ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------------------------

NGUYỄN HỮU NHẤT

THI PHÁP VĂN XUÔI TỰ SỰ TRONG TRUYỆN VIẾT CHO
THIẾU NHI CỦA NHÀ VĂN NGUYỄN HUY TƯỞNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

Hà Nội
1 - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------------------------

NGUYỄN HỮU NHẤT

THI PHÁP VĂN XUÔI TỰ SỰ TRONG TRUYỆN VIẾT CHO
THIẾU NHI CỦA NHÀ VĂN NGUYỄN HUY TƯỞNG

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lý luận Văn học
Mã số: 60.22.01.20

Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS Phạm Thành Hưng

Hà Nội - 2016
2


11

1.1. Khái lược về thi pháp văn xuôi tự sự của Nguyễn Huy
Tưởng…………………………………………………………………...

11

1.1.1. Khái lược về thi pháp học.....…………………………

11

1.1.2. Thi pháp truyện kể cho thiếu nhi của Nguyễn Huy
Tưởng.......................................................................................................

13

1.2. Truyện viết cho thiếu nhi của Nguyễn Huy Tưởng………....

15

1.2.1. Vài nét về nhà văn Nguyễn Huy Tưởng……...………

15

1.2.2. Truyện viết cho thiếu nhi của Nguyễn Huy Tưởng
trong dòng chảy văn học thiếu nhi………...……………………..

20




2.1.3. Một số biện pháp khắc họa nhân vật: …………...……

40

2.1.3.1. Khắc họa nhân vật qua hành động và xung đột…..

40

2.1.3.2. Khắc họa nhân vật qua ngoại hình………………..

43

2.1.3.3. Khắc họa nhân vật bằng mô tả và phân tích tâm
lý………………………………………………………………….

45

2.2. Tổ chức cốt truyện…………………………………..………

50

2.2.1. Khái niệm cốt truyện………………..………………...

50

2.2.2. Nghệ thuật tổ chức cốt truyện của Nguyễn Huy
Tưởng………………………………………………………….…


nhi

của

Nguyễn

Huy

Tưởng………………………………………………………….…

60

3.1.2. Người kể trong truyện của Nguyễn Huy Tưởng…..….

63

3.1.2.1. Người kể chuyện lịch sử………………………….

63

3.1.2.2. Người kể chuyện hướng đạo……………………...

74

3.2. Ngôn ngữ kể chuyện của Nguyễn Huy Tưởng……...………

79

3.2.1. Khái lược ngôn ngữ kể chuyện………………..……...


như: An Dương Vương xây thành Ốc, Kể chuyện Quang Trung, Lá cờ thêu
sáu chữ vàng… đã góp phần tạo lập một “văn hiệu” thực sự đáng kính trọng
mang tên ông.
Ở mảng đề tài lịch sử trong các truyện viết cho thiếu nhi, Nguyễn Huy
Tưởng đã hướng các em vào những thời kỳ hào hùng, trọng đại trong lịch sử
chống ngoại xâm của dân tộc, mà ở đấy những người anh hùng đã viết nên
những bản anh hùng ca chói lọi, vang vọng mãi non sông Việt Nam. Dù đấy
là những câu chuyện kể về những người anh hùng thời kỳ trung cận đại như:
Quang Trung, Trần Quốc Toản, hay là thời kỳ cổ đại như An Dương Vương
… Tất cả hiện vẫn không thể nào phai mờ trong ký ức của người dân đất Việt.
Việc nghiên cứu về con người, sự nghiệp và những sáng tác của ông đã
có khá nhiều các công trình nghiên cứu. Ở đây chúng tôi có thể kể đến một số
tác giả như: Phan Cự Đệ, Hà Minh Đức, Phong Lê, Bích Thu, Tôn Thảo
Miên… hay những nhà văn nổi tiếng nhận xét về các tác phẩm của Ông như
3


Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Nguyên Hồng, Nguyên Ngọc… Qua các công trình
nghiên cứu và bài viết phê bình đó chúng ta thấy được những thành quả và
đóng góp của Nguyễn Huy Tưởng đối với nền văn học nước nhà qua các tác
phẩm kịch, tiểu thuyết đặc biệt là truyện viết cho thiếu nhi. Mặc dù vậy, cho
đến nay chưa có công trình nghiên cứu chuyên biệt nào đi sâu vào tìm hiểu
đầy đủ toàn diện về thi pháp văn xuôi tự sự của Nguyễn Huy Tưởng trong
truyện viết cho thiếu nhi. Để làm rõ những đặc điểm nổi bật trong thi pháp
văn xuôi tự sự của ông, xuất phát từ thực tế, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Thi
pháp văn xuôi tự sự trong truyện viết cho thiếu nhi của nhà văn Nguyễn
Huy Tưởng”. Với đề tài này, thông qua sự lý giải những thành công của văn
xuôi thiếu nhi Nguyễn Huy Tưởng từ bình diện thi pháp tự sự, chúng tôi có
kỳ vọng được góp một phần nhỏ vào việc đánh giá chung và khẳng định tài
năng cùng những đóng góp của nhà văn trong nền văn học Việt Nam hiện đại.

Với độ lùi của thời gian, sự thông thoáng, đổi mới trong tư duy đánh
giá, nhìn nhận các hiện tượng văn học thời kỳ trước đổi mới, những vấn đề
đặt ra trong sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng tiếp tục trở thành đề tài được
bàn luận, nghiên cứu trên các diễn đàn khoa học với các bài viết công phu
nhiều phát hiện mới của các nhà nghiên cứu Phong Lê, Hà Minh Đức, Bích
Thu, Tôn Thảo Miên, Đỗ Đức Hiểu, Phạm Vĩnh Cư, Trần Đăng Suyền,
Nguyên Ngọc, Tô Hoài, Nguyễn Minh Châu… Bên cạnh đó là các Hội thảo
khoa học về cuộc đời, sự nghiệp Nguyễn Huy Tưởng thu hút sự quan tâm của
giới nghiên cứu, phê bình đã đưa ra những đánh giá khách quan nhằm khẳng
định vai trò, vị thế văn chương Nguyễn Huy Tưởng đối với sự phát triển của
văn chương dân tộc.
Năm 1996, bộ sách Nguyễn Huy Tưởng toàn tập do Nhà xuất bản Văn
học ấn hành, ra mắt bạn đọc, đã cung cấp một cách tương đối đầy đủ các tác
5


phẩm của nhà văn trên tất cả các thể loại, giúp người đọc có điều kiện thuận
lợi khi tiếp cận văn nghiệp Nguyễn Huy Tưởng.
Năm 2006, bộ ba Nhật ký Nguyễn Huy Tưởng được Nhà xuất bản
Thanh niên xuất bản đã giúp người đọc có những hình dung rõ hơn về quá
trình lao động nghệ thuật miệt mài và những khát vọng lớn của nhà văn muốn
cống hiến cho văn học dân tộc. Đây là tập nhật ký được nhà văn cần mẫn ghi
chép trong suốt những năm cầm bút, bắt đầu từ ngày 02/11/1930 khi ông còn
là cậu học sinh trường Bonnal - Hải Phòng và kết thúc ngày 21/06/1960 với
những dòng cuối được ghi chép ngay trên giường bệnh Bệnh viện Việt - Xô
chỉ ít hôm trước khi nhà văn qua đời. Tập nhật ký đã “thâu tóm, phản ánh
toàn bộ sự nghiệp văn chương và cách mạng của ông, bắt đầu từ việc tìm
đường cho đến khi đã trở thành một nhà văn chuyên nghiệp, một chiến sĩ của
Đảng hoạt động trên lĩnh vực văn nghệ, với tất cả những đam mê và khát
khao sáng tạo, những thành tựu đã đạt được và cả những hẫng hụt của một

“Nguyễn Huy Tưởng vĩnh biệt Hà Nội khi thành phố Thủ đô vào tuổi chín
trăm năm mươi. Ông đã viết nhiều về Thăng Long - Hà Nội, nhưng hình như
điều sâu xa nhất ông vẫn chưa nói hết, nói trọn, nói xong. Ông ra đi mang
theo tất cả những trăn trở và ước vọng của một người con Hà Nội, một con
người Hà Nội và một nhà văn Hà Nội cho xứ kinh kỳ - kẻ chợ đẹp hơn lên,
văn hóa hơn lên, phong phú hơn lên, cả trên mặt đất và trong hồn người.
Tưởng như bất cứ cái gì đụng đến Hà Nội hôm qua, hôm nay, và ngày mai,
vẫn khiến ông xúc động và lo lắng, dù đã tan vào cõi thinh không nửa thế kỷ
nay. Và những con chữ trên trang viết của ông về Hà Nội, cho Hà Nội, vì Hà
Nội đọc lên dịp nghìn năm Thăng Long vẫn thấy động cựa, xôn xao. Trên tất
cả, Nguyễn Huy Tưởng yêu Hà Nội, yêu những con người dám sống và chết
cho Hà Nội.” [17, tr. 204].

7


Ở mỗi công trình nghiên cứu các tác giả đã đề cập đến những khía cạnh
tiêu biểu, nổi bật trong những tác phẩm cụ thể, đồng thời có sự đối sánh với
tác phẩm của tác giả khác cùng viết về một thể loại để chỉ ra những nét đặc
trưng riêng và sự thành công trong sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng ở hai
bình diện nội dung tư tưởng và bút pháp nghệ thuật.
Ngoài các công trình nghiên cứu được xuất bản còn có những luận văn
thạc sĩ về sáng tác Nguyễn Huy Tưởng đã bảo vệ thành công gần đây như:
“Thể tài lịch sử - dân tộc trong sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng” (Trần Thị
Hồng Minh, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2011); “Mạch lạc trong văn bản kịch
Vũ Như Tô của Nguyễn Huy Tưởng” ( Đỗ Thị Bích Phượng, Đại học Sư
phạm Hà Nội, 2011); “Điểm nhìn trong kịch Vũ Như Tô của Nguyễn Huy
Tưởng” (Bùi Thị Tú, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2012)… Ở mỗi công trình
nghiên cứu các tác giả đã đề cập đến những khía cạnh tiêu biểu, nổi bật trong
những tác phẩm cụ thể.

Tưởng. Đề tài được thực hiện cũng là dịp chúng tôi củng cố thêm kiến thức
văn học sử về văn học Việt Nam hiện đại.
- Phạm vi tư liệu: Thực hiện đề tài Thi pháp văn xuôi tự sự trong truyện
viết cho thiếu nhi của nhà văn Nguyễn Huy Tưởng chúng tôi tập trung khảo
sát :
+ Những truyện hay viết cho thiếu nhi của Nguyễn Huy Tưởng – sách
xuất bản tại Nxb Kim Đồng, năm 2013;
+ Nguyễn Huy Tưởng tuyển tập, Nxb Văn học; năm 2012.
+ Nhật ký Nguyễn Huy Tưởng, 3 tập, Nxb Thanh niên; 2016.
4. Phương pháp nghiên cứu
Căn cứ vào đối tượng nghiên cứu đã được xác định, đề tài sử dụng
phương pháp tiếp cận thi pháp học và lý thuyết tự sự học. Ngoài ra, cũng như
mọi luận văn chuyên ngành lý luận văn học khác, chúng tôi không thể không
9


sử dụng các phương pháp nghiên cứu truyền thống như: phương pháp phân
tích - tổng hợp, phương pháp hệ thống, phương pháp so sánh.
5. Cấu trúc của luận văn
Về cấu trúc luận văn, ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo,
phần nội dung chính của luận văn gồm 3 chương như sau:
Chương 1: Khái lược về thi pháp văn xuôi tự sự và mảng truyện
viết cho thiếu nhi của Nguyễn Huy Tưởng.
Chương 2: Hệ thống nhân vật và tổ chức cốt truyện.
Chương 3: Người kể chuyện và ngôn ngữ truyện kể.

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO

hiện đại, Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội.
15. G.N.Pospelov (1985), Dẫn luận nghiên cứu văn học, Nxb Giáo dục,
Hà Nội.
16. Bích Thu, Tôn Thảo Miên tuyển chọn và giới thiệu (1997), Nguyễn
Huy Tưởng về tác gia và tác phẩm, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
17. Nguyễn Huy Thắng tuyển chọn và giới thiệu (2011), Nguyễn Huy
Tưởng một nhà văn Hà Nội, Nxb Hà Nội, Hà Nội.
18. Nguyễn Huy Tưởng (2000), Về tác giả và tác phẩm, Nxb Giáo dục, Hà
Nội.
19. Nguyễn Huy Tưởng (2005), Tìm mẹ, Nxb Kim Đồng, Hà Nội.
20. Nguyễn Huy Tưởng (2006), Nhật ký (3 tập), Nxb Thanh niên, Hà Nội.
21. Nguyễn Huy Tưởng (2010), An Dương Vương xây thành Ốc, Nxb Kim
Đồng, Hà Nội.
22. Nguyễn Huy Tưởng (2011), Cô bé gan dạ, Nxb Văn học và trung tâm
văn hóa, ngôn ngữ Đông Tây, Hà Nội.
23. Nguyễn Huy Tưởng (2012), Lá cờ thêu sáu chữ vàng, Nxb Kim Đồng,
Hà Nội.
24. Nguyễn Huy Tưởng (2015), Những truyện ngắn hay viết cho thiếu
nhi, Nxb Kim Đồng, Hà Nội.
25. Tri Thức Việt (2012), Nguyễn Huy Tưởng tuyển tập, Nxb Văn học, Hà
Nội.

12