MỤC LỤC
Trang
3

MỞ ĐẦU

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ
HỘI CỦA CÁC KHU KINH TẾ - QUỐC PHÒNG
1.1. Những vấn đề chung về hiệu quả kinh tế - xã hội và

10

khu kinh tế - quốc phòng
Quan niệm, tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh

10

1.2.

hưởng đến hiệu quả kinh tế - xã hội của các khu kinh
tế - quốc phòng
Chương 2 THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ HỘI

17

CỦA CÁC KHU KINH TẾ - QUỐC PHÒNG
2.1. Thành tựu, hạn chế về hiệu quả kinh tế - xã hội của

30

các khu kinh - tế quốc phòng

3.2.

KẾT LUẬN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

CHỮ DANH MỤC VIẾT TẮT

Chữ viết đầy đủ

Chữ viết tắt

Kinh tế - quốc phòng

KT-QP

Kinh tế - xã hội

KT-XH

Quốc phòng - an ninh

QP-AN

1


MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Để hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ về xây dựng và phát triển các khu
KT-QP đặc biệt là quy hoạch, xây dựng và phát triển các khu KT-QP đến năm
2020, định hướng đến năm 2025, cần thiết phải làm rõ cơ sở lý luận,đánh giá
thực trạng hiệu quả kinh tế - xã hội của các khu KT-QP từ năm 2000 đến nay,
trên cơ sở đó đề xuất một số quan điểm cơ bản và giải pháp chủ yếu nâng cao
hiệu quả KT-XH của các khu KT-QP những năm tiếp theo. Với ý nghĩa đó tác

3


giả chọn đề tài “Hiệu quả kinh tế - xã hội của các khu kinh tế - quốc phòng” làm
luận văn thạc sỹ chuyên ngành kinh tế chính trị của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trong những năm gần đây vấn đề Quân đội tham gia xây dựng phát triển
các khu kinh tế - quốc phòng đã được nhiều nhà lãnh đạo, quản lý, nhiều nhà
khoa học quan tâm.
Thứ nhất, vấn đề Quân đội xây dựng các khu KT-QP đã có các công
trình tiêu biểu như:
Lương Văn Mạnh (2012), Đẩy mạnh xây dựng khu kinh tế - quốc
phòng trên các địa bàn chiến lược, biên giới, hải đảo”, Tạp chí Kinh tế
quốc phòng, số 1(2/2012). Trong bài viết, tác giả đã khái quát, đánh giá sau
hơn 12 năm thực hiện nhiệm vụ xây dựng các khu KT-QP trên các lĩnh vực
chủ yếu như: phát triển KT-XH, xây dựng cơ sở chính trị xã hội trên địa
bàn các khu KT-QP. Trên cơ sở đó tác giả đề xuất một số nội dung chủ yếu
cần tập trung thực hiện theo phương án quy hoạch xây dựng và phát triển
các khu KT-QP đến năm 2020, định hướng đến năm 2025.
Lương Văn Mạnh 2013, Kết quả đạt được và một số nét mới trong xây
dựng các khu kinh tế-quốc phòng, Tạp chí Kinh tế quốc phòng, số 2 (4/2013).
Tác giả đã đánh giá thực trạng kết quả xây dựng và phát triển các khu KT-QP
trên các lĩnh vực: xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế giúp dân phát triển sản xuất;

giả đã đề ra một số yêu cầu nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về khu
KT-QP trong những năm tới.
Lê Hữu Đức (2014) Gắn phát triển các khu kinh tế với bảo vệ biên giới tổ
quốc, Bqp.Vn, Website: bqp.vn, mod.gov.vn. Trong bài viết tác giả đã khẳng
định sự cần thiết phải gắn phát triển các khu kinh tế với tăng cường quốc phòng
an ninh nói chung, tầm quan trọng của xây dựng các khu kinh tế - quốc phòng
với nhiệm vụ bảo vệ biên giới. Theo đó các khu KT-QP cần tập trung ưu tiên
xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế phục vụ sản xuất, từng bước nâng cao đời sống
vật chất, tinh thần của nhân dân; tổ chức quy hoạch di dân, bố trí dân cư theo kế
hoạch sản xuất. Đồng thời các khu KT-QP phải vừa trực tiếp sản xuất tập trung,

5


làm dịch vụ cho đồng bào phát triển sản xuất, tiêu thụ sản phẩm hàng hóa, vừa
xây dựng mô hình phát triển trồng trọt, chăn nuôi để giúp dân chuyển từ sản xuất
tự cung, tự cấp sang sản xuất hàng hóa.
Trịnh Hoài Thanh (2013), Nâng cao năng lực trong thực hiện chức
năng chủ đầu tư dự án khu kinh tế - quốc phòng, Tạp chí Kinh tế quốc phòng
số 1 (2/2013). Tác giả đã đánh giá thực trạng đầu tư phát triển các khu KT-QP
từ năm 2000 đến nay, đặc biệt là những vấn đề tồn tại trong công tác đầu tư
như: công tác quy hoạch, xây dựng, quản lý kế hoạch còn bất cập; việc thực
hiện lồng ghép các dự án, công trình vùng dự án chưa tốt; quá trình đầu tư
còn dàn trải. Tác giả cũng chỉ ra một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn
đến hạn chế trên là do năng lực của các đoàn KT-QP với tư cách là chủ đầu
tư còn hạn chế; từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực của các
đoàn KT-QP nhất là trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ.
Nguyễn Huy Tiến (2013), Quân đội triển khai hiệu quả dự án nhân rộng
mô hình giảm nghèo tại các khu KT-QP, Tạp chí Kinh tế quốc phòng, số 1
(2/2013). Trong bài viết tác giả đã cho thấy dự án nhân rộng mô hình giảm nghèo

quan điểm về hiệu quả kinh tế xã hội của doanh nghiệp Nhà nước trong nền
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Kỷ yếu khoa học, Học viện
Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Trong các công trình này, trên cơ phân tích
làm rõ vai trò, thực trạng sản xuất kinh doanh của các doanh ngiệp nhà nước,
các tác giả đã xây dựng hệ tiêu chí về hiệu quả sản xuất kinh doanh làm cơ sở
cho việc đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp nhà
nước trong nền kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa.
Trần Văn Tịch (2007), Hiệu quả kinh tế - xã hội của các khu kinh tế
quốc phòng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh hiện nay, luận văn thạc sĩ kinh
tế chính trị, Học viện chính trị. Trong công trình này tác giả đã luận giả
khá sâu sắc cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng, phát triển các khu KT-QP
nói chung, hiệu quả KT-XH các khu KT-QP trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
nói riêng. Bên cạnh những thành tựu đã đạt được cũng như những hạn chế
tồn tại, tác giả đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả KT-XH các
khu KT-QP trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong những năm tiếp theo.
Các công trình khoa học trên, tiếp cận dưới các góc độ khác nhau, đã có
những đóng góp nhất định về nội dung liên quan đến đề tài như quan niệm về

7


đặc điểm các khu KT-QP; vai trò của quân đội trong thực hiện nhiệm vụ ở khu
KT-QP; hiệu quả KT-XH và những tiêu chí đánh giá hiệu quả KT-XH trong
sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên, cho đến nay những vấn đề lý luận và thực tiễn về hiệu quả KTXH của các khu KT-QP chưa được nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống. Kết quả
nghiên cứu những vấn đề liên quan tới các khu KT-QP cùng thực trạng về tình
hình hiệu quả kinh tế - xã hội của các khu KT-QP đặt ra yêu cầu cấp thiết phải
nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về nội dung, đối tượng
nghiên cứu mà đề tài xác định.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

hóa khoa học, phương pháp hệ thống, phân tích, tổng hợp, thống kê so sánh
và một số phương pháp khác của kinh tế chính trị.
6. Ý nghĩa của đề tài
Ý nghĩa lý luận: Góp phần làm rõ quan niệm và những tiêu chí đánh giá
hiệu quả KT-XH của các khu KT-QP; các quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu
quả kinh tế - xã hội của các khu KT-QP. Luận văn có thể dùng làm tài liệu
tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy môn kinh tế chính trị, kinh tế quân sự
trong các nhà trường quân đội.
Ý nghĩa thực tiễn: Làm cơ sở vận dụng vào thực tiễn quá trình xây
dựng, phát triển các khu KT-QP ở nước ta hiện nay.
7. Kết cấu đề tài
Gồm phần mở đầu; 3 chương (6 tiết); kết luận; danh mục tài liệu tham
khảo và phụ lục
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ HỘI
CỦA CÁC KHU KINH TẾ - QUỐC PHÒNG

1.1. Những vấn đề chung về hiệu quả kinh tế - xã hội và khu kinh tế quốc phòng

9


1.1.1. Hiệu quả kinh tế - xã hội
* Hiệu quả kinh tế
Trong mọi lĩnh vực hoạt động, hiệu quả bao giờ cũng là vấn đề được
các chủ thể quan tâm. Hiệu quả là một thuật ngữ được sử dụng phổ biến
trong các lĩnh vực của đời sống xã hội (chính trị, quân sự, quốc phòng, an
ninh, đặc biệt là trong kinh tế) để “đo” kết quả đạt được về mặt chất lượng
qua các thời kỳ, một giai đoạn nhất định. Xét vấn đề một cách tổng quát nhất,
hiệu quả chính là sự so sánh giữa kết quả đạt được trong các hoạt động của

Hiệu quả kinh tế là hiệu quả xét về mặt kinh tế, được so sánh, tính toán
dựa trên giá trị và được đo bằng tiền. Hiệu quả kinh tế mô tả mối quan hệ lợi
ích kinh tế mà chủ thể nhận được và chi phí bỏ ra để nhận được lợi ích kinh tế
đó, biểu hiện của lợi ích và chi phí kinh tế phụ thuộc vào chủ thể và mục tiêu
mà chủ thể đặt ra. Hiệu quả kinh tế phản ánh chất lượng hoạt động kinh tế và
được xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được
kết quả đó.
Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, hiệu quả kinh tế là mối quan tâm
hàng đầu của các nhà quản lý cả ở tầm vĩ mô và vi mô. Bởi vì, đây chính là
tiêu chuẩn, là thước đo để đánh giá hiệu suất của vốn đầu tư, đánh giá khả
năng phát triển sản xuất của một tổ chức kinh tế. Phân tích hiệu quả kinh tế
trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các cơ sở sản xuất, của một ngành và
rộng hơn là của toàn xã hội cho biết: cơ sở, ngành và xã hội đã sử dụng nguồn
lực như thế nào; kết quả đạt được ra sao; từ đó có những biện pháp sử dụng
các nguồn lực tốt hơn và đạt hiệu quả kinh tế cao hơn. Trong kinh tế thị
trường, phân tích hiệu quả kinh tế của các đơn vị hay toàn bộ nền kinh tế để
đánh giá được mức sinh lời của vốn; thấy được lợi nhuận và lợi nhuận ròng
thu được; đánh giá được tổng thu nhập quốc dân, thu nhập của các tầng lớp
dân cư; đánh giá mức sống và chất lượng cuộc sống của nhân dân trong
những điều kiện và thời gian cụ thể.
* Hiệu quả xã hội
Hiệu quả xã hội phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực nhằm đạt
được các mục tiêu xã hội nhất định. Các mục tiêu xã hội thường thấy là: giải
quyết công ăn, việc làm trong phạm vi toàn xã hội hoặc từng khu vực kinh tế;
giảm số người thất nghiệp; nâng cao trình độ và đời sống văn hóa, tinh thần
cho người lao động, đảm bảo mức sống tối thiểu cho người lao động, nâng
cao mức sống cho các tầng lớp nhân dân trên cơ sở giải quyết tốt các quan hệ

11



12


2005 là rất gần với thực tiễn của các loại hình khu kinh tế ở nước ta hiện nay.
* Khu KT-QP
- Quan niệm khu KT-QP
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, vấn đề kết hợp kinh tế
với quốc phòng đã được Đảng, Nhà nước quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo từ rất
sớm. Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, chúng ta đã
điều động hơn 8 vạn cán bộ, chiến sỹ đi làm nhiệm vụ kinh tế, hình thành nên
20 nông trường quân đội nằm trên các địa bàn chiến lược trọng yếu cả về kinh
tế và quốc phòng. Như vậy, nông trường quân đội cũng có thể được coi là
hình thức manh nha của các khu KT-QP ở nước ta. Tuy nhiên, các khu KTQP theo đúng nghĩa của nó phải đến năm 1985 mới thực sự hình thành.
Năm 1985 theo Quyết định 68/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng (nay là
Chính phủ), Binh đoàn 15 được thành lập với nhiệm vụ chủ yếu là “Phát triển
kinh tế xã hội gắn với nhiệm vụ QP-AN, xây dựng các khu dân cư - xã hội trên địa
bàn chiến lược Tây Nguyên”, gọi tắt là khu KT-QP.
Tiếp theo đó, ngày 31 tháng 3 năm 2000, Thủ tướng Chính phủ ra
Quyết định số 277/QĐ-TTg phê duyệt đề án tổng thể Quân đội tham gia xây
dựng phát triển kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa
gắn với xây dựng quốc phòng - an ninh trên địa bàn chiến lược biên giới, ven
biển. Theo Quyết định đó, hàng chục dự án xây dựng các khu KT-QP đã được
triển khai, cho đến nay ở nước ta đã và đang xây dựng 23 khu KT-QP trên các
địa bàn trọng điểm biên giới, hải đảo.
Khái niệm khu KT-QP lần đầu tiên đã được đề cập trong từ điển bách
khoa quân sự Việt Nam như sau:
“Khu KT-QP là vùng lãnh thổ và dân cư thuộc các xã đặc biệt khó
khăn, vùng sâu, vùng xa trên địa bàn chiến lược, biên giới, ven biển, được đầu
tư xây dựng phát triển kinh tế - xã hội gắn với QP-AN theo Quyết định số

thực hiện các mục tiêu gắn phát triển KT-XH với tăng cường QP-AN, lấy phát
triển KT-XH giữ vai trò quyết định, tạo cơ sở vật chất, tinh thần để xây dựng lực
lượng, thế trận QP-AN, xây dựng tuyến hành lang biên giới vững chắc trong
thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Như vậy, quan niệm về khu KT-QP bao hàm các nội dung:

14


Một là, nêu rõ tính chất của khu KT-QP: đó là mô hình tổ chức kinh tế
tổng hợp với mục tiêu kết hợp phát triển KT-XH với tăng cường QP-AN.
Hai là, xác định không gian xây dựng khu KT-QP: được xây dựng
trên các địa bàn khó khăn, có vị trí chiến lược ở vùng sâu, vùng xa, biên
giới, ven biển, hải đảo.
Ba là, chỉ rõ chủ thể quản lý, lực lượng trực tiếp tổ chức triển khai
thực hiện: Nhà nước giao cho Bộ Quốc phòng làm chủ đầu tư và quản lý,
các đơn vị quân đội tại các khu KT-QP làm lực lượng nòng cốt.
Bốn là, xác định mục tiêu lấy phát triển KT-XH giữ vai trò quyết
định, tạo cơ sở vật chất, tinh thần để xây dựng lực lượng, thế trận QP-AN
bảo vệ địa bàn.
- Đặc điểm các khu KT-QP
Khu KT-QP chính là chương trình lồng ghép hai nhiệm vụ: phát triển
kinh tế - văn hoá - xã hội và củng cố QP-AN, cho một “khu vực”, một
“vùng” cụ thể, trên các địa bàn chiến lược đã được hoạch định trước trong
chương trình của Chính phủ, dự án của Bộ Quốc phòng ở các địa bàn chiến
lược, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Khu KT-QP chứa đựng trong
lòng nó nội dung tổng hợp của tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá,
xã hội, QP-AN. Do đó, xây dựng và phát triển các khu KT-QP chính là để gắn
nhiệm vụ phát triển KT-XH với củng cố QP-AN trong các vùng dự án.
Các khu KT-QP đều được xây dựng ở các vùng đất đai còn hoang hoá,

nhau. Các khu KT-QP được chia làm hai loại: một là, khu KT-QP với nhiệm
vụ sản xuất tập trung, phát triển kinh tế gắn với củng cố QP-AN (Binh đoàn 15,
Binh đoàn 16); hai là, khu KT-QP không sản xuất tập trung, thực hiện nhiệm
vụ củng cố QP-AN là chủ yếu (các khu khu KT-QP từ Quân khu IV trở ra). Cả
hai loại này đều cần được phát triển trong thời gian tới.
1.2. Quan niệm, tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến
hiệu quả kinh tế - xã hội của các khu kinh tế - quốc phòng
1.2.1. Quan niệm hiệu quả KT-XH của các khu KT-QP

16


Khu KT-QP cũng được coi là một trong những kiểu tổ chức kinh tế
gắn với những vùng lãnh thổ được xác định, nhưng không giống các tổ
chức kinh tế khác bởi tính đặc thù của nó. Nó là tổ chức kinh tế trong đó
bao gồm các đơn vị quân đội được giao nhiệm vụ thực hiện đề án tổng thể
Quân đội tham gia xây dựng, phát triển KT-XH ở các xã đặc biệt khó khăn,
gắn với xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân trên
các địa bàn chiến lược. Do vậy, hiệu quả KT-XH của các khu KT-QP phải
là hiệu quả tổng hợp cả về kinh tế, xã hội, QP-AN, trên cơ sở kết hợp chặt
chẽ giữa kinh tế với quốc phòng trong xây dựng, phát triển kinh tế.
Tuy nhiên, cần thấy rằng việc xây dựng và phát triển các khu KTQP ở nước ta hiện nay là chủ trương lớn của Quân ủy Trung ương và Bộ
Quốc phòng. Nhằm thực hiện nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao cho
Quân đội trong quá trình tham gia thực hiện “Chương trình phát triển KTXH các xã đặc biệt khó khăn ở miền núi, vùng sâu, vùng xa”, đồng thời
củng cố QP-AN trên những địa bàn chiến lược của Tổ quốc với những
nhiệm vụ được giao cụ thể:
Thứ nhất, về KT-XH: xây dựng kết cấu hạ tầng là nhiệm vụ trọng tâm
thời kỳ đầu triển khai các dự án, tạo nền tảng cho thực hiện các mục tiêu của
khu KT-QP; ưu tiên xây dựng, nâng cấp hệ thống cầu, đường, hình thành
mạng lưới giao thông nối liền các bản, cụm bản với huyện, tỉnh; xây dựng hệ

là tỷ lệ giữa kết quả đạt được với những nguồn lực đã chi phí
được diễn ra ở không gian kinh tế có tính chất đặc thù do Quân
đội quản lý, trong một thời gian xác định.
1.2.2. Tiêu chí đánh giá hiệu quả KT-XH của các khu KT-QP
Tiêu chí là dấu hiệu làm căn cứ để nhận biết, xếp loại một sự vật,
một hiện tượng. Do đó, có thể hiểu tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động
chính là các tham số xác định về kết quả hoạt động và những chi phí vật
chất, chi phí lao động, chi phí về thời gian. Vì vậy, việc xác định tiêu chí
đánh giá cần phải sát, đúng với tính chất của hoạt động thì mới đánh giá
đúng hoạt động đó hiệu quả hay không, ở mức độ nào. Từ khái niệm hiệu

18


quả KT-XH của các khu KT-QP chỉ rõ, khi đánh giá hiệu quả không chỉ
đơn thuần là về mặt kinh tế, xã hội mà nó còn bao hàm cả về QP-AN trên
cơ sở kết hợp giữa QP-AN trong hoạt động sản xuất kinh tế. Mặt khác, tiêu
chí đánh giá hiệu quả KT-XH của khu KT-QP cũng không hoàn toàn đồng
nhất với tiêu chí đánh giá hiệu quả KT-XH của hoạt động sản xuất kinh
doanh. Bởi vì, xây dựng khu KT-QP nhằm thực hiện các mục tiêu gắn phát
triển KT-XH với tăng cường QP-AN, lấy phát triển KT-XH giữ vai trò
quyết định, tạo cơ sở vật chất, tinh thần để xây dựng lực lượng, thế trận
QP-AN, xây dựng tuyến hành lang biên giới vững chắc trong thời kỳ đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Do đặc thù của khu KT-QP,
nên khả năng thu hồi vốn của các công trình hạ tầng miền núi, vùng sâu,
vùng xa, biên giới, hải đảo là rất thấp (thậm chí có nơi đầu tư cho không)
và thời gian dài. Vì vậy, đánh giá hiệu quả KT-XH của khu KT-QP cần
phải tính đến hiệu ứng lan tỏa của nó đối với sự phát triển kinh tế nói
chung của địa phương cũng như ý nghĩa chính trị.
Từ những phân tích trên, để đánh giá hiệu quả KT-XH của các khu KTQP cần dựa trên một số nhóm tiêu chí cơ bản sau:

đa tiềm năng đất đai được giao để phát triển sản xuất, phục vụ mục tiêu cả
trước mắt và lâu dài, từng bước chuyển sang kinh tế hàng hoá với những cây
công nghiệp, cây đặc sản, cây ăn quả, trồng và bảo vệ rừng, chăn nuôi, trong
đó tập trung vào những cây trồng, vật nuôi có giá trị hàng hoá cao. Song, do
lịch sử để lại, KT-XH ở nhiều vùng dân tộc và miền núi còn kém phát triển,
mang nặng tính tự cấp, tự túc, dựa nhiều vào tự nhiên; phương thức sản xuất,
tập quán canh tác còn lạc hậu. Do vậy, để bước đầu tạo nên những yếu tố cho
phát triển kinh tế hàng hoá bao gồm các công việc khai hoang, đưa diện tích
vào sản xuất các loại cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện đất đai, khí
hậu của địa phương theo hướng tạo ra các vùng chuyên canh, hình thành các
sản phẩm có tỷ trọng hàng hóa lớn; tổ chức tốt các hoạt động dịch vụ phát
triển sản xuất, tiêu thụ sản phẩm hàng hóa...
Đánh giá nội dung này cần làm rõ đó là: khai thác tiềm năng đất đai;
giúp đỡ đồng bào phát triển sản xuất thông qua hình thức khuyến nông,

20


khuyến lâm, khuyến ngư...đầu tư các dự án, xây dựng các mô hình kinh tế, tổ
chức hoạt động dịch vụ bao tiêu sản phẩm
- Nhóm tiêu chí đánh giá hiệu quả xã hội
Hiệu quả xã hội phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực nhằm đạt
được các mục tiêu xã hội nhất định. Các mục tiêu xã hội thường thấy là: giải
quyết công ăn, việc làm trong phạm vi toàn xã hội hoặc từng khu vực kinh tế ;
giảm số người thất nghiệp; nâng cao trình độ và đời sống văn hóa, tinh thần
cho người lao động, đảm bảo mức sống tối thiểu cho người lao động, nâng
cao mức sống cho các tầng lớp nhân dân trên cơ sở giải quyết tốt các quan hệ
trong phân phối, đảm bảo và nâng cao sức khỏe; đảm bảo vệ sinh môi trường.
Nếu xem xét hiệu quả xã hội, người ta xem xét mức tương quan giữa các kết
quả (mục tiêu) đạt được về mặt xã hội (cải thiện điều kiện lao động, nâng cao

các đơn vị quân đội cùng với chính quyền địa phương ở các khu KT-QP,
phải có những giải pháp để giúp đỡ đồng bào. Vừa bảo đảm nâng cao dân
trí, trình độ sản xuất; đời sống văn hóa tinh thần, xóa bỏ hủ tục lạc hậu, vừa
làm tốt công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Đánh giá hiệu quả công tác này, chúng ta có thể căn cứ vào kết quả
phát triển và xu hướng đời sống kinh tế, văn hoá xã hội của đồng bào các dân
tộc trong khu vực ngày càng tăng lên; công tác xây dựng đời sống mới, hiệu quả
của hoạt động quân dân y kết hợp.
- Nhóm tiêu chí đánh giá hiệu quả về quốc phòng - an ninh
Thể hiện xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, làng xã
chiến đấu; xây dựng, huấn luyện lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên;
xây dựng và luyện tập các phương án sẵn sàng chiến đấu của khu vực phòng
thủ, bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, an ninh biên giới. Đó là sự
vững chắc của thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân; sự
yên tâm, gắn bó, lập nghiệp, sinh sống, trụ bám lâu dài của nhân dân...
Thứ nhất, xây dựng cơ sở chính trị xã hội
Đó là niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, sự
điều hành của đội ngũ cán bộ chính quyền các cấp (đặc biệt đối với cấp cơ sở)
của cán bộ, chiến sĩ, đảng viên và quần chúng nhân dân; kết quả củng cố,
kiện toàn các tổ chức thuộc hệ thống chính trị, bao gồm: các tổ chức đảng,

22


chính quyền các cấp, các tổ chức quần chúng thuộc hệ thống chính trị
như: mặt trận tổ quốc, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, hội nông dân, hội cựu
chiến binh…Các tổ chức này đạt được các tiêu chuẩn “vững mạnh” ở mức
độ nào; mối quan hệ giữa dân với cấp ủy, chính quyền, ý thức chấp hành chủ
trương, chính sách của Đảng, chính quyền các cấp, mối quan hệ giữa các giai
cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo ở khu KT-QP; kết quả của các phong trào thi

Thứ ba, công tác quy hoạch, ổn định, sắp xếp dân cư; sự yên tâm, gắn
bó, lập nghiệp, sinh sống, bám trụ lâu dài của nhân dân ở địa bàn khu KTQP
Khu KT-QP với tính đặc thù là được xây dựng ở vùng vùng sâu,
vùng xa, biên giới, hải đảo. Vì vậy, trong xây dựng thế trận QP-AN không
có gì hiệu quả hơn bằng việc sử dụng các nguồn lực tại chỗ, nhất là về
nhân lực. Yêu cầu đặt ra cho quá trình xây dựng phát triển khu KT-QP là
xây dựng các dự án ổn định dân cư; xây dựng bản, cụm bản dân cư mới
trên tuyến biên giới, đặc biệt là xoá tình trạng “vùng trắng” ở các khu vực
biên giới, xây dựng cơ sở hạ tầng, điều kiện sản xuất đồng bộ để nhân dân
yên tâm sản xuất và sinh sống.
Để đánh giá hiệu quả cần phải làm rõ đón nhận, di dời bao nhiêu hộ dân
so với kế hoạch; xóa bao nhiêu điểm “trắng dân”; số lượng nhân khẩu hàng năm,
trước và sau khi xây dựng khu KT-QP. Công tác đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng
như đất sản xuất, hệ thống điện, đường, trường trạm đã được quan tâm đúng
mức; các chính sách hỗ trợ, giúp đỡ nhân dân phát triển sản xuất, ổn định cuộc
sống khi tới nơi ở mới để bà con yên tâm, gắn bó lâu dài ở các khu KT-QP.
1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả KT-XH
của các khu KT-QP
Hiệu quả KT-XH của một doanh nghiệp hay bất kỳ tổ chức kinh tế nào
cũng chịu sự tác động của nhiều yếu tố. Tuỳ theo cách tác động khác nhau,
người ta có thể chia chúng thành các nhóm như: Nhóm yếu tố trực tiếp, nhóm
yếu tố gián tiếp; nhóm các yếu tố bên ngoài, nhóm các yếu tố bên trong;
nhóm các yếu tố khách quan, nhóm các yếu tố chủ quan. Đối với khu KT- QP,
do tính chất đặc thù nên có thể khái quát các nhân tố cơ bản có ảnh hưởng
trực tiếp đến hiệu quả KT-XH của Khu KT-QP là: điều kiện tự nhiên, xã hội

24


của khu KT-QP; vai trò của các đoàn KT-QP và các nguồn lực (đầu vào) cho