Luận văn tốt nghiệp đại học
GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu
TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
Khoa Luật



LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT

ĐỀ TÀI:
KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO YÊU CẦU
CỦA BỊ HẠI
TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

SVTH: Thái Hoàng Dủng

Bộ môn: Luật Tư Pháp

MSSV: 5095315
Lớp: Luật Hành Chính – K35

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 1


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

1.2.1.2. Đặc điểm của khởi tố vụ án theo yêu cầu bị hại ........................................... 15
1.2.2.

Cơ sở lý luận của việc Khởi tố vụ án theo yêu cầu ngƣời bị hại ............. 18

1.2.2.1. Tầm quan trọng và ý nghĩa của quy định về khởi tố theo yêu cầu bị hại ..... 18
1.2.2.2. Các nguyên tắc đặc thù của chế định Khởi tố theo yêu cầu của người bị
hại………….. .................................................................................................................... 21
Chƣơng 2: NỘI DUNG CHẾ ĐỊNH KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO YÊU
CẦU CỦA NGƢỜI BỊ HẠI TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ ........................... 26
2.1.

YÊU CẦU CỦA VIỆC KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO YÊU CẦU

CỦA NGƢỜI BỊ HẠI ...................................................................................................... 26
2.1.1.

Những trƣờng hợp chỉ đƣợc khởi tố theo yêu cầu của ngƣời bị hại ...... 26

2.1.2.

Chủ thể có quyền yêu cầu khởi tố .............................................................. 28

2.1.3.

Hình thức, thời điểm yêu cầu khởi tố vụ án hình sự ................................ 32

2.1.4.

Hậu quả của việc yêu cầu khởi tố .............................................................. 33

MỘT SỐ TỒN TẠI TRONG QUY ĐỊNH CỦA LUẬT VÀ NHỮNG

KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH KHỞI TỐ VỊ ÁN HÌNH SỰ THEO
YÊU CẦU CỦA NGƢỜI BỊ HẠI ................................................................................... 42
3.1.1.
Trong quy định của luật tại Điều 104 và Điều 105 Bộ luật Tố tụng
hình sự năm 2003 ............................................................................................................. 42
3.1.1.1. Những bất cập trong quy định của luật ........................................................ 42
3.1.1.2. Kiến nghị hoàn thiện ..................................................................................... 43
3.1.2.
Chủ thể có quyền yêu cầu Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của
ngƣời bị hại....................................................................................................................... 44
3.1.2.1. Một số tồn tại của vấn đề .............................................................................. 44
3.1.2.2. Kiến nghị hoàn thiện ..................................................................................... 45
3.1.3.
Quyền của ngƣời bị tình nghi khi ngƣời bị hại rút yêu cầu khởi tố
vụ án…………… .............................................................................................................. 46
3.1.3.1. Một số bất cập trong quy định của luật ........................................................ 46
3.1.3.2. Kiến nghị hoàn thiện. .................................................................................... 47
3.2.

MỘT SỐ BẤT CẬP TRÊN THỰC TẾ ÁP DỤNG VÀ NHỮNG KIẾN

NGHỊ HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO YÊU
CẦU CỦA NGƢỜI BỊ HẠI ............................................................................................ 47
3.2.1.
Rút yêu cầu khởi tố trong trƣờng hợp vụ án có nhiều bị can, nhiều
bị hại…………….............................................................................................................. 47
3.2.1.1. Vướng mắc trên thực tế áp dụng ................................................................... 47
3.2.1.2. Kiến nghị hoàn thiện ..................................................................................... 48


GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu
LỜI NÓI ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Nhắc đến luật Hình Sự, luật Tố tụng hình sự trong hệ thống pháp luật nƣớc ta,
chúng ta thƣờng liên tƣởng đến sự trừng phạt của Nhà nƣớc, chủ thể sẽ mặc nhiên
đứng ra duy truỳ trật tự xã hội bằng sức mạnh cƣỡng chế của mình khi có tội phạm
xảy ra và dƣờng nhƣ sự thỏa thuận là khó đƣợc chấp nhận, khi mà mối quan hệ
trong pháp luật hình sự là mối quan hệ giữa cá nhân với Nhà nƣớc. Nhƣng từ khi Bộ
luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 1988 đƣợc ban hành và thông qua đã chính
thức ghi nhận tại Điều 88 Bộ luật Tố tụng hình sự 1988 quy định những trƣờng hợp
cơ quan có thẩm quyền chỉ đƣợc Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của ngƣời bị
hại và quy định này vẫn tồn tại và đƣợc kế thừa cho đến bây giờ.
Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 tiếp tục ghi nhận chế định Khởi tố vụ án hình sự
theo yêu cầu của ngƣời bị hại tại Điều 105. Khi nhận đƣợc sự giáo dục về pháp luật
tố tụng hình sự trên giảng đƣờng Đại học trong chƣơng trình đào tạo cử nhân luật
tại Khoa Luật – Đại học Cần Thơ và trong suốt quá trình tìm hiểu môn học, đặc biệt
là chế định khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của ngƣời bị hại, nhận thấy đƣợc tác
dụng to lớn của quy định này tạo đƣợc sự hài hoà của lợi ích công và tƣ bởi ngƣời
bị hại đƣợc phép quyết định lựa chọn cách giải quyết khác cho mình mà họ nghĩ
rằng nó là cách giải quyết phù hợp là tự giải quyết hay yêu cầu cơ quan có thẩm
quyền giải quyết, rất nhiều những trƣờng hợp ở thực tế đƣợc chính ngƣời bị hại đã
lựa chọn cách giải quyết cho mình và tự dàn xếp mọi việc, điều đó có tác dụng rất
lớn cho các cơ quan tố tụng có thẩm quyền giải quyết vụ án hình sự giảm tải số
lƣợng án, góp phần trong công cuộc cải cách tƣ pháp nƣớc ta…Nhƣng song đó, vẫn
không ít những bất cập còn tồn tại xung quanh chế định này giữa việc quy định của
luật và thực tế áp dụng, gây khó khăn trong quá trình thực thi quy định không thống
nhất ở các cơ quan áp dụng. Vì những lý do trên, ngƣời viết muốn hoàn thành luận
văn tốt nghiệp cử nhân luật của mình với đề tài này trƣớc tiên là với mục đích chính

Để hoàn thành luận văn này ngƣời viết đã sử dụng nhiều phƣơng pháp nghiên cứu
khác nhau bao gồm: phƣơng pháp nghiên cứu luật viết, liệt kê, thu thập tài liệu và
phƣơng pháp xử lý tài liệu
5. Kết cấu của luận văn
Kết cấu luận văn ngoài lời mục lục, lời nói đầu, danh mục tài liệu tham khảo nội
dung chính của luận văn gồm có ba chƣơng:
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CHẾ ĐỊNH KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ
THEO YÊU CẦU CỦA NGƢỜI BỊ HẠI
Chƣơng 2: NỘI DUNG CHẾ ĐỊNH KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO YÊU
CẦU CỦA NGƢỜI BỊ HẠI TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA CHẾ ĐỊNH KHỞI
TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO YÊU CẦU CỦA NGƢỜI BỊ HẠI VÀ MỘT SỐ
GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
Sự hiểu biết của con ngƣời luôn luôn hạn hẹp so với cuộc sống. Ngƣời viết hoàn
thành luận văn tốt nghiệp này bằng sự cố gắn, nổ lực, kiến thức bản thân có đƣợc và
Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 6


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

tìm hiểu trên cơ sở hƣớng dẫn của Giáo viên hƣớng dẫn luận văn. Nhƣng trong quá
trình hoàn thành luận văn này không thể tránh khỏi sự hạn chế trong quá trình
nghiên cứu vì kiến thức bản thân còn hạn hẹp, chƣa có kinh nghiệm nghiên cứu
nhiều. Những ý kiến đóng góp cho sự hoàn thiện luận văn và kiến thức của ngƣời
viết luôn luôn là những điều rất quý báu.


kiện chung(1) theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003 thì vụ
việc mới đƣợc khởi tố theo quy định Điều 100 Bộ luật Tố tụng hình sự 2003 và đây
cũng là cơ sở pháp lý chính thức đƣa vụ án hình sự vào giai đoạn điều tra làm rõ.
Cần phải phân biệt đƣợc hoạt động xác minh ban đầu và giai đoạn điều tra làm rõ
vấn đề. Những hoạt động xác minh ban đầu nhằm mục đích xác định có dấu hiệu tội
phạm xảy ra hay không chứ không nhằm mục đích là xác định tội phạm. Một cách
khái quát nhất đây là những “thao tác” ban đầu để xác minh và đi đến quyết định
khởi tố hay không khởi tố mà thôi. Nếu quyết định khởi tố đƣợc các chủ thể có
(1)

Những điều liện chung khi muốn khởi tố vụ án: Có dấu hiệu tội phạm, không thuộc trƣờng hợp không

đƣợc khởi tố và nếu là những trƣờng hợp chỉ khởi tố theo yêu cầu của ngƣời bị hại thì phải có thêm yêu cầu
khởi tố.

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 8


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

quyền đƣa ra thì những bƣớc tiếp theo trong quá trình tố tụng kế tiếp sẽ bắt đầu khi
có quyết định khởi tố.
Từ những phân tích trên có thể hiểu: Khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn đầu tiên
trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, trong giai đoạn này các cơ quan tiến hành
tố tụng xác định có dấu hiệu tội phạm xảy ra hay không và ra quyết định khởi tố vụ
án hình sự hay không khởi tố vụ án hình sự. Giai đoạn khởi tố vụ án hình sự bắt đầu

Ths. Mạc Giáng Châu, Nguyễn Chí Hiếu “Giáo trình luật tố tụng hình sự Việt Nam”, Phần 2, Khoa luật -

Đại học Cần Thơ, năm 2010, tr.10.

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 9


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

những chủ thể có quyền chỉ xác định các thông tin ban đầu về sự việc xảy ra và xác
định có hay không có dấu hiệu tội phạm để đi đến quyết định là có khởi tố vụ án hình
sự hay không.
Đôi khi trong quá trình giải quyết vụ án rất dễ có xảy ra sự nhầm lẫn những hành vi
trong giai đoạn khởi tố này với những hoạt động đƣợc thực hiện trong giai đoạn
điều tra, những hoạt động đã diễn ra ở giai đoạn khởi tố hoàn toàn có thể đƣợc lập
lại ở giai đoạn điều tra nhƣ: lấy lời khai của ngƣời bị tạm giữ, xem xét dấu vết trên
thân thể của ngƣời bị tạm giữ theo quy định của pháp luật, khám nghiệm hiện
trƣờng, mổ tử thi... Nhƣng điểm khác biệt để phân định chính là ở giai đoạn điều tra
các chủ thể tiến hành điều tra phải xác định đƣợc tội phạm và ngƣời thực hiện hành
vi phạm tội hay nói một cách cụ thể là chứng minh đƣợc tội phạm và ngƣời phạm
tội, còn ở giai đoạn khởi tố hoạt động sẽ dừng lại khi đạt đƣợc kết quả là cơ quan có
thẩm quyền sẽ ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hay là quyết định không khởi tố
vụ án hình sự.
1.1.2.3.

Văn bản tố tụng đặc trưng trong giai đoạn khởi tố

quyền khởi tố vụ án hình sự biểu hiện bằng một văn bản cụ thể là quyết định không
tiến hành khởi tố hoặc chấm dứt mọi hoạt động tố tụng hình sự đã hoặc đang tiến
hành đối với hành vi ban đầu bị tình nghi là tội phạm khi có những căn cứ nhất định
làm nền tảng cho quyết định này.
Cần phân định rõ một số vấn đề giữa quyết định khởi tố và không khởi tố vụ án
hình sự để hiểu rõ vấn đề nhƣ sau:
Một là, quyết định khởi tố và không khởi tố vụ án hình sự đây là hai văn bản mà nội
dung của chúng hoàn toàn khác nhau. Nếu là quyết định khởi tố đƣợc đƣa ra sau
quá trình tiếp cận sơ bộ thì sẽ mở ra các hoạt động tố tụng khác nhau tiếp theo nhƣ:
Điều tra, truy tố, xét xử…và quyết định này đƣợc đƣa ra ở giai đoạn phát hiện dấu
hiệu tội phạm và không thuộc những trƣờng hợp không đƣợc khởi tố (quy định tại
Điều 107, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003) và nếu là những trƣờng hợp thuộc
khởi tố theo yêu cầu của ngƣời bị hại thì cũng phải đáp ứng thêm điều kiện là có
yêu cầu khởi tố của ngƣời bị hại.
Còn quyết định không khởi tố xem nhƣ sự đánh dấu mốc thời gian không tiến hành
hoạt động tiếp theo nữa của quá trình tố tụng hình sự, chấm dứt mọi hoạt động tố
tụng hình sự đã hoặc đang đƣợc tiến hành.
Hai là, việc ra quyết định khởi tố là một hành vi tố tụng trong quá trình tố tụng giải
quyết vụ án hình sự, còn việc ra quyết định không khởi tố chỉ là hành vi pháp lý
chấm dứt các hoạt động tố tụng đã hoặc đang diễn ra.
1.1.3. Nhiệm vụ và ý nghĩa của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
Quá trình tố tụng hình sự bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau. Tuy khác nhau nhƣng
tất cả các giai đoạn này có mối liên hệ mật thiết với nhau và mang nhiều nét đặc
thù. Khi tiếp nhận các thông tin cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự xác
định có dấu hiệu tội phạm hay không ( Điều100, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003)
và có hay không căn cứ không khởi tố vụ án hình sự ( Điều107, Bộ luật Tố tụng

(3)

Ngoại lệ: trong một số trƣờng hợp cần thiết phải làm sáng tỏ tƣ liệu đầu tiên, xác định hoàn cảnh, địa điểm

tụng hình sự năm 2003). Toàn bộ quá trình tố tụng giải quyết vụ án hình sự đòi hỏi
tất cả các giai đoạn phải đƣợc tổ chức tốt và đặc biệt là ở giai đoạn khởi tố, nếu
không tổ chức tốt trong giai đoạn này thì có thể không thể phát hiện dấu hiệu tội
phạm hoặc chậm trễ phát hiện,…những điều này rất có thể gây khó khăn cho quá
trình giải quyết vụ án hình sự, quá trình tố tụng có thể không diễn ra đúng mục đích,
mục tiêu. Nếu quá trình khởi tố không đƣợc thực hiện nghiêm túc gây ra nhiều hậu
quả: không xác định đƣợc dấu hiệu tội phạm chính xác thì việc định hƣớng cho quá
trình điều tra có thể bị lệch hƣớng trong quá trình chứng minh tội phạm gây rất
nhiều khó khăn cho các cơ quan tiến có thẩm quyền khi tiến hành giải quyết vụ án.
Ví dụ: Vào khoảng 7 giờ sáng ngày 4.11, người dân xóm 8 xã Hậu Thành, huyện
Yên Thành (Nghệ An) bàn hoàng khi phát hiện xác một người đàn ông bị chém
nhiều nhát bên ruộng lúa Nhận được tin báo, cơ quan công an xã Hậu Thành và
(4)

Thiên Phƣớc: Tặng quan tài cho cảnh sát để đánh động dư luận, Báo điện tử VNEXPRESS, 2012,
[ngày truy cập:
10-10-2012].

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 12


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

huyện Yên Thành đã nhanh chóng có mặt tại hiện trường. Tại hiện trường cho thấy,
xác nạn trong tư thế nằm ngửa, trên mặt có nhiều vết chém, bên cạnh còn có một
kích điện bắt cá. Danh tính nạn nhân được xác định là ông Nguyễn Văn Hùng (49

/>[ngày truy cập: 5-11-2012].

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 13


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

các giai đoạn tiếp theo trong quá trình giải quyết vụ án và là quá trình có vị trí quan
trọng nhất định.
Giai đoạn khởi tố đóng một ý nghĩa quan trọng trong xuyên suốt quá trình tố tụng.
Khách thể của luật hình sự khi bị xâm phạm có đƣợc bảo vệ đúng quy định của
pháp luật hay không phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn này, bởi lẽ mọi sự thành công
luôn cần có một khởi đầu và hoa tiêu tốt.
1.2.

KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO YÊU CẦU CỦA NGƢỜI BỊ HẠI

1.2.1. Khái niệm và đặc điểm của chế định Khởi tố vụ án hình sự theo yêu
cầu của ngƣời bị hại.
1.2.1.1. Khái niệm Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại
Quyền công tố của Nhà nƣớc là một trong những “công cụ” đắc lực để Nhà nƣớc
thực hiện vai trò của mình đối với xã hội, và trách nhiệm đó đƣợc bảo vệ bằng sức
mạnh cƣỡng chế Nhà nƣớc nhằm mục đích duy trì trật tự của xã hội, điều chỉnh
những hành vi sai lệch có thể làm ảnh hƣởng đến sự tồn tại của Nhà nƣớc, thậm chí
loại vĩnh viễn cá nhân đó ra khỏi đời sống xã hội để duy trì trật tự chung. Các hành
vi xâm hại xâm phạm đến khách thể của luật Hình sự đƣợc quy định trong Bộ luật

BLTTHS năm 2003 quy định những trƣờng hợp chỉ khởi tố vụ án theo yêu cầu của
ngƣời bị hại thì việc có khởi tố vụ án hay không là sự lựa của ngƣời bị hại hoặc
ngƣời đại diện hợp pháp của họ (gọi chung là ngƣời bị hại) chứ không còn là quyết
định của chủ thể có quyền khởi tố nhƣ đã liệt kê ở Điều 111, BLTTHS năm 2003.
Chính ngƣời bị hại trong trƣờng hợp này là ngƣời có quyền lựa chọn và quyết định
cách giải quyết vấn đề theo ý muốn của mình (có thể chọn cách tự dàn xếp vấn đề
hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền can thiệp bảo vệ lợi ích cho mình) mà bằng sự
lựa chọn cách giải quyết đó ngƣời bị hại thấy rằng lợi ích của mình đƣợc bảo vệ tốt
nhất tho quy điịnh của pháp luật.
Có thể hiểu định nghĩa về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của ngƣời bị hại nhƣ
sau:
“Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại là trường hợp khi vụ án hình
sự xảy ra các cơ quan có thẩm quyền không tự ý quyết định việc khởi tố, mà việc
khởi tố vụ án được thực hiện theo yêu cầu của người bị hại khi đáp ứng đủ các điều
kiện về khởi tố theo quy định của pháp luật”.(6)
1.2.1.2. Đặc điểm của khởi tố vụ án theo yêu cầu bị hại
 Đặc điểm của công tố, tƣ tố và vấn đề khởi tố theo yêu cầu của ngƣời bị hại
Mối quan hệ giữa nhà nƣớc với cá nhân ngƣời phạm tội do chính hành vi phạm tội
phát sinh mà ra. Bất kỳ nhà nƣớc nào cũng phải sử dụng quyền công tố của mình để
chống lại những hành vi gây nguy hại đến sự thống trị và những lợi ích căn bản của
giai cấp cầm quyền, giai cấp thống trị đồng thời cũng là để nhân danh toàn xã hội
duy trì trật tự công cộng, ổn định an ninh, xã hội cho sự phát triển của một quốc gia.
Một trong những nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự Việt Nam là nguyên tắc
công tố, tức là mọi hành vi phạm tội đều phải chịu trách nhiệm trƣớc Nhà nƣớc và
Nhà nƣớc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bằng Hiến pháp, bằng
pháp luật và bằng cơ chế đảm bảo thực hiện pháp luật đƣợc ban hành bằng chính
sức mạnh cƣỡng chế của Nhà nƣớc.Trong thực tế không ít những trƣờng hợp tội
phạm xảy ra không những gây thiệt hại cho ngƣời bị hại về lợi ích vật chất mà còn
(6)


105 BLTTHS năm 2003 bao gồm mƣời một trƣờng hợp chủ thể có quyền đƣợc yêu
cầu khởi tố đƣợc ghi nhận nhƣng hiện nay chỉ có thể áp dụng mƣời trƣờng hợp vì có
một trƣờng hợp đã bị sửa đổi(7) khi Bộ luật Hình sự năm 1999 đƣợc sửa đổi, bổ sung
năm 2009.
Chủ thể có quyền yêu cầu khởi tố trong vụ án hình sự khởi tố theo yêu cầu ngƣời bị
hại có hai dạng chủ thể: chủ thể là nạn nhân của vụ án mà hành vi phạm tội gây ra
hoặc là ngƣời đại diện hợp pháp của ngƣời bị hại khi ngƣời bị hại là ngƣời chƣa
thành niên, ngƣời bị hại là ngƣời có nhƣợc điểm về tâm thần hoặc thể chất.
Khảo sát quy định của Điều 105 BLTTHS năm 2003 chúng ta cũng thấy rằng luật
có quy định về chủ thể có quyền rút yêu cầu khởi tố. Chủ thể có quyền yêu cầu khởi
tố vụ án thì có quyền yêu cầu rút yêu cầu khởi tố.

(7)

Bộ luật hình sự năm 1999 đƣợc sửa đổi bổ sung năm 2009 đã sửa đổi Điều 131 “Xâm phạm quyền tác
giả”, hiện nay đƣợc quy định tại Điều 170a “Tội xâm phạm quyền tác giả và các quyền liên quan” vì thế chỉ
có thể áp dụng mƣời trƣờng hợp đƣợc phép khởi tố theo yêu cầu của ngƣời bị hại theo Điều 105 BLTTHS
năm 2003.

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 16


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

 Đặc điểm về nội dung của chế định khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của
ngƣời bị hại.


Nam Hải Phƣơng: Những hiểm họa rình rập giờ tan ca khu công nghiệp, Báo Mới, 2011,
/141/6747498.epi, [ngày truy cập:
29-9-2012].

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 17


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

ngƣời bị hại, các tình tiết thoả mãn các yêu cầu đặt ra tại Điều 100 và 107 BLTTHS
năm 2003, thì cho dù các có quan có thẩm quyền biết đƣợc vụ việc xảy ra nhƣng
ngƣời bị hại không có yêu cầu khởi tố thì cơ quan có thẩm quyền cũng không đƣợc
tiến hành khởi tố vì chƣa có yêu cầu của ngƣời bị hại.
Tóm lại, để có thể tiến hành khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của ngƣời bị hại có
ba điều kiện sau: Có dấu hiệu tội phạm xảy ra theo quy định tại Điều 100 của
BLTTHS năm 2003 và không thuộc vào những trƣờng hợp không khởi tố vụ án
đƣợc quy định tại Điều 107 BLTTHS năm 2003 và không thể thiếu yêu cầu của
ngƣời bị hại hoặc đại diện hợp pháp của họ.
 Đặc điểm về hình thức yêu cầu
Khảo sát các quy định của BLTTHS năm 2003 chúng ta không tìm thấy bất cứ quy
định nào của luật quy định về hình thức thể hiện yêu cầu của ngƣời bị hại khi họ có
yêu cầu muốn khởi tố. Nhƣ vậy một khi họ muốn thể hiện yêu cầu của mình thì họ
phải làm nhƣ thế nào. Có phải chỉ cần dùng lời nói để thể hiện yêu cầu mà thôi hay
phải có văn bản, hình thức văn bản ra sao, cần phải thể hiện nội dung gì,…Đây còn
là những vấn đề khúc mắc trong quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự nƣớc ta hiện

pháp của công dân, công dân có quyền quyết định cách thức giải quyết đảm bảo quyền lợi
tốt nhất cho mình trong khi Nhà nƣớc vẫn luôn sẵng sàng can thiệp khi họ có yêu cầu.
Không dừng lại ở đây, Nghị Quyết số 49-NQ/TW của Ban chấp hành trung ƣơng đảng ban
hành năm 2005 có quy định: “Hoàn thiện chính sách, pháp luật hình sự và dân sự phù
hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân;
hoàn thiện các thủ tục tố tụng tư pháp, bảo đảm tính đồng bộ, dân chủ, công khai,
minh bạch, tôn trọng và bảo vệ quyền con người”. Sự tôn trọng tính dân chủ trong
mối quan hệ trong pháp luật hình sự cũng cho thấy rằng việc thừa nhận những trƣờng
hợp chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại đã và đang đáp ứng tình hình hiện nay phù hợp xu
hƣớng cải cách tƣ pháp của Đảng và Nhà nƣớc ta.
 Đáp ứng tình hình kinh tế xã hội.
Đảng và Nhà nƣớc ta xác định nền kinh tế nƣớc ta có nhiều thành phần kinh tế khác
nhau từ cuối những thập niên tám mƣơi và với chủ trƣơng chủ động hội nhập và
phát triển. Bên cạnh những giá trị tích cực đạt đƣợc trong suốt quá trình hội nhập và
phát triển chung, thì sự phát triển của các loại tội phạm cũng không ngừng tăng theo
đó cũng là một điều tất yếu khi tiến hành hội nhập kinh tế, xã hội càng phát triển thì
tội phạm cũng ngày càng tinh vi, tính chất, mức độ nguy hiểm,…
Nghị Quyết Số: 49-NQ/TW năm 2005 của Ban chấp hành trung ƣơng Đảng cộng
sản Việt Nam có sự ghi nhận: “Cải cách tư pháp phải xuất phát từ yêu cầu phát
triển kinh tế - xã hội, xây dựng xã hội công bằng, dân chủ,văn minh”.Trên con
đƣờng hội nhập và phát triển của nền kinh tế của một quốc gia đang phát triển thì
việc một quốc gia có nền an ninh ổn định luôn là những yếu tố cực kỳ quan trọng là
một trong những nền tảng căn bản trong việc đầu tƣ của cả trong và ngoài nƣớc.
Nếu sự bảo thủ về quyền công tố, Nhà nƣớc là chủ thể can thiệp đƣơng nhiên khi có
tội phạm xảy ra không phân biệt mức độ, hành vi, tính chất…ra sao đi nữa thì trách
nhiệm giải quyết bắc buộc phải là trách nhiệm của Nhà nƣớc. Nhƣng trên thực tế
phải thừa nhận rằng các cơ quan Nhà nƣớc không thể đảm bảo đƣợc về lực lƣợng
cán bộ cũng nhƣ phƣơng tiện để thực hiện hết trách nhiệm của mình khi số lƣợng
tội phạm là rất lớn. Có thể thấy rằng việc chấp nhận sự thoã thuận cho các bên trong

(Bộ Công an), trong 6 tháng đầu năm 2011: “Cục đã xử lý 15.000 vụ phạm pháp
hình sự, xử lý trên 22.000 đối tượng. So với năm 2010, số vụ án có giảm hơn 956
vụ. Nhưng về tính chất, thủ đoạn, mức độ nguy hiểm lại tăng. Đặc biệt với những
loại tội phạm có sử dụng công nghệ phạm tội tăng rõ rệt”. (9)
Tình hình diễn biến tội phạm hiện nay vô cùng phức tạp trong thời kỳ mở cửa hội
nhập. Chính thực tiễn này đã chứng minh vai trò rất lớn của quy định khởi tố vụ án
theo yêu cầu của ngƣời bị hại trong việc giảm bớt gánh nặng cho các cơ quan có
thẩm quyền trong quá trình giải quyết những vụ án hình sự có mức độ nghiêm
(9)

Tổng cục cảnh sát phòng chống tội phạm: Trẻ hoá tội phạm và phạm tội nghiêm trọng, ,
[ ngày truy cập:26/7/2012].

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 20


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

trọng, ít nghiêm trọng và ngƣời bị hại có thể tự dàn xếp đƣợc vấn đề của mình, cơ
quan có thẩm quyền không quá dàn trải lực lƣợng có thể tập trung giải quyết những
loại tội phạm có tính chất nguy hiểm, mức độ nghiêm trọng cao hơn là điều vô cùng
quan trọng cho việc bảo vệ trật tự xã hội nƣớc ta.
1.2.2.2.

Các nguyên tắc đặc thù của chế định Khởi tố theo yêu cầu của
người bị hại

năm 2008.

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 21


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

Ví dụ: Tiếp theo ví dụ về hành vi của P hiếp dâm chị N là người làm chung công ty
TNHH An Nhơn 1. Nếu chị N có yêu cầu khởi tố đối với hành vi của P, đồng thời
hành vi của P cũng thoã mản các điều kiện chung tại Điều 100 và 107 BLTTHS
năm 2003 thì có quan có thẩm quyền sẽ ra quyết định khởi tố. Nhưng vì một lý do
nào đó chị N vẫn có thể tự nguyện rút lại yêu cầu khởi tố của mình trước ngày xét
xử vụ án với hành vi của P đã gây ra.
Có thể thấy rằng, luật đã ghi nhận sự tôn trọng ý chí của ngƣời bị hại trong việc
thừa nhận chế định này rất rõ ràng. Họ có quyền định đoạt cách khắc phục hậu quả
của vấn đề pháp lý đã xảy ra, thậm chí có thể can thiệp thể hiện ý chí của mình về
việc không muốn cơ quan có thẩm quyền tiếp tục giải quyết vụ án đã xảy ra ngay cả
khi các cơ quan có thẩm quyền đã vào cuộc giải quyết theo sự cho phép của luật.
 Nguyên tắc thứ hai: Chỉ đƣợc yêu cầu khởi tố trong những trƣờng hợp luật
cho phép
Khi tìm hiểu nguyên tắc thứ nhất về chế định Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu
cầu của ngƣời bị hại, có thể thấy đƣợc sự tôn trọng ý chí của ngƣời bị hại của nhà
làm luật khi cho phép họ có thể can thiệp vào quá trình tiến hành giải quyết vụ án
hình sự, họ có quyền định đoạt hậu quả của tội phạm đã xảy ra. Nhƣng không thể
trong bất cứ trƣờng hợp nào ngƣời bị hại cũng có đƣợc quyền quyết định vấn đề xảy
ra với họ bởi mối quan hệ trong pháp luật Hình sự là mối quan hệ đƣợc điều chỉnh

2009: Tội hiếp dâm
(7) Tội phạm được quy định tại khoản 1 Điều 113 BLHS 1999, sửa đổi bổ sung năm
2009: Tội cƣỡng dâm
(8) Tội phạm được quy định tại khoản 1 Điều 121 BLHS 1999, sửa đổi bổ sung năm
2009: Tội làm nhục ngƣời khác
(9) Tội phạm được quy định tại khoản 1 Điều 122 BLHS 1999, sửa đổi bổ sung năm
2009: Tội vu khống
(10) Tội phạm được quy định tại khoản 1 Điều 171 BLHS 1999, sửa đổi bổ sung
năm 2009: Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
(11) Đối với mƣời một trƣờng hợp đƣợc quy định tại Điều 105-BLTTHS năm 2003
thì có một trƣờng hợp đã bị bãi bỏ khi Bộ luật Hình sự năm 1999 đã đƣợc sửa đổi
năm 2009 là Điều 131: “Tội xâm phạm quyền tác giả”, Bộ luật Hình sự năm 1999,
sửa đổi bổ sung năm 2009 đã bãi bỏ Điều 131, và trong Bộ luật Hình sự hiện hành
tội phạm Xâm phạm quyền tác giả đƣợc quy định tại Điều 170a*: “Tội xâm phạm
quyền tác giả, quyền liên quan”.
 Nguyên tắc thứ ba: Đã rút yêu cầu khởi tố thì không đƣợc yêu cầu lại
Đối với những vụ án thuộc vào trƣờng hợp chỉ khởi tố theo yêu cầu của ngƣời bị
hại, việc thể hiện ý chí của ngƣời bị hại là rất quan trọng và đƣợc luật ghi nhận rất
cụ thể. Nhƣng sự cho phép này cũng có những giới hạn riêng của nó, không để cho
chủ thể có quyền lạm dụng sự cho phép này của pháp luật. Nếu không có những sự
hạn chế quyền yêu cầu khởi tố thì ngƣời bị hại có thể vì những mục đích khác nhau
vì muốn có lợi cho mình lợi dụng quyền này nhằm tạo sự bất lợi cho ngƣời phạm tội
hoặc cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ án. Họ có thể yêu cầu khởi tố vụ án,
đƣợc các cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, khi đã đƣợc chấp thuận và tiến hành

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 23



Sau khi ngƣời bị hại đã xin rút yêu cầu khởi tố bằng ý chí độc lập của mình thì họ
không đƣợc quyền yêu cầu khởi tố lại sau đó. Quy định này đã nhằm khuyến cáo
ngƣời bị hại phải có trách nhiệm với quyết định của mình và suy nghĩ thật kỹ lƣỡng

(11)

Lê Anh: Lĩnh án tù vì tội đánh người gây thương tích, Báo điện tử Gia Lai, 2012,

/>[ ngày truy cập: 29-9-2012].

Sinh viên thực hiện: Thái Hoàng Dủng _ MSSV: 5095315

Trang 24


Luận văn tốt nghiệp đại học

GVHD: Ths. Mạc Giáng Châu

với quyết định đó là có yêu cầu khởi tố hay không. Nếu đã khởi tố rồi thì vẫn có thể
xin rút lại, nhƣng sau lần rút lại đó thì ngƣời bị hại không thể viện bất cứ lý do gì
của ngƣời bị hại để đƣợc cơ quan có thẩm quyền chấp thuận khởi tố lại chỉ trừ
trƣờng hợp quy định tại khoản 2 Điều 105 BLTTHS năm 2003.
Kết luận: Khởi tố theo yêu cầu của ngƣời bị hại là một chế định xuất hiện rất sớm
trong Bộ luật Tố tụng hình sự của nƣớc ta từ năm 1988 đƣợc ghi nhận tại Điều 88,
chế định này đã phát huy rất hữu hiệu vai trò trong quá trình đấu tranh phòng chống
tội phạm của nƣớc ta từ khi đƣợc ghi nhận. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 khi
đƣợc ban hành trên cơ sở hoàn thiện những khuyết điểm, phát huy vai trò mới và kế
thừa những giá trị đạt đƣợc một lần nữa đã ghi nhận chế định này tại Điều 105. Điều
này chứng tỏ đƣợc tác dụng cũng nhƣ vai trò của quy định này trong quá trình áp