ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG THỊ NGA

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO
HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN HIDROCACBON
LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG THỊ NGA

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO
HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN HIDROCACBON
LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN HÓA HỌC
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS. Phạm Văn Hoan
HÀ NỘI – 2015



1.1. Đổi mới giáo dục ở trường trung học.............................................................

5

1.1.1. Một số thay đổi cơ bản trong giáo dục trung học thế kỉ 21………............

5

1.1.2. Định hướng đổi mới chương trình giáo dục trung học...............................

5

1.1.3. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT ………………………….

6

1.2. Một số vấn đề về năng lực và phát triển năng lực.........................................

8

1.2.1. Khái niệm năng lực.....................................................................................

8

1.2.2. Cấu trúc của năng lực..................................................................................

9

1.2.3. Những năng lực cần phát triển cho học sinh THPT..........................................

18

1.4. Phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực GQVĐ…..................

19

1.4.1. Khái niệm phương pháp DH theo định hướng phát triển năng lực……….

19

1


1.4.2. Đặc trưng của PP dạy học theo định hướng phát triển năng lực………….

20

1.4.3. Một số phương pháp dạy học phát triển năng lực GQVĐ………………..

21

1.5. Bài tập hóa học……………………………………………………………...

23

1.5.1. Khái niệm về bài tập hóa học......................................................................

23

1.5.2. Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học trong dạy học.................................

THPT……………………………………………………………………………

30

2.1. Phân tích mục tiêu và cấu trúc chương trình phần Hiđrocacbon - Hóa học
11 THPT……………………………………………............................................

30

2.1.1. Mục tiêu phần hiđrocacbon - Hóa học 11 THPT.......................................

30

2.1.2. Cấu trúc nội dung chương trình phần Hiđrocacbon - Hóa học 11 THPT...

32

2.2. Thiết kế kế hoạch bài dạy trong dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn
đề phần Hiđrocacbon – Hóa học 11 THPT……...……………………………....

32

2.2.1. Nguyên tắc thiết kế.....................................................................................

32

2.2.2. Quy trình thiết kế........................................................................................

33



72

3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm.................................................................

72

3.2. Phương pháp, nội dung và đối tượng thực nghiệm sư phạm……….………

72

3.2.1. Phương pháp thực nghiệm……………………………………….……….

72

3.2.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm……………………………………….….

73

3.2.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm………………………………………….

73

3.3. Quy trình thực nghiệm……………………………………………………

74

3.4. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm………………………….

75


98

........................................................................................................

3


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Giáo dục thế kỷ 21 chịu tác động của nhiều yếu tố, ví dụ như: Sự phát triển
nhanh chóng của khoa học, kỹ thuật đặc biệt là công nghệ thông tin, sự tương tác ở mức
độ cao của các hệ thống kinh tế, chính trị, xã hội, nhu cầu tự khẳng định của từng cộng
đồng, vùng, lãnh thổ, quá trình toàn cầu hoá... Các yếu tố trên đã dẫn đến nhiều biến đổi
trong hệ thống giáo dục. Một trong những sự thay đổi đó là sự thay đổi của mục tiêu
giáo dục: Từ chủ yếu trang bị kiến thức và kỹ năng sang hình thành năng lực, phẩm
chất nhân cách của người học. Từ sự thay đổi mục tiêu giáo dục thì phương pháp giáo
dục cũng phải thay đổi theo. Trên thế giới và ở nước ta hiện nay đang có rất nhiều công
trình nghiên cứu, thử nghiệm về đổi mới phương pháp dạy học theo các hướng khác
nhau. Một xu hướng đổi mới cơ bản đó là phát huy tính tích cực , tự lực, chủ động, sáng
tạo của người học . Chuyể n tro ̣ng tâm hoa ̣t đô ̣ng từ giáo viên sang ho ̣c sinh . Chuyể n lố i
học từ thông báo tái hiện sang tìm tòi , khám phá . Tạo điều kiện cho học sinh học tập
tích cực, chủ động, sáng tạo. Định hướng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào
tạo được xác định trong nghị quyết Hội nghị TW 8 khóa XI “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ
phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một
chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học , tạo
cơ sở để người học tự cập nhập và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực;
Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt
động xã hội ngoại khóa, nghiên cứu khoa học; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin

thông qua dạy học Hóa học (Khảo sát ý kiến một số giáo viên các trường THPT thuộc
huyện Quế Võ - Bắc Ninh về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề).
- Nghiên cứu PPDH tích cực để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho HS.

5


- Nghiên cứu chương trình, nội dung kiến thức phần Hiđrocacbon – Hóa học 11
THPT.
- Nghiên cứu sử dụng hệ thống bài tập để phát triển năng lực giải quyết vấn đề
cho học sinh.
- Thiết kế một số bài dạy có sử dụng phương pháp dạy học tích cực để phát triển
năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.
- Tiến hành TNSP đánh giá tính phù hợp và hiệu quả các đề xuất.
5. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
5.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học Hóa học ở trường Trung học phổ thông Việt Nam.
Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua DH môn Hóa học.
5.2. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu một số phương pháp dạy học tích cực và hệ thống bài tập để phát
triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phần Hiđrocacbon – Hóa
học 11 THPT.
6. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu một số phương pháp dạy học tích cực và hệ thống bài tập trong dạy
học phần Hiđrocacbon – Hóa học 11 THPT.
Địa bàn thực nghiệm: Các trường THPT huyện Quế Võ - Bắc Ninh.
Thời gian thực hiện: Từ tháng 12/2014 đến tháng 10/2015.
7. Giả thuyết khoa học
Nếu sử dụng hợp lí một số phương pháp dạy học tích cực và hệ thống bài tập
phù hợp thì sẽ phát triển được năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh, góp phần nâng

Chương 3. Thực nghiệm sƣ phạm

7


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Đổi mới giáo dục ở trƣờng trung học
1.1.1. Một số thay đổi cơ bản trong giáo dục trung học thế kỉ 21 [9]
1. Sự thay đổi của mục tiêu giáo dục: Từ chủ yếu trang bị kiến thức và kỹ năng
sang hình thành năng lực, phẩm chất nhân cách của người học. Mục tiêu giáo dục của
chúng ta hiện nay là tạo ra những con người có năng lực, đầy tự tin, có tính độc lập,
sáng tạo, những người có khả năng tự học, tự đánh giá, có khả năng hoà nhập và thích
nghi với cuộc sống luôn biến đổi.
2. Không gian giáo dục và các loại hình đào tạo được mở rộng. Người học không
nhất thiết phải đến lớp và giảm dần sự tiếp xúc trực diện với giáo viên.
3. Sự giao thoa giữa các môn học và ngành học ngày càng lớn.
4. Xu hướng giáo dục toàn diện được đề cao. Nhiều môn học mới thiết thực với
cuộc sống được đưa vào chương trình đào tạo. Nghệ thuật, thể thao, văn hoá và ngôn
ngữ được coi trọng hơn trước.
5. Internet trở thành một phương tiện giáo dục quan trọng. Nhờ internet quá trình
tìm kiếm, trao đổi thông tin, sự hội nhập giữa các nền văn hoá trở nên vô cùng thuận
lợi. Trong điều kiện đó, tiếng Anh sẽ tiếp tục đóng vai trò là ngôn ngữ giao tiếp chính
trên toàn thế giới.
6. Sự thay đổi các phương tiện và phương pháp dạy học: Máy tính cá nhân ngày
càng trở nên quan trọng với trường lớp. Phương pháp thuyết giảng dần mất đi vai trò là
phương pháp dạy học chủ yếu, mà thay vào đó là hệ thống các PP dạy học linh hoạt và
đa dạng.
7. Xuất khẩu giáo dục là một lợi thế đem lại nguồn thu nhập cao cho các cường
quốc giáo dục; nhiều trường học được công ty và cổ phần hoá. [12.tr.5]


9


hóa học 11 phần hiđrocacbon theo tiếp cận PISA”. Luận văn thạc sĩ Lý luận và phương
pháp dạy học Hóa học K22, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
13. Đỗ Ngọc Đạt (1994), Toán thống kê ứng dụng trong nghiên cứu khoa học giáo dục và xã
hội học. Nxb ĐHSP HN1.
14. Cao Cự Giác (2004), Bài tập lí thuyết và TN hóa học (tập 2 – hoá học hữu cơ),
NXB Giáo dục.
15. Phạm Minh Hạc (1992), Một số vấn đề tâm lí học, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
16. Nguyễn Thị Phƣơng Hoa (2012), Tập bài giảng cao học:Lý luận dạy học hiện đại,
ĐHGD – ĐHQG Hà Nội.
17. Trần Bá Hoành (2007), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa,
Nxb Đại học sư phạm Hà Nội.
18. Nguyễn Thị Mai Hƣơng (2011) “Lựa chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập
hóa học phần phi kim lớp 10 nâng cao nhằm phát triển năng lực phát hiện và giải quyết
vấn đề cho học sinh trường trung học phổ thông”. Luận văn thạc sĩ Lý luận và phương
pháp dạy học Hóa học K21, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
19. Nguyễn Thị Liên (2012), Sử dụng phương pháp dạy học theo góc trong môn Hóa
học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, SKKN, Trường THPT Bắc Sơn.
20. Đặng Thị Oanh, Nguyễn Thị Sửu (2014), Phương pháp dạy học môn Hoá học ở
trường phổ thông, NXB Đại học Sư Phạm.
21. Lê Trọng Tín (2006), Những phương pháp dạy học tích cực trong dạy học hóa
học, Trường Đại học Sư Phạm TP. Hồ CHí Minh.
22. Nguyễn Xuân Trƣờng (Tổng Chủ biên) – Lê Mậu Quyền (Chủ biên) - Phạm Văn
Hoan - Lê Chí Kiên (2007), SGK Hóa học 11, NXB Giáo dục.
23. Lê Xuân Trọng (Chủ biên) - Từ Ngọc Ánh - Phạm Văn Hoan - Cao Thị Thặng,
(2007), Bài tập Hóa học 11, NXB Giáo dục.