SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
SỬ DỤNG HÌNH ẢNH VÀ SƠ ĐỒ ĐỂ DẠY CÓ HIỆU QUẢ VĂN BẢN
NGHỊ LUẬN “VỀ LUÂN LÍ XÃ HỘI Ở NƯỚC TA” (TRÍCH ĐẠO ĐỨC
VÀ LUÂN LÍ ĐÔNG TÂY CỦA PHAN CHÂU TRINH), TIẾT 104
TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11, BAN CƠ BẢN

A. Lý do chọn đề tài
Trong chương trình Ngữ văn THPT, môn Đọc văn giữ vị trí đặc biệt quan
trọng. Đọc văn góp phần cung cấp một hệ thống tri thức phổ thông cơ bản, hiện
đại về văn học dân tộc và văn học thế giới; rèn luyện nâng cao năng lực đọc cảm
nhận cái hay, cái đẹp của văn chương. Trên cơ sở đó, bồi đắp những tư tưởng tình
cảm nhân văn cao đẹp cho học sinh. Nói cách khác, đọc văn với vị thế là một môn
học vừa mang tính nghệ thuật vừa mang tính khoa học có một sức hút vô cùng
mạnh mẽ. Nó đưa người học bước vào một lĩnh vực hoạt động ở đó có sự hoà
quyện giữa rung động và suy nghĩ, giữa thực và mơ, từ đó mở ra cho học sinh một
chân trời mới của sức sáng tạo và cái đẹp.
Nhiều năm trở lại đây, đất nước không ngừng phát triển về mọi mặt. Đáp ứng
nhu cầu đó, Đảng và Nhà nước chủ trương thực hiện quá trình đổi mới giáo dục
một cách toàn diện góp phần đào tạo nguồn nhân lực năng động sáng tạo phục vụ
cho sự nghiệp xây dựng phát triển đất nước. Một trong những nhiệm vụ trọng yếu
nhất của đổi mới giáo dục là thực hiện chương trình sách giáo khoa phân ban.
Nhiệm vụ này đã được thực hiện một cách đồng bộ. Riêng với giáo dục Trung học
phổ thông, kể từ năm học 2006 - 2007 chương trình thay sách giáo khoa bắt đầu
được thực hiện. Qua bảy năm học, đến nay việc thay sách đã được hoàn thành.
Còn nhiều vấn đề cần được nhìn nhận và đánh giá lại một cách tổng quan về nội
dung chương trình; hệ thống đơn vị kiến thức...Với bộ môn Ngữ văn, qua thực tiễn
giảng dạy, chúng tôi nhận thấy, tương quan so sánh với sách giáo khoa cũ, sách
giáo khoa mới đã cung cấp một khối lượng tri thức khá toàn diện. Điều đặc biệt là
trong phân môn Đọc văn (trước đây là giảng văn) học sinh đã được tiếp cận một
cách toàn diện hệ thống các thể loại văn học. Biểu hiện rõ nhất là trong chương

khá đều đặn. Dẫu vẫn còn những ý kiến tranh luận nên hay không nên dùng giáo
án điện tử để dạy văn. Tuy nhiên, theo quan điểm của chúng tôi, không nên phủ
nhận hoàn toàn những tiện dụng dùng các phương tiện hiện đại để dạy học môn
Ngữ văn. Thực tế cho thấy, một số giờ dạy bằng máy chiếu thì giờ học sinh động,
hấp dẫn hơn và tạo hứng thú học tập cho học sinh nhiều hơn . Điều đó chứng tỏ,
các phương tiện và thiết bị dạy học có một ý nghĩa quan trọng trong quá trình dạy
học. Phương tiện, thiết bị dạy học góp phần quan trọng đổi mới phương pháp dạy
học hướng vào hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Phương tiện,
2


thiết bị dạy học không chỉ minh họa, còn là nguồn tri thức, là một cách chứng
minh bằng quy nạp... Phương tiện dạy học tạo cơ hội để hình thành biểu tượng về
sự vật, hiện tượng, khái niệm ... được rõ nét hơn, giúp học sinh nắm vững kiến
thức hơn . Kết quả nghiên cứu thực tế cho thấy, học sinh nhớ được kiến thức 30%
nếu chỉ được nghe, còn nếu nghe lẫn nhìn sẽ nhớ được đến 50% kiến thức. Do vậy,
việc sử dụng phương tiện dạy học vừa làm cho học sinh hiểu bài nhanh, vừa nhớ
được kiến thức nhiều hơn. Việc sử dụng phương tiện dạy học đặc biệt là thiết bị
dạy học hiện đại là một nội dung quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học
nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy học Ngữ văn .
Trong bài viết này, người viết không có tham vọng đi sâu vào tìm hiểu tất cả
các văn bản nghị luận được dạy trong chương trình THPT mà mạnh dạn nêu một
vài suy nghĩ về việc “Sử dụng hình ảnh và sơ đồ để dạy có hiệu quả văn bản nghị
luận “Về luân lí xã hội ở nước ta” (Trích Đạo đức và luân lí Đông Tây của Phan
Châu Trinh), tiết 104 trong chương trình Ngữ văn 11, ban Cơ bản”.
B. Tổ chức thực hiện đề tài
I. Cơ sở đề tài
1. Cơ sở khoa học
Nghị luận là một thể loại văn học đặc biệt, dùng lí lẽ, phán đoán, chứng cứ
để bàn về một vấn đề nào đó thuộc lĩnh vực như chính trị, xã hội, văn học...Vấn đề

Do tâm lí, mấy năm gần đây, chưa có kì thi nào ra thể văn này.Vì vậy, nhiều
thầy cô chưa thực sự đầu tư thoả đáng cho tiết dạy của mình còn soạn sơ sài theo
kiểu đối phó...
Do xu thế của học sinh ngày nay, các em chủ yếu chuyên tâm học các môn
khoa học tự nhiên, rất ít em học các môn xã hội. Đây một phần cũng do cái nhìn
thực tế, khối thi thuộc các môn xã hội số lượng trường thi ít, ra trường cơ hội tìm
việc làm cũng không dễ. Mặt khác, số lượng học sinh say mê và ham học môn Ngữ
văn là rất hiếm, lại càng hiếm hơn nữa những học sinh say mê học những bài đọc
văn khô khan như văn nghị luận.
3. Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên
Từ những điều nói trên, có thể nói:
Nhìn chung, các giờ dạy văn bản thuộc thể loại văn nghị luận còn rời rạc, bài
giảng chưa thực sự cuốn hút học sinh, giáo viên cảm thấy khó giảng, học sinh
chán học, ngồi nói chuyện, làm việc riêng, hoặc ngủ gật ... không khí lớp trầm
lắng, mệt mỏi. Chất lượng bài giảng chưa đạt được kết quả cao.
Do vậy, tìm ra phương pháp dạy tốt nhất, phù hợp nhất với thể loại văn bản
để tạo hứng thú cho học sinh quả là một việc làm không dễ. Đó là một thử thách
lớn với không ít giáo viên .
Với tôi, một giáo viên tuổi nghề chưa được nhiều, kinh nghiệm trong nghề còn
hạn chế, nhưng với lương tâm nghề nghiệp, tôi luôn băn khoăn, trăn trở về vấn đề
trên. Song, nhân đây, tôi cũng chỉ đưa ra một vài suy nghĩ của mình về việc “Sử
dụng hình ảnh và sơ đồ để dạy có hiệu quả văn bản nghị luận “Về luân lí xã hội ở
nước ta” (Trích Đạo đức và luân lí Đông Tây của Phan Châu Trinh), tiết 104 trong
chương trình Ngữ văn 11, ban Cơ bản.
II. Giải pháp và tổ chức thực hiện
1. Phạm vi nghiên cứu
4


1.1. Thâm nhập sâu sắc vào tác phẩm

động, sâu sắc hơn ...
Rõ ràng, hiệu quả của phương pháp giảng dạy mới bằng giáo án điện tử là
không thể phủ nhận. Tuy nhiên công nghệ thông tin (CNTT) không phải là tất cả,
CNTT không thể thay thế được người thầy. Theo tôi, nó chỉ giúp người thầy thay
đổi cách chế biến để học sinh có những món ăn ngon và bổ dưỡng, những bài học
hấp dẫn, lí thú. Nếu quá lạm dụng CNTT thì những món ăn ngon và bổ dưỡng ấy
5


sẽ không còn nữa, học sinh sẽ không có khả năng cảm thụ vẻ đẹp của ngôn từ văn
chương mà chỉ chú tâm đến phần trình diễn kỹ thuật tin học.
Từ những điều trình bày trên, thiết nghĩ, dạy các bài văn nghị luận sử dụng
hình ảnh và sơ đồ là một việc mà người giáo viên nên làm. Dưới đây, tôi xin trình
bày thiết kế bài giảng của mình khi sử dụng hình ảnh và sơ đồ để dạy có hiệu quả
văn bản nghị luận “Về luân lí xã hội ở nước ta” (Trích Đạo đức và luân lí Đông
Tây của Phan Châu Trinh), tiết 104 trong chương trình Ngữ văn 11, ban Cơ bản.
1.4. Nội dung sử dụng CNTT
Hoạt động 1: Sử dụng hình ảnh.
Hoạt động 2: Sử dụng sơ đồ và hình ảnh.
2. Thiết kế bài giảng thử nghiệm
A. Mức độ cần đạt
Mục tiêu là cái đích cần phải đạt tới sau mỗi bài học Ngữ văn. Bất kì một hoạt
động nào cũng cần phải đề ra mục tiêu. Nhờ vậy, hoạt động mới có định hướng
đúng, tổ chức phù hợp và kết quả mới được đánh giá rõ ràng.
Bài giảng giúp học sinh:
1. Kiến thức:
- Hiểu được cuộc đời, con người cũng như khái niệm về luân lí xã hội của Phan
Châu Trinh.
- Cảm nhận được tình yêu nước, tư tưởng tiến bộ của Phan Châu Trinh khi kêu
gọi gây dựng nền luân lí xã hội ở nước ta, từ đó có ý thức xây dựng đoàn thể vững

của tác giả:

I.Tìm hiểu chung
1. Tác giả
a . Cuộc đời
a.Cuộc đời

Hình ảnh 1 : Phan Châu Trinh; Nguyễn Aí Hình ảnh 2 : Phan Châu Trinh và
Quốc – một trong những người rất ngưỡng mộ Phan Bội Châu- Hai nhà cách mạng
có tư tưởng tiến bộ trong những năm
Phan Châu Trinh .
đầu của thế kỉ xx.

Hình ảnh 4 : Số nhà 49- Hàng Đào
của ông Lương Văn Can – nơi đầu tiên
chọn làm Đông Kinh Nghiã Thục

Hình 3 : Phan Châu Trinh và con trai Phan
Châu Duật ở Pháp

Hình ảnh 6 : Mộ Phan Châu Trinh

Hình ảnh 5 : Đám tang Phan Châu Trinh – một
đám tang trở thành phong trào ái quốc rộng

8


3. GV đưa ra khái niệm luân lí xã hội theo từ điển Tiếng Việt. Sau đó GV cho HS
quan sát hình ảnh.

niệm về luân lí xã hội của Phan Châu
Trinh?
- HS trả lời.
- GV nhận xét, bổ sung và ghi bảng.
Việc cho các em hiểu khái niệm luân
lí xã hội của Phan Châu Trinh qua hình
ảnh không chỉ giúp các em cụ thể hoá
khái niệm mà còn giúp các em dễ nhớ,
dễ hiểu. Đồng thời giúp các em thấy
được cách hiểu đó gần với các hiểu
ngày nay, nghĩa là quan niệm về luân lí
xã hội của Phan Châu Trinh đến nay
vẫn còn nguyên giá trị.
4. GV hướng dẫn HS tìm hiểu cụ thể
hơn luận điểm 1
Câu hỏi đầu tiên tôi sẽ hỏi các em:
? Để sự tránh hiểu nhầm của người
nghe về khái niệm luân lí xã hội, tác giả

=> Luân lí xã hội gắn liền với ý thức
sẵn sàng làm việc chung, sẵn sàng giúp
đỡ nhau và tôn trọng quyền lợi của
người khác.

- Cách vào đề: Trực tiếp, thẳng thắn,
không vòng vo, phủ định để nhấn mạnh
và khẳng định.
- Biểu hiện:
9


lạc hậu thường vẫn hiểu.
- Thái độ của người diễn thuyết:
+ Tự tin, tỏ ra kiên quyết, mạnh mẽ,
thẳng thắn phơi bày chân dung tinh thần
dân tộc.
+ Bức bối , xót xa ..
* Hiệu quả :
+Tác động vào nhận thức người nghe,
giúp người nghe thấy rõ vấn đề và hiểu
đầy đủ hơn về khái niệm LLXH.
+ Gây ấn tượng mạnh, tăng hiệu quả
thuyết phục.

=>Phan Châu Trinh - nhà hùng biện
tài ba, có trí tuệ, thông minh, có tư duy
sắc sảo nhạy bén của một nhà cách
mạng.

Hoạt động 3: Hướng dẫn học ở nhà
1 . Từ cuộc đời của Phan Châu Trinh, em rút ra bài học gì cho bản thân?
2. Từ khái niệm về luân lí xã hội của Phan Châu Trinh, em hãy viết một bài văn
nói về tình thương yêu con người trong xã hội ngày nay.
III. Kết quả nghiên cứu và kiến nghị đề xuất.
1. Kết quả thực nghiệm
Năm học trước, tôi dạy văn bản trên theo cách dạy thông thường và hướng
khai thác cũng giống như một tác phẩm văn xuôi. Phương pháp dạy như vậy vừa
khô khan mà học sinh lại khó tiếp thu, không khí lớp học trầm lắng, có cảm giác

10


Hoạt động 1 :
I .Tìm hiểu chung
- Không cho hs đọc phần tiểu dẫn.
- Xem hình ảnh để trả lời.
- Phần sự nghiệp sáng tác được minh
hoạ bằng hình ảnh.
Hoạt động 2:
II . Đọc- hiểu văn bản
- Dạy theo luận điểm, vẽ sơ đồ cấu trúc
bài giảng.
- Thấy được mối liên hệ giữa các luận
điểm và mô hình chung của bài văn
nghị luận.
- Qua văn bản và những hình ảnh cụ thể
để tìm hiểu khái niệm về luân lí xã hội.
- Có thời gian để hướng dẫn học sinh
Sơ đồ
học bài ở nhà.

Luận điểm 1
(phần 1)

Luận điểm 2
(phần 2)

Luận điểm 3
(phần 3)

Năm 2011 -2012, tôi dạy lớp 11a4 và năm nay tôiSo dạy
lớp 11a5.

11a1 50
20
40%
30 biểu hiện 60%Giải pháp. 40%
Nêu thực
trạng
Những
2012
cụ thể và nguyên
nhân
20122
11a5 43
7
16,3%
36
83,7%
80%
2013
11


(Sè liÖu trªn chØ mang tÝnh t¬ng ®èi)
Kết quả điểm bình quân và mức độ hứng thú cho thấy:
Học sinh có sự chuyển biến rõ rệt, số lượng học sinh hiểu bài tăng lên. Như
vậy, chỉ có sự đầu tư thoả đáng thì mới có hiệu quả, học sinh sẽ làm việc nhiều
hơn, các em sẽ được quan sát hình ảnh, sơ đồ, được trao đổi thảo luận.. để trả lời
câu hỏi một cách xuất sắc. Đặc biệt hơn, kết quả đó chứng minh được tính hiệu
quả của công nghệ thông tin để dạy bài học. Từ đó, chúng ta có thể áp dụng để
dạy nhiều văn bản thuộc thể văn nghị luận. Tuy nhiên không vì thế mà chúng ta
quá lạm dụng vào công nghệ thông tin mà phải biết sử dụng phù hợp với từng bài


- Từ thực trạng của việc dạy học văn trong nhà trường hiện nay, tôi thiết nghĩ,
dạy các văn bản thuộc thể loại văn nghị luận là rất quan trọng. Vì vậy, cần phải
được chú trọng đặc biệt và quan tâm nhiều hơn nữa.
- Người giáo viên cần tăng cường trách nhiệm và lương tâm nghề nghiệp, luôn
có câu hỏi phù hợp và có thái độ đúng đắn để nhận xét, đánh giá đúng mức độ câu
trả lời của học sinh. Đồng thời cần có sự linh hoạt trong việc vận dụng phương
pháp, đảm bảo tính khoa học, thể hiện đúng phong cách sư phạm của một nhà
giáo trong quá trình giảng bài.
- Giáo viên cần có sự đầu tư công phu, chu đáo không theo kiểu “bình cũ rượu
mới” mà phải thật sự tìm tòi, sáng tạo khi thiết kế bài giảng của mình. Có như vậy,
người giáo viên mới tự tin khi đứng trên bục giảng và chất lượng giờ dạy mới được
như mong muốn.
- Chúng tôi mong Sở GD & ĐT quan tâm đến chúng tôi nhiều hơn nữa, cung
cấp nhiều hơn nữa thiết bị dạy học cho trường chúng tôi.
Và cuối cùng, tôi mong muốn các bạn trẻ mạnh dạn đổi mới phương pháp
giảng dạy nói chung, đổi mới phương pháp dạy các văn bản thuộc thể loại văn
nghị luận nói riêng cho dù bước đầu còn bỡ ngỡ, chưa đạt như mong muốn.
Nhưng tôi tin, với sức trẻ, với lương tâm nghề nghiệp các bạn sẽ thành công.
C. Kết luận
Trên đây là một vài suy nghĩ của bản thân về việc “Sử dụng hình ảnh và sơ đồ
để dạy có hiệu quả văn bản nghị luận “Về luân lí xã hội ở nước ta” (Trích Đạo
đức và luân lí Đông Tây của Phan Châu Trinh), tiết 104 trong chương trình Ngữ
văn 11, ban Cơ bản. Mong rằng sẽ được các đồng nghiệp tiếp tục bổ sung để có
những phương pháp giảng bài tốt nhất, góp phần nâng cao hiệu quả dạy tác phẩm
văn nghị luận nói riêng và hiệu quả giảng dạy bộ môn Ngữ văn nói chung.
Tôi xin chân thành cảm ơn.
Tháng 5 năm 2013
Người thực hiện