tôi c ng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS. Lê Phan Thị Diệu Thảo
ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn, ch bảo và động viên tôi trong suốt thời gian tôi hoàn
thành luận án và cả những ngày đầu tiên tôi mới chập chững vào nghề.
Cuối c ng, tôi gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến gia đình, những ngƣời thân yêu,
đồng nghiệp, bạn b và các sinh viên của tôi. Chính tình yêu và những góp , khích
lệ mà mọi ngƣời dành cho tôi đã gi p tôi hoàn thành luận án này.
Trong quá trình thực hiện luận án, một phần của luận án đã đƣợc sử dụng để công
bố trên các tạp chí chuyên ngành về lĩnh vực tài chính ngân hàng giúp gia tăng độ
tin cậy của luận án khi nhận đƣợc các phản biện của Qu chuyên gia và Qu độc giả
uy tín. Các bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành có sử dụng nội dung của
luận án bao gồm:
 Nguyễn Minh Sáng (2012), “Phân tích hiệu quả hoạt động của các ngân hàng
thƣơng mại niêm yết ở Việt Nam”, Tạp chí Công nghệ ngân hàng số 79 (10/2012),
trang 23 – 29.

CE

Cost efficiency

DEA

Data envelopment analysis

DEAP 2.1

Data Envelopment Analysis Phần mềm phân tích bao dữ liệu
Program Version 2.1
phiên bản 2.1

DRS

Decreasing returns to scale

DTA

Customer deposit to total Tỷ lệ tiền gửi khách hàng trên
assets ratio
tổng tài sản

ETA

The equity to total assets ratio

Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài
sản

sản

LTD

Total loans
deposit

M2

Broad money M2

Cung tiền mở rộng M2

MES

Minimum efficient scale

Hiệu quả quy mô nh nhất

Hiệu quả chi phí /
Hiệu quả kinh tế toàn phần

to

Phân tích bao dữ liệu

Hiệu suất giảm dần theo quy mô

customer Tỷ lệ dƣ nợ tín dụng trên tiền gửi
khách hàng

thiểu

PTE

Pure technical efficiency

Hiệu quả kỹ thuật thuần

ROA

Return on total assets

Suất sinh lời trên tổng tài sản

ROE

Return on total equity

Suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu

Reserves for impaired
loans to total loans

Tỷ lệ dự phòng nợ xấu trên tổng
dƣ nợ

SE

Scale efficiency



Mô hình tự hồi quy véc tơ

VRS

Variable returns to scale

Hiệu suất thay đổi theo quy mô

WB

World Bank

Ngân hàng thế giới


v

DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 1.1: Tổng quan các công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa hiệu quả sử
dụng nguồn lực của ngân hàng thƣơng mại và tăng trƣởng kinh tế ..........................31
Bảng 2.1: Tổng hợp phƣơng pháp lựa chọn dữ liệu đầu vào và đầu ra trong phân
tích hiệu quả sử dụng nguồn lực của các ngân hàng thƣơng mại .............................48
Bảng 2.2: Mô tả các biến trong mô hình phân tích hiệu quả biên ............................49
Bảng 2.3: Mô tả chi tiết các biến trong mô hình hồi quy tobit .................................54
Bảng 2.4: Ý nghĩa và dấu kỳ vọng của các biến trong mô hình ...............................60
Bảng 3.1: So sánh mức GDP bình quân đầu ngƣời theo ngang giá sức mua bình
quân một số quốc gia giai đoạn 1992 – 2013 ............................................................64
Bảng 3.2: Hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 1992 – 2013 ...........................66

Bảng 4.21: Phân rã phƣơng sai của GDP theo mô hình 2.25..................................121
Bảng 4.22: Phân rã phƣơng sai của GDP theo mô hình 2.26..................................121
Bảng 5.1: Trung bình các yếu tố đầu vào, đầu ra giai đoạn 1992 – 2013 ...............132


vii

DANH MỤC HÌNH
Trang
Hình 1.1: Chức năng cơ bản của ngân hàng hiện đại..................................................2
Hình 1.2: Hoạt động kinh doanh chủ yếu của ngân hàng hiện đại ............................3
Hình 1.3: Hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ .......................................................9
Hình 1.4: Lợi thế quy mô và đƣờng cong chi phí .....................................................11
Hình 1.5: Hiệu quả kỹ thuật thuần và hiệu quả quy mô............................................11
Hình 1.6. Kênh tác động hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng đến tăng
trƣởng kinh tế ............................................................................................................25
Hình 1.7. Kênh tác động của tăng trƣởng kinh tế đến hiệu quả hoạt động của hệ
thống ngân hàng ........................................................................................................27
Hình 2.1: Hàm sản xuất biên ngẫu nhiên ..................................................................40
Hình 2.2: Các nhân tố tác động đến hiệu quả sử dụng nguồn lực của NHTM .........52
Hình 2.3: Quy trình nghiên cứu với dữ liệu chuỗi thời gian .....................................59
Hình 3.1: Một số ch số kinh tế vĩ mô cơ bản của Việt Nam giai đoạn 1992 - 2013 ...
……………………………………………………………………………………...62
Hình 3.2: GDP bình quân đầu ngƣời của Việt Nam theo ngang giá sức mua giai
đoạn 1992 – 2013 ......................................................................................................63
Hình 3.3: Tỷ lệ kim ngạch xuất và nhập khẩu trên GDP của Việt Nam giai đoạn
1992 – 2013 ...............................................................................................................65
Hình 3.4: Giá trị vốn hóa thị trƣờng chứng khoán trên GDP tại Việt Nam giai đoạn
2000 – 2013 ...............................................................................................................67
Hình 3.5: Tỷ lệ tín dụng ngân hàng trên GDP tại Việt Nam giai đoạn 1992 – 2013....

Phụ lục 3: Hiệu quả kỹ thuật theo DEA của các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu
.................................................................................................................................168
Phụ lục 4: Hiệu quả kinh tế toàn phần theo DEA của các ngân hàng trong mẫu
nghiên cứu ...............................................................................................................170
Phụ lục 5: Hiệu quả kỹ thuật thuần theo DEA của các ngân hàng trong mẫu nghiên
cứu ...........................................................................................................................172
Phụ lục 6: Hiệu quả quy mô theo DEA của các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu 174
Phụ lục 7: Hiệu quả phân bổ theo DEA của các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu
.................................................................................................................................176
Phụ lục 8: Dữ liệu trong mô hình phân tích hiệu quả sử dụng nguồn lực theo SFA và
DEA .........................................................................................................................178


x

MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................ii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .................................................................................... iii
DANH MỤC BẢNG ................................................................................................... v
DANH MỤC HÌNH ..................................................................................................vii
DANH MỤC PHỤ LỤC ............................................................................................ ix
MỤC LỤC ................................................................................................................... x
LỜI MỞ ĐẦU ........................................................................................................... xv
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG NGUỒN LỰC
CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ .................. 1
1.1. NGUỒN LỰC VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG NGUỒN LỰC CỦA NGÂN
HÀNG THƢƠNG MẠI .............................................................................................. 1
1.1.1. Ngân hàng thƣơng mại ...................................................................................... 1

nguồn lực của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam ................................................ 47
2.2. PHƢƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG
ĐẾN HIỆU QUẢ SỬ DỤNG NGUỒN LỰC CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
……………………………………………………………………………………...49
2.3. PHƢƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ GIỮA HIỆU
QUẢ SỬ DỤNG NGUỒN LỰC CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VÀ
TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ ..................................................................................... 55
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2.......................................................................................... 60
CHƢƠNG 3. TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM......................................... 61


xii
3.1. TỔNG QUAN VỀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VIỆT NAM .......................... 61
3.2. VAI TRÕ CỦA HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI
TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ TẠI VIỆT NAM ......................................................... 66
3.3. ĐÁNH GIÁ VAI TRÕ CỦA HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGÂN HÀNG
ĐỐI VỚI TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ TẠI VIỆT NAM ........................................ 74
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.......................................................................................... 76
CHƢƠNG 4. PHÂN TÍCH

MỐI QUAN HỆ GIỮA HIỆU QUẢ SỬ DỤNG

NGUỒN LỰC CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VÀ TĂNG TRƢỞNG
KINH TẾ TẠI VIỆT NAM ....................................................................................... 77
4.1. PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SỬ DỤNG NGUỒN LỰC CỦA CÁC NGÂN
HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM ........................................................................ 77
4.1.1. Tổng quan về mẫu nghiên cứu ........................................................................ 77
4.1.2. Phân tích các ch số tài chính .......................................................................... 82
4.1.3. Phân tích tham số về hiệu quả sử dụng nguồn lực các ngân hàng thƣơng mại

CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI GÓP PHẦN THÖC ĐẨY TĂNG
TRƢỞNG KINH TẾ TẠI VIỆT NAM ................................................................... 129
5.1. ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT
NAM........................................................................................................................ 129
5.2. XU HƢỚNG DỊCH CHUYỂN SỬ DỤNG NGUỒN LỰC CỦA CÁC NGÂN
HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM ...................................................................... 131
5.3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG NGUỒN LỰC CỦA CÁC
NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI GÓP PHẦN THÖC ĐẨY TĂNG TRƢỞNG KINH
TẾ TẠI VIỆT NAM ................................................................................................ 133
5.3.1. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả kỹ thuật ................................................. 134
5.3.2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả chi phí ................................................... 135


xiv
5.3.3. Hoàn thiện phƣơng pháp đo lƣờng hiệu quả sử dụng nguồn lực của các ngân
hàng thƣơng mại ...................................................................................................... 137
5.3.4. Nhóm giải pháp nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực của các ngân hàng
thƣơng mại Việt Nam .............................................................................................. 138
5.4. GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÕ CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI ĐỐI VỚI TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ TẠI VIỆT NAM ........... 138
5.4.1. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả cung ứng vốn cho nền kinh tế thông qua
hệ thống ngân hàng thƣơng mại Việt Nam ............................................................. 139
5.4.2. Nhóm giải pháp nâng cao năng lực tài chính và mở rộng quy mô hoạt động
hợp l của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam .................................................... 139
5.4.3. Nhóm giải pháp nâng cao chất lƣợng tài sản của hệ thống ngân hàng thƣơng
mại Việt Nam .......................................................................................................... 140
5.4.4. Nhóm giải pháp mở rộng và nâng cao chất lƣợng của hoạt động cung ứng
dịch vụ và thanh toán tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam ............................. 142
5.4.5. Nhóm giải pháp nhằm nâng cao khả năng huy động vốn của các ngân hàng
thƣơng mại Việt Nam .............................................................................................. 143

Phƣơng pháp phân tích các ch số tài chính là phƣơng pháp đánh giá hiệu quả sử
dụng nguồn lực của các NHTM theo cách truyền thống bộc lộ nhiều nhƣợc điểm
nhƣ mỗi ch số tài chính ch thể hiện đƣợc một mặt trong hoạt động của các NHTM
nên để có bức tranh tổng quát nhất về hoạt động kinh doanh nhà quản trị ngân hàng
phải sử dụng hệ thống các ch tiêu, công thức khác nhau rất phức tạp và có thể gây
nhầm lẫn khi ra các quyết định quan trọng (Manandhar và Tang 2002).
Chính vì thế, việc đo lƣờng hiệu quả sử dụng nguồn lực của các NHTM sử dụng kết
hợp cả 2 phƣơng pháp là phƣơng pháp phân tích các ch số tài chính và phƣơng
pháp phân tích hiệu quả biên theo SFA và DEA để đánh giá toàn diện nhất về thực
trạng hiệu quả sử dụng nguồn lực của các NHTM Việt Nam hiện nay là điều cần
thiết.


xvi
Đối với hệ thống tài chính Việt Nam, các NHTM chiếm giữ vị trí quan trọng trong
quá trình gi p nguồn vốn của nền kinh tế đƣợc lƣu thông góp phần th c đẩy tăng
trƣởng kinh tế khi tỷ lệ tín dụng ngân hàng trên GDP đạt tới 108.15% so với kênh
lƣu chuyển vốn qua thị trƣờng tài chính với mức giá trị vốn hóa của thị trƣờng
chứng khoán ch đạt 31% GDP tại thời điểm 31/12/2013 (World Bank 2014). Khi
các NHTM sử dụng hiệu quả các nguồn lực sẽ gi p: (i) Tăng tốc quá trình luân
chuyển vốn của nền kinh tế với chi phí thấp hơn; (ii) Gia tăng tỷ lệ tiết kiệm và đầu
tƣ của nền kinh tế; (iii) Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của các chủ thể trong nền
kinh tế và (iv) Giảm thiểu tình trạng bất cân xứng thông tin trên thị trƣờng tài chính
(Wachtel 2001) từ đó góp phần th c đẩy tăng trƣởng kinh tế của quốc gia. Ngƣợc
lại, khi kinh tế quốc gia tăng trƣởng c ng th c đẩy hệ thống NHTM sử dụng hiệu
quả hơn các nguồn lực của mình do áp lực cạnh tranh từ sức h t gia nhập ngành hay
các NHTM đƣợc sử dụng các nguồn lực đầu vào với chi phí thấp hơn.
Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay của Việt Nam ch mới dừng ở các phân tích
định tính về mối quan hệ giữa hiệu quả sử dụng nguồn lực của NHTM với tăng
trƣởng kinh tế nên chƣa có những bằng chứng định lƣợng đủ thuyết phục để chứng

trƣởng kinh tế tại Việt Nam.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Để đạt đƣợc các mục tiêu nghiên cứu, đối tƣợng nghiên cứu của luận án tập trung
vào 3 nhóm chính:
(i)

Hiệu quả sử dụng nguồn lực của các NHTM Việt Nam;

(ii) Nhân tố tác động đến hiệu quả sử dụng nguồn lực của các NHTM Việt Nam;
(iii) Phân tích mối quan hệ giữa hiệu quả sử dụng nguồn lực của các NHTM và
tăng trƣởng kinh tế tại Việt Nam.
Phạm vi nghiên cứu: 48 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 1992 – 2013. Luận án
chọn mốc thời gian nghiên cứu từ năm 1992 là do trong khoảng thời gian này hệ
thống các NHTM Việt Nam bắt đầu phát triển mạnh với sự xuất hiện nhiều hơn của
các ngân hàng thƣơng mại cổ phần. Năm 1992 c ng là giai đoạn mà Bureau van
Dijk bắt đầu thu thập dữ liệu Data bank scope cho hệ thống NHTM Việt Nam.


xviii
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng phƣơng pháp định lƣợng để hỗ trợ nghiên cứu bao gồm:
(i)

Phƣơng pháp phân tích tham số cách tiếp cận biên ngẫu nhiên (SFA) với sự
trợ gi p của phần mềm phân tích hiệu quả biên FRONTIER 4.1 (Coelli và
cộng sự 2005) và phƣơng pháp phân tích phi tham số cách tiếp cận theo mô
hình bao dữ liệu (DEA) thông qua phần mềm DEAP 2.1 (Coelli và cộng sự
2005) để đo lƣờng hiệu quả sử dụng nguồn lực của các NHTM Việt Nam;

(ii) Phân tích hồi quy tobit với sự trợ gi p của phần mềm STATA 11.0 để đánh