VẤN ĐỀ CHUYÊN CHÍNH VÔ SẢN TRONG TÁC PHẨM
“CÁCH MẠNG VÔ SẢN VÀ TÊN PHẢN BỘI CAUSKY”
Ý NGHĨA ĐỐI VỚI CÁCH MẠNG VIỆT NAM
Tác phẩm: “Cách mạng vô sản và tên phản bội Causky”, được Lênin
viết vào cuối năm 1918, khi cách mạng Tháng Mười giành thắng lợi và chính
quyền Xô viết đứng vững vừa được một năm, nhưng đang trong sự thử thách
lớn. Nước Nga vừa ra khỏi chiến tranh thế giới lần thứ nhất với hậu quả để lại
hết sức nặng nề, trong khi đó 14 nước đế quốc cấu kết với bọn phản động
trong nước bao vây chống phá, nhằm bóp chết chính quyền Xôviết còn non
trẻ. Tuy nhiên thời kỳ này, do sự lớn mạnh, trưởng thành của phong trào công
nhân trong từng nước, do ảnh hưởng to lớn của cách mạng Tháng Mười, các
Đảng cộng sản được thành lập ở hàng loạt nước. Riêng năm 1918 các Đảng
cộng sản được thành lập ở một loạt nước như: Ba Lan, Hy Lạp, Hà Lan...
Trên phạm vi thế giới, đây là thời kỳ diễn ra một quá trình có ý nghĩa lịch sử
to lớn: quá trình chuẩn bị đi tới thành lập một tổ chức quốc tế mới của giai
cấp công nhân - quốc tế cộng sản - thay cho quốc tế II đã phá sản. Nét nổi bật
khác của thời kỳ này là song song với phong trào đấu tranh của giai cấp công
nhân và quần chúng lao động ở các nước tư bản, phong trào đấu tranh của
nhân dân lao động ở các nước thuộc địa và phụ thuộc cũng lên cao. Trước
tình hình đó, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản động càng ngày càng tăng
cường đối phó bằng những thủ đoạn hết sức nham hiểm; mà kẻ giúp ích đắc
lực cho chúng là chủ nghĩa cơ hội xét lại. Một trong những phần tử cơ hội
nguy hiểm nhất và là một trong những lãnh tụ của quốc tế II, cũng là một
trong những lãnh tụ của Đảng xã hội dân chủ Đức, đó là là Causky. Trong
chiến tranh thế giới thứ nhất, do không vững vàng về lập trường, do bị chi
phối bởi những trào lưu tư tưởng phi vô sản, Causky dần dần xa rời chủ nghĩa

1


Mác đã chạy sang mặt trận của kẻ thù, công khai chống lại chủ nghĩa Mác.

2


quyền, thiết lập được chuyên chính vô sản. Trong tác phẩm: “Cách mạng vô
sản và tên phản bội Causky”, Lênin chỉ rõ: “Chuyên chính vô sản, đó là vấn
đề có ý nghĩa trọng đại nhất đối với tất cả các nước... Người ta có thể nói
không quá đáng rằng, chính nó là vấn đề chủ yếu của toàn bộ cuộc đấu tranh
giai cấp của giai cấp vô sản”1. Thậm chí trước đó, trong tác phẩm: “Nhà
nước và cách mạng”, Lênin còn cho rằng, chuyên chính vô sản là hòn đá thử
vàng để phân biệt những người Mác xít và những kẻ giả danh Mác xít. Người
viết: “Chỉ người nào mở rộng việc thừa nhận đấu tranh giai cấp đến mức
thừa nhận chuyên chính vô sản thì mới là người Mác xít... Chính phải dùng
viên đá thử vàng ấy mà thử thách sự hiểu biết thực sự và thừa nhận thực sự
chủ nghĩa Mác”2. Từ quan niệm như vậy, Lênin đã vạch rõ sai lầm của
Causky, khi ông ta phủ nhận chuyên chính vô sản, phủ nhận việc dùng bạo
lực để trấn áp sự phản kháng của giai cấp bóc lột sau khi giai cấp công nhân
đã nắm chính quyền. Causky cho rằng dùng bạo lực là xoá bỏ dân chủ, là rơi
vào những biện pháp cực đoan. Vả lại khi giai cấp công nhân và quần chúng
lao động đã trở thành đa số thì nói đến sử dụng bạo lực là vô lý, là thừa. Tất
cả những lập luận xét lại đó chỉ nhằm đi tới phủ nhận sự cần thiết phải dùng
bạo lực để đập tan nhà nước tư sản và thiết lập chuyên chính vô sản. Ở đây
hiện ra ranh giới rõ rệt giữa bọn cơ hội và những người mác xít: bọn cơ hội có
thể thừa nhận đấu tranh giai cấp, nhưng với điều kiện là không động đến bộ
máy nhà nước vốn là công cụ thống trị của giai cấp tư sản. Còn đối với người
mác xít thì đấu tranh giai cấp phải dẫn đến việc đập tan nhà nước tư sản,
giành chính quyền, thiết lập chuyên chính vô sản.
Phê phán quan điểm sai trái của Cauxky Lênin đã chỉ rõ tính tất yếu
của chuyên chính vô sản. Thực tiễn cho thấy giai cấp tư sản vốn có cả bộ máy
1
2

thời kỳ đó chưa chấm dứt, thì bọn bóc lột nhất định vẫn còn nuôi hy vọng
phục hồi, và hy vọng này sẽ biến thành những mưu đồ phục hồi” 3. Từ những
Sđd, Tập 37, Nxb TB,M. 1977, tr. 298.
Sđd, tr. 319.
3 Sđd, tr. 320.
1
2

4


lý do đó, có thể khẳng định, sau khi giành được chính quyền, giai cấp công
nhân không được lơ là, mất cảnh giác, mà vẫn phải triệt để sử dụng bạo lực
trấn áp bọn phản cách mạng, bảo vệ quyền thống trị của giai cấp công nhân
đối với toàn xã hội, thực hiện cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới. Do đó
nhiệm vụ chủ yếu của chuyên chính vô sản chính là thủ tiêu giai cấp tư sản,
xóa bỏ nhà nước tư sản, xây dựng nhà nước vô sản; xoá bỏ quan hệ sản xuất
tư bản chủ nghĩa – cơ sở kinh tế cho sự tồn tại của giai cấp tư sản và tồn tại
của chế độ áp bức bóc lột, xây dựng chế độ công hữu; xóa bỏ hệ tư tưởng của
giai cấp tư sản và mọi tàn tích của xã hội cũ, thực hiện xây dựng xã hội mới –
xã hội cộng sản chủ nghĩa, mà giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội.
Như vậy theo Lênin, chuyên chính vô sản là tất yếu khách quan song
Lênin cũng chỉ rõ, chuyên chính vô sản chỉ có một, nhưng hình thức của
chuyên chính thì hết sức đa dạng. Trước hết Lênin điểm lại lịch sử và khẳng
định Công xã Pa-ri là hình thức đầu tiên của chuyên chính vô sản mà công
nhân Pa-ri đã sáng tạo ra; tiếp đến là chính quyền Xô-viết và theo Lênin, lịch
sử sẽ còn sáng tạo ra những hình thức khác phù hợp với từng điều kiện lịch sử
cụ thể, phù hợp với từng quốc gia, dân tộc. Đối với chính quyền Xô-viết, theo
Lênin, đây là hình thức chưa từng có trong lịch sử, mà bản chất của nó chính
là chính quyền của giai cấp những người bị bóc lột. Theo Lênin, chính quyền

thực chất nhằm ca ngợi, tô son trát phấn cho nền dân chủ tư sản, phủ phục
trước nền dân chủ ấy, cho rằng nó là nền dân chủ cho mọi giai cấp, nó tồn tại
vĩnh viễn và ngày càng hoàn thiện. Phê phán luận điệu nguy hiểm trên đây
của Causky, Lênin chỉ rõ: khi vấn đề chính quyền đã được đặt ra như một
mục tiêu trước mắt, thì có nghĩa là đã đặt cho giai cấp vô sản vấn đề lựa chọn
giữa nền dân chủ tư sản và chuyên chính vô sản. Theo Lênin: “Vấn đề chuyên
chính vô sản là vấn đề thái độ của nhà nước vô sản đối với nhà nước tư sản,
của chế độ dân chủ vô sản đối với chế độ dân chủ tư sản” 1. Còn cái gọi là:
“Dân chủ thuần tuý” là một quan niệm phản khoa học, dân chủ bao giờ cũng
là một hình thái nhà nước và khi nó đạt tới mức thuần tuý thì nó sẽ tiêu vong.
1

Sđd, tr. 291.

6


“Dân chủ thuần tuý” là quan niệm phi giai cấp vì nó không chỉ rõ dân chủ
cho giai cấp nào. Theo Lênin, dân chủ bao giờ cũng mang tính giai cấp,
Người viết: “Chừng nào mà còn những giai cấp khác nhau thì không thể nói
đến dân chủ thuần tuý được mà chỉ có thể nói đến dân chủ có tính giai cấp” 1.
Chính vì vậy mà Lênin cho rằng: “chế độ dân chủ thuần tuý” chẳng qua chỉ
là câu nói giả dối của một kẻ thuộc phái tự do tìm cách lừa bịp công nhân mà
thôi; vì vậy Người kết luận: “Người theo phái tự do thì chỉ nói đến dân chủ
nói chung, còn người Mác xít thì không bao giờ lại quên không hỏi: dân chủ
cho giai cấp nào”2.
Đối với dân chủ tư sản, theo Lênin đó 1à một bước tiến bộ lớn, so
với chế độ phong kiến. Nhưng dân chủ tư sản chỉ là dân chủ hạn chế, dân
chủ hình thức vì nó chỉ dân chủ cho bọn giàu có và gạt bỏ quần chúng ra
khỏi những vị trí quan trọng trong bộ máy nhà nước. Nó tuyên bố quyền tự

dân chủ mà tập dượt quần chúng, nâng họ lên trình độ giác ngộ xã hội chủ
nghĩa. Nhưng cần thấy rõ sự hạn chế của dân chủ tư sản mà không bao giờ tự
giam hãm mình trong nền dân chủ đó, mà phải biết tổ chức cuộc đấu tranh thủ
tiêu nó, xây dựng một nền dân chủ khác về chất với dân chủ tư sản.
Như vậy có thể nói rằng: Tác phẩm “Cách mạng vô sản và tên phản
bội Causky” của Lênin là tác phẩm nổi tiếng mang tính Đảng, tính khoa học
và tính chiến đấu, thể hiện sự đóng góp to lớn của Lênin trong việc phát triển
kho tàng lý luận chủ nghĩa Mác. Thông qua tác phẩm, Lênin; đã khái quát
kinh nghiệm của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười vĩ đại và
những kinh nghiệm của một năm đầu tiên của Chính quyền Xô viết dưới sự
lãnh đạo của Đảng Bôn-sê-vích. Những luận điểm về chủ nghĩa xã hội khoa
học nói chung về chuyên chính vô sản nói riêng trong tác phẩm trở thành một
bộ phận khăng khít của lý luận mác xít về cách mạng xã hội chủ nghĩa. Nó là
vũ khí lý luận của những người Mác xít - Lênin nít trong cuộc đấu tranh tư
tưởng hiện nay, là chìa khoá để hiểu bản chất cách mạng, khoa học của những
nguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa học nói chung và về chuyên chính vô

8


sản nói riêng; đồng thời cũmg là cơ sở khoa học để chúng ta hiểu thực chất
những luận điệu xuyên tạc, sai trái hiện nay của kẻ thù đối với cách mạng.
Tác phẩm phẩm: “Cách mạng vô sản và tên phản bội Causky” ra đời
không chỉ giáng một đòn chí mạng vào những kẻ cơ hội xét lại mà đứng đầu
là Causky, góp phần nâng cao nhận thức, thống nhất tư tưởng cho quần
chúng, tập hợp quần chúng xung quanh ngọn cờ của giai cấp công nhân Nga,
trong cuộc đấu tranh cách mạng; mà còn đóng một vai trò to lớn trong lịch sử
phong trào cộng sản và công nhân quốc tế nói chung. Những luận điểm trong
tác phẩm đã giúp cho các Đảng cộng sản và những người cộng sản những lời
chỉ giáo có tính phương pháp luận đối với việc tiếp thu một cách sáng tạo

Tám năm 1945, chúng ta đánh đổ ách thống trị của phát xít, thực dân phong
kiến giành chính quyền lập ra nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà - nhà
nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á. Sau năm 1954, đế quốc Mỹ
can thiệp vào nước ta gây ra sự chia cắt giữa hai miền Nam-Bắc, Đảng ta
quyết định chuyển nền chuyên chính công nông sang làm nhiệm vụ chuyên
chính vô sản, thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở
miền Bắc và tiến hành đấu tranh giải phóng dân tộc ở miền nam. Sau năm
1975, đất nước thống nhất, Đảng ta tuyên bố đưa cả nước tiến lên chủ nghĩa
xã hội. Đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV của Đảng(1976), Đảng ta quan
niệm: chuyên chính vô sản là quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động
mà nòng cốt là liên minh công nông, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản,
thông qua nhà nước xã hội chủ nghĩa.
Trong giai đoạn hiện nay, trước yêu cầu đẩy mạnh sự nghiệp
CNH,HĐH đất nước và hội nhập quốc tế, Đảng ta xác định tiến hành xây
dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân; mở
rộng dân chủ, giữ vững kỷ cương, tăng cường pháp chế, tạo điều kiện cho

10


nhõn dõn tham gia ngy cng ụng o vo b mỏy chớnh quyn nh nc,
giỏm sỏt mi hot ng ca nh nc. Trong cụng cuc i mi hin nay,
quỏ trỡnh i mi h thng chớnh tr, chỳng ta khụng dựng cm t chuyờn
chớnh vụ sn trỏnh hiu lm cho cỏn b, nhõn dõn nh s xuyờn tc ca
k thự, nhng thc cht chuyờn chớnh vụ sn v H thng chớnh tr xó
hi ch ngha nc ta ch l mt. ú l s lónh o tuyt i ca ng
vi ton xó hi, l quyn lm ch, quyn lc nh nc thuc v nhõn dõn, l
vai trũ qun lý, xõy dng t nc ca nh nc xó hi ch ngha, l s
chuyờn chớnh ca giai cp cụng nhõn, nhõn dõn lao ng vi cỏc th lc thự
ch, chng i, cn tr cụng cuc xõy dng ch ngha xó hi v bo v t

địch, những phần tử cơ hội, xét lại cũng lợi dụng sự khủng hoảng sụp đổ của
hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên – Xô và Đông Âu, để công kích, xuyên tạc,
vu khống các nhà nước xã hội chủ nghĩa, phủ nhận bản chất chuyên chính vô
sản. Ở nước ta hiện nay, để đập tan các quan điểm sai trái của kẻ thù, giữ
vững và tăng cường bản chất của chuyên chính vô sản, cần thực hiện một số
giải pháp sau:
Thứ nhất: làm tốt công tác giáo dục, nâng cao nhận thức cho cán bộ,
nhân dân về chủ nghĩa xã hội khoa học nói chung và lý luận về chuyên chính
vô sản, dân chủ vô sản nói riêng.
Thứ hai: Đấu tranh chống mọi âm mưu của kẻ thù nhằm phủ nhận con
đường cách mạng Việt Nam, phủ nhận thành quả cách mạng và lý luận chủ
nghĩa khoa học nói chung vấn đề chuyên chính vô sản nói riêng.
Thứ ba: Thực hiện dân chủ thực sự trong mọi mặt đời sống xã hội đi
đôi với xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, gắn với nâng cao kỷ
cương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.

12


Thứ tư: Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, tích cực chống tham
nhũng, đổi mới cơ chế lãnh đạo của Đảng với Nhà nước và các tổ chức chính
trị xã hội.
Tóm lại, tư tưởng về chuyên chính vô sản là một trong những nội
dung cực kỳ quan trọng của chủ nghĩa xã hội khoa học, nó chỉ ra cho giai cấp
công nhân nhất thiết phải giành lấy chính quyền, thiết lập chuyên chính vô
sản để thực hiện cải tạo xã hội cũ và xây dựng thành công xã hội mới – xã hội
cộng sản chủ nghĩa. Trong bối cảnh thế giới hiện nay, cuộc đấu tranh giai cấp,
đấu tranh dân tộc đang diễn ra hết sức phức tạp; sự áp đặt cường quyền của
các thế lực hiếu chiến, phản động đứng đầu là đế quốc Mỹ vẫn đang đe doạ
nền hoà bình và an ninh thế giới, đe doạ sự ổn định về chính trị và xu hướng

kẻ thù, nhằm “phi chính trị hoá quân đội”, làm cho quân đội mất mục tiêu
phương hướng chiến đấu. Do đó phải chăm lo xây dựng các tổ chức chính trị
xã hội trong quân đội vững mạnh nhất là tổ chức đảng, hệ thống chỉ huy. Tập
trung xây dựng tổ chức đảng trong sạch vững mạnh toàn diện, xây dựng đội
ngũ cán bộ đảng viên và mọi quân nhân có đủ phẩm chất và năng lực hoàn
thành tốt nhiệm vụ. Hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ huy trong quân đội phù
hợp với yêu cầu tình hình mới bảo đảm không ngừng tăng cường và giữ vững
sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp, về mọi mặt của Đảng đối với quân đội. Ban
hành và thực hiện có hiệu quả quy chế dân chủ ở đơn vị cơ sở, bảo đảm các
quyền dân chủ về kinh tế, chính trị quân sự cho cán bộ, chiến sĩ, các quyền lợi
và nghĩa vụ của quân nhân, khắc phục những biểu hiện quân phiệt, gia trưởng,
chuyên quyền độc đoán, vô tổ chức kỷ luật, kiên quyết đấu tranh chống mọi
biểu hiện tiêu cực, tham nhũng lãng phí, xâm hại đến lợi ích của đơn vị và
quân nhân.
Nâng cao chất lượng công tác dân vận, tích cực bám dân, tuyên truyền
vận động nhân dân hiểu và chấp hành đường lối, chính sách của Đảng và Nhà
nước, chống âm mưu thủ đoạn xuyên tạc, chia rẽ phá hoại của thế lực thù địch

14


lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền, tôn giáo để chống phá cách mạng, làm
mất ổn định chính trị, gây bạo loạn lật đổ. Củng cố hơn nữa trận địa lòng dân,
bằng việc giáo dục cho cán bộ, chiến sỹ kỷ luật quân dân, tác phong công tác
dân vận, năng lực hướng dẫn, tuyên truyền, tổ chức thực hiện các chương
trình dự án, xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển kinh tế văn hoá xã hội ở địa
bàn đóng quân, tăng cường hơn nữa mối quan hệ quân dân, góp phần tăng
cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, cơ sở trực tiếp xây dựng và nâng cao
sức mạnh chiến đấu của quân đội, xứng đáng là lực lượng nòng cốt trong sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.