VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÕ NGUYỄN HOÀI NHƯ

KẾ THỪA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG
TRONG XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN
NINH THUẬN HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2016


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÕ NGUYỄN HOÀI NHƯ

KẾ THỪA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG
TRONG XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN
NINH THUẬN HIỆN NAY

Chuyên ngành: Đạo đức học
Mã số

: 62.22.02.06

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Minh không quên căn dặn: "Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một
việc rất quan trọng và cần thiết". Trong điều kiện hiện nay, với việc thực hiện
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa,
hiện đại hóa và hội nhập, thanh niên lại càng có vai trò quan trọng; vì thế, lại
càng cần thiết đẩy mạnh và nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác giáo dục
và đào tạo thanh niên. Tại Đại hội toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta xác định,
một trong ba điểm nghẽn cản trở sự phát triển hiện nay là chất lượng nguồn
nhân lực. Vì thế, "Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực
chất lượng cao" là một trong ba khâu đột phá nhằm đẩy mạnh sự nghiệp phát
triển đất nước. Giáo dục và đào tạo là phương thức trực tiếp hình thành nguồn
nhân lực. Trong những năm qua, thực hiện Nghị quyết Trung ương 2, khóa
VIII và các chủ trương của Đảng, Nhà nước về định hướng chiến lược phát
triển giáo dục - đào tạo trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lĩnh vực
giáo dục và đào tạo của nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp
phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuy vậy, chất lượng
hiệu quả của giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, chưa chú trọng
đúng mức đến việc giáo dục đạo đức, lối sống và kĩ năng làm việc. Do vậy,
chất lượng nguồn nhân lực ở nước ta hiện nay còn những bất cập nhất định cả
về mặt chuyên môn, tài năng và về mặt đạo đức. Để khắc phục tình trạng này,
cùng với yêu cầu về giáo dục chuyên môn, nghề nghiệp, thể chất, Nghị quyết

1


số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới
căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh, cần "chú trọng giáo dục
nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân. Tập trung
vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa
văn hóa nhân loại, giá trị cốt cách nhân văn của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư
tưởng Hồ Chí Minh" [38].

trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận là cần thiết. Trong các
Chương trình hành động triển khai Nghị quyết 25-NQ/TW về thanh niên được
thực hiện bởi các cấp, các ngành của Ninh Thuận trong những năm qua, ít
nhiều cũng đã có những nhận định, những đánh giá về việc kế thừa các giá trị
đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên. Tuy vậy, một
nghiên cứu chuyên sâu ở cấp độ triết học là chưa có. Vì vậy, tác giả chọn vấn
đề "Kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh
niên Ninh Thuận hiện nay" làm đề tài luận án.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1. Mục đích
Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lí luận về kế thừa giá trị đạo đức
truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên, luận án đánh giá thực
trạng; đề xuất quan điểm và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả
của kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh
niên Ninh Thuận hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ
- Khảo sát, đánh giá những tài liệu chủ yếu liên quan đến đề tài, từ đó,
xác định những vấn đề sẽ được nghiên cứu sâu trong luận án.
- Làm rõ một số vấn đề lí luận về giá trị đạo đức truyền thống và kế thừa
giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận.
- Đánh giá thực trạng kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây
dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay; từ đó xác định những vấn
đề cần giải quyết.
3


- Đề xuất quan điểm và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả
của kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên
Ninh Thuận hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

Ý nghĩa lí luận: Luận án góp phần làm sáng tỏ và hệ thống hơn về mặt
lí luận vấn đề kế thừa giá trị đạo đức trong xây dựng đạo đức nói chung và
trong xây dựng đạo đức cho thanh niên nói riêng.
Ý nghĩa thực tiễn: Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho
công tác nghiên cứu và giảng dạy đạo đức học; những kết quả nghiên cứu của
Luận án có ý nghĩa khuyến nghị đối với công tác xây dựng đạo đức cho thanh
niên Ninh Thuận hiện nay.
7. Cơ cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình đã công bố của
tác giả liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung Luận án
gồm: 4 chương, 11 tiết.

5


Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.1. Những nghiên cứu liên quan đến giá trị đạo đức truyền thống
và kế thừa giá trị đạo đức truyền thống
Giá trị truyền thống nói chung, giá trị đạo đức truyền thống nói riêng và
kế thừa giá trị truyền thống là những vấn đề được nhiều tác giả tập trung đi
sâu, nghiên cứu.
Trong số những nghiên cứu sớm nhất, phải kể đến những công trình tiêu
biểu sau:

6


Nguyễn Hồng Phong, “Tìm hiểu tính cách dân tộc”, Nxb. Văn-Sử-Địa,
1963; “Về giá trị tinh thần Việt Nam” (tập thể tác giả) 2 tập, Nxb. Thông tin Lý luận, Hà Nội, 1983; Trần Văn Giàu, “Giá trị tinh thần truyền thống của

quy định của các điều kiện kinh tế, xã hội đối với các giá trị tinh thần, đạo
đức. Từ đó, ông chỉ ra, bên cạnh những mặt tích cực, truyền thống cũng chứa
đựng những hạn chế nhất định. Để giải quyết hợp lí quan hệ giữa hiện đại và
truyền thống, theo ông, cần có những đổi mới trong kinh tế và tư duy về kinh
tế, trong quản lí và trong các phương diện khác của đời sống xã hội để những
mặt tiêu cực của truyền thống không tái hiện trong điều kiện mới. Trong khi
nhấn mạnh vai trò, cũng như sự cần thiết phải bảo vệ, giữ gìn, kế thừa và phát
huy các giá trị tinh thần trong quá trình xây dựng xã hội mới hiện nay, tác giả
Trần Đình Hượu cũng đồng thời cho rằng, giữ gìn truyền thống không có
nghĩa là phục hồi truyền thống một cách đơn thuần, giữ gìn truyền thống là vì
sự nghiệp xây dựng đất nước, con người hiện tại và tương lai. Vì thế, ông đặt
tên công trình nghiên cứu của mình là: Đến hiện đại từ truyền thống, chứ
không phải là Từ truyền thống đến hiện đại.
Trong luận án tiến sỹ triết học: Nguyễn Văn Lý, “Kế thừa đổi mới các
giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị
trường ở Việt Nam hiện nay”, Học viện Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tác
giả đã phân tích về mặt lí luận, kế thừa là tính quy luật tất yếu trong sự vận
động và phát triển của tất cả các sự vật, các hiện tượng, các quá trình. Tác giả
cũng chỉ ra tính đặc thù trong sự kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống.
Theo đó, kế thừa các giá trị đạo đức thường được thực hiện một cách chủ
động bởi các giai cấp quản lí xã hội. Lợi ích của các giai cấp quản lí xã hội
chi phối tính kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống. Trên cơ sở lí luận đó,
tác giả luận án đã phân tích những mặt tích cực và những hạn chế trong đạo
đức truyền thống dân tộc, bên cạnh đó xác định những nội dung cần phải kế
thừa, bổ sung và đổi mới trong các giá trị đạo đức truyền thống nhằm đáp ứng

8


các yêu cầu của sự nghiệp xây dựng đất nước. Bước đầu tác giả đã đề xuất

khác nhau đang ngày càng trở nên phụ thuộc lẫn nhau do có sự năng động của
việc buôn bán hàng hóa và dịch vụ cũng như do có sự lưu thông vốn tư bản và
công nghệ. Toàn cầu hóa về kinh tế tất dẫn đến quá trình hình thành một
chỉnh thể thống nhất toàn thế giới. Đó là sự ảnh hưởng, tác động, xâm nhập
lẫn nhau xuyên biên giới trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội
trong đó có đời sống văn hóa, tinh thần. Toàn cầu hóa trong điều kiện hiện
nay đang bị thao túng bởi các quốc gia tư bản lớn, các tập đoàn kinh tế xuyên
quốc gia. Vì thế, bị cuốn hút vào quá trình toàn cầu hóa, dân tộc nào, quốc gia
nào không có đủ bản lĩnh thì sẽ đánh mất bản sắc dân tộc và trở thành bóng
mờ của các quốc gia phương Tây. Các tác giả cho rằng, kế thừa và phát huy
các giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống, dân tộc là đảm bảo cho việc hội
nhập vào quá trình toàn cầu hóa một cách thành công. Bên cạnh đó, các tác
giả còn phân tích và đánh giá thực trạng các giá trị truyền thống Việt Nam
trước xu thế toàn cầu hóa; từ đó, đề xuất những giải pháp nhằm giữ gìn và
phát huy các giá trị tinh thần truyền thống của Việt Nam.
Trong bài “Từ “cái thiện” truyền thống đến “cái thiện” trong cơ chế thị
trường ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí triết học, số 8/ 2002, tác giả Nguyễn
Hùng Hậu, cho rằng, ngày nay trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa, cái Thiện cần được bổ sung bằng nhiều nội dung
mới. Nếu như trước kia, Thiện cao nhất, lớn nhất là yêu nước, đánh đuổi quân
xâm lược ra khỏi bờ cõi, thì hiện nay Thiện phải làm sao cho dân giàu, nước
mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Theo tác giả: “Trong cơ chế thị
trường ở Việt Nam hiện nay, cái Thiện mang một nội dung mới, một ý nghĩa
triết học cụ thể, chứ không chỉ là cái Thiện chung chung, trừu tượng ở trong
tâm mỗi người"[63, tr.25]. Điều đó có ý nghĩa phương pháp luận quan trọng;
đó là khi định hướng cái Thiện, chúng ta phải định hướng một cách cụ thể gắn
với yêu cầu xây dựng đất nước và con người trong điều kiện hiện nay. Chỉ có

10



13


Nam. Cùng với điều đó, cần tăng cường vai trò của pháp luật trong việc bảo
vệ các giá trị truyền thống; kiên quyết bài trừ các ấn phẩm không lành mạnh,
các biểu hiện của lối sống thực dụng, ích kỉ, vô cảm, vô trách nhiệm; đồng
thời giáo dục ý thức, trách nhiệm công dân, trách nhiệm với Tổ quốc nhằm
phát huy và khơi dậy tinh thần dân tộc.
Cùng với những nghiên cứu về giá trị, giá trị truyền thống, những nghiên
cứu về tính tất yếu của kế thừa nói chung và kế thừa các giá trị đạo đức truyền
thống nói riêng cũng thu hút được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu.
Công trình tập thể: Phan Huy Lê-Vũ Minh Giang (chủ biên), công trình
khoa học cấp nhà nước KX-07, đề tài KX07-02: “Các giá trị truyền thống và
con người Việt Nam hiện nay”, đã tập trung nghiên cứu các giá trị truyền
thống từ các bình diện: tư tưởng, tâm lý, văn hóa... trên các phạm vi gia đình
và cộng đồng. Từ các số liệu điều tra xã hội học, các tác giả cho thấy: “Trong
con người Việt Nam hiện nay, có thể thấy rõ sự phát triển liên tục, không đứt
gãy với những giá trị tinh thần truyền thống trong quá khứ” (tr.268). Với nhận
định được rút ra từ các số liệu đáng tin cậy, các tác giả công trình đã khẳng
định, kế thừa các giá trị truyền thống, trong đó có các giá trị đạo đức không
chỉ là một quy luật được nhận thức về mặt lý luận mà còn là một thực tế hiển
nhiên trong đời sống của con người Việt Nam cả trên phạm vi gia đình cũng
như cộng đồng. Cùng với điều đó, các tác giả cũng cho thấy một số hạn chế
của các giá trị truyền thống cần khắc phục để con người Việt Nam đáp ứng
được các yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, của công cuộc công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước trong bối cảnh hiện nay.

14


nhân tố đảm bảo cho việc mở cửa hội nhập vào quá trình toàn cầu hóa. Theo
tác giả, để kế thừa có hiệu quả các giá trị truyền thống, cần khắc phục và vượt
qua những hạn chế của giá trị truyền thống, đồng thời bổ sung những nội dung
mới, những yêu cầu mới vào trong mỗi giá trị truyền thống nhằm thích ứng
với bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
Trong Luận án tiến sĩ "Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc với việc
xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa
hiện nay", Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2014, tác giả
Nguyễn Thị Thanh Hà đã luận chứng cho sự cần thiết kế thừa các giá trị đạo
đức truyền thống đối với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên trong bối
cảnh toàn cầu hóa. Theo đó, các giá trị đạo đức truyền thống được nhìn nhận
như là cơ sở, là một trong những yếu tố cấu thành, đồng thời là một trong
những yếu tố có vai trò đề kháng những phản giá trị, những tác động từ mặt
trái của toàn cầu hóa đối với lối sống của sinh viên hiện nay. Trên cơ sở đánh
giá những tác động của toàn cầu hóa đến việc giáo dục giá trị đạo đức truyền
thống, luận án đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc kế
thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên
Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
16


Những thành tựu nghiên cứu về giá trị và giá trị đạo đức truyền
thống, tính tất yếu của kế thừa các giá trị tinh thần truyền thống, những giải
pháp kế thừa các giá trị truyền thống trong xây dựng xã hội, lối sống và con
người trong điều kiện kinh tế thị trường, thực hiện công nghiệp hóa, hiện
đại hóa, mở cửa hội nhập vào quá trình toàn cầu hóa chính là những căn cứ
lí luận, những gợi ý cho việc nghiên cứu mang tính ứng dụng vấn đề kế thừa
các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên
Ninh Thuận hiện nay.
1.2. Những nghiên cứu liên quan đến thanh niên và

nguyện hiến dâng, tích cực tham gia hoạt động kinh tế-xã hội. Theo tác giả, để
đảm bảo sự phát triển đúng hướng của thanh niên, cần đổi mới sự lãnh đạo của
Đảng đối với thanh niên. Theo đó, cần đẩy mạnh hơn nữa việc giáo dục lí
tưởng cách mạng, truyền thống cách mạng, truyền thống thanh niên và các giá
trị tinh thần truyền thống dân tộc. Việc giáo dục cần gắn với các phong trào
thanh niên, coi như là một phương diện của chính các phong trào đó.

18


Trong công trình “ Xã hội học thanh niên”, Nxb. Chính trị Quốc gia,
Hà Nội, 2006, tác giả Đặng Cảnh Khanh đã tập trung phân tích về vị trí, vai
trò của thanh niên; sự thay đổi chuẩn mực, định hướng giá trị dưới tác động
của những điều kiện kinh tế-xã hội hiện đại. Theo tác giả, tác động của những
điều kiện kinh tế-xã hội hiện đại đối với định hướng giá trị của thanh niên là
mang tính hai mặt cả tích cực, cả tiêu cực. Các chủ thể của công tác thanh
niên có vai trò và trách nhiệm định hướng cho thanh niên theo những thay đổi,
những chuyển đổi tích cực, đáp ứng các yêu cầu của xã hội hiện đại. Tất cả
những vấn đề đó đã được minh chứng bằng những số liệu điều tra xã hội học,
những con số biết nói, như cách diễn đạt của các nhà xã hội học; từ đó đã gợi
mở nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng trong việc nghiên cứu thanh
niên ở nước ta.

19


Trong công trình “Xây dựng bản lĩnh thanh niên hiện nay”, Nxb. Thanh
niên, Hà Nội, 2006, Hồ Bá Thâm (chủ biên), các tác giả đã luận chứng cho
tính cấp thiết của vấn đề xây dựng bản lĩnh cho thanh niên và xây dựng nhân
cách đối với thanh niên nói chung trong giai đoạn cách mạng mới hiện nay.

ra những hạn chế của tuổi trẻ. Từ đó, Người chú ý quan tâm đến việc bồi
dưỡng về lý tưởng cách mạng, đạo đức, khoa học kỹ thuật, phương pháp cách
mạng, ý thức tổ chức để họ trở thành con người phát triển toàn diện, có đức,
có tài đáp ứng yêu cầu mà cách mạng và nhân dân giao phó. Các tác giả cũng
nhấn mạnh, chính vì đánh giá cao vai trò của tuổi trẻ mà cho đến trước lúc đi
xa, Người vẫn không quên căn dặn rằng, đoàn viên thanh niên ta nói chung là
tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ.
Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành
những người kế thừa xây dựng xã hội chủ nghĩa, vừa hồng vừa chuyên. Theo
các tác giả, trong bối cảnh hiện nay, những lời chỉ dẫn và những kinh nghiệm
của Hồ Chí Minh về giáo dục và bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh thiếu
niên để họ trở thành người kế tục sự nghiệp cách mạng vẫn còn nguyên giá trị
và có tính thời sự thiết thực.

21