TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
KHOA CÔNG TÁC XÃHỘI

----------

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI:
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM
TRONG NÂNG CAO
NHẬN THỨC VỀ TIÊM VACXIN TRONG CHƯƠNG
TRÌNH TIÊM CHỦNG MỞ RỘNG
CHO TRẺ EM DƯỚI 2 TUỔI TẠI XÃ CHIỀNG CHĂN HUYỆN MAI SƠN - TỈNH SƠN LA

Giảng viên hướng dẫn : ThS. Nguyễn Thị Mai
Hương
Sinh viên thực hiện
Lớp

: Đặng Thái Hà

: K61A


HÀ NỘI - 2015

2


LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và làm khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Vận

Biểu 2.4: Hiểu biết của các bà mẹ về lịch tiêm vacxin cho trẻ
.............................................................................................................
39
Biểu 2.5: Kiến thức đúng của bà mẹ về tiêm vacxin cho trẻ
.............................................................................................................
40
Biểu 2.6: Kiến thức sai của các bà mẹ về tiêm vacxin cho trẻ
.............................................................................................................
40
Biểu 2.7: Kênh thông tin cung cấp kiến thức về TCMR cho bà mẹ
.............................................................................................................
41
Biểu 2.8: Tình hình tiêm chủng cho trẻ em dưới 2 tuổi tại xã Chiềng Chăn
năm

2014
2


.............................................................................................................
42
Biểu 2.9: Nguyên nhân của việc các bà mẹ đưa trẻ đi tiêm vacxin
.............................................................................................................
45

3


1



khó khăn.Theo báo cáo của Trung tâm y tế huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La số trẻ
em dưới 2 tuổi được tiêm đầy đủ của xã Chiềng Chăn chỉ đạt 78.1% (năm
2014) trong khi các xã cũng được xếp vào diện khó khắn khu vực II như xã
Chiềng Chăn thì đạt tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ khá cao như xã Chiềng Ve
(82.4%), xã Chiềng Chung (97.2%), xã Chiềng Lương (97.8%). Việc không
tiêm chủng đầy đủ ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của các
em nói riêng và người dân trong xã nói chung.
Công tác xã hội đã có lịch sử phát triển lâu đời trên thế giới và khi xuất
hiện ở Việt Nam với tư cách là một nghề nghiệp, một khoa học chuyên môn,
đã góp phần cải thiện cuộc sống của nhiều thành phần trong xã hội, giúp mọi
người có một cuộc sống tốt hơn. Các nhân viên công tác xã hội ngày càng
phát triển về mặt số lượng và chất lượng. Nhân viên công tác xã hội thể hiện
vai trò của mình trong nhiều lĩnh vực như: công tác xã hội trong lĩnh vực văn
hoá - xã hội; Công tác xã hội trong lĩnh vực pháp luật, y tế, giáo dục …. Tuy
nhiên vai trò của nhân viên Công tác xã hội trong cuộc sống vẫn chưa thực sự
rõ nét đặc biệt là ở các khu vực vùng sâu vùng xa vì đội ngũ công tác xã hội ở
đây còn thiếu và còn yếu.
Với vai trò là sinh viên đang theo học ngành công tác xã hội và cũng
muốn đóng góp cho quê hương, do đó tôi quyết định chọn đề tài "Vận dụng
phương pháp công tác xã hội nhóm trong nâng cao nhận thức về tiêm
vacxin trong chương trình Tiêm chủng mở rộng cho trẻ em dưới 2 tuổi tại
xã Chiềng Chăn - huyện Mai Sơn - tỉnh Sơn La" làm đề tài khóa luận tốt
nghiệp. Đề tài là sự kết hợp giữa phương pháp Công tác xã hội nhóm và Y tế
dự phòng nhằm giúp cho thế hệ tương lai của đất nước có một sự phát triển
tốt nhất, góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng. Hy vọng với đề tài này sẽ
giúp ích cho các nhân viên công tác xã hội trong việc thực hiện sứ mệnh của
mình và nghề công tác xã hội sẽ ngày càng phát triển hơn.





4

Công tác xã hội và đã trở thành một trong những điều kiện bắt buộc để các
bệnh viện được công nhận là hội viên của Hội các bệnh viện.
b. Ở Việt Nam
Ý thức được tầm quan trọng của vacxin trong việc phát triển thế hệ
tương lai của đất nước, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, ở Việt Nam
tổ chức nhiều chương trình, dự án cũng như thu hút sự quan tâm của các của
các tổ chức trong việc hỗ trợ vấn đề tiêm chủng mở rộng như dự án “Hỗ trợ
dịch vụ tiêm chủng cho Chương trình TCMR Việt Nam, 2008 – 2014” của
tổ chức Liên minh toàn cầu về Vacxin và Tiêm chủng (GAVI) góp phần nâng
cao chất lượng dịch vụ tiêm chủng của các tỉnh/thành phố trong cả nước, đặc
biệt ở những vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. Năm 2015, GAVI sẽ hỗ trợ
Việt Nam triển khai vacxin bại liệt tiêm (IPV) trong tiêm chủng mở rộng,
thực hiện chiến lược của Tổ chức Y tế thế giới, tiến tới mục tiêu Thanh toán
bệnh bại liệt toàn cầu.
Đã có nhiều đề tài nghiên cứu về tình hình tiêm chủng cũng như nhận
thức cuả các bà mẹ có con dưới 1 tuổi để từ đó đưa có các biện pháp, kiến
nghị nhằm nang cao tỷ lệ tiêm vacxin như “Nghiên cứu tình hình tiêm
chủng ở trẻ em dưới 1 tuổi và một số yếu tố liên quan tại huyện Bình Thới,
tỉnh Cà Mau” đề tài thực hiện tại Bình Thới, Cà Mau đã đưa ra các yếu tố
liên quan tới kết quả tiêm chủng đúng lịch như tuổi đời bà mẹ, nghề nghiệp,
học vấn, kiến thức về: mục đích tiêm chủng, lịch tiêm, phản ứng sau tiêm,
thời gian tổ chức một đợt tiêm chủng, thái độ về phản ứng sau tiêm chủng, sự
thuận tiện của điểm tiêm, sự phục vụ của nhân viên y tế… song vai trò của
nhân viên công tác xã hội chưa được hiện hữu trong đề tài.
Ngày mùng 5/7/2011 Bộ Y tế đã chính thức triển khai “ Đề án phát
triển nghề công tác xã hội (CTXH) trong lĩnh vực y tế giai đoạn 20112020”. Đề án tập trung nâng cao nhận thức của các cấp lãnh đạo và cán bộ

hiệu quả trong nâng cao tỷ lệ tiêm chủng vacxin ?
6. Giả thuyết nghiên cứu khoa học
Nhận thức của bà mẹ xã Chiềng Chăn - huyện Mai Sơn – tỉnh Sơn La về
vấn đề tiêm chủng vacxin cho trẻ em dưới 2 tuổi còn hạn chế.
Phương pháp công tác xã hội nhóm sẽ góp phần nâng cao nhận thức cho
họ về tâm quan trọng của vacxin phòng bệnh cho trẻ em.


7

7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp phân tích tài liệu
- Mục đích: Thu thập, hệ thống, khái quát những vấn đề lý luận liên quan
đến đề tài
- Nội dung: Tiến hành thu thập các thông tin có liên quan đến cơ sở lý
luận của đề tài và các thông tin phục vụ cho nghiên cứu thực trạng tiêm
vacxin tại xã Chiềng Chăn, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La.
- Cách tiến hành: Thu thập và tiến hành tham khảo, nghiên cứu các tài
liệu, tham khảo một số bài báo, báo cáo khoa học… của những người đã từng
nghiên cứu vấn đề liên quan đến đề tài sau đó hệ thống hóa thành cơ sở lý
luận của đề tài.
7.2. Phương pháp quan sát
- Mục đích: Nhằm quan sát được thái độ của các bà mẹ về vấn đề vacxin,
các em bé có đang bị bệnh hay không và nếu có thì các bệnh đó có nằm trong
những bệnh cần tiêm chủng vacxin không?
- Cách tiến hành:
+ Khách thể quan sát: Quan sát những thái độ của bà mẹ đối với vấn đề
tiêm vacxin cho trẻ, quan sát các em bé dưới 2 tuổi.
+ Phương pháp quan sát sử dụng: quan sát tham dự, quan sát công khai.
+ Cách tiến hành: Quan sát khi đi phát bảng hỏi, thái độ của bà mẹ, quan

thực trạng nhận thức và tiêm vacxin cho trẻ em dưới 2 tuổi tại xã Chiềng
Chăn – huyện Mai Sơn – tỉnh Sơn La
- Cách tiến hành:
+ Số lượng mẫu: 183 mẫu
+ Cách chọn mẫu: Chọn mẫu là những bà mẹ có trẻ dưới 2 tuổi
+ Cách tiến hành: Đến từng bản trong xã để thu thập ý kiến
- Kết quả:
+ Số phiếu phát ra là 183 phiếu.
+ Số phiếu thu về là 183 phiếu.
+ Tôi đã xử lý các số liệu thu được từ bảng hỏi và khái quát, phân tích


9

trong chương 2 Thực trạng nhận thức về tiêm vacxin cho trẻ em tại xã Chiềng
Chăn - huyện Mai Sơn - tỉnh Sơn La
7.5. Phương pháp xử lý thông tin bằng thống kê toán học
- Mục đích: Phương pháp này được sử dụng nhằm tổng hợp và xử lý
những thông tin đã thu thập được từ dạng tổng thể sang những thông tin cá
biệt phù hợp với nội dung nghiên cứu của đề tài.
- Nội dung: Số liệu thu được sau điều tra chính thức được xử lý bằng
chương trình Microsoft Excel.
- Cách tiến hành: Mã hóa các thông tin và tiến hành tính toán.
- Kết quả: Chúng tôi phân tích chủ yếu các dữ liệu dưới 2 dạng là: tỷ lệ
phần trăm và số người cho các câu hỏi. Qua các con số có thể giúp đánh giá
về vấn đề nghiên cứu, kết quả tổng hợp được trình bày trong chương 2.
7.6. Phương pháp công tác xã hội nhóm
Đây là một phương pháp của công tác xã hội nhằm tạo dựng và phát huy
sự tương tác chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực giữa các thành viên, .giúp củng
cố, tăng cường chắc năng của công tác xã hội và khả năng giải quyết vấn đề,


NỘI DUNG
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1. Vacxin và các loại vacxin cơ bản trong chương trình tiêm chủng mở
rộng
1.1.1.1. Vacxin là gì?
“Vacxin là chế phẩm chứa kháng nguyên tạo cho cơ thể khả năng đáp
ứng miễn dịch, được dùng với mục đích phòng bệnh” [9].
Tình trạng miễn dịch mà cơ thể có được sau khi sử dụng vacxin là kết
quả của sự đáp ứng miễn dịch đối với các thành phần kháng nguyên có trong
vacxin. Tùy từng loại vacxin, hiệu lực bảo vệ có thể do miễn dịch dịch thể,
miễn dịch qua trung gian tế bào hoặc phối hợp cả hai loại. Ngoài miễn dịch
đặc hiệu, vacxin còn có khả năng tăng cường cả miễn dịch không đặc hiệu
như làm tăng quá trình thực bào nhờ kháng thể đóng vai trò là yếu tố opsonin
đặc hiệu và nhờ lymphokin hoạt hóa đại thực bào…
Các hình thức vacxin:
- Vacxin giải độc tố (anatoxin)
+ Vacxin giải độc tố được sản xuất từ ngoại độc tố của vi khuẩn dùng
các tác nhân lý hóa làm mất tính độc nhưng vẫn còn giữ tính kháng nguyên,
tạo miễn dịch dịch thể.
+ Dùng để phòng bệnh nhiễm trùng cơ chế gây bệnh do ngoại độc tố.
Ví dụ: Vacxin phòng bệnh uốn ván, bạch hầu.
- Vacxin sống giảm độc lực: Vi sinh vật được nuôi trong điều kiện nhất định
để chúng giảm hoặc làm mất độc lực nhưng vẫn còn giữ tính kháng nguyên. Cơ
thể đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào và miễn dịch dịch thể.
Ví dụ: Vacxin sabin phòng bại liệt


12


13

“Tỷ lệ bao phủ của vacxin viêm gan B năm 2012 là 97% và tỷ lệ bao phủ
liều sau sinh tăng lên 75% trong năm 2012 so với 65% của năm 2006. Việt
Nam đang hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ hiện mắc viêm gan B xuống dưới 1%
ở trẻ dưới 5 tuổi vào năm 2017.”[15]
Vacxin viêm gan B là loại vacxin tái tổ hợp hoặc huyết tương.
Lịch tiêm:Tất cả trẻ em cần tiêm vacxin viêm gan B bắt đầu từ lúc sơ
sinh, lúc 2 tháng tuổi đến 4 tháng tuổi.
Gần đây, một số nước dùng vacxin phối hợp gồm Bạch hầu, Ho gà, Uốn
ván, viêm gan B và đôi khi có cả vacxin Hib. Thuận tiện nhất là 3 liều vacxin
viêm gan B được tiêm cùng lúc với vacxin DPT.
c. Vacxin Bại liệt (OPV)
Vacxin bại liệt tiêm là vacxin có hiệu lực cao. Nhưng vacxin bại liệt
uống là vắc xin rẻ tiền an toàn và dễ sử dụng nên được khuyến nghị dùng
trong tiêm chủng thường xuyên và tiêm chủng chiến dịch để thanh toán bệnh
bại liệt polio.
Vacxin OPV là loại vacxin sống giảm động lực được đóng gói dưới dạng
dung dịch dưới 3 hình thức:
+ Ống vacxin nhỏ bằng nhựa
+ Lọ thuỷ tinh và ống nhỏ giọt được đựng trong 1 túi riêng.
Lịch uống: 2,3,4 tháng tuổi
OPV rất ít có phản ứng phụ. Chỉ có khoảng dưới 1% tống số người uống
vacxin có biểu hiện đau đầu , tiêu chảy hoặc đau cơ.
d. Vacxin bạch hầu, ho gà, uốn ván (DPT)
Vacxin DPT là loại vacxin giải độc tố bạch cầu, giải độc tố uốn ván, vi
khuẩn ho gà toàn tế bào đã bị chết.
Những phản ứng sau khi tiêm DPT thường nhẹ, hay gặp là:




15

f. Vacxin sởi
Vacxin sởi là vacxin sống giảm động lực
Vacxin sởi được đóng gói dưới dạng khô kèm theo dung môi pha hồi chỉnh.
Ở những nước có tình trạng thiếu hụt vitamin A, việc bổ sung Vitamin A
thường được thực hiện cùng thời gian với việc tiêm vacxin sởi.
Lịch tiêm: 9 tháng tuổi cuả trẻ bình thường, với nhưng trẻ có nguy cơ cao
(nhiễm HIV, sống trong những trại tị nạn, hoặc trong những vùng có dịch) có thể
tiêm 1 liều vào 6 tháng tuổi và tiêm tiếp 1 liều nữa khi 9 tháng tuổi.
Những phản ứng nhẹ sau khi tiêm vacxin xin sởi thường ít gặp, có thể là:
+ Đau nhức: một vài trẻ có cảm thấy đau tại nơi tiêm trong 24giờ sau
tiêm. Phần lớn phản ứng này thường mất đi từ 2 đến 3 ngày sau khi tiêm mà
không cần phải điều trị gì.
Sốt: Khoảng 1/20 trẻ có biểu hiện ban nhẹ trong khoảng 5 đến 12 ngày
sau khi tiêm. Ban cũng thường kéo dài khoảng 2 ngày.
Những phản ứng nặng hiếm gặp; ước tính có khoảng 1 trường hợp bị quá
mẫn với vacxin trên 1.000.000 liều vacxin; 1 trường hợp dị ứng trên 100.000
liều vacxin và trường hợp giảm tiểu cầu trên 30.000 liều vacxin được tiêm.
Viêm não cũng được ghi nhận là có khoảng 1 trên 1 triệu liều vacxin được
tiêm. Tuy nhiên, trong những trường hợp đó, không có chứng cư chứng tỏ
nguyên nhân là do vacxin.
j. Vacxin viêm não Nhật Bản (JE)
Là vacxin bất hoạt được sản xuất từ não chuột gây nhiễm với vi rút Viêm
não Nhật Bản chủng Nakayama. Vắc xin dạng dung dịch đóng lọ 10 liều.
Vacxin được bảo quản ở nhiệt độ từ 2ºC đến 8°C, không được để đông
băng vắc xin.
Tính an toàn và những phản ứng sau tiêm: Đau nhức. Một số ít trường

với từng đứa trẻ, giai đoạn trước chuẩn bị cho giai đoạn sau. Các cách chia
này đều dựa vào những đặc điểm cơ bản về sinh học của trẻ, nhưng cách gọi
tên mỗi thời kỳ cũng như phân đoạn thời gian cũng khác nhau tùy theo từng
trường phái.


17

“Theo WHO trẻ em bao gồm từ 0 đến 18 tuổi, cụ thể như sau:
- Sơ sinh (Newborn): từ lúc sinh đến 1 tháng
- Trẻ bú mẹ (Infant): 1 đến 23 tháng
- Trẻ tiền học đường (Preschool child): 2 đến 5 tuổi
- Trẻ em nhi đồng (Child): 6 đến 12 tuổi
- Trẻ vị thành niên (Adolescent): 13 đến 18 tuổi” [4]
Như vậy trẻ dưới 2 tuổi gồm 2 thời kì trẻ sơ sinh và trẻ bú mẹ.
1.1.2.2. Đặc điểm sinh học cơ bản của trẻ dưới 2 tuổi
- Tốc độ tăng trưởng nhanh, nhất là trong 3 tháng đầu do đó nhu cầu
dinh dưỡng cao, quá trình đồng hóa mạnh hơn quá trình dị hóa.
- Chức năng các bộ phận phát triển nhanh nhưng chưa hoàn thiện đặc
biệt là chức năng tiêu hóa, tình trạng miễn dịch thụ động (IgG từ mẹ truyền
sang giảm nhanh trong khi khả năng tạo Globulin miễn dịch còn yếu).
- Về đặc điểm bệnh lý thời kỳ này hay gặp là các bệnh dinh dưỡng và
chuyển hóa (suy dinh dưỡng, thiếu máu, còi xương, tiêu chảy cấp) và các
bệnh nhiễm khuẩn mắc phải (viêm phổi, viêm nhiễm đường hô hấp trên, viêm
màng não mủ).
1.1.2.3. Nhu cầu dinh dưỡng của trẻ dưới 2 tuổi
Trong năm đầu tiên trẻ phát triển nhanh, sau sinh 6 tháng trung bình cân
nặng trẻ tăng lên gấp đôi, đến 12 tháng cân nặng của trẻ tăng lên gấp 3 so với
cân nặng lúc sinh, để đáp ứng tốc độ phát triển trong năm đầu của trẻ nhu cầu
các chất dinh dưỡng cũng như năng lượng đều cao.

toàn diện, nên trẻ có thể mắc phải một số bệnh mà người lớn chúng ta có thể
vượt qua. Vacxin phát huy tác dụng qua việc tạo một lượng Protein (kháng
nguyên) của một số loại bệnh, vừa đủ để kích thích cơ thể sản sinh các kháng
thể mà không gây nhiễm bệnh. Con trẻ nhờ vậy sẽ có sức đề kháng tự nhiên
cần thiết để tự bảo vệ khi tiếp xúc với các căn bệnh thực sự trong tương lai.
Mặt khác, đối với trẻ nhỏ, tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh hiệu quả
nhất để bảo vệ trẻ nhỏ không mắc bệnh và tránh xảy ra các vụ dịch lớn ảnh
hưởng đến sức khỏe, tính mạng và chi phí của người dân. Trẻ em khi mới ra