ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HOÀNG VĂN VÂN

TỘI HỦY HOẠI RỪNG
TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
(Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HOÀNG VĂN VÂN

TỘI HỦY HOẠI RỪNG
TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
(Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)
Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS. TS TRẦN VĂN LUYỆN

HÀ NỘI - 2015


1.1.1. Khái niệm tội phạm hủy hoại rừng................................................................6
1.1.2. Ý nghĩa của việc quy định tội hủy hoại rừng trong luật hình sựError! Bookmark not d
1.2.
Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của quy phạm pháp
luật về quản lý và bảo vệ rừng ................. Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Giai đoạn sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành
BLHS năm 1985 .......................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Giai đoạn từ khi ban hành BLHS năm 1985 đến trước khi ban hành
BLHS năm 1999 .......................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Giai đoạn từ khi ban hành BLHS năm 1999 đến nayError! Bookmark not defined.
1.3.
Phân biệt tội hủy hoại rừng với một số tội phạm khácError! Bookmark not define
1.3.1. Phân biệt tội hủy hoại rừng với tội vi phạm các quy định về khai
thác và bảo vệ rừng theo quy định tại Điều 175 BLHSError! Bookmark not defined.
1.3.2. Phân biệt tội hủy hoại rừng với tội vi phạm các quy định về quản lý
rừng theo quy định tại Điều 176 BLHS ...... Error! Bookmark not defined.
1.4.
Nghiên cứu so sánh pháp luật hình sự Việt Nam với pháp luật
một số nước quy định về tội hủy hoại rừngError! Bookmark not defined.
1.4.1. Nghiên cứu so sánh pháp luật hình sự Việt Nam với pháp luật hình
sự Liên Bang Nga ........................................ Error! Bookmark not defined.
1.4.2. Nghiên cứu so sánh pháp luật hình sự Việt Nam với pháp luật hình
sự nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa ...... Error! Bookmark not defined.
Kết luận Chương 1 .................................................. Error! Bookmark not defined.
Chương 2: TỘI HỦY HOẠI RỪNG TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM
1999 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG ........... Error! Bookmark not defined.


Các dấu hiệu pháp lý đặc trưng và đường lối xử lý hình sự đối với tội
hủy hoại rừng theo Điều 189 Bộ luật hình sự năm 1999Error! Bookmark not defined.

điều của Bộ luật hình sự về các tội phạm trong lĩnh vực quản lý
rừng, bảo về rừng và quản lý lâm sản ......... Error! Bookmark not defined.
3.3.
Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định về tội hủy
hoại rừng .................................................... Error! Bookmark not defined.
Kết luận Chương 3 .................................................. Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .............................................................. Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................11
PHỤ LỤC ................................................................. Error! Bookmark not defined.


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
BLHS:

Bộ luật hình sự

TTLT:

Thông tư liên tịch


DANH MỤC BẢNG THỐNG KÊ, BIỂU ĐỒ

Số hiệu
bảng, biểu
đồ

Tên bảng, biểu đồ

Bảng 2.1. Thống kê diện tích rừng của tỉnh Đắk Lắk bị phá giai

defined.



MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trải qua gần 30 năm thực hiện đường lối đổi mới, đất nước ta đã đạt nhiều
thành tựu to lớn, quan trọng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, cùng với
thành tựu chung đó là hệ thống pháp luật hình sự nước ta ngày càng tiến bộ, đáp
ứng được yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm. Các quy định cũng từng bước
hoàn thiện và phát triển, trong đó có các quy định tội phạm về môi trường nói chung
và tội hủy hoại rừng nói riêng. Từ xưa đến nay, rừng được xem là lá phổi của thế
giới, có vai trò vô cùng quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, giữ cân bằng sinh
thái, môi trường, ổn định khí hậu toàn cầu, góp phần ngăn chặn, hạn chế hậu quả
khốc liệt do thiên tai gây ra. Mặc dù rừng có vị trí vai trò quan trọng như vậy nhưng
hiện nay tình trạng chặt, đốt phá, hủy hoại rừng đã, đang và diễn biến ngày càng
phức tạp, gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng, tiềm ẩn những nguy cơ làm suy
vong hệ sinh thái trong hiện tại cũng như trong tương lai, làm mất cân bằng sinh
thái, đa dạng sinh học, ảnh hưởng đến môi trường sống của con người, vấn đề phát
triển kinh tế, xã hội trên toàn thế giới, từng khu vực nói chung và từng quốc gia
trong đó có Việt Nam.
Ở Việt Nam, nếu như trước đây với 3/4 diện tích là rừng thì hiện nay đã suy
giảm nhiều, riêng địa bàn tỉnh Đắk Lắk là tỉnh có diện tích rừng lớn nhất cả nước,
nhưng hiện nay tình trạng chặt phá, đốt rừng, hủy hoại rừng vẫn diễn biến phức tạp,
trong giai đoạn 2009 - 2014 trên địa bản tỉnh đã phát hiện 173 vụ vi phạm luật bảo
vệ và phát triển rừng [37] trong đó số vụ án đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự, khởi
tố, điều tra, truy tố, xét xử theo thống kê của Văn phòng - Tòa án nhân dân tỉnh Đắk
Lắk là 49 vụ, diện tích rừng bị lấn chiếm trái phép theo thống kê của Cục kiểm lâm
tỉnh khoảng 12.000 ha [37]. Trên thực tế, những hành vi hủy hoại rừng vẫn diễn ra
và ngày càng gia tăng, với những hậu quả ngày càng nghiêm trọng, tình hình hủy

Ở nước ta đã có một số công trình nghiên cứu về tội hủy hoại rừng trong luật
hình sự Việt Nam ở cấp độ luận văn và bài viết như: Luận văn Thạc sĩ luật học
“Hoạt động phòng ngừa tội phạm hủy hoại rừng của lực lượng cảnh sát nhân dân
trên địa bàn tỉnh Đắk Nông” của tác giả Nguyễn Mạnh Long, thành phố Hồ Chí
Minh, năm 2013;

2


Luận văn Thạc sĩ luật học “Tội hủy hoại rừng” trong luật hình sự Việt Nam
của tác giả Lê Thị Phương Minh, Hà Nội, năm 2013 v.v.
Các công trình đã nghiên cứu, khái quát một số vấn đề lý luận và thực tiễn
trong việc áp dụng pháp luật về tội hủy hoại rừng, nhưng nghiên cứu ở góc độ
phòng ngừa tội phạm hoặc tội phạm học, không nghiên cứu áp dụng ở địa bàn tỉnh
Đắk Lắk. Cho đến nay, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk chưa có công trình nghiên cứu về
đề tài tội hủy hoại rừng. Do vậy, đòi hỏi phải có sự nghiên cứu cụ thể, đầy đủ, rõ
ràng, để có luận cứ khoa học cho việc đưa ra những kiến nghị, các giải pháp nhằm
hoàn thiện quy định pháp luật và giải pháp góp phần đấu tranh, phòng chống, ngăn
ngừa, xử lý có hiệu quả tội phạm hủy hoại rừng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Vì vậy,
tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu về tội hủy hoại rừng trong luật hình sự Việt Nam
trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu:Những vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn về tội
hủy hoại rừng trong luật hình sự Việt Nam, trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh
Đắk Lắk.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Các quy định của BLHS năm 1999 và thực tiễn áp dụng pháp luật về tội hủy
hoại rừng, trên cơ sở số liệu thực tiễn về tội hủy hoại rừng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
trong giai đoạn 2009 - 2014.
4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

tội phạm này trong cả nước nói chung và trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk nói riêng.
6. Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu
Phương pháp luận: Trên cơ sở nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa
Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những đường lối, chủ trương, chính sách của
Đảng và Nhà nước trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm về môi trường
nói chung và tội hủy hoại rừng nói riêng. Các văn bản liên quan trong công tác chỉ
đạo, phối hợp, đấu tranh phòng, chống các hành vi phạm tội hủy hoại rừng.
Các phương pháp nghiên cứu cụ thể: Trong đề tài đã sử dụng các phương
pháp nghiên cứu khoa học luật hình sự và tội phạm học như: Phương pháp thống kê
hình sự, phương pháp phân tích và so sánh, phương pháp liệt kê, phương pháp
chuyên gia, phương pháp phân tích hệ thống, phương pháp đối chiếu, phương pháp

4


chứng minh v.v. Các phương pháp nghiên cứu nêu trên được sử dụng một cách đan
xen, linh hoạt để tạo ra kết quả nghiên cứu của đề tài.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục luận
văn gồm 3 chương như sau:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về tội hủy hoại rừng trong luật hình sự
Việt Nam.
Chương 2: Tội hủy hoại rừng trong Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 và
thực tiễn áp dụng.
Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả áp
dụng các quy định của luật hình sự Việt Nam về tội hủy hoại rừng.

5





trật tự quản lý hành chính (mục C của Chương VIII). Cả BLHS 1985 chỉ có một
điều duy nhất trực tiếp quy định trách nhiệm hình sự cho những hành vi xâm hại
đến môi trường đó là tội vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường gây hậu quả
nghiêm trọng (Điều 195) [12].
Nền tảng của chính sách hình sự về bảo vệ môi trường trong đó có tài
nguyên rừng của Việt Nam đã được ghi nhận cụ thể trong Hiến pháp năm 1992,
Hiến pháp đã khẳng định việc bảo vệ môi trường là nhiệm vụ quan trọng của mọi
người và toàn xã hội: Cơ quan Nhà nước, đơn vị vũ trang, tổ chức kinh tế, tổ chức
xã hội, mọi cá nhân phải thực hiện các quy định của Nhà nước về sử dụng hợp lý
tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường, nghiêm cấm mọi hành động làm suy
kiệt tài nguyên và huỷ hoại môi trường (Điều 29). Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam sửa đổi năm 2013 xác định: Mọi người có quyền được sống
trong môi trường trong lành và có nghĩa vụ bảo vệ môi trường (Điều 43); Nhà nước
có chính sách bảo vệ môi trường; quản lý, sử dụng hiệu quả, bền vững các nguồn tài
nguyên thiên nhiên; bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học; chủ động phòng, chống
thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu. Nhà nước khuyến khích mọi hoạt động bảo
vệ môi trường và rừng, phát triển, sử dụng năng lượng mới, năng lượng tái tạo; tổ
chức, các nhân gây ô nhiễm môi trường, làm suy kiệt tài nguyên thiên nhiên và làm
suy giảm đa dạng sinh học phải bị xử lý nghiêm và có trách nhiệm khắc phục, bồi
thường thiệt hại(Điều 63) [22], từ những quy định nêu trên có thể thấy, Nhà nước ta
đã nhận thức một cách sâu sắc về tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng.
Chính sách hình sự của Việt Nam hiện hành quy định tội hủy hoại rừng tại
Điều 189 của Chương XVII, của chương các tội phạm về môi trường, đây là một
bước đột phá quan trọng khi xây dựng một chương riêng trong BLHS năm 1999 cho
các tội phạm về môi trường,thể hiện quyết tâm đấu tranh với loại tội phạm này
thông qua việc quy định hình phạt hết sức nghiêm khắc với mức hình phạt cao nhất
lên đến 15 năm tù.
Hành vi cấu thành tội phạm quy định tại Điều 189 của Chương XVII của

có thể thỏa mãn các yếu tố cấu thành tội phạm này. Trong khoản này bao hàm các
nội dung như chủ thể thực hiện tội phạm là “người nào”, ở đây xác định bất kỳ
người nào có đủ năng lực trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự

8


theo quy định của BLHS khi vi phạm một trong các tội phạm được quy định trong
BLHS, cụ thể ở đây là tội hủy hoại rừng.
Trách nhiệm hình sự, là một dạng của trách nhiệm pháp lý, là hậu quả pháp
lý bất lợi của việc thực hiện tội phạm và được thể hiện bằng việc áp dụng một hoặc
nhiều biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do BLHS quy định đối với người phạm
tội. Việc áp dụng trách nhiệm hình sự chính xác đối với người phạm tội có mục
đích rất quan trọng, mang tính chất nhằm từng bước hạn chế, đẩy lùi và tiến tới thủ
tiêu tình trạng phạm tội và những nguyên nhân làm phát sinh tội phạm. Trách nhiệm
hình sự là dạng trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc nhất so với bất kỳ dạng trách
nhiệm pháp lý nào khác, phản ánh thái độ của Nhà nước đối với người thực hiện tội
phạm bằng việc quy định các biện pháp cưỡng chế về hình sự để áp dụng đối với
người thực hiện tội phạm, là hậu quả pháp lý của việc thực hiện tội phạm, trách
nhiệm hình sự chỉ phát sinh (xuất hiện) khi có sự việc phạm tội, không có việc thực
hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị BLHS quy định là tội phạm thì không thể có
trách nhiệm hình sự. Trách nhiệm hình sự chỉ được thực hiện trong phạm vi của
quan hệ pháp luật hình sự giữa hai bên với tính chất là hai chủ thể có các quyền và
nghĩa vụ nhất định, một bên là Nhà nước, còn bên kia là người phạm tội [34], người
thực hiện tội phạm hủy hoại rừng chính là người thực hiện những hành vi hủy hoại
rừng, xâm phạm tài nguyên rừng làm mất hoàn toàn hoặc làm giảm đáng kể giá trị
rừng sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự. Một khi đặt ra vấn đề trách nhiệm hình sự
cũng cần cân nhắc và đảm bảo hai khía cạnh là điều kiện cần và đủ để buộc một
người thực hiện tội phạm phải chịu trách nhiệm hình sự khi người đó phạm vào một
tội được quy định trong luật hình sự, đó là về năng lực trách nhiệm hình sự của chủ

hình sự lại mang tính đơn lẻ và không phổ biến, dưới góc độ được thừa nhận chung
thì tình trạng có năng lực chịu trách nhiệm hình sự được hiểu là khả năng của một
người tại thời điểm thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội hoàn toàn nhận thức
được tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi và điều khiển được hành vi do mình
thực hiện [34]. Xuất phát từ nhận thức này thì người thực hiện hành vi hủy hoại
rừng, được xác định là phạm tội với lỗi cố ý, hoàn toàn ý thức được hành vi đốt, phá
rừng trái phép hoặc có các hành vi khác hủy hoại rừng sẽ xâm phạm đến tài nguyên
rừng, làm mất đi hoặc giảm đáng kể giá trị rừng và hoàn toàn có thể ý thức mức độ

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Bộ Nông nghiệp & phát triển nông thôn, Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Viện kiểm
sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao (2007), Thông tư liên tịch số
19/2007/TTLT-BNN-BTP-BCA-VKSNDTC-TANDTC ngày 08 tháng 3 năm
2007, hướng dẫn áp dụng một số điều của Bộ luật hình sự về các tội phạm
trong lĩnh vực quản lý rừng, bảo về rừng và quản lý lâm sản, Hà Nội.

2.

Bộ Tư pháp (2003), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự Việt Nam, Nxb chính
trị Quốc gia Hà Nội.

3.

Lê Cảm (2001), “Vấn đề tội phạm hóa một số hành vi xâm hại môi trường
trong pháp luật Hình sự Việt Nam hiện đại”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật,

157/2013/NĐ-CP ngày 11 tháng 11 năm 2013 quy định xử phạt vi phạm hành
chính về quản lý rừng, phát triển rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản, Hà Nội.

11


9.

Công hòa nhân dân Trung Hoa (1979), Bộ luật hình sự năm 1979, sửa đổi năm 1997.

10. Nguyễn Văn Dũng (2013), Bàn về Điều 189 Bộ luật hình sự, trao đổi nghiệp
vụ, Tòa án nhân dân tối cao.
11. Bạch Xuân Hòa (2013), Lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật hình sự
Việt Nam về bảo vệ tài nguyên rừng từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến
nay, Viện kiểm sát nhân dân huyện An Nhơn, Bình Định.
12. Trần Lê Hồng (2001),“Nhận thức chung đối với tội phạm môi trường và một
số vấn đề liên quan”, Tạp chí khoa học pháp lý, (04).
13. Nguyễn Văn Hương (2003), “Vấn đề tình tiết hình sự trong Bộ luật hình
sự”,Tạp chí luật học, (tháng 02).
14. Đinh Văn Quế (1999), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự, phần thứ hai, các
tội phạm về môi trường. Nxb thành phố Hồ Chí Minh.
15. Đinh Văn Quế (2001), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 1999, Nxb
Công an nhân dân, Hà Nội.
16. Quốc hội (1959), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb
Chính trị quốc gia Hà Nội.
17. Quốc hội (1985), Bộ luật hình sự Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,
Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội.
18. Quốc hội (1992), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb
Chính trị quốc gia Hà Nội.
19. Quốc hội (1999), Bộ luật hình sự Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,

năm 2000 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp
dụng một số quy định trong phần chung của Bộ luật hình sự năm 1999, Hà Nội.
30. Tòa án nhân dân tối cao (2006), Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTPngày 12
tháng 5 năm 2006 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng
dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật hình sự, Hà Nội.
31. Tòa án nhân dân tối cao (2007), Nghị quyết số 01/2007/NQ-HĐTPngày 02
tháng 10 năm 2007 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng
dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật hình sự về thời hiệu thi hành bản án,
miễn chấp hành hình phạt, giảm thời hạn chấp hành hình phạt, Hà Nội.
32. Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội (dịch) (1996), Bộ luật hình sự Liên Bang Nga, Hà Nội.

13


33. Trường Đại học Luật Hà Nội (2000), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, Nxb
Công an nhân dân, Hà Nội.
34. Trịnh Tiến Việt (2013), Tội phạm và trách nhiệm hình sự, NXb Chính trị quốc gia.
35. Trang Web của Cục kiểm lâm Việt Nam: WWW.Kiemlam.org.vn.
36. Trang Web: WWW.đaklak oline.
37. Trang Web: ĐakLak 24h.

14