BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM
---------------

HUỲNH VIẾT TIẾN BỘ

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHI PHÍ ĐỐI VỚI
HÀNH VI TUÂN THỦ THUẾ CỦA CÁC DOANH
NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kế toán
Mã ngành: 60 34 03 01

TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 03 năm 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM
---------------

HUỲNH VIẾT TIẾN BỘ

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHI PHÍ ĐỐI VỚI
HÀNH VI TUÂN THỦ THUẾ CỦA CÁC DOANH
NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kế toán
Mã ngành: 60 34 03 01
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS. VƯƠNG ĐỨC HOÀNG QUÂN

Phản biện 2
Ủy viên
Ủy viên, Thư ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã được
sửa chữa.
Chủ tịch Hội đồng đánh giá luận văn

PGS.TS. Phan Đình Nguyên


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP.HCM

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

PHÒNG QLKH – ĐTSĐH

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

TP.HCM, ngày 20 tháng 8 năm 2015

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên

: HUỲNH VIẾT TIẾN BỘ

Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh



Thu thập và xử lý số liệu của các yếu tố trong năm tài chính 2014. Từ đó rút ra
được kết quả những yếu tố ảnh hưởng đến chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế
của các doanh nghiệp tại TP.HCM.



Đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao mức độ hài lòng đối với cơ quan thuế
và giảm chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp.

III-Ngày giao nhiệm vụ

: Ngày 03 / 08 / 2014

IV-Ngày hoàn thành nhiệm vụ : Ngày 15 / 01 / 2016
V-Cán bộ hướng dẫn khoa học : PGS.TS. Vương Đức Hoàng Quân
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN
(Họ tên và chữ ký)

Vương Đức Hoàng Quân

KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH
(Họ tên và chữ ký)


i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết

trình học tập và hoàn thành nghiên cứu này.
TP. Hồ Chí Minh, ngày 15 tháng 01 năm 2016
Học viên thực hiện

Huỳnh Viết Tiến Bộ


iii

TÓM TẮT
Tuân thủ thuế là một đề tài phức tạp và có liên quan đến nhiều lĩnh vực khác.
Tuân thủ thuế ngày càng trở thành bộ phận quan trọng hơn trong chính sách thuế.
Chính vì vậy, đề tài đã hướng đến mục tiêu phân tích và định lượng mức độ tác
động của từng yếu tố đến chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp
trong giai đoạn hiện nay tại TP.Hồ Chí Minh. Biết được các yếu tố ảnh hưởng và
tác động đến chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế là rất cần thiết
để cơ quan thuế lựa chọn và đề ra những chiến lược quản lý thu thuế phù hợp, hiệu
quả và đầy đủ nhất.
Trên cơ sở lý thuyết được tìm hiểu từ các nghiên cứu trước và thực tiễn được
khảo sát thông qua phiếu khảo sát lấy ý kiến của người nộp thuế tại TP.Hồ Chí
Minh về chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế để phân tích và
đưa ra nhận định một cách khách quan và trung thực nhất. Dữ liệu được xử lý bằng
các phương pháp thống kê như phân tích độ tin cậy thang đo, phân tích nhân tố
khám phá, phân tích tương quan hồi quy tuyến tính và kiểm định mô hình. Kết quả
phân tích, đề tài đã định danh và định lượng được mức độ tác động của 5 yếu tố đến
chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế.
Kết quả đánh giá các yếu tố tác động đến chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế
của các doanh nghiệp kinh doanh tại địa bàn thành phố Hồ Chí Minh được trình bày
ở nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin hữu ích nhằm giúp Cục thuế thành
phố Hồ Chí Minh tham khảo, có cơ sở khoa học để đưa ra các giải pháp cải thiện


v

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
TÓM TẮT ................................................................................................................. iii
ABSTRACT .............................................................................................................. iv
MỤC LỤC ...................................................................................................................v
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................................... xi
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ............................................................................ xii
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ .....................................................................1
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu: ...........................................................................................2
3. Câu hỏi nghiên cứu của đề tài: .............................................................................3
4. Phương pháp nghiên cứu......................................................................................3
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................4
6. Ý nghĩa của đề tài .................................................................................................4
7. Kết cấu của luận văn ............................................................................................5
Chương 1 ......................................................................................................................6
TỔNG QUAN ..............................................................................................................6
1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước .......................................................................6
1.2 Nghiên cứu nước ngoài ......................................................................................8


vi

1.2.1 Chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế ..........................................................8
1.2.2 Mối liên hệ giữa quy định thuế, quản lý thuế của cơ quan thuế tác động

............................................................................................................................26
Kết luận chương 2 .....................................................................................................26
Chương 3 ...................................................................................................................27
MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN CHI PHÍ ĐỐI
VỚI HÀNH VI TUÂN THỦ THUẾ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP .......................27
3.1 Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết .............................................................27
3.1.1 Mô hình nghiên cứu ...................................................................................27
3.1.2 Các loại số liệu cần thu thập cho nghiên cứu ...........................................28
3.2. Quy trình khảo sát ...........................................................................................29
3.2.1. Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát .................................................................29
3.2.2. Xác định kích thước mẫu và thang đo............................................................31
3.2.2.1. Kích thước mẫu ...................................................................................31
3.2.2.2. Thang đo...............................................................................................31
3.2.3. Gởi phiếu khảo sát.....................................................................................33
3.2.4. Nhận kết quả trả lời .....................................................................................33


viii

3.3 Xử lý dữ liệu ......................................................................................................34
3.4 Kỹ thuật phân tích dữ liệu................................................................................34
Kết luận chương 3 .....................................................................................................35
Chương 4 ...................................................................................................................36
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .......................................................................................36
4.1. Phân tích thống kê ...........................................................................................37
4.1.1. Thống kê mô tả về hao phí thời gian trong chi phí đối với hành vi tuân
thủ thuế của DN ..................................................................................................37
4.1.1.1 Hao phí thời gian dùng để tuân thủ thuế theo quy mô DN .................37
4.1.1.2 Phân bố hao phí thời gian theo sắc thuế .............................................39
4.1.1.3 Phân bố hao phí thời gian theo loại hoạt động....................................39

5.2.3 Nâng cao mức đánh giá về quản lý thuế và quy định thuế từ cảm nhận của
NNT.....................................................................................................................63
5.3 Thành công và hạn chế của nghiên cứu ...........................................................64
5.3.1 Thành công của nghiên cứu ......................................................................64
5.3.2 Hạn chế của nghiên cứu ............................................................................65


x

5.4 Gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo ...................................................................65
TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................................66


xi

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Tiếng Việt
CPTT:

Chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế.

DN:

Doanh nghiệp

ĐTNT:

Đối tượng nộp thuế

GTGT:


QLT:

Quản lý thuế

QPPL:

Quy phạm pháp luật

TNCN:

Thu nhập cá nhân

TP.:

Thành phố

TTĐB:

Tiêu thụ đặc biệt

TTHT:

Tuyên truyền hỗ trợ

Tiếng Anh
(Organization for Economic Co-operation and Development) Tổ chức Hợp tác
và Phát triển Kinh tế
(International Tax Dialogue) Đối thoại thuế quốc tế
(World Bank) Ngân hàng thế giới


Hình 2.1: Các yếu tố ảnh hưởng đến việc không tuân thủ và làm thất thoát nguồn
thu (Nguồn: Shukla và cộng sự, 2011)......................................................................17
Hình 3.1: Mô hình nghiên cứu (Nguồn: Tác giả xây dựng dựa trên nghiên cứu của
Eichfelder và Kegels (2012)......................................................................................28
Hình 4.1: Hao phí thời gian( trung bình năm) theo quy mô doanh nghiệp ...............38
Hình 4.2: So sánh thời gian hao phí dùng cho mục đích tuân thủ thuế của doanh
nghiệp có hoặc không sử dụng tư vấn, kế toán thuế ngoài. ......................................38
Hình 4.3: Mô hình nghiên cứu điều chỉnh từ kết quả phân tích EFA .......................51


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thuế gắn liền với sự tồn tại, phát triển của nhà nước và là một công cụ quan
trọng mà bất kỳ quốc gia nào cũng sử dụng để tạo nguồn thu ngân sách nhằm thực
thi chức năng, nhiệm vụ của mình. Thuế là vấn đề quan tâm hàng đầu của mọi quốc
gia, bất kể quốc gia phát triển hay đang phát triển.
Để thu thuế, xã hội phải hao tốn khoản chi phí cho việc vận hành hệ thống
thuế. Khoản chi phí này được chia cho hai bên: chi phí hành chính thuế do Ngân
sách nhà nước chi trả và chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế do người nộp thuế
(NNT) gánh chịu. Chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế không phải là bản thân số
thuế phải nộp, mà là khoản chi phí phát sinh của NNT trong nỗ lực tuân thủ các quy
định thuế. Do đó, chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế còn được coi là một loại chi
phí ẩn của thuế.
Chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế không thể bị xóa bỏ hoàn toàn nếu thuế
vẫn tiếp tục tồn tại. Hay nói cách khác, chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế là một
khoản hao phí mà NNT bắt buộc phải trả trong quá trình hoạt động kinh doanh và
thực hiện nghĩa vụ tuân thủ thuế của mình. Tuy nhiên, chi phí đối với hành vi tuân

Doanh nghiệp?
+ Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố trên đến chi phí đối với hành vi tuân thủ
thuế của Doanh nghiệp?
4. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu được tiến hành qua hai giai đoạn là nghiên cứu sơ bộ và nghiên
cứu chính thức:
Giai đoạn 1: Dựa trên cơ sở lý thuyết thu thập được, tác giả xây dựng bộ
thang đo định lượng về chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế của NNT và thang đo
Likert đánh giá quản lý thuế và quy định thuế. Tham khảo ý kiến chuyên gia và một
số doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn để hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát.
Giai đoạn 2: Nghiên cứu chính thức được thực hiện thông qua kỹ thuật thu
thập thông tin bằng phiếu khảo sát từ các DN đang hoạt động trên địa bàn thành phố


4

Hồ Chí Minh. Số lượng mẫu điều tra khoảng n = 300 và tiến hành các bước phân
tích sau:
+ Làm sạch dữ liệu, loại bỏ quan sát cá biệt trước khi tiến hành các bước
phân tích;
+ Thống kê mô tả một số biến quan sát liên quan đến chi phí đối với hành vi
tuân thủ thuế của doanh nghiệp;
+ Phân tích tác động từng phần của các biến quan sát, sau đó phân tích tác
động từng thành phần quản lý thuế và quy định thuế đến chi phí đối với hành vi
tuân thủ thuế của doanh nghiệp; từ đó điều chỉnh mô hình nghiên cứu phù hợp.
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Do giới hạn về thời gian và chi phí nên tác giả chỉ nghiên cứu các dữ liệu thu
thập liên quan đến DN đang hoạt động trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, thuộc
sự quản lý thuế của Cục thuế thành phố Hồ Chí Minh và các Chi cục thuế trực
thuộc, thời điểm nghiên cứu là năm 2015, dữ liệu thu thập được thuộc năm tài chính

Chương 4: Kết quả nghiên cứu.
Chương 5: Kết luận và kiến nghị


6

Chương 1
TỔNG QUAN
1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước
Mặc dù chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế bao gồm chi phí bằng tiền và
hao phí về thời gian của NNT, nhưng những nghiên cứu về chi phí đối với hành vi
tuân thủ tại Việt Nam chỉ dừng lại ở hao phí về thời gian, chưa thấy các công bố đầy
đủ bao hàm cả chi phí bằng tiền. Bên cạnh đó, các công bố về hao phí thời gian
cũng có kết quả rất khác nhau.
Tổ chức Ngân hàng Thế giới (2008) đã tập hợp các số liệu nghiên cứu được
xem như hao phí về thời gian dùng cho mục đích thuế tại Việt Nam như sau:
Đánh giá môi trường đầu tư (2005): Với phương pháp khảo sát được thực
hiện ở một mẫu các công ty trong ngành sản xuất ở 25 tỉnh thành ở Việt Nam.
Trọng tâm của cuộc khảo sát không phải nhằm ước lượng gánh nặng về thuế, mà
nhằm đánh giá ở phạm vi rộng hơn về môi trường đầu tư. Tuy nhiên, một trong số
các câu hỏi đề cập đến thời gian dành để giải quyết việc kiểm tra thuế, bao gồm
chuẩn bị các văn bản tài liệu liên quan. Theo kết quả này, trung bình, các công ty
được kiểm tra thuế 2,5 lần/năm, mỗi lần kéo dài 9,5 giờ. Từ con số này, có thể suy
luận rằng các công ty cần dành khoảng 24 giờ làm việc để xử lý với các công việc
liên quan đến thuế. Tuy nhiên, cho dù có tạo thêm nhiều gánh nặng hơn đi nữa, thì
kiểm tra thuế chỉ là một phần của chi phí đối với hành vi tuân thủ tổng thể. Do đó,
đánh giá môi trường đầu tư chỉ đưa ra một ước lượng thấp hơn so với mức chi phí
thực tế tuân thủ với các quy định về thuế.
Báo cáo Kinh doanh (Doing Business) của Ngân hàng Thế giới: Mục tiêu là
định lượng các khía cạnh khác nhau của môi trường kinh doanh tổng thể giữa các

mức chi phí đối với hành vi tuân thủ về thuế cao hơn rất nhiều lần.
Ấn phẩm Báo cáo Môi trường Kinh doanh (Doing Business) của Ngân hàng
Thế giới liên tục xếp Việt Nam là một trong 10 quốc gia hao phí thời gian nhiều
nhất ở quá trình khai nộp thuế; do đó, xếp hạng về thuế của Việt Nam cũng khá thấp
(bảng 1.1).


8

Bảng 1.1: Thống kê xếp hạng về môi trường kinh doanh của Việt Nam
Năm
công bố

Năm
đánh giá

Xếp hạng chung
về môi trường
kinh doanh

Đánh giá về thuế

Xếp hạng về
Thời gian hao phí
thuế
(trung bình năm)
2011
2010
78/183
124

Mặc dù một vài nỗ lực ban đầu đã được thực hiện để đo lường chi phí đối với
hành vi tuân thủ thuế (Haig, 1935), nhưng người được coi là "cha đẻ" của các
nghiên cứu chi phí đối với hành vi tuân thủ hiện đại là Cedric Sandford, ông đã thực
hiện các nghiên cứu chi tiết đầu tiên của chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế GTGT
(Sandford và cộng sự, 1981), đồng thời cũng có nhiều tác phẩm khác về đề tài này
(Sandford, 1973; Sandford, 1994).
Năm 1973 Sandford đã nêu lên rằng chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế là
"chi phí ẩn của thuế". Kể từ đó chi phí đối với hành vi tuân thủ thuế trở thành chủ
đề được nghiên cứu mạnh mẽ. Đã có hơn 100 nghiên cứu về chi phí đối với hành vi
tuân thủ hoặc chi phí hành chính được công bố (một hoặc đôi khi cả hai) từ nghiên