BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

PHẠM PHƯƠNG ANH

QUẢN LÝ XÂY DỰNG TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN HOÀN KIẾM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

PHẠM PHƯƠNG ANH

QUẢN LÝ XÂY DỰNG TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN HOÀN KIẾM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN TRUNG

HÀ NỘI, 2016

các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 30 tháng 6 năm 2016
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Phạm Phương Anh


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................
LỜI CAM ĐOAN ..............................................................................................
MỤC LỤC ..........................................................................................................
DANH MỤC CÁC BẢNG ................................................................................
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ .......................................................
NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN .............................................
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG TRƯỜNG
HỌC THÂN THIỆN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC ................................. 6
1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề .................................................... 6
1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới .......................................................... 6
1.1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam ........................................................... 9
1.2. Các khái niệm cơ bản ........................................................................... 12
1.2.1. Quản lý .............................................................................................. 12
1.2.2. Quản lý giáo dục: .............................................................................. 18
1.2.3. Trường học và trường học thân thiện................................................ 20
1.3. Xây dựng trường học thân thiện ở trường tiểu học .............................. 23
1.3.1. Mục tiêu xây dựng trường học thân thiện .......................................... 23
1.3.2. Vai trò của xây dựng trường học thân thiện ..................................... 24
1.3.3. Nội dung xây dựng trường học thân thiện ........................................ 25
1.4. Quản lý xây dựng trường học thân thiện ............................................. 29

2.2.2. Đánh giá của CBQL và GV về xây dựng trường học thân thiện ...... 56
2.2.3. Đánh giá của HS về xây dựng trường học thân thiện ....................... 61
2.2.4. Đánh giá của phụ huynh hoc sinh về xây dựng trường học thân thiện
..................................................................................................................... 64


2.2.5. Kết quả xây dựng trường học thân thiện ở một số trường tiểu học
quận Hoàn Kiếm ......................................................................................... 66
2.3. Thực trạng quản lý xây dựng trường học thân thiện ở các trường Tiểu
học quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội .................................................... 67
2.3.1. Thực trạng các biện pháp quản lý xây dựng trường học thân thiện . 67
2.3.2. Các yếu tố chi phối quản lý xây dựng trường học thân thiện ........... 70
2.3.3. Những kết quả đạt được và hạn chế cơ bản ...................................... 73
2.3.4. Những thuận lợi, khó khăn và nguyên nhân trong quản lý xây dựng
trường học thân thiện ở các trường Tiểu học .............................................. 74
Kết luận chương 2 ……………………………………………………….78
CHƯƠNG 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ XÂY DỰNG TRƯỜNG
HỌC THÂN THIỆN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN HOÀN
KIẾM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI .................................................................... 81
3.1. Định hướng và các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý xây dựng
trường học thân thiện ở các trường Tiểu học ................................................ 81
3.1.1. Định hướng về quản lý xây dựng trường học thân thiện ở các trường
Tiểu học quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội............................................ 81
3.1.2. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp..................................................... 83
3.2. Các biện pháp quản lý xây dựng trường học thân thiện ở các trường
Tiểu học quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội ............................................ 85
3.2.1. Biện pháp 1: Đẩy mạnh thông tin tuyên truyền nâng cao nhận thức về
vai trò, nội dung xây dựng trường học thân thiện ở trường TH. ................ 85
3.2.2. Biện pháp 2: Bổ sung những nội dung dạy học và giáo dục phù hợp
với địa phương, đặc biệt là các nội dung văn hóa bản địa. ......................... 89

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Thực trạng số lượng cán bộ quản lý và giáo viên tiểu học Quận
Hoàn Kiếm năm học 2015- 2016: ................................................................... 40
Bảng 2.2. Thực trạng về số lượng và trình độ đào tạo cán bộ quản lý và giáo
viên tiểu học quận Hoàn Kiếm năm học 2015 - 2016: ................................... 41
Bảng 2.3. Thực trạng về số lượng học sinh tiểu học quận Hoàn Kiếm năm
học 2015- 2016:............................................................................................... 42
Bảng 2.4. Kết quả đánh giá phẩm chất, năng lực của học sinh tiểu học quận
Hoàn Kiếm năm học 2015 – 2016: ................................................................. 43
Bảng 2.5. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên và Tổng phụ trách Đội
về vai trò của việc xây dựng trường học thân thiện ở một số trường tiểu học:
......................................................................................................................... 49
Bảng2.6. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò của người giáo
viên chủ nhiệm trong xây dựng trường học thân thiện ở trường tiểu học ...... 54
Bảng 2.7.Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò của Tổng phụ
trách trong tổ chức hoạt động giáo dục xây dựng trường học thân thiện ở một
số trường tiểu học ............................................................................................ 55
Bảng 2.8. Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về hình thức và mức độ tổ
chức hoạt động xây dựng trường học thân thiện ở một số trường tiểu học. ... 56
Bảng 2.9. Ý kiến của giáo viên về mức độ xây dựng trường học thân thiện
hiện nay ........................................................................................................... 57
Bảng 2.10. Đánh giá của giáo viên về nội dung và mục đích của xây dựng
THTT ............................................................................................................... 58
Bảng 2.11. Đánh giá của cán bộ quản lý về kết quả tổ chức hoạt động xây
dựng trường học thân thiện ở các trường TH.................................................. 60
Bảng 2.12. Hứng thú và mức độ tham gia của HS đối với các hoạt động xây
dựng trường học thân thiện ............................................................................. 61


Bảng 2.13. Nhận thức của học sinh về nội dung và hình thức tổ chức xây



NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
Bộ Giáo dục và Đào tạo

: BGD và ĐT

Cán bộ quản lý

: CBQL

Cha mẹ học sinh

: CMHS

Cơ sở vật chất

: CSVC

Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá

:CNH – HĐH

Công nghệ thông tin

: CNTT

Giáo dục – đào tạo

: GD - ĐT


: UNICEF

Tiểu học

: TH

Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hoá Liên Hiệp quốc

: UNESCO

Tổng phụ trách

: TPT

Trường học thân thiện

: THTT

Xã hội hoá

: XHH

Xã hội chủ nghĩa

: XHCN


1


trường học tập lại càng cần thiết hơn vì nó giúp cho học sinh tiến gần tới các
hình thức dạy học tiên tiến trên thế giới, giúp các em được phát triển tư duy


2
ngay từ bậc Tiểu học và tương lai được rèn luyện thành con người năng động,
sáng tạo, đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội.
- Xuất phát từ vị trí, vai trò của việc xây dựng trường học thân thiện
Môi trường giáo dục an toàn, thân thiện sẽ phát huy tính chủ động, tích cực,
sáng tạo của học sinh trong học tập và các hoạt động xã hội một cách phù
hợp, hiệu quả. Việc xây dựng trường học thân thiện trong xu hướng đổi mới
giáo dục hiện nay có tầm quan trọng đặc biệt, góp phần nâng cao chất lượng
giáo dục hướng tới mục tiêu xây dựng và phát triển đất nước.
- Xuất phát từ nhu cầu đổi mới xây dựng trường học thân thiện cấp Tiểu
học ở quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội
Quận Hoàn Kiếm nằm ở vị trí trung tâm của thành phố Hà Nội, có 18
phường với 13 trường tiểu học. Những năm gần đây, việc các trường dân lập với
nhiều ưu thế về cơ sở vật chất và các hoạt động ngoại khóa đã thu hút nhiều học
sinh theo học. Mô hình trường học chỉ chú trọng dạy chữ, thiếu rèn luyện kỹ
năng sống cho học sinh không còn phù hợp đòi hỏi các trường Tiểu học (TH)
trong quận Hoàn Kiếm phải tích cực đổi mới về mọi mặt: cơ sở vật chất, phương
pháp dạy học, nội dung văn hóa, tổ chức rèn kỹ năng sống cho học sinh,… đó
chính là đổi mới xây dựng trường học thân thiện (THTT).
Những năm gần đây việc quản lý công tác xây dựng trường học thân thiện
đã được các cấp, ngành quan tâm chỉ đạo. Tuy nhiên, việc đổi mới các hoạt động
cũng còn nhiều bất cập, hình thức tổ chức còn đơn điệu, chưa mang tính thiết
thực. Nhận thức của một số thành viên trong các lực lượng giáo dục trong và
ngoài nhà trường còn chưa thực sự cập nhật với tình hình mới, vẫn coi nặng việc
dạy kiến thức cho học sinh. Công tác đầu tư cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên
ở các trường còn có lúc chưa kịp thời nên hiệu quả chưa cao. Đặc biệt là chưa

nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau. Nhưng trước yêu cầu phát
triển giáo dục tiểu học hiện nay thì việc quản lý cần có những định hướng


4
phù hợp hơn. Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý phù hợp sẽ góp phần
nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu đổi mới
giáo dục phổ thông và những đòi hỏi của xã hội trong giai đoạn hiện nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xác định cơ sở lý luận về quản lý xây dựng trường học thân thiện ở
trường tiểu học.
5.2. Khảo sát đánh giá thực trạng quản lý xây dựng trường học thân
thiện ở một số trường tiểu học quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội.
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý xây dựng trường học thân thiện
ở các trường tiểu học thuộc quận Hoàn Kiếm và tổ chức khảo nghiệm để bước
đầu đánh giá tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đó.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Hệ thống hóa tài liệu khoa học
có liên quan để xác định hệ thống khái niệm công cụ và khung lý thuyết phục
vụ cho việc triển khai quá trình nghiên cứu quản lý xây dựng trường học thân
thiện ở trường tiểu học.
6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát hoạt động quản lý
của hiệu trưởng, việc triển khai xây dựng trường học thân thiện của GV và sự
tham gia của HS, các hoạt động của HS ở trong và ngoài nhà trường.Tiến
hành điều tra bằng phiếu hỏi với các loại câu hỏi đóng, mở dành cho các đối
tượng khác nhau. Trò chuyện, toạ đàm trao đổi với các CBQL, GV và HS.
Thu thập, xin ý kiến của các chuyên gia về các vấn đề đánh giá thực trạng,
tính hợp lý, khả thi của các biện pháp được đề xuất.
6.3. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học: Các số liệu thu
được sẽ xử lý bằng thống kê toán học và các phần mềm chuyên dùng.


6
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG
TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới
Trẻ em được trở thành “ con người ” chỉ nhờ có giáo dục (Comensky).
Nếu không được học và dạy bảo, con người sẽ sống như hoang thú, mọi hành
động sẽ mang tính bản năng.
Thời thơ ấu rất quan trọng đối với sự phát triển nhân cách con người.
Đứa trẻ ngày hôm nay và sau này trở thành người như thế nào là tuỳ thuộc
một phần quyết định ở chỗ các em đã trải qua ngày thơ ấu như thế nào, ai là
người dìu dắt các em trong những ngày thơ bé, những gì của thế giới xung
quanh đi vào trái tim của em.
Từ xa xưa, câu chuyện “Mạnh mẫu giáo tử tìm đến nơi ở tốt để định
cư nhằm cho con mình được hưởng một môi trường giáo dục thuận lợi đã là
một bài học lớn cho công tác giáo dục.
Môi trường là hoàn cảnh sống xung quanh, luôn có ảnh hưởng trực tiếp
hay gián tiếp đến sự phát triển mọi mặt đời sống của con người. Chúng ta đã
từng nghe nói:“Người không đẻ ra người, đứa trẻ chỉ trở nên người trong
quá trình giáo dục . Điều này khẳng định vai trò của yếu tố môi trường văn
hóa, môi trường giáo dục có tính quyết định đối với sự hình thành nhân cách
con người. Nhiều nhà tâm lý học Mỹ với các công trình nghiên cứu đã chỉ ra
ảnh hưởng rất quan trọng của môi trường đến sự hình thành nhân cách cá
nhân. Những kết quả nghiên cứu có hệ thống đã dần hình thành một chuyên
ngành tâm lý học mới: Tâm lý học môi trường và thường được khái quát
trong các tài liệu Giáo dục học, Tâm lý học. Quan điểm chung của Khoa học
giáo dục (bao gồm cả Tâm lý học) đều khẳng định vai trò quyết định của yếu


8
Từ đầu thế kỷ XX, Dimitri Glinos đã viết:“...Giáo dục phải thích ứng
với những hoàn cảnh luôn thay đổi, đối phó với những vấn đề mới, những
nhu cầu mới và thường xuyên đòi hỏi những kỹ năng mới....Trong một thời
gian dài, nền giáo dục đã không thể thích ứng được với các hoàn cảnh mới
và gắn với các nhu cầu thực tế. Khoảng cách giữa giáo dục và cuộc sống
ngày càng lớn và bây giờ, điều chúng ta cần không chỉ là một cuộc cách
mạng để tái lập lại mối tương quan giữa giáo dục và cuộc sống” [3;tr.206].
Emile DurKheim quan niệm môi trường học đường bao hàm cả lớp
học và việc tổ chức lớp học, như một sự liên kết có phạm vi rộng hơn gia
đình và không trừu tượng như xã hội. Một lớp học không đơn thuần chỉ là
một khối kết dính các cá nhân độc lập với nhau mà còn là một xã hội thu
nhỏ. Trong lớp học, học sinh suy nghĩ, hành động và cảm nhận khác với khi
chúng tách rời nhau... Những quan niệm trên đây đã có trước hàng thế kỷ,
hiện nay đang trở thành vấn đề thời sự của khoa học giáo dục.
Trong phạm trù giáo dục thì giáo dục trí tuệ là khâu quan trọng nhất.
Nó bao gồm việc tiếp thu tri thức và hình thành thế giới quan khoa học, phát
triển các năng lực nhận thức và sáng tạo. Để có được điều đó, các em phải
được đến trường để học. “Trong nhà trường, hoạt động dạy và học là con
đường quan trọng nhất để giáo dục trí tuệ ” (Xukhomlinxki).
Mô hình trường học thân thiện với tên gọi khác là “mô hình trường
học thân thiện vì trẻ em” (child-friendly school, viết tắt là CFS) do Quỹ Nhi
đồng Liên hợp quốc đề xướng lần đầu tiên được triển khai tại Thái Lan
1997. Đây được xem là một trong những hành động thiết thực hóa “Công
ước quốc tế về quyền trẻ em’’ trong nhà trường. Việc xây dựng một môi
trường học tập thân thiện không chỉ có ý nghĩa đối với trẻ em mà còn là một
chính sách mang tầm chiến lược của một nền giáo dục ưu việt trong thế kỉ
XXI. Mô hình trường học thân thiện đã được áp dụng thí điểm tại các quốc



10
ngữ trên ở chỗ đã đề cao môi trường sống trong quá trình phát triển của trẻ.
Với trẻ em ba môi trường: nhà trường - gia đình - xã hội có vai trò quan trọng
trong quá trình học tập, trưởng thành và hoàn thiện nhân cách.
Mặc dù nhiệm vụ giáo dục trẻ em được cả xã hội quan tâm nhưng quan
trọng hơn cả vẫn là nhà trường, đặc biệt là trường tiểu học. Có điều này bởi vì
nhà trường nói chung và trường tiểu học nói riêng là nơi kết tinh trình độ văn
minh của xã hội trong công tác giáo dục trẻ em. Trường tiểu học chân chính
không chỉ là nơi trẻ tiếp thu kiến thức khoa học mà còn là nơi giáo dục các em
trở thành người có ích cho xã hội. Vì vậy, trẻ em phải được giáo dục toàn
diện. Bác Hồ đã nói:
“Người có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó.
Người có tài mà không có đức là người vô dụng”.
Muốn trẻ em có được sự tự tin trong học tập, có kỹ năng ứng xử các
tình huống nảy sinh trong cuộc sống… thì nhất thiết phải tạo cho các em một
môi trường học tập thân thiện. Điều đó trông mong vào nhà trường, vào các
thày cô giáo và các lực lượng giáo dục khác cùng đồng sức đồng lòng trong
sự nghiệp giáo dục.
Từ những thập kỷ cuối của thế kỷ trước, trường học thân thiện là mô
hình trường do Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đề xướng và đã
được triển khai có kết quả tốt ở nhiều nước trên thế giới. Tiếp thu có chọn
lọc và phát triển mô hình trường học đi trước, cùng với sự phối hợp của
UNICEF, sáng ngày 15/5/2008 tại trường THCS Vạn Phúc (Hà Đông - Hà
Tây), GS Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó thủ
tướng, nguyên Bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức phát động
cuộc vận động “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, đánh
dấu sự ra đời của mô hình mang tên “trường học thân thiện” ở Việt Nam.
Mới đầu Bộ thí điểm ở 50 trường tiểu học và trung học cơ sở (trong đó có



tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008 - 2013.
Ở Việt Nam , đã có một số công trình nghiên cứu khoa học về “xây
dựng trường học thân thiện”, tuy nhiên mới chỉ ở một khía cạnh nào đó mà
thôi. Tác giả Vũ Thị Sơn đề cập tới môi trường học tập trong lớp học đăng
trên tạp chí Giáo dục số 102/2004[14]; Tác giả Phạm Hồng Quang đã viết
cuốn sách Môi trường giáo dục, từ đó làm rõ thực trạng và khuyến nghị
những giải pháp cơ bản nhằm xây dựng một môi trường học tập thân thiện
[12]. Rộng hơn môi trường học tập thân thiện là môi trường văn hóa nhà
trường. Về vấn đề này có “môi trường con người và văn hóa” của tác giả
Trần Quốc Vượng cũng tiếp tục thực hiện theo hướng nghiên cứu đó.
Nhìn chung, các đề tài nghiên cứu về xây dựng trường học thân thiện,
học sinh tích cực trong các nhà trường phổ thông chưa nhiều. Hơn nữa, việc
xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực ở các trường TH hiện nay
còn chưa thực sự được quan tâm, thể hiện ở sự đầu tư chưa thích đáng cho
việc xây dựng kế hoạch, đầu tư nguồn nhân lực, kinh phí, hình thức tổ chức
còn đơn điệu, chưa mang tính thiết thực. Đặc biệt là chưa có những biện pháp
quản lý tích cực để đưa việc xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực
vào trong các môn học của nhà trường. Vì vậy, thông qua đề tài nghiên cứu
này, tác giả muốn nâng cao chất lượng xây dựng trường học thân thiện, học
sinh tích cực trong các trường tiểu học trên địa bàn Quận Hoàn Kiếm - Thành
phố Hà Nội.
1.2. Các khái niệm cơ bản
1.2.1. Quản lý
1.2.1.1 Khái niệm quản lí
Quản lý là một dạng lao động xã hội gắn liền và phát triển cùng với lịch
sử phát triển của loài người. Sự cần thiết của quản lý được Karl Marx viết:


13
“Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên