Thanh tra chính phủ

Báo cáo tổng kết đề tài cấp bộ

Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả
công tác chống tham nhũng của
các cơ quan thanh tra nhà nớc
theo luật phòng, chống tham nhũng

Chủ nhiệm đề tài: ts . trần ngọc liêm

6607
24/10/2007
hà nội - 2007


Mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Những năm qua, thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nớc, dới sự
lãnh đạo của Đảng chúng ta đã đạt đợc nhiều thành tựu quan trọng trên mọi mặt
của đời sống kinh tế - xã hội, cụ thể là: kinh tế có những bớc phát triển mạnh
mẽ, đời sống nhân dân đợc cải thiện đáng kể, an ninh quốc phòng đợc giữ
vững, ngoại giao đợc mở rộng, chúng ta đã có những thành công bớc đầu trong
quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và tạo ra những tiền đề quan trọng để đất nớc
thực hiện thắng lợi công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc. Tuy nhiên,
bên cạnh đó chúng ta cũng đang phải đi mặt với những nguy cơ và thách thức
lớn mà một trong những nguy cơ làm cản trở công cuộc đổi mới chính là tệ tham
nhũng. Nạn tham nhũng cùng với sự lãng phí diễn ra nghiêm trng, kéo dài gây
thiệt hại lớn về tài sản của nhà nớc, làm băng hoại đạo đức của một bộ phận cán
bộ, công chức; làm xói mòn lòng tin ca nhân dân và là nguy cơ đe da sự tồn
vong của chế độ.

Trong những năm gần đây, trớc yêu cầu của cụng cuc đấu tranh phòng,
chống tham nhũng thì việc đổi mới cơ chế và xác định trách nhiệm của các cơ quan
nhà nớc trong phòng, chống tham nhũng là vấn đề đợc đặt ra rất cấp bách. Cỏc
qui định về vấn đề này cũng đã từng bớc đợc hoàn thiện, trong đó phải thấy rõ
rằng vai trò và trách nhiệm của thanh tra trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng
ngày càng rõ nét. Không phải ngẫu nhiên mà Chính phủ uỷ quyền cho Tổng thanh
tra ký Công ớc của Liên hợp quốc về chống tham nhũng; cũng không phải ngẫu
nhiên mà Luật phòng, chống tham nhũng, một văn bản pháp lý hết sức quan trọng
đợc Quốc hội thông qua năm 2005 lại đợc giao cho Thanh tra Chính phủ soạn
thảo. Điều này, thể hiện các cơ quan thanh tra nhà nớc có vai trò rất quan trọng
trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Nếu theo Pháp lệnh chống tham nhũng
năm 1998, trách nhiệm của các cơ quan thanh tra nhà nớc trong phòng, chống
2


tham nhũng đã đợc nhắc đến tuy còn tơng đối mờ nhạt thì đến khi Quốc hội khoá
XI thông qua Luật thanh tra năm 2004, đã khẳng định trách nhiệm của cỏc cơ quan
thanh tra nhà nớc trong phòng, chống tham nhũng. Nhng phi cho đến khi Luật
phòng, chống tham nhũng năm 2005 đợc ban hành thì vai trò, trách nhiệm, vị trí,
quyền hạn của thanh tra trong phòng, chống tham nhũng mới đợc đề cập rõ nét.
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, nhóm nghiên cứu đã đi sâu tìm hiểu
quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Đảng ta về phòng, chống tham nhũng và
vị trí, vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nớc trong phòng, chống tham nhũng
thông qua các hoạt động thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đồng thời minh
họa bằng kết quả hoạt động thực tiễn của ngành thanh tra trong những năm qua để
minh chứng về vai trò, vị trí của các cơ quan thanh tra trong phòng, chống tham
nhũng và rút ra những mặt đã làm đợc, những mặt còn tồn tại, hạn chế trong hoạt
động phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra. Trên cơ sở đó, kiến nghị
những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà
nớc trong phòng, chống tham nhũng theo tinh thần của Luật phòng, chống tham

nh trách nhiệm của các cơ quan thanh tra nhà nớc trong phòng, chống tham
nhũng cũng đợc đặt ra và quy định trên bình diện chung, phù hợp với các quy
định pháp luật khác về thanh tra, phòng, chống tham nhũng, tuy nhiên ở góc độ
nào đó thì các quy định pháp luật đó khi áp dụng vào thực tiễn cũng cha thực sự
nâng cao hiệu quả hoạt động phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra
nhà nớc, phù hợp với tình hình hiện nay. Vì thế, việc nghiên cứu của đề tài này
đợc tiến hành trên cơ sở kết quả các nghiên cứu trớc đây và các quy định pháp
luật hiện hành, đồng thời làm rõ thêm một số vấn đề mà thực tiễn thực hiện
nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nớc đang đòi
hỏi để đa ra những giải pháp có tính thời sự hiện nay để kịp thời nâng cao hiệu
quả phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nớc theo yêu cầu
của Luật phòng, chống tham nhũng.
3. Mục tiêu nghiên cứu.
Việc nghiên cứu của đề tài nhằm đạt đợc các mục tiêu sau đây:
4


Một là, nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về vị trí, vai trò và
trách nhiệm của các cơ quan thanh tra nhà nớc trong thực hiện nhiệm vụ phòng,
chống tham nhũng.
Hai là, đa ra phơng hớng, các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động
phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nớc.
Ba là, đa ra cơ sở khoa học để Thanh tra Chính phủ xem xét, sửa đổi, bổ
sung các văn bản pháp luật theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền
sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành các văn bản pháp luật mới quy định về nhiệm vụ,
quyền hạn phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nớc, qua đó
nâng cao hiệu quả hoạt động phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra
nhà nớc.
4- Đối tợng và phạm vi nghiên cứu.
- Đối tợng nghiên cứu của đề tài là vai trò, vị trí của các cơ quan thanh tra

tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đất nớc, xây dựng Nhà nớc pháp quyền
xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân.
Việc thực hiện đề tài đợc thực hiện thông qua việc nghiên cứu các quy
định của Luật thanh tra, Luật phòng chống tham nhũng và các văn bản pháp luật
khác có liên quan quy định về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan
thanh tra nhà nớc; tiến hành khảo sát thực trạng hoạt động đấu tranh phòng,
chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nớc; tổ chức các hội nghị, hội
thảo phân tích, đánh giá về hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà nớc trong
phòng, chống tham nhũng; trên cơ sở đó đa ra các đề xuất, kiến nghị và các giải
pháp thích hợp để nâng cao hiệu quả hoạt động phòng, chống tham nhũng của
các cơ quan thanh tra nhà nớc.
6. Những điểm mới của đề tài.
Trên cơ sở đánh giá thực trạng và hiệu quả công tác phòng, chống tham
nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nớc đến thời điểm nghiên cứu của Đề tài,
đánh giá những mặt đợc, những mặt còn tồn tại, hạn chế trong công tác phòng,
6


chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nớc thì điểm mới của đề tài
chính là những cơ sở lý luận và thực tiễn đầy đủ, có tính thời sự để từ đó đa ra
những giải pháp có tính đột phá, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động phòng,
chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nớc trong tình hình hiện nay.
7. Bố cục của đề tài.
Chơng 1. Cơ sở khoa học về vị trí, vai trò và trách nhiệm của các cơ quan
thanh tra nhà nớc trong phòng, chống tham nhũng.
Chơng 2. Thực trạng và hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng
của các cơ quan thanh tra nhà nớc.
Chơng 3. Phơng hớng và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng,
chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nớc.


chống tiêu cực. Bản Chỉ thị nêu rõ: "các cấp thanh tra chính quyền là một lực
8


lợng quan trọng trong cuộc đấu tranh này, phải lấy nhiệm vụ chống tiêu cực làm
trọng tâm cấp bách".
Ngày 21/5/1988, Ban Bí th Trung ơng Đảng đã ra Chỉ thị số 38/CT-TW
về việc tiến hành đợt thanh tra tài chính trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân nhằm
thực hiện Nghị quyết số 11/NQ-TW ngày 2/5/1988 của Bộ Chính trị. Nghị quyết
nêu rõ "phải tăng cờng công tác kiểm tra, thanh tra, đặc biệt là thanh tra tài
chính nhằm lập lại trật tự kỷ cơng trong quản lý kinh tế, tài chính, đấu tranh bảo
vệ tài sản xã hội chủ nghĩa, chống mọi biểu hiện tiêu cực, tham ô, lãng phí".
Trong các Nghị quyết của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII, VIII, IX và
X đều khẳng định nạn tham nhũng và tệ quan liêu là một trong bốn nguy cơ cản
trở công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc của nhân dân ta, đe doạ sự sống còn
của chế độ ta. Nghị quyết đã nhấn mạnh: Tình trạng tham nhũng và sự suy thoái
về t tởng, chính trị, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên
đang cản trở việc thực hiện đờng lối, chủ trơng, chính sách của Đảng, gây bất
bình và giảm lòng tin trong nhân dân. Cần phải tăng cờng tổ chức và cơ chế,
tiếp tục đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng trong bộ máy nhà nớc và
toàn bộ hệ thống chính trị ở các cấp, các ngành từ trung ơng đến cơ sở. Gắn
chống tham nhũng với chống lãng phí, quan liêu, buôn lậu, đặc biệt là chống các
hành vi lợi dụng chức quyền để làm giàu bất chính.
Trớc tình hình tham nhũng ngày càng nghiêm trọng, Đảng ta đã xác định
đấu tranh phòng, chống tham nhũng là nhiệm vụ quan trọng của Đảng. Nó đợc
coi nh một bộ phận cấu thành quan trọng không thể thiếu trong sự nghiệp đấu
tranh cách mạng của Đảng và nhân dân ta, góp phần nâng cao vai trò lãnh đạo
của Đảng, kiện toàn bộ máy và tăng cờng hiệu lực quản lý của Nhà nớc, phát
huy quyền làm chủ của nhân dân. Trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần
thứ X cũng đã nhấn mạnh: Đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí là một

phòng, chống tham nhũng theo hớng bảo đảm sự độc lập cần thiết với các cơ
quan quản lý nhà nớc theo cấp lãnh thổ và sự chỉ đạo tập trung thống nhất của
trung ơng. Tăng cờng cán bộ cho các cơ quan thanh tra, kiểm toán, kiểm sát,
10


toà án và kiểm tra của đảng, đồng thời kiểm soát hoạt động của các cơ quan này.
Thanh tra Chính phủ và các cơ quan thanh tra cấp tỉnh, huyện tập trung thực hiện
tốt nhiệm vụ thanh tra công vụ. Nghiên cứu kết hợp tổ chức và hoạt động kiểm
tra của Đảng với cơ quan thanh tra.
Sau khi cách mạng Tháng Tám thành công, cùng với việc quan tâm, chỉ
đạo việc xây dựng và bảo vệ Nhà nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà còn non trẻ,
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng rất quan tâm đến việc xây dựng bộ máy nhà nớc,
thực hiện các biện pháp nhằm ngăn chặn các hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn
để vi phạm pháp luật. Ngời đã chỉ ra một số hành vi tham nhũng mà công chức
nhà nớc đã mắc và dễ mắc phải, đó là hành vi tham ô của công, đục khoét của
dân, lợi dụng của chung, ăn hối lộ. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận diện ra một
căn bệnh hết sức nguy hiểm, tiềm ẩn những nguy cơ làm cho những ngời có
chức, có quyền dễ bị tha hoá biến chất, không còn là ngời đầy tớ của nhân
dân, làm cho dân mất lòng tin và bất bình. Vì vậy, để phòng chống có hiệu quả
trớc hết phải nhận diện rõ căn bệnh tai ác này. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì:
"Tham ô là hành động xấu xa nhất, tội lỗi nhất trong xã hội. Tham ô là trộm cắp
của công, chiếm của công làm của t. Nó làm hại đến sự nghiệp xây dựng nớc
nhà, hại đến công việc cải thiện đời sống của nhân dân; hại đến đạo đức cách
mạng của cán bộ và công nhân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh không những đã rất sớm chỉ ra hình dáng, bản chất
của tệ nạn tham nhũng, quan liêu, lãng phí mà Ngời còn chỉ ra đợc tính phức
tạp của cuộc đấu tranh chống lại các tệ nạn này. Ngời thể hiện tinh thần đấu
tranh kiên quyết thông qua việc tổ chức và chỉ đạo phòng, chống tham nhũng.
Một mặt, Ngời phát động quần chúng nhân dân tiết kiệm chống lãng phí, đồng

trong việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, phát
hiện những sơ sở trong cơ chế quản lý, chính sách của Nhà nớc, Đảng và Nhà
nớc ta luôn quan tâm tới việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan
thanh tra, nhất là trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Qua nghiên cứu các
nghị quyết, chỉ thị của Đảng và văn bản pháp luật Nhà nớc, cho thấy nhiệm vụ,
quyền hạn của các cơ quan thanh tra nhà nớc trong phòng, chống tham nhũng ở
từng giai đoạn cách mạng nh sau:
14


1.2.1- Trong thời kỳ 1945 đến 1954.
Sau khi giành độc lập vào ngày 2/9/1945, đất nớc ta lúc đó còn rất nhiều
khó khăn, do cha có một hệ thống luật pháp hoàn chỉnh, cùng với sự hiểu biết
hạn chế về quản lý nhà nớc nên nhiều cán bộ gặp nhiều lúng túng trong quá
trình thực hiện nhiệm vụ, thậm chí có trờng hợp vi phạm quyền tự do, dân chủ,
lợi dụng địa vị của mình trong bộ máy chính quyền để mu lợi cá nhân, tham ô,
chiếm đoạt tài sản Nhà nớc. Trớc tình hình đó ngày 23/11/1945, Chủ tịch Hồ
Chí minh đã ký Sắc lệnh 64/SL thành lập Ban thanh tra Đặc biệt - đây chính là
tiền thân của hệ thống các cơ quan Thanh tra Nhà nớc sau này. Sắc lệnh bao
gồm 8 điều, trong đó cho phép:
- Chính phủ sẽ lập ngay một Ban thanh tra Đặc biệt, có uỷ nhiệm là đi
giám sát tất cả các công việc và các nhân viên của Uỷ ban nhân dân và các cơ
quan của Chính phủ.
- Có quyền nhận các đơn khiếu nại; điều tra, hội chứng, xem xét tất cả các
giấy tờ tài liệu của các Uỷ ban nhân dân hoặc các cơ quan của Chính phủ cần
thiết cho công việc giám sát.
- Đình chức, bắt giam bất cứ nhân viên nào trong Uỷ ban nhân dân hay
Chính phủ đã phạm lỗi trớc khi mang ra Hội đồng Chính phủ hay Tòa án đặc
biệt xét xử.
- Tịch biên hoặc niêm phong những tang vật và dùng mọi cách điều tra để

chính trực tiếp điều khiển để chỉ định ngời tạm thay trong khi chờ đợi sự quyết
định của cơ quan có quyền bổ sung.
So với Sắc lệnh 64/SL thì Sắc lệnh 138B-SL có nhiều điểm giống nhau về
chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, đều ghi nhận công việc thanh tra, xét khiếu tố
của công dân. Tuy nhiên, do tình hình đặc biệt của thời kỳ 1945-1946 nên quyền
hạn của Ban thanh tra Đặc biệt đợc quy định lớn hơn, trong đó đợc quyền đình
chức, bắt giam bất cứ nhân viên nào trong Uỷ ban nhân dân hay Chính phủ phạm
lỗi. Mặc dù vậy, với việc xác định chức năng cơ bản của Ban thanh tra Chính phủ
là thanh tra các uỷ viên Uỷ ban kháng chiến hành chính và viên chức về phơng
16


diện liêm khiết, Sắc lệnh 138B-SL đã cho thấy sự ghi nhận về vai trò quan trọng
của các cơ quan thanh tra trong việc đấu tranh chống các hành vi tiêu cực, tham
nhũng đối với những ngời có chức trách trong bộ máy chính quyền.
1.2.2- Nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thanh tra về phòng chống
tham nhũng trong thời kỳ 1954 đến 1975.
Trong thời kỳ cách mạng mới, Miền Bắc là cơ sở chủ yếu quyết định thắng
lợi của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc thống nhất nớc nhà. Trớc yêu cầu
của thực tiễn, ngày 28/3/1956 Chủ tịch nớc Việt Nam dân chủ cộng hòa đã ra
Sắc lệnh số 261/SL thành lập Ban thanh tra Trung ơng của Chính phủ: Để đảm
bảo việc chấp hành nghiêm chỉnh đờng lối, chính sách và mệnh lệnh của Chính
phủ, để giữ gìn pháp luật và bảo hộ tài sản của nhà nớc, nay thành lập Ban thanh
tra Trung ơng của Chính phủ nớc Việt nam Dân chủ Cộng hòa. Theo Sắc lệnh
thì nhiệm vụ của Ban thanh tra bao gồm: thanh tra công tác các bộ, các cơ quan
hành chính và chuyên môn các cấp, các doanh nghiệp của nhà nớc; thanh tra
việc thực hiện kế hoạch nhà nớc, việc sử dụng, bảo quản tài sản của Nhà nớc,
chống phá hoại, tham ô, lãng phí. Nh vậy, một trong những nhiệm vụ quan
trọng của cơ quan thanh tra vẫn là tiến hành hoạt động thanh tra nhằm phòng
chống các hành vi tiêu cực, tham nhũng, song nó đợc ghi nhận cụ thể và rõ ràng

kinh tế và tăng cờng lực lợng quốc phòng cho hợp với tình hình mới, Đảng và
Nhà nớc quyết định thay đổi tổ chức một số cơ quan nhà nớc. Theo đề nghị
của Hội đồng Chính phủ, ngày 11.10.1965 Uỷ ban Thờng vụ Quốc Hội phê
chuẩn việc Giải thể Uỷ ban thanh tra của Chính phủ, công tác thanh tra sẽ giao
cho thủ trởng các cơ quan, các ngành, các cấp phụ trách để gắn liền công tác
thanh tra với việc chỉ đạo thực hiện chỉ tiêu kế hoạch nhà nớc. Mặc dù vậy,
Ban thanh tra các Bộ vẫn hoạt động, nhiệm vụ chủ yếu là xét giải quyết khiếu tố.
ở một số cơ quan, nhiệm vụ của thanh tra bị thu hẹp lại, chỉ thanh tra về tham ô,

lãng phí hoặc chỉ kiểm tra công tác tài vụ.
Trong 4 năm từ 1965 đến 1968, hệ thống thanh ra nhà nớc bị giải thể và
chỉ còn tổ chức thanh tra bộ, do nhiều nguyên nhân các Ban thanh tra này đã hoạt
18


động không đúng chức năng thanh tra và chỉ dừng lại ở việc xét khiếu tố, song
ngay trong công tác này cũng còn rất nhiều hạn chế. Xuất phát từ thực tế đó,
ngày 11/8/1969 Quốc hội nớc Việt nam Dân chủ Cộng hòa ra Nghị quyết số
780/NQ-TVQH thành lập Uỷ ban Thanh tra Chính phủ và cử đồng chí Nguyễn
Thanh Bình giữ chức Chủ nhiệm Uỷ ban. Thực hiện Nghị quyết số 780/NQUBTV, ngày 31.8.1970 Hội đồng Chính phủ ban hành Nghị định số 164/CP về
việc tăng cờng công tác thanh tra và chấn chỉnh hệ thống cơ quan thanh tra Nhà
nớc. Nghị định xác định rõ thanh tra là một khâu quan trọng trong toàn bộ công
tác quản lý của bộ máy nhà nớc, đồng thời quy định nhiệm vụ, quyền hạn của
thanh tra bao gồm:
- Thanh tra kinh tế, nhất là việc thanh tra việc thực hiện kế hoạch nhà
nớc;
- Kiểm tra việc chấp hành các chủ trơng, chính sách của Đảng và Nhà
nớc, chỉ thị, nghị quyết cấp trên;
- Giúp các cơ quan, đơn vị đợc thanh tra nâng cao tinh thần trách nhiệm
và ý thức tổ chức, kỷ luật của cán bộ, công nhân viên chức;

tranh này, phải lấy nhiệm vụ chống tiêu cực làm trọng tâm cấp bách. Nh vậy,
ngoài nhiệm vụ kiểm tra, thanh tra thờng xuyên đã đợc Chính phủ quy định,
ngành thanh tra đã chính thức đợc giao trách nhiệm lấy công tác chống tiêu cực
làm nhiệm vụ trung tâm, cấp bách.
Ngày 15/2/1984, Hội đồng Bộ trởng ra Nghị quyết số 26/HĐBT về việc
tăng cờng tổ chức thanh tra và nâng cao hiệu quả thanh tra, trong đó nêu rõ về
hệ thống tổ chức thanh tra Nhà nớc và thanh tra nhân dân. Nghị quyết đặc biệt
nhấn mạnh nhiệm vụ của thanh tra trong việc ngăn ngừa và chống mọi biểu hiện
của tệ quan liêu, thiếu trách nhiệm, vô kỷ luật, tệ tham ô, hối lộ, cửa quyền, ức
hiếp quần chúng và các biểu hiện tiêu cực khác.
* ngày 1/4/1990, Hội đồng Nhà nớc đã ban hành Pháp lệnh thanh tra,
văn bản có giá trị pháp lý cao nhất từ trớc đến thời điểm đó quy định về tổ chức
và hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà nớc. Có thể nói rằng, Pháp lệnh
20


thanh tra ra đời đáp ứng những đòi hỏi cấp bách lúc đó là giữ vững trật tự, kỷ
cơng trong các hoạt động kinh tế xã hội theo định hớng xã hội chủ nghĩa. Để
cụ thể hoá Pháp lệnh, Chính phủ và Thanh tra Nhà nớc đã ban hành nhiều văn
bản hớng dẫn các quy định của Pháp lệnh. Theo các quy định của Pháp lệnh
thanh tra thì các tổ chức thanh tra Nhà nớc có nhiệm vụ thanh tra việc thực hiện
chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch Nhà nớc, của các cơ quan, tổ chức và
cá nhân, trừ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, kiểm sát của các cơ quan điều tra,
kiểm sát, toà án, và việc giải quyết tranh chấp hợp đồng kinh tế. Mặc dù Pháp
lệnh thanh tra không quy định cụ thể nhiệm vụ phòng chống tham nhũng là chức
năng cơ bản của các cơ quan thanh tra, song thông qua hoạt động thanh tra kinh
tế - xã hội và giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, hàng năm các tổ chức
thanh tra đã kiến nghị xử lý hoặc chuyển nhiều hồ sơ vụ việc có hành vi tham
nhũng sang cơ quan điều tra để khởi tố điều tra theo quy định của pháp luật tố
tụng hình sự, góp phần quan trọng vào việc đấu tranh phòng chống các vi phạm

chiếm đoạt. Khi xét thấy vụ tham nhũng có dấu hiệu của tội phạm thì thủ trởng
cơ quan Thanh tra nhà nớc phải chuyển ngay hồ sơ đến cơ quan Điều tra hoặc
Viện kiểm sát theo quy định của pháp luật.
* Nhiệm vụ quyền, hạn của các cơ quan thanh tra về đấu tranh phòng
chống tham nhũng trong giai đoạn từ 1998 đến nay đợc ghi nhận chủ yếu ở 2
văn bản pháp luật quan trọng là Luật thanh tra và Luật phòng, chống tham nhũng.
- Về Luật thanh tra
Để nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, khắc hạn chế của Pháp lệnh
thanh tra, ngày 26/5/2004 Luật thanh tra đã đợc Quốc hội nớc Cộng hoà xã hội
chủ nghĩa Việt Nam thông qua. Theo quy định Luật này thì :
- Thanh tra Chính phủ thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa và chống tham
nhũng theo quy định của pháp luật về chống tham nhũng. Xây dựng văn bản quy
phạm pháp luật về chống tham nhũng trình cấp có thẩm quyền hoặc ban hành
theo thẩm quyền; hớng dẫn, tuyên truyền, kiểm tra, thanh tra việc thực hiện
pháp luật về chống tham nhũng. Tổng hợp, báo cáo kết quả về công tác chống
22


tham nhũng thuộc phạm vi quản lý nhà nớc của Chính phủ. Thực hiện hợp tác
quốc tế về công tác chống tham nhũng (Điều 15).
- Thanh tra Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; thanh tra tỉnh,
thành phố trực thuộc Trung ơng; thanh tra sở; thanh tra các quận, huyện, thị xã
thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa và chống tham nhũng theo quy định của pháp
luật về chống tham nhũng (Điều 16, 21, 25, 28).
Nh vậy, so với Pháp lệnh thanh tra thì Luật thanh tra đã quy định cụ thể
chống tham nhũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của các cơ quan
thanh tra, đồng thời ghi nhận nguyên tắc hoạt động chống tham nhũng của các cơ
quan này là thực hiện theo quy định của pháp luật về chống tham nhũng.
- Về Luật phòng chống, tham nhũng
Theo quy định của Luật phòng, chống tham nhũng đợc Quốc hội nớc

Theo quy định của Luật Thanh tra, các cơ quan thanh tra nhà nớc bao
gồm: Cơ quan thanh tra đợc thành lập theo cấp hành chính; cơ quan thanh tra
đợc thành lập ở cơ quan quản lý theo ngành, lĩnh vực.
Cơ quan thanh tra nhà nớc chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ trởng cơ
quan quản lý nhà nớc cùng cấp; đồng thời chịu sự chỉ đạo, hớng dẫn về công
tác, tổ chức và nghiệp vụ của Thanh tra Chính phủ; chịu sự hớng dẫn về công
tác, nghiệp vụ của cơ quan thanh tra cấp trên.
Theo đó, cơ quan thanh tra theo cấp hành chính gồm: Thanh tra Chính phủ,
Thanh tra tỉnh, Thanh tra huyện. Cơ quan thanh tra theo ngành, lĩnh vực gồm:
Thanh tra bộ, Thanh tra sở. Tùy thuộc vào vị trí, vai trò của mình, các cơ quan
thanh tra trong hệ thống cơ quan thanh tra nhà nớc có cơ cấu tổ chức, quan hệ
quản lý, điều hành khác nhau nên chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ
quan thanh tra nhà nớc có những điểm không giống nhau. Tuy nhiên, trong hoạt
động phòng, chống tham nhũng, các cơ quan thanh tra nhà nớc cùng thống nhất
trong việc thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng theo
quy định của pháp luật về thanh tra và phòng, chống tham nhũng; tổng hợp, báo

24