ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ NHUNG

XÂY DỰNG TÀI LIỆU VÀ TỔ CHỨC HƢỚNG DẪN TỰ HỌC THEO
MÔĐUN PHẦN “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” THUỘC MÔN
VẬT LÍ ĐẠI CƢƠNG Ở TRƢỜNG SĨ QUAN LỤC QUÂN 1

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÍ
CHUYÊN NGHÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP
DẠY HỌC BỘ MÔN VẬT LÍ
Mã số: 60 14 0111

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS Ngô Diệu Nga

HÀ NỘI – 2015


MỤC LỤC
Lời cảm ơn

………………………………………………………….

i

Danh mục các kí hiệu, các chữ viết tắt………………………………

ii

Mục lục……………………………………………………………….


7

…………………………………………

1.1.3. Các hình thức tự học

………………………………………

9

1.1.4. Năng lực tự học………………………………………………….

11

1.1.5. Chu trình tự học của người học …………………………………

12

1.1.6. Chu trình dạy- tự học …………………………………..………

13

1.2. Tài liệu hướng dẫn tự học theo môđun ............................................

14

1.2.1. Thế nào là tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun ...................

14


………………………………………

28

2.2. Nội dung chương trình Vật lí đại cương ở trường Sĩ quan Lục
quân 1………………………………………………………………..

29

2.3. Nội dung kiến thức phần “Động lực học chất điểm” thuộc chương
trình Vật lí đại cương ở trường Sĩ quan Lục quân 1................................

30

2.4. Biên soạn tài liệu và hướng dẫn sinh viên tự học theo môđun phần
“Động lực học chất điểm” thuộc chương trình Vật lí đại cương ở
trường Sĩ quan Lục quân 1……………………………………………

34

2.4.1. Quy trình thiết kế và biên soạn môđun phần “Động lực học chất
điểm” thuộc chương trình Vật lí đại cương ở trường Sĩ quan Lục quân
1 …………………………………………………………………….

34

2.4.2. Thiết kế một môđun của học phần Vật lí đại cương......................

35

..............................................

80

3.5. Kết quả thực nghiệm và nhận xét.....................................................

82

Kết luận chương 3…………………………………………………….

86

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ …………………………………

87

TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………..

89

PHỤ LỤC…………………………………………………………….

90

ii


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong xã hội hiện đại ngày nay, tri thức nhân loại ngày càng được

thực nghiệm những phương pháp sư phạm tích cực”.
Tổ chức được cho SV trường Sĩ quan lục quân 1 học tập học phần
Vật lí đại cương bằng phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun thì có
khả năng nâng cao chất lượng học tập học phần này và tăng cường khả
năng tự học, tự nghiên cứu của SV.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn và tiến hành
nghiên cứu đề tài Xây dựng tài liệu và tổ chức hướng dẫn tự học theo
môđun phần “Động lực học chất điểm” thuộc môn Vật lí đại cương ở
trường Sĩ quan lục quân 1.
2. Lịch sử nghiên cứu của vấn đề
Trong lĩnh vực nghiên cứu về phương pháp dạy học môn Vật lí tiếp
cận môđun tự học đã có một số công trình nghiên cứu như:
Luận văn Thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Tân: Hướng dẫn học sinh tự
học trong dạy học chương “Động học chất điểm” Vật lí 10 nâng cao, bảo
vệ năm 2011 tại trường ĐHSP Hà Nội 2.
Luận văn Thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Kim Cương: Hướng dẫn học
sinh tự học trong dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lí 12 nâng
cao, bảo vệ năm 2010 tại trường ĐHSP Hà Nội.
Luận văn Thạc sĩ của tác giả Đoàn Thanh Hà: Xây dựng tài liệu và tổ
chức hướng dẫn học sinh tự học theo môđun trong dạy học chương “Hạt
nhân nguyên tử” Vật lí lớp 12, bảo vệ năm 2012 tại trường ĐHGD- ĐHQG
Hà Nội.
Luận án Phó tiến sĩ khoa học sư phạm của tác giả Phạm Văn Lâm (1995),
Nâng cao chất lượng thực tập Vật lí đại cương ở trường Đại học kỹ thuật bằng
phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun.
Ngoài ra còn có nhiều công trình nghiên cứu khác là các luận văn thạc
sĩ, các khóa luận tốt nghiệp trong các môn học Vật lí vận dụng tiếp cận
môđun cho SV các khối trường sư phạm, học sinh các trường phổ thông.
2


3


- Điều kiện về sinh viên.
- Điều kiện về giảng viên.
- Điều kiện về thời gian, tài liệu học tập.
4.4. Thực nghiệm sư phạm
- Tổ chức thực nghiệm sư phạm.
- Xử lý thống kê các số liệu và rút ra kết luận.
5. Khách thể, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
5.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy và học môn VLĐC ở trường SQLQ1.
5.2. Đối tượng nghiên cứu
- Cơ sở lí luận về tự học và hướng dẫn tự học theo môđun
- Nội dung kiến thức phần “Động lực học chất điểm” ở môn VLĐC ở
trường SQLQ1
5.3. Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung kiến thức phần “Động lực học chất điểm” ở môn VLĐC ở
trường SQLQ1
- Xây dựng tài liệu và tổ chức hướng dẫn SV tự học theo môđun
phần “Động lực học chất điểm” thuộc môn VLĐC ở trường SQLQ1
6. Giả thuyết khoa học
Nếu biên soạn được tài liệu hướng dẫn tự học theo môđun nội dung kiến
thức “Động lực học chất điểm” thuộc môn VLĐC ở trường SQLQ1 bám sát
mục tiêu dạy học, đồng thời tổ chức sử dụng hợp lí các hình thức hướng dẫn
SV tự học theo tài liệu đã biên soạn thì có tác dụng giúp SV tự lực chiếm lĩnh
kiến thức và hình thành năng lực tự học cho họ.
7. Các phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu các tài liệu về cơ sở lí luận hướng dẫn tự học.

chức hướng dẫn tự học theo môđun.
Chương 2: Biên soạn tài liệu và tổ chức hướng dẫn tự học theo
môđun phần “Động lực học chất điểm” thuộc môn Vật lí đại cương ở
trường Sĩ quan lục quân 1
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

5


CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC BIÊN
SOẠN TÀI LIỆU VÀ TỔ CHỨC HƢỚNG DẪN TỰ HỌC THEO
MÔĐUN
1.1. Cơ sở lý luận của quá trình tự học
1.1.1. Khái niệm tự học
Có rất nhiều khái niệm khác nhau về tự học
Theo từ điển giáo dục học – NXB Từ điển Bách khoa 2001: Tự học
là quá trình tự mình hoạt động lĩnh hội tri thức khoa học và rèn luyện kĩ
năng thực hành...
Trong tập bài giảng chuyên đề “Dạy tự học cho SV trong các nhà
trường trung học chuyên nghiệp và cao đẳng, đại học”, GS- TSKH Thái
Duy Tuyên viết: Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng,
kĩ xảo, là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan
sát, so sánh, phân tích, tổng hợp,...) cùng các phẩm chất động cơ, tình cảm
để chiểm lĩnh tri thức một lĩnh vực hiểu biết nào đó hay những kinh
nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữu của chính bản
thân người học.[5, tr.1]
Theo Giáo sư Đặng Vũ Hoạt và Phó giáo sư Hà Thị Đức trong cuốn “Lý
luận dạy học đại học” thì “Tự học là một hình thức tổ chức dạy học cơ bản ở đại
học. Đó là một hình thức nhận thức của cá nhân, nhằm nắm vững hệ thống tri thức
và kỹ năng do chính người học tự tiến hành ở trên lớp hoặc ở ngoài lớp, theo hoặc

tắt và làm đề cương, biết cách tra cứu từ điển và sách tham khảo, biết cách làm
việc trong các thư viện, ... Đối với SV, tự học còn được thể hiện bằng cách tự
làm các bài tập chuyên môn, tổ chức các câu lạc bộ, các nhóm thực nghiệm và
các hoạt động ngoại khoá khác. Tự học đòi hỏi phải có tính độc lập, tự chủ, tự
giác và kiên trì cao.
1.1.2. Vai trò của tự học
Trong quá trình dạy học nói chung, dạy học ở đại học nói riêng, GV luôn giữ
một vai trò quan trọng đặc biệt không thể thiếu được đó là sự tổ chức, điều
khiển, hướng dẫn, chỉ đạo hoạt động học tập của SV. Nhưng thực tế cho
thấy rằng, dù GV viên có kiến thức uyên thâm đến đâu, phương pháp giảng
dạy hay đến mấy nhưng SV không chịu đầu tư thời gian, không có sự lao
động của cá nhân, không có niềm khao khát với tri thức, không có sự say
7


mê học tập, không có kế hoạch và phương pháp học tập hợp lý, không tự
giác tích cực trong học tập,... thì việc học tập không đạt kết quả cao được.
[6, tr.15]
Vì vậy, có thể khẳng định vai trò của hoạt động tự học luôn giữ một vị trí
rất quan trọng trong quá trình học tập của người học. Tự học là yếu tố quyết
định chất lượng và hiệu quả của hoạt động học tập.
Khi bàn về vai trò của tự học nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười đã phát biểu:
“Tự học, tự đào tạo là con đường phát triển suốt cuộc đời của mỗi người, trong
điều kiện kinh tế – xã hội nước ta hiện nay và cả mai sau đó cũng là truyền
thống quý báu của người Việt Nam và dân tộc Việt Nam. Chất lượng và hiệu
quả giáo dục được nâng cao khi tạo ra được năng lực sáng tạo của người học,
khi biến được quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục. Qui mô của giáo
dục được mở rộng khi có phong trào toàn dân tự học” (Trích thư gửi Hội thảo
khoa học nghiên cứu phát triển tự học, tự đào tạo ngày 6/1/1998).
Học ở đại học, đòi hỏi SV phải tiếp thu một lượng kiến thức lớn và khó,

modul.Luận án Phó tiến sĩ khoa học sư phạm - Tâm lí, Hà Nội.
7. PGS. TS. Lê Đức Ngọc (2008), Bài giảng đo lường và đánh giá thành quả
học tập trong giáo dục.
8. Nguyễn Cảnh Toàn (1997), Quá trình dạy tự học, NXB Giáo dục, Hà Nội.
9. Vụ công tác lập pháp (2005), Những nội dung mới của Luật giáo dục năm
2005, NXB Tư pháp, Hà Nội.
10. Trƣờng Sĩ quan lục quân 1 -Giáo trình Vật lí đại cương (2008)
11. hình thức tự học
12. niệm môđun dạy học
13. pháp tự học có hướng
dẫn theo môđun

9