SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"ỨNG DỤNG PHẦN MỀM SKETCHPAD THIẾT KẾ CÁC MÔ
HÌNH DẠY HỌC CÁC PHÉP DỜI HÌNH"


A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I - LỜI MỞ ĐẦU
Chúng ta đã và đang thực hiện đổi mới giáo dục trung học phổ thông, một trong những
nội dung quan trọng của đổi mới giáo dục trung học phổ thông là đổi mới phương pháp
dạy học, đó là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo phương pháp
dạy học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, thầy là người tổ chức các hoạt động để trò
khám phá và chiếm lĩnh tri thức. Những yêu cầu đó bắt buộc người giáo viên phải không
ngừng học hỏi, tìm tòi để thiết kế các hoạt động học tập.
Là một giáo viên tôi luôn trăn trở để tìm cách thiết kế các hoạt động học tập sao cho bài
học đạt kết quả cao. Kể từ khi nhà trường được cấp máy chiếu Projecter tôi đã khám phá
ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học và đã đạt được những kết quả nhất định.
Trong sáng kiến kinh nghiệm nhỏ này tôi xin chia sẻ một chút kinh nghiệm của mình về
việc ứng dụng công nghệ thông tin để thiết kế các mô hình giúp học sinh học tốt hơn nội
dung các phép dời hình trong mặt phẳng.
II – THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY HỌC CÁC PHÉP DỜI HÌNH
1. Thực trạng
- Đa số học sinh sợ học môn hình học và kiến thức về môn hình học rất yếu.
- Các phép biến hình là một mảng kiến thức tương đối trừu tượng .
- Khi dạy giáo viên thường chỉ mô tả định nghĩa, tính chất bằng các hình vẽ tĩnh trên
bảng mà không thiết kế được các mô hình động.
- Các hình vẽ trên bảng thường không đảm bảo tính chính xác.
2. Kết quả của thực trạng trên
Thực trạng trên dẫn đến:
- Đây là một mảng kiến thức trừu tượng nhưng chưa có các mô hình trực quan.

độ dài của hai vectơ đó để so sánh.


- Để minh họa cho học sinh thấy được sự tồn tại của điểm M’ và sự phụ thuộc của điểm
M’ vào vectơ v và điểm M tôi dùng chuột lần lượt kéo rê điểm M để học sinh thấy được
khi M thay đổi thì M’ cũng thay đổi và vectơ MM ' luôn bằng vectơ v , kéo rê điểm A
hoặc điểm B để làm thay đổi độ dài của vectơ và hướng của vectơ v để học sinh thấy
được khi vectơ v thay đổi thì điểm M’ cũng thay đổi sao cho MM ' = v và chỉ M’ thay đổi
chứ M không thay đổi.
- Kéo điểm A hoặc B sao cho v là vectơ – không thì M’ trùng với M suy ra phép đồng
nhất.
Ví dụ 2:
sau:

Để minh họa ảnh của một hình qua phép tịnh tiến tôi thiết kế mô hình như

Khi nhấn nút Reset ta có hình ban đầu như thế này

Tiếp theo nhấn nút Tịnh tiến ảnh của các hình chuyển động dần dần cuối cùng ta được
hình như thế này


Tiếp theo có thể kéo một trong hai đầu mút của vectơ tịnh tiến để làm thay đổi vectơ khi
đó ảnh của các hình cũng thay đổi theo.
Học sinh có thể dựa vào lưới ô vuông để thấy được kích thước của ảnh và tạo ảnh rằng
chúng bằng nhau.
Như vậy với việc sử dụng tính động của phần mềm thì học sinh có thể thấy được toàn bộ
các khả năng xảy ra và không có sự nghi ngờ nào, không có sự khó hiểu nào.
Ví dụ 3: Thiết kế mô hình giúp học sinh phát hiện tính chất 1 bài: phép tịnh tiến SGK
hình học 11 chương trình chuẩn.

Vì lí khuôn khổ của một sáng kiến kinh nghiệm nên tôi chỉ trình bày điển hình là phép
tịnh tiến.
Ví dụ 5: Thiết kế mô hình giúp học sinh nắm được khái niệm trục đối xứng của một hình.
Để giúp học sinh thấy được một đường thẳng là trục đối xứng của một hình tôi thiết kế
mô hình như sau:

Nhấn vào nút xoá vết để xoá các vết do các điểm để lại.
Khi nhấn vào các nút phía dưới thì điểm tạo ảnh chuyển động do đó điểm ảnh cũng
chuyển động, khi điểm ảnh chuyển động thì nó tạo ra một vết, vết này chính là ảnh của
các hình đó và nó trùng với các hình đó. Từ đó cho học sinh nêu lên sự đặc biệt trong các
trường hợp trên và giới thiệu cho học sinh các đường thẳng đó gọi là trục đối xứng của
các hình đó.
Để thiết kế mô hình tâm đối xứng của một hình tôi cũng thiết kế mô hình với các hoạt
động phát hiện và nhận biết tương tự.
Ví dụ 6: Ứng dụng phần mềm Sketchpad thiết kế mô hình minh hoạ nhận xét 2) bài
“Khái niệm về phép dời hình và hai hình bằng nhau”.


Để minh hoạ nhận xét 2) tôi thiết kế mô hình mô tả 2 phép dời hình có được bằng cách
thực hiện hai phép dời hình liên tiếp như sau:
Ban đầu mô hình như hình sau

Nút Reset để đưa mô hình về ban đầu như ở trên.
Nhấn nút thực hiện phép dời hình mô hình sẽ lần lượt thực hiện các phép dời hình như đã
ghi chú trong mô hình, khi đó mô hình sẽ chuyển động dần và cuối cùng ta được hình
sau:


Tiếp theo tôi kéo rê các điểm M hoặc N, A hoặc B để làm thay đổi khoảng cách MM, AB
khi đó M”N”, A”B” cũng thay đổi và ta luôn có M”N”=MN, A”B” =AB từ đó cho học

Mô hình này giúp học sinh thấy được có một phép dời hình biến tam giác AEI thành tam
giác FCH. Từ đó nêu vấn đề để đưa đến khái niệm hai hình bằng nhau.
Ví dụ 9: Mô hình minh hoạ khái niệm hai hình bằng nhau
Để minh hoạ cho học sinh công nhận hai hình bằng nhau thì có một phép dời hình biến
hình này thành hình tôi thiết kế mô hình như sau:
Ban đầu mô hình có dạng như hình dưới, khác với các mô hình trên ban đầu chỉ có một
hình là tạo ảnh, mô hình này gồm hai hình thang ABCD và A”B”C”D” cần tìm một phép
dời hình biến ABCD thành A”B”C”D”.

Nút Rsset để đưa mô hình về dạng như trên.
Nhấn vào nút Dời hình, mô hình sẽ biến đổi dần dần lần lượt theo các phép đối xứng trục
và phép tịnh tiến, cuối cùng ta được hình dưới.


Để gây hứng thú cho học sinh học phần này chúng ta còn cần phải đưa vào những bài
toán mà nếu giải bình thường rất khó nhưng khi áp dụng các tính chất của phép biến hình
thì rất đơn giản như bài toán xác định điểm thoả mã tính chất, bài toán tìm quỹ tích, bài
toán max min… và việc thiết kế mô hình cho các bài toán đó bằng phần mềm Sketchpad
hoàn toàn rất đơn giản và giúp học sinh kiểm nghiệm lại kết quả bằng các tính năng của
nó.


C. KẾT LUẬN
I - KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Bằng việc thiết kế các mô hình trực quan sinh động và các hoạt động học tập như trên,
kết quả cho thấy:
- Về kiến thức, kỹ năng: Đa số học sinh nắm vững khái niệm của các phép dời hình và
các tính chất của chúng từ đó biết áp dụng vào làm bài tập.
- Về ý thức học tập: Học sinh hứng thú và cuốn hút vào tìm hiểu các quá trình tạo ảnh, dự
đoán tính chất bằng hình ảnh chính xác.