PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, SÁNG TẠO
TRONG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN QUA PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG CĨ VẤN ĐỀ
Đồn Phạm Quỳnh Như Như*

Tóm tắt
Tiếp tục đổi mới nội dung và phương pháp dạy học các mơn
khoa học xã hội và nhân văn nói chung, các mơn lý luận chính trị
nói riêng ở các trường đại học và cao đẳng hiện nay là vấn đề đặt
ra cấp thiết. Thơng qua đổi mới phương pháp dạy học góp phần
nâng cao chất lượng giào dục – đào tạo, nhằm đào tạo nguồn nhân
lực có trình độ kiến thức vững, kỹ năng thành thạo, tư duy sáng tạo,
đảm bảo đầy đủ phẩm chất và năng lực góp phần quan trọng vào
giữ vững định hướng ổn định chính trị tư tưởng, đáp ứng tốt nhất
u cầu của thực tiễn đẩy mạnh sự nghiệp cơng nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước. Bài viết trao đổi một vài ý kiến của người viết về
phương pháp dạy học thơng qua tình huống có vấn đề để phát huy
tính tích cực sáng tạo của sinh viên trong học tập, hướng đến góp
phần nâng cao chất lượng giảng dạy các mơn lý luận chính trị ở các
trường đại học và cao đẳng hiện nay.
1. Đặt vấn đề
Từ việc tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò, tầm quan trọng của
giáo dục - đào tạo, tại Đại hội lần thứ XI, Đảng chỉ rõ: “Đổi mới căn
bản và tồn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã
hội; nâng cao chất lượng theo u cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân
*

Thạc sĩ, Giảng viên khoa Lý luận chính trị, trường ĐH Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh.

462


chuyển tải được nhiều khối lượng thơng tin cho sinh viên. Nhưng
nếu chỉ sử dụng một phương pháp này trong thời gian dài thì hệ quả
của nó là sẽ làm cho sinh viên trở nên thụ động, ù lì, đơi khi gây ức
chế về mặt tâm lý, sinh viên sẽ cảm thấy mệt mỏi và khơng tập
trung vào nội dung của bài giảng.
Đặc biệt, các mơn lý luận chính trị là những mơn học mang
tính đặc thù trong chương trình giáo dục đại học hiện nay với
1

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu tồn quốc lần thứ XI, Nxb. Chính
trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.77.
2
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, tồn diện giáo dục và
đào tạo, www.http:// dangcongsan.vn

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

463


chương trình, nội dung liên quan mật thiết tới mục tiêu “dạy người”
– một trong ba mục tiêu của chiến lược giáo dục mà Đảng và Nhà
nước ta đã đề ra trong thời kỳ đổi mới là: Dạy chữ – Dạy người và
Dạy nghề. Để sản phẩm đầu ra ở các cơ sở đào tạo phải hướng tới
mục tiêu “vừa hồng”, “vừa chun”, hay nói cách khác là phải có
trình độ chun mơn giỏi để hội nhập với kinh tế thế giới và phải có
phẩm chất đạo đức tốt cùng bản lĩnh chính trị vững vàng để làm chủ
bản thân, làm chủ đất nước, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân
chủ, cơng bằng, văn minh”. Tuy nhiên các mơn lý luận chính trị
thường “khơ khan”, mang nặng tính lý luận, với nội dung bao gồm


BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


pháp dạy học tích cực như dạy học nêu vấn đề, dạy học tình huống,
dạy học hợp tác, dạy học khám phá ... đạt mức độ ít.
Để khắc phục những hạn chế nói trên đòi hỏi phải có giải
pháp mang tính đồng bộ; phải đổi mới các nhân tố trong q trình
dạy học. Song vấn đề được coi là khâu "đột phá" đó là đổi mới căn
bản tồn diện nội dung và phương pháp dạy học. Trong đó, phát huy
tính tích cực, sáng tạo trong học tập của sinh viên thơng qua phương
pháp dạy học giải quyết tình huống có vần đề có ý nghĩa quan trọng.
Vấn đề này nếu được giải quyết tốt sẽ có ý nghĩa trực tiếp góp phần
nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nói chung, chất lượng
giảng dạy các mơn lý luận chính trị nói riêng tại các trường đại học
và cao đẳng hiện nay.
Trên thực tế, nếu chúng ta phát huy tính tích cực, sáng tạo
của sinh viên thơng qua phương pháp dạy học giải quyết tính huống
có vấn đề sẽ có những tác động tích cực tới việc nâng cao tính tích
cực học tập và sự phát triển tư duy sáng tạo của sinh viên. Điều này
được thể hiện ở các khía cạnh cơ bản như sau:
Thứ nhất, phát huy tính tích cực trong học tập của sinh viên.
Nếu trong phương pháp dạy học truyền thống hầu như ít hoặc khơng
có sự tham gia của các sinh viên, thì trong phương pháp dạy học
theo tình huống có vấn đề, sinh viên buộc phải tham gia một cách
tích cực vào hoạt động sư phạm trên lớp của giảng viên. Họ phải
suy nghĩ để giải quyết vấn đề và trình bày kết quả của việc giải
quyết tình huống trước tập thể lớp và giảng viên, qua đó, họ có cơ
hội thể hiện suy nghĩ, trình độ và những băn khoăn của mình trước
giảng viên và tập thể lớp học.

phân tích vấn đề, kỹ năng lựa chọn và đưa ra quyết định, đặc biệt là
kỹ năng phân tích, trình bày một vấn đề trước tập thể lớp tự tin, khái
qt, lơgic và có trọng tâm, trọng điểm. Đây là nhân tố kích thích
tính tích cực của sinh viên trong phát biểu ý kiến xây dựng bài, trao
đổi với giảng viên, đồng nghiệp về nội dung, phương pháp học tập.
Thứ tư, phát huy tính tích cực của giảng viên trong dạy học.
Phương pháp dạy học thơng qua giải quyết tình huống có vấn đề
khơng chỉ cần thiết cho sinh viên, mà còn rất cần thiết cho giảng
viên. Để có tình huống có vấn đề có chất lượng tốt phục vụ cho bài
giảng, giảng viên phải trăn trở, suy nghĩ, tìm tòi và sánh tạo. Sự trăn
trở sáng tạo này thể hiện ở tất cả các khâu của hoạt động sư phạm,
từ việc chuần bị đến việc truyền thụ kiến thức trên lớp và còn ở cả
khâu đánh giá kết quả giải quyết tình huống có vấn đề của sinh viên.
Giảng viên phải tham khảo tư liệu nhiều hơn, khái qt các tình
huống thực tiễn thành các tình huống sư phạm tốt hơn. Nói cách
khác, giảng viên phải tích cực, năng động hơn, sáng tạo hơn trong
q trình dạy học.
Để phát huy tính tích cực sáng tạo trong học tập, sinh viên
khơng còn là người chỉ biết nghe giảng và ghi chép một cách thụ
động mà còn tham gia tích cực vào hoạt động giảng dạy của giảng

466

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


viên, thì giảng viên cần tăng cường sử dụng phương pháp dạy học
giải quyết tình huống có vấn đề cho phù hợp với nội dung bài giảng,

phương án giải quyết tình huống theo hướng mới, tơn trọng các
phương án sinh viên đưa ra, khơng áp đặt phương án duy nhất đúng.
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

467


Cách thức này đòi hỏi sinh viên phải tham gia tích cực vào hoạt
động sư phạm của nhóm; chủ động tư duy tìm cách giải quyết vấn
đề và có điều kiện trao dồi ngơn ngữ, trình bày phương án giải quyết
tình huống có vấn đề trước tập thể.
+ Nội dung bài học được xây dựng dưới các dạng học tập,
giảng viên thực hiện bài giảng bằng cách trình bày nêu vấn đề. Q
trình thực trên lớp, giảng viên chủ động nêu vấn đề học tập rồi bằng
các thủ thuật sư phạm đưa sinh viên vào các tình huống có vấn đề
và sinh viên tự giải quyết vấn đề đó. Có thể mỗi vấn đề giảng viên
chủ động đưa ra nhiều phương án giải quyết khác nhau, khơng nhất
thiết phải là sinh viên và bằng phương pháp loại tỷ lệ để có thể chọn
ra phương án tối ưu nhất.
+ Phần kết luận, giảng viên tóm tắt, nhấn mạnh những nội
dung trọng tâm của bài học, khiêu gợi cho sinh viên những vấn đề
tự học, tự nghiên cứu. Tiếp tục đưa ra những vấn đề cần nghiên cứu
giải quyết trong các bài học tiếp theo...
3. Kết luận
Từ sự phân tích trên cho thấy, phương pháp dạy học thơng
qua giải quyết tình huống có vấn đề là một phương pháp quan trọng
cần được áp dụng phù hợp trong các mơn học nhằm nâng cao tính
tích cực học tập và phát triển tư duy sáng tạo của sinh viên, góp
phần quan trọng vào nâng cao chất lượng giảng dạy các mơn lý luận
chính trị ở các trường đại học và cao đẳng hiện nay, giúp sinh viên