ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------------

ĐỖ THỊ BẮC

NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA PHỤ NỮ
BỊ BẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Công tác xã hội

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------------

ĐỖ THỊ BẮC

NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA PHỤ NỮ
BỊ BẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI HÀ NỘI

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60 90 01 01

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS: Trần Thị Minh Đức

Hà Nội - 2014



Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng khoa
học về Giới - Gia đình - Phụ nữ và Vị thành
niên

CTXH

Công tác xã hội

KHHGD

Kế hoạch hoá gia đình

NV CTXH

Nhân viên công tác xã hội

PN

Phụ nữ

SKSS

Sức khoẻ sinh sản

SKTD

Sức khoẻ tình dục

TB


1.2.Lý thuyết áp dụng .............................. Error! Bookmark not defined.
1.2.1.Thuyết nhu cầu.................................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Lý thuyết nhận thức hành vi ............................. Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Lý thuyết thân chủ trọng tâm .......................... Error! Bookmark not defined.

1.3. Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong tham vấn bạo lực gia đình
................................................................................. Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng I ......................................... Error! Bookmark not defined.

1


Chƣơng 2:THỰC TRẠNG NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA PHỤ
NỮ BỊ BẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI HÀ NỘI ............. Error! Bookmark not
defined.
2.1 Khái quát địa bàn nghiên cứu và khách thể nghiên cứu ........ Error!
Bookmark not defined.
2.2. Thực trạng nhƣ̃ng khó khăn về tâm lý của phu ̣ nƣ̃ bi BLGĐ
ta ̣i
̣
Hà Nội ................................................ Error! Bookmark not defined.
2.3. Thực trạng nhu cầ u tham vấ n của phụ nữ bi bạo
lực gia đình
̣
................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Nhận thức của PN bi ̣ BLGĐ đố i với hoạt động tham vấ n Error! Bookmark not
defined.
2.3.2. Nhu cầu tham vấn thể hiện qua mong muốn được tham vấn .. Error! Bookmark
not defined.

Bảng 2.2: Mẫu nghiên cứu phân theo nghề nghiệp ...... Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.3: Những khó khăn của phụ nữ bị BLGĐ trong cuộc sống ....... Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.7. Mong muố n của PN bi ̣BLGĐ về chuyên viên tham vấ n ...... Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.8 : Nội dung tham vấn mà phụ nữ bị BLGĐ muốn tham gia. ... Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.9: Hoạt động của phụ nữ lấy thông tin về hoạt động tham vấn.. Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.11: Mức độ tham gia vào nội dung tham vấn về BLGĐ ............ Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.13: Mức độ tham gia vào hoạt động tham vấn . Error! Bookmark not
defined.

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.4: Cách thức giải quyết khó khăn khi PN bị BLGĐ .............. Error!
Bookmark not defined.
Biể u đồ 2.5: Sự cần thiết của tham vấn tâm lý đối với PN bị BLGĐ ..... Error!
Bookmark not defined.
Biểu đồ 2.6: Mong muốn của PN bị BLGĐ về hình thức tham vấn....... Error!
Bookmark not defined.

4


Biểu đồ 2.10: Mức độ lựa chọn các hình thức tham vấn của phụ bị bạo lực
gia đình ................................................................ Error! Bookmark not defined.
Biể u đồ 2.12: Mức đô ̣ hài lòng của PN bi ̣BLGĐ sau khi tham vấ n ...... Error!

vấn nhóm, tham vấn cộng đồng.
Công tác xã hô ̣i là mô ̣t nghề mới ở Viê ̣t Nam , đã và đang có những đóng góp
tích cực đối với sự phát triển của xã hội . Phụ nữ bị bạo lực gia đình là đối tượng
đươ ̣c quan tâm của ngành . Trong những năm qua các nhân viên công tác xã hô ̣i đã
có những hoạt động nghiên cứu và hoạt động thực tiễn nhằ m cải thiê ̣n , nâng cao
chấ t lươ ̣ng cuô ̣c số ng của chi ̣em phu ̣ nữ trong gia đin
̀ h có ba ̣o lực.
Nghiên cứu về bạo lực gia đình không còn là vấn đề mới mẻ ở Việt Nam.
Nhưng nghiên nhu cầu tham vấn của phụ nữ bị bạo lực gia đình là một hướng
nghiên cứu mới. Nhu cầu tham vấn tâm lý cho những người phụ nữ bị bạo lực gia
đình là rất lớn, các tổ chức có hoạt động công tác xã hội trong nước và phi chính
phủ như Trung tâm Phụ nữ và Phát triển, CSAGA, CCHIP, Unicef, Radda barnen,
Care, Ngân hàng Thế giới, Hội Đồng Dân số, Tổ chức Plan…đã có những đánh giá
về hoạt động tham vấn cho phụ nữ bị BLGĐ, song thực tế nhu cầu tham vấn cho
phụ nữ bị BLGĐ vẫn chưa được quan tâm đúng mức, tỉ lệ phụ nữ là nạn nhân của
bạo lực gia đình tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tham vấn là chưa cao. Đặc biệt là
các nghiên cứu đánh giá này chưa được xuất bản, phần lớn ở dưới dạng báo cáo nội
bộ.
Cho đế n thời điể m hiê ̣n ta ̣i chưa có công trin
̀ h nghiên cứu nào nghiên cứu sâu
sắ c về nhu cầ u tham vấ n của PN bi ̣ BLGĐ. Có thể khẳng định trong bối cảnh hiện
tại Việt Nam đang có nhiều thách thức trong công tác phòng chống

BLGĐ, thì

nghiên cứu nhu cầ u tham vấ n của PN trong gia đin
̀ h có ba ̣o lực không chỉ có ý nghiã
về mă ̣t lý luâ ̣n mà còn có ý nghiã về mă ̣t thực tiễn

. Đề tài đóng góp thêm vào hệ

đều thiếu thốn một cái gì đó, nó là cần thiết của chủ thể cần cho hoạt động sống và
do đó, gây cho chủ thể một mục đích tính tích cực nhất định. Như vậy, theo ông nhu
cầu là một tổ chức hoạt động. Nó tổng hợp quá trình nhận thức tưởng tượng, hành
vi. Ông cũng đã chỉ ra những khác biệt giữa nhu cầu và áp lực.
Ông chia nhu cầu thành 2 loại[16]:
Nhu cầu nguyên phát: Nhu cầu tự nhiên của con người với tư cách là một cơ
thể sống. Bao gồm các nhu cầu ăn, hít thở không khí…đảm bảo cho nhu cầu tồn tại
của cá nhân.

7


Nhu cầu thứ phát là đặc trưng của nhu cầu con người như một tồn tại xã hội
và bắt nguồn từ sự giao tiếp của con người. Quan trọng nhất trong các nhu cầu là
nhu cầu về tình yêu, sự hợp tác, sự khẳng định.
Kế thừa và dựa trên những luận điểm của ông đối với luận văn nghiên cứu
này, có thể thấy rằng những phụ nữ bị BLGĐ họ luôn bị tổn thương về thể chất và
tinh thần. Họ cần được giãi bày, chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống để tìm
cách thoát ra khỏi tình trạng hiện tại. Do đó, đi tham vấn là một hoạt động có chủ
đích nhằm được trợ giúp để giải quyết vấn đề của họ. Họ tìm đến hoạt động tham
vấn như một lẽ tự nhiên.
Khi đề cập đến nhu cầu A.N.Leonchiev đã xác định có hai cấp độ của nó:
là trạng thái tâm lý bên trong, là điều kiện bắt buộc của hoạt động. Nó thể hiện
trạng thái thiếu thốn của cơ thể. Nhưng do chưa có đối tượng để thỏa mãn nên ở
cấp độ này nhu cầu chỉ có khả năng phát động sức mạnh của các chức năng tâm
lý và tạo ra sự kích thích chung. Kết quả, dẫn đến các hành vi tìm tòi vô hướng.
Cấp độ thứ hai cao hơn, nhu cầu gặp gỡ đối tượng. Ở cấp độ này nhu cầu có khả
năng kích thích, hướng dẫn và điều chỉnh hoạt động theo một hướng rõ ràng:
hướng đến đối tượng thỏa mãn nhu cầu. Như vậy, nhu cầu theo đúng nghĩa tâm
lý học (ở cấp độ tâm lý) phải gắn liền với đối tượng của nó. Nói cách khác nhu

trình hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu [4].
Như vậy, ông rất chú ý đến con người và môi trường xung quanh. Nhu cầu
của con người thể hiện sự liên kết và sự phụ thuộc của con người vào thế giới xung
quanh. Để tồn tại và phát triển con người luôn phải đáp ứng những đòi hỏi nhất
định. Những đòi hỏi ấy chính là nhu cầu. Theo ông phải thống nhất các yếu tố khách
quan và chủ quan trong quá trình hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu. Nhu cầu vừa
mang tính tích cực vừa mang tính thụ động
Theo tác giả sự hình thành của một nhu cầu cụ thể có sự tham gia của ý thức
và trải qua các giai đoạn sau:
- Ý hướng: xuất hiện trong trạng thái thiếu thốn của cơ thể nhưng chưa ý thức
được. Là bước khởi đầu của nhu cầu. Ở mức độ này nhu cầu chưa được phản ánh
đầy đủ, rõ ràng vào trong ý thức của con người, chủ thể mới ý thức được trạng thái
thiếu hụt của bản thân về một cái gì đó nhưng chưa ý thức được đối tượng và khả
năng thỏa mãn nhu cầu. Ở mức độ này, nhu cầu mới chỉ tồn tại dưới dạng một cảm
giác thiếu hụt mơ hồ nào đó, lúc này chủ thể đang trải nghiệm và ý thức được trạng
thái thiếu hụt về một cái gì đó nhưng chưa ý thức được thiếu hụt cái gì và bằng cách

9


nào để khỏa lấp trạng thái thiếu hụt đó. Nếu đối tượng để thỏa mãn nhu cầu được
chủ thể ý thức, nghĩa là tự trả lời được câu hỏi “thiếu hụt về cái gì” thì lúc đó nhu
cầu chuyển sang mức độ cao hơn đó là ý muốn.
- Ý muốn: là mức độ cao hơn của nhu cầu so với ý hướng. Giai đoạn này, chủ
thể đã ý thức được đối tượng để thỏa mãn cũng như ý nghĩa của hoạt động thỏa mãn
nhu cầu, nhưng chủ thể lại chưa tìm được phương pháp, phương tiện để thỏa mãn
nhu cầu và đang có khuynh hướng tìm kiếm phương thức, điều kiện để thỏa mãn
nhu cầu. Ý muốn sẽ kết thúc và chuyển sang mức độ cao hơn khi chủ thể ý thức
được đầy đủ cách thức và phương tiện nhằm thoả mãn nhu cầu.
- Ý định: là mức độ cao nhất của nhu cầu, khi chủ thể ý thức được đầy đủ về

lực gia đình ở Việt Nam
2.2.1. Nghiên cứu nhu cầ u tham vấ n ở Việt Nam
Quan điểm của một số nhà nghiên cứu về nhu Việt Nam , có thể thấy qua một
số sách báo, tạp chí như Tâm lý học Liên Xô - tuyển tập các bài báo của tác giả
Phạm Minh Hạc, tâm lý học NXB ĐHQG năm 2000 của tác giả Bùi Văn Huệ, Tâm
lý học đại cương của tác giả Nguyễn Công Uẩn.
Tham vấn là một lĩnh vực trợ giúp tâm lý , mô ̣t khoa ho ̣c thực tiễn mới phát
triển ở Việt Nam trong mười năm lại đây. Vì vậy, còn ít công trình nghiên cứu sâu
về tham vấn và nhu cầu tham vấn, đặc biệt là nghiên cứu cho những đối tượng
chuyên biệt như PN bi BLGĐ,
người có HIV hay nghiê ̣n game…
̣
Nghiên cứu về nhu cầ u tham vấ n của ho ̣c sinh THCS và THPT trên điạ bàn
Hà Nội của tác giả Nguyễn Thị Mùi và cộng sự (2006). Từ nghiên cứu này nhóm tác
giả đã đề xuất mô hình phòng tham vấn tâm lý trong các nhà trường đ ể đáp ứng nhu
cầ u ngày càng cao của ho ̣c sinh[26].
Nghiên cứu về khó khăn tâm lý và nhu cầu tham vấn của học sinh THPT ở
Hà Nội , Nam Đinh
̣ và Viñ h Phúc của tác giả Dương Diê ̣u Hoa và cô ̣ng sự
(2007)[15]. Kế t quả nghiên cứu đã chỉ ta những khó khăn thường gặp ở học sinh
phổ thông, cách giải quyết những khó khăn đó , mức đô ̣ tiế p câ ̣n của ho ̣c sinh hiê ̣n
nay với các dich
̣ vu ̣ tham vấ n , các khía cạnh trong nhu cầu tham vấn ở học sinh

,

hình thức tổ chứ c tham vấ n , nhu cầ u về viê ̣c mở phòng tham vấ n ở trường phổ
thông. Nghiên cứu này đã mở ra hướng nghiên cứu về nhu cầ u tham vấ n xuấ t phát
từ khó khăn tâm lý .
Nghiên cứu ta ̣i Trường Đa ̣i ho ̣c Lao đô ̣ng – Xã hội về thực trạng n hu cầ u và

. Tác giả

Phùng Thị Hương Nga trong nghiên cứu “ Nhu cầ u tham vấ n tâm lý của công nhân
khu chế xuấ t Tân Thuận tại Thành phố Hồ Chí Minh”(2010). Kế t quả nghiên cứu đã
chỉ ra rằng công nhân có nhu cầu tìm đến một người tin cậy nào đó
ngày nhiều hơn là tìm đến các trung tâm có dịch vụ tham

, tiế p xúc hàng

vấ n để giải quyế t những

khó khăn về tâm lý , và tỷ lệ công nhân tìm đến các tổ chức có dịch vụ tham vấn là
rấ t thấ p . Những nghiên cứu này đề câ ̣p tới nhu cầ u tham vấ n của các nhóm đố i
tươ ̣ng chủ yế u là ho ̣c sinh , sinh viên mà chưa có nghiên cứu cu ̣ thể nào trên đố i
tươ ̣ng nghiên cứu là PN bi ̣BLGĐ [28] .
Bên ca ̣nh những nghiên cứu điề u tra , đã có mô ̣t số cuố n giáo trình của tác giả
Trầ n Thi ̣Minh Đức, Nguyễn Thơ Sinh, Bùi Thị Xuân Mai đã chỉ ra tham vấ n là mô ̣t
nghề ứng du ̣ng và có tính chuyên môn cao .
Nghiên cứu của tác giả Trần Thị Minh Đức thường tâ ̣p trung vào các khía
cạnh như nhu cầu tham vấn và những sai phạm về đạo đức khi tham vấn và sự cần
thiết phải có giám sát tham vấn ở một số cơ sở hoạt động nghề tham vấn. Trong
cuốn giáo trình “Tham vấn tâm lý ” xuất bản năm 2009 tác giả đã đề cập khá sâu về

12


khái niệm tham vấn, lịch sử hình thành và phát triển nghề tham vấn , các lý thuyết
tiế p câ ̣n trong tham vấ n đồ ng thời đề câ ̣p tới các quy tắ c đa ̣o đức, kỹ năng quy trình
tham vấ n tâm lý , đă ̣c biê ̣t đưa ra các bài tâ ̣p luyê ̣n thực hành tham vấ n tâm lý


8. Trầ n Thị Minh Đức,2009, Ảnh hưởng của đào tạo nghề tâm lí học đến hiệu quả
hoạt động tham vấn ở Việt Nam,T/c Tâm lí học, số 4
9. Trần Thị Minh Đức,(2009), Giáo trình tham vấn tâm lý , NXB Đại học quốc gia
Hà Nội
10. Trầ n Thi ̣Minh Đức, 2000, Những khó khăn trong công tác tham vấ n cho những
người HIV tại cộng đồ ng,Tạp chí ĐH và GD công nghệ số 8
11. Trầ n Thi ̣Minh Đức , 2003,Thực trạng tham vấn ở Việt nam – Từ lí thuyết đến
thực tế,T/c Tâm lí học, số 2
12. Hoàng Thị Thu Hà(2003), Nhu cầu học tập của sinh viên sư phạm, Lụận án
Tiến Sỹ Tâm lý học, HN 2003
13. Phạm Minh Hạc, Lê Đức Phúc(2004),một số vấn đề nghiên cứu về nhân
cách,NXB Giáo dục Hà Nội
14. Phạm Minh Hạc,1980, Nhập môn tâm lý học, NXB Giáo dục,
15. Dương Thiệu Hoa và cộng sự (2007),khó khăn tâm lý và nhu cầu tham vấn của
học sinh THPT ở Hà Nội, Nam Đi ̣nh
16. Bùi Văn Huệ(chủ biên), Vũ Dũng(2003), Tâm lý học xã hội, NXB ĐHQGHN

14


17. L eonchiev.Ph(2000), Hoạt động-Ý thức- Nhân cách, NXBGD, Hà Nội
18. Liên đoàn phụ nữ,(2008)Bạo lực gia đình vấn đề chung của toàn cầu,Tạp chí
khoa học về phụ nữ, số 4/2008
19. Trầ n Tuấ n Lô ̣ , Nguyễn Thi ̣Hòa Minh , Nguyễn Quang Dương ,2010,Tài liệu
hướng dẫn nghiê ̣p vụ tham vấ n chố ng bạo hành trong gia đình

(dùng cho nhà

tham vấ n
20. Lomov. Ph(2000) những vấn đề lý luận và phương pháp luận tâm lý học,NXB

36. Lê Thu Trang (2012), Nhu cầ u tham vấ n tâm lý của trẻ vi ̣ thành niên vi phạm
pháp luật ở trường Giáo dưỡng
37. Nguyễn Thu Trang, (2008)Tình trạng bạo lực gia đình đối với phụ nữ ở tỉnh
Sơn La,
38. Phạm Thị Trúc,2010, Nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh THPT huyện
Xuyên Mộc tỉnh Bà Rịa – Vũng tàu Luận văn thạc sỹ Tâm lý học
39. UNFPA , 2007,Tài liệu đào tạo phòng , chố ng Bạo lực gia đình ( tài liệu dành
cho học viên),
40. Nguyễn Quang Uẩn ,1995,Giáo trình tâm lý học đại cương
41. Nguyễn Khắc Viện(1991),Từ điển Tâm lý học, NXB Ngoại văn
Tiếng anh
42.Beck Robret C. (1978),otivation:Theories and principle, second edition, Prentice
Hall, Inc EngleWood clifft, New jersy
43. Nagayana. S (1982), Counseling Psychology, McGraw - Hill Publishing
Company.
44. Richard N. J (2003), Basis Counseling Skills, SAGE.
45. Oxford wordpower (2000), Dictionary, Oxford
Web
46.http://www.ngoinhabinhyen.com
47. http://dangcongsan.vn
48.http://csaga.org.vn/p55/thong-tin-to-chuc.htm
49.vietnamsocialwork.blogspot.com
50.www.socialwork.vn
51.https://thamvantamly.wordpress.com

16


17