Xin trân trọng gửi lời tri ân đến cô giáo ThS. Trần Thị Mỹ Hồng, người đã tận
tình hướng dẫn tôi thực hiện và hoàn thành khóa luận này.
Xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc quý thầy cô đã giảng dạy và đóng góp những ý
kiến quý báu cho tôi trong quá trình học tập.
Xin chân thành cảm ơn Khoa Sư phạm Tiểu học – Mầm non, Trường Đại học
Quảng Bình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi nghiên cứu.
Nhân dịp này cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất!

Sinh viên
Võ Thị Quỳnh Trang


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết
quả nghiên cứu nêu trong đề tài là trung thực, và chưa từng được công bố trong bất kỳ
một công trình nào khác.

Sinh viên

Võ Thị Quỳnh Trang


Nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỞ ĐẦU .........................................................................................................................3
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................................3
2. Lịch sử vấn đề.............................................................................................................4

VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA NHÀ VĂN NGUYỄN NGỌC THUẦN .....................41
3.1. Tên gọi và ngoại hình .............................................................................................41
3.1.1. Tên gọi .................................................................................................................41
3.1.2. Ngoại hình ...........................................................................................................43
3.2. Hành động và ngôn ngữ..........................................................................................45
3.2.1. Hành động............................................................................................................45
3.2.2. Ngôn ngữ .............................................................................................................48
3.3. Một số biện pháp khác ............................................................................................55
KẾT LUẬN ...................................................................................................................62
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................................64
PHỤ LỤC

2


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hòa chung vào dòng chảy văn học dân tộc, văn học thiếu nhi đóng một vai trò
quan trọng trong việc gìn giữ những giá trị văn hóa trong thế hệ trẻ thơ. Văn học thiếu
nhi có tác dụng rất lớn trong việc giáo dục toàn diện đối với trẻ, là chất bồi dưỡng ươm
mầm từ khởi điểm làm người. Lâu nay, văn học thiếu nhi vẫn được xem là một phần
không thể thiếu trong bức tranh văn học cả nước. Từ những khúc đồng dao, từ những
truyện cổ tích, truyền thuyết, thần thoại trong dân gian đến những bài thơ, truyện ngắn,
truyện dài kỳ hay tiểu thuyết hiện đại, văn học thiếu nhi luôn là món ăn tinh thần bồi
đắp tâm hồn và chắp cánh ước mơ cho trẻ nhỏ.
Trong những năm gần đây văn học thiếu nhi Việt Nam đang có bước khởi sắc khi
được nhiều tác giả ưu ái dành tình cảm đặc biệt cho các em, viết cho các em với niềm
yêu thương trân trọng. Họ mang đến cho lứa tuổi măng non những bông hoa tươi đẹp,
rực rỡ và tỏa ngát hương thơm. Đó là những ký ức, những miền yêu thương không bao
giờ phai mờ. Một trong những người dành tình cảm đặc biệt cho thiếu nhi đó là nhà

xuất bản Văn nghệ tổ chức. Ngoài ra, anh còn xuất bản nhiều tập truyện khác như
Chuyện tào lao, Tuổi 20, Cha và con và…tàu bay.
Tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ - giải A cuộc vận động sáng tác văn học
thiếu nhi do Nhà xuất bản Trẻ và Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức năm
2002. Năm 2004, tác phẩm được Nhà xuất bản Trẻ phát hành lần đầu, và đến nay đã
tái bản lần thứ 14. Năm 2008, cuốn sách này được phát hành tại Thụy Điển với bản
dịch của Trần Hoài Anh và nhận giải thưởng Peter Pan, sau đó tác phẩm tiếp tục được
dịch sang bản tiếng anh và được bình chọn là sách hay năm 2011.
Viết cho thiếu nhi không đơn giản bởi tâm hồn trẻ thơ rất trong sáng, nên phải
viết làm sao để các em thấy nhân vật gần gũi với suy nghĩ, cảm xúc và cuộc sống của
mình. Nếu người sáng tác không nắm bắt được nhu cầu tâm lý thiếu nhi, từ đó áp đặt
quá nhiều bài học, cộng với lối viết không mới, kém hấp dẫn sẽ khiến các em thấy
nhàm chán. Cách viết và giọng điệu của Nguyễn Ngọc Thuần trong các tác phẩm viết
về thiếu nhi đã cho người đọc cảm giác thật ấm áp dễ chịu, một cảm giác không dễ gì
có trong cái thời buổi mà văn hóa đọc đang mất mùa, đang bị tàn phai, nhất là trong
lĩnh vực văn học viết cho thiếu nhi hôm nay. Có thể khẳng định truyện viết cho thiếu
nhi của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần đem đến sức hút rất lớn, là món quà tinh thần giá
trị dành tặng cho độc giả. Xuất phát từ những lí do đó, chúng tôi chọn đề tài “Thế giới
nhân vật trong truyện viết cho thiếu nhi của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần”. Qua
đó góp phần làm nổi bật vị trí của nhà văn trong quá trình đổi mới của văn xuôi đương
đại, đồng thời là cơ sở giúp đối tượng bạn đọc tiếp cận với tác phẩm, đặc biệt giúp các
bậc phụ huynh đến gần hơn với tác phẩm và có những nhìn nhận đánh giá khách quan
trong việc lựa chọn sách cho con em.
2. Lịch sử vấn đề
Truyện viết cho thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần đang được rất nhiều độc giả
quan tâm đón nhận. Nếu coi tác phẩm là đứa con tinh thần thì quan điểm và tư tưởng
của Nguyễn Ngọc Thuần chính là dòng máu, sức sống nội tại nuôi dưỡng đứa con ấy
lớn mạnh mãi với thời gian. Những gì nhà văn viết ra đều thể hiện chính tâm tư tình
cảm và những quan điểm của mình về cuộc sống con người, về nhân tình thế thái.
Nguyễn Ngọc Thuần là một cây bút trẻ nhưng đã nắm trong tay rất nhiều giải

Thuần, coi nhà văn như một hiện tượng nổi bật nhất trên văn đàn văn học thiếu nhi
Việt Nam thời hiện đại: “Riêng Nguyễn Ngọc Thuần thực sự là một hiện tượng! Chỉ
trong vài năm, Nguyễn Ngọc Thuần cho ra mắt 4 cuốn sách, đoạt 4 giải thưởng văn
học danh giá, được báo chí đồng thanh biểu dương, được in đi in lại, điều này không
phải cây bút nào cũng làm được. Nguyễn Ngọc Thuần đã vinh danh cho văn học thiếu
nhi, lĩnh vực thường bị bỏ sót trong các công trình văn học sử”.
Lã Thị Bắc Lý trong Giáo trình văn học trẻ em có nhận xét, đánh giá về nhà văn
trẻ này như sau: “Nguyễn Ngọc Thuần có lối viết không mới mà vẫn lạ. Anh thu hút
người đọc ở giọng văn trong trẻo, với cái nhìn hồn nhiên, đầy sự ngạc nhiên thơ trẻ.
Thế giới xung quanh rất quen thuộc qua con mắt của anh bỗng trở nên sống động, tinh
khôi, trong vắt và đầy yêu thương mới lạ. Nguyễn Ngọc Thuần được coi là một hiện
tượng của văn học thiếu nhi Việt Nam trong những năm đầu của thế kỉ XXI.”
5


Đã lâu lắm rồi từ cái thời còn đắm chìm trong Dế mèn phiêu lưu ký của Tô Hoài
hay Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi, tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần như
một luồng gió mới lạ đã thổi vào dòng văn học thiếu nhi, tạo nên một sức sống mới
cho dòng văn học này. Trên trang báo điện tử cand.com, Toàn Nguyễn trong bài
Nguyễn Ngọc Thuần – “Hoàng tử bé” biến mất đã viết: “Sự xuất hiện của anh trong
làng văn, với Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, Một thiên nằm mộng đã tạo nên một thế
giới tươi sáng, mơ hồ quyến rũ. Sự đẹp đẽ của những trang văn Nguyễn Ngọc Thuần
đã “đánh gục” sự nghi ngờ của những nhà văn lão thành. Ngay cả những nhà phê
bình khó tính nhất cũng chấm cho anh trên điểm 5 trong thang điểm 10.” [25]
Những câu chuyện “thuần trẻ thơ” đôi khi ngốc nghếch, ngô nghê, đôi khi khờ
khạo đến tức cười. Đọc tác phẩm của anh mới thấu hiểu những tình cảm anh dành cho
trẻ thơ, bởi lẽ khi đọc ta thấy đằng sau mỗi câu chuyện là một bài học về sự cho đi và
nhận lại, bài học về tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm… Những bài học cứ tự
nhiên hiển hiện sau câu chữ, chứ không hề sa vào lối viết khô khan, giáo điều...
Giữa bao nhiêu bộn bề của cuộc sống cần lắm những giây phút thả hồn mình trôi

Qua việc điểm xuyết các công trình, các bài viết nghiên cứu về truyện viết cho
thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần, chúng tôi nhận thấy các tác giả đi trước phần nào
giúp chúng tôi hình dung được về các phương diện, đặc sắc nghệ thuật của nhà văn
trong mạch nguồn và quỹ đạo đổi mới của văn xuôi Việt Nam những năm gần đây.
Nhìn một cách tổng quan, gần như chưa có một công trình nào đi sâu vào nghiên cứu
thế giới nhân vật một cách hệ thống và toàn diện trong các tác phẩm viết cho thiếu nhi
của Nguyễn Ngọc Thuần. Thế giới nhân vật là hệ thống các nhân vật được tổ chức tạo
thành một chỉnh thể nghệ thuật, trong đó mỗi nhân vật là một yếu tố của chỉnh thể. Là
một độc giả rất yêu mến các tác phẩm của nhà văn, chúng tôi mong muốn không chỉ
tìm hiểu truyện của Nguyễn Ngọc Thuần ở mức độ sơ lược khái quát, mà còn muốn
nghiên cứu sâu các tác phẩm thông qua “Thế giới nhân vật trong truyện viết cho
thiếu nhi của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần” để tìm ra nét độc đáo, mới lạ, sức hút
của tác phẩm và nhìn nhận những giá trị thẩm mỹ, đặc sắc nghệ thuật đó một cách
khoa học.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu đề tài là thế giới nhân vật trong truyện viết cho thiếu nhi
của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Chúng tôi khảo sát thế giới nhân vật trong truyện viết cho thiếu nhi của Nguyễn
Ngọc Thuần ở các tác phẩm:
- Một thiên nằm mộng, xuất bản năm 2012.
- Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ, xuất bản năm 2005.
- Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, xuất bản năm 2012.
4. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu cơ bản
sau:
Phương pháp phân tích – tổng hợp: Phương pháp phân tích giúp người viết chỉ ra
những biểu hiện cụ thể của hệ thống nhân vật nhân vật và các biện pháp nghệ thuật đặc
sắc trong truyện viết cho thiếu nhi của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần.



NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO CỦA NHÀ VĂN
NGUYỄN NGỌC THUẦN
Nguyễn Ngọc Thuần sinh năm 1972 trong một gia đình thuần nông nghèo khó tại
tỉnh Bình Thuận, một miền quê bình dị của những“mảnh vườn hoa trái và cả những
cơn mưa thườn thượt mấy tháng, rồi trận bão cát trắng xóa một màu” [14, tr.97].
Nguyễn Ngọc Thuần là một nhà văn trẻ, tuy số lượng tác phẩm của anh chưa
nhiều nhưng về mặt chất lượng đã được khẳng định và ghi nhận bằng các giải thưởng
văn học cao quý, đặc biệt anh còn được Thủ tướng chính phủ trao tặng bằng khen
“Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2004”. Một bằng khen cho những nỗ lực và
sự cách tân đổi mới trong lối viết, chính những dấu ấn đó đã giúp anh đã chiếm được
một vị trí đắc địa trên địa hạt văn chương thiếu nhi.
1.1. Quan niệm của Nguyễn Ngọc Thuần về truyện viết cho thiếu nhi
1.1.1. Văn chương phải đẹp và nhân văn
Viết truyện cho thiếu nhi, mỗi nhà văn đều có quan niệm riêng. Nhà văn Võ
Quảng quan niệm: “Tác phẩm viết cho các em là một công trình sư phạm. Người viết
nên cân nhắc mình nên nói câu gì, nói như thế nào để có lợi cho tâm hồn các em mà
không ảnh hưởng đến sự thể hiện nghệ thuật… Một quyển sách tốt có lúc mở cho các
em thấy một ước mơ tươi đẹp, ước mơ đó các em theo đuổi mãi cho đến khi khôn lớn”
[9, tr.33]. Và ông cũng tâm sự rằng: “Hãy dành cho con trẻ những gì đẹp đẽ và tinh
khiết nhất ngay từ khi trẻ bước vào đời” [9, tr.23]. Võ Quảng đã gửi gắm toàn bộ tài
năng và tâm huyết của cuộc đời vào những sáng tác cho thiếu nhi.
Charles DuBos đã quan niệm “Văn học, đó là tư tưởng đi tìm cái đẹp trong ánh
sáng”. Hay W.Shakespeare nói rằng “Con người là vẻ đẹp của thế gian, là kiểu mẫu
của muôn loài”. Tính nhân văn trong văn học đều chỉ đến các giá trị tinh thần bền
vững của mọi sáng tạo nghệ thuật nhằm đạt đến chữ “văn” (có nghĩa là vẻ đẹp). Vì vậy,
tính nhân văn cũng chính là khuynh hướng nhìn nhận tổng hợp mọi giá trị của văn học
chân chính hướng tới con người. Một tác phẩm văn học chỉ được coi là có giá trị nhân

tôi có mô tả cái nghèo nào đâu. Những nhân vật của tôi luôn giàu. Tinh thần thì ai
cũng giàu cả, tôi tin vậy. Khi một đứa trẻ ra đời, nó đã là một kẻ giàu có về tinh thần
rồi” [24]. Quan niệm đó đã được nhà văn đúc kết trong từng trang văn của mình. Nhân
vật trong những sáng tác của anh tuy nghèo khó về vật chất, dù khiếm khuyết về thể
xác hay bất hạnh trong cuộc đời nhưng họ vẫn có ý chí vươn lên trong cuộc sống,
vươn lên để sống như một con người thực thụ trong sự sẻ chia và cảm thông của mọi
người, bằng nỗ lực tự thân.
Tờ báo Vnexpress.net, trong bài viết của Dương Vân với tựa đề “Cuộc chơi văn
chương cần một tinh thần đẹp” đã phần nào thể hiện được quan điểm sáng tác của anh.
Cuộc chơi văn chương rất cần một tinh thần đẹp như nhà văn trẻ Nguyễn Ngọc Thuần,
sự ứng xử có văn hóa của các nhân vật thông qua lời nói và hành động đẹp đã đẩy tác
phẩm của anh lên tầm cao và hướng đến giá trị nhân văn. Những trang viết cho thiếu
nhi của anh khác với các nhà văn khác ở sự kết hợp giữa các yếu tố màu sắc, đường
nét trong hội họa, sự giản dị, trong sáng và tinh khiết trong ngôn từ.
Văn chương đối với trẻ em cũng là một phương tiện góp phần giáo dục hoàn
thiện nhân cách trẻ, bởi lẽ “Văn học là nhân học”. Cái đẹp và nhân văn được thể hiện
trong từng trang viết của anh đã tạo nên mối giao cảm đa chiều giữa nhân vật với nhân
vật, nhân vật với độc giả và giữa độc giả với tác giả. Tác giả trẻ này luôn soi mình vào
10


tác phẩm để thấy “Văn chương đã giúp tôi hiểu về giá trị bản thân hơn những gì tôi
nghĩ về mình” [23] và tự khám phá ra những nội lực bằng chính con đẻ của mình.
1.1.2. Nhà văn là người bạn trẻ và văn chương xuất phát từ tâm tính
Với Nguyễn Ngọc Thuần khi viết văn điều đầu tiên là phải xác định được đối
tượng mình phản ánh để có những điều chỉnh thích hợp. Đó là viết cho ai? Anh viết
cho cả thiếu nhi và người lớn nhưng dường như anh có duyên hơn khi viết cho thiếu
nhi. Bởi hầu hết các tác phẩm viết cho thiếu nhi của anh, đã vượt quá ngưỡng “quá tam
ba bận” vì lần nào anh gửi tác phẩm dự thi đều đạt những giải thưởng cao và được độc
giả đón nhận rất hào hứng. Nhà văn quan niệm:“Viết cho thiếu nhi và viết cho người

chung của cả hai nhà văn là đều xen vào những câu triết lý những đúc kết một cách tự
nhiên không hề khiên cưỡng, đó chính là lý do chúng được gọi là truyện trẻ con dành
cho người lớn. Anh cho rằng: “Nếu trẻ con thích đọc truyện tôi, có lẽ là bởi... tôi
giống trẻ con. Giống ở chỗ thích nhìn sự vật lớn hơn hoặc nhỏ hơn bản thân chúng.
Khi giá trị cực tiểu và cực đại đứng gần nhau, thường sự bất thường sẽ xảy ra” và
“Tôi viết để sau này con tôi đọc” [26]. Với bạn đọc nhỏ tuổi, Nguyễn Ngọc Thuần mãi
là người bạn, bởi anh biết đồng cảm, biết sẻ chia và thấu hiểu nỗi lòng con trẻ.

12


Văn chương xuất phát từ tâm tính. Đó cũng chính là một yếu tố quan trọng góp
phần tạo nên giọng kể chuyện vừa cổ tích vừa hiện đại trong văn xuôi của Nguyễn
Ngọc Thuần. Anh tự nhận mình có trái tim hơi cổ điển. Với một cuộc sống riêng hơi
chậm trong việc hòa đồng với tất cả mọi thứ nên anh đưa vào văn chương cái nhìn
cuộc sống lạc quan hơn bản tính vốn có của anh và có phần “lạ biệt” hơn so với cuộc
sống đang diễn ra xung quanh. Chính vì thế, người đọc luôn thấy thế giới trong những
trang văn của anh thật nhẹ nhàng, đầm ấm và tươi đẹp, không có tranh đấu cũng không
có nhiều mâu thuẫn, xung đột gay gắt mà bao trùm lên tất cả là tình người, tình yêu
thiên nhiên.
Nếu như các nhà văn lớp trước như Tô Hoài, Phạm Hổ, Võ Quảng... viết cho
thiếu nhi chủ yếu theo lối truyện đồng thoại, dùng các vật, đồ vật và cả cây cối để rút
ra những bài học quý báu của cuộc sống cho các em thì Nguyễn Ngọc Thuần lại đi
theo hướng khác. Anh để nhân vật nhí tự hòa mình vào cuộc sống trong các mối quan
hệ gia đình, bạn bè, làng xóm, trường học và thế giới thiên nhiên tươi đẹp để nhân vật
có thể bộc phát những tâm tư, tình cảm vốn rất ngây thơ, hồn nhiên theo lứa tuổi của
mình. Để từ đó những bài học cuộc sống, cách ứng xử như những bí mật lớn của cuộc
đời sẽ được chính bản thân các em phát hiện ra một cách thích thú và say mê. Con
người anh lúc nào cũng mộc mạc, chân chất và giản dị như những gì vốn có, xuất thân
từ làng quê, anh yêu từng bản làng, ngõ xóm, từng gốc rạ, bờ tre của quê hương. Chính

nhau một cách vu vơ. Rồi lại thấy buồn khi nghĩ về những kỷ niệm đẹp đã qua...Sự
giận hờn này trở thành đề tài của câu chuyện rất dễ thương. Những cảm xúc vui - buồn,
những hành động - tâm lý đặc trưng của tuổi mới lớn được Nguyễn Ngọc Thuần miêu
tả thật nhẹ nhàng nhưng cuốn hút.
Một thiên nằm mộng giải A cuộc vận động sáng tác Thiếu nhi 2003, tập truyện
được Nguyễn Ngọc Thuần chọn thi pháp cổ tích cho những trang văn xuôi của mình.
Cả câu chuyện là hành trình khám phá và những giấc mơ rất dung dị, không cầu kỳ,
trau chuốt đã tạo nên những điều thú vị. Cậu bé nhân vật chính đã nhìn đời trong giấc
mộng hằng đêm và bay bổng trên cuộc đời thường vốn dĩ nhiều tục lụy. Tất cả những
người thân yêu của cậu, những con vật, đồ vật thân yêu trong ngôi làng miền Trung xa
ngái của cậu đều trở nên lung linh mờ ảo trong suy nghĩ của cậu bé. Một thiên nằm
mộng với chút bí ẩn đã tạo nên sự hứng thú và thích khám phá đối với độc giả nhỏ tuổi.
Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ là câu chuyện cảm động về tình cha con. Câu
chuyện dường như không có mở đầu, không có kết thúc, không có thời gian, không có
cả nhân gian. Chỉ có một khu vườn nhỏ bé mà rộng lớn, trong đó ngụ cư một gia đình
gồm người cha yêu con một cách lạ kỳ và ba cô con gái với ba tính cách vô cùng kỳ
quặc. Trong không gian trong lành ấy, người cha giàu tình thương và lắm lo toan đã
biến khu vườn thành một thiên đàng với những cám dỗ nho nhỏ: những câu chuyện kể,
những trò chơi ngôn từ, một chiếc xích đu, một con chim gỗ, một cây kiếm, một con
chó nhỏ...
Tiếp đó là câu chuyện Cha và con và tàu bay hết sức ngắn gọn, đơn giản và
mang đậm tính cách trẻ thơ. Đó là câu chuyện của cậu bé lần đầu tiên được đi máy bay,
mọi thứ với cậu lúc này đều không giống những gì mà hàng ngày cậu bé được thấy.
Cậu thích đi chiếc máy bay màu xanh đơn giản vì chiếc màu xanh to hơn chiếc màu
trắng. Cậu thật tinh ranh khi ngậm hai đồng xu trong miệng và bỏ chùm chìa khóa
trong túi quần khi đi qua cửa kiểm tra để kiểm nghiệm những gì cậu tò mò. Cậu thích
khám phá những điều mới mẻ trong cuộc sống mà cậu bắt gặp. Câu chuyện thật đơn

14


biệt.
Sinh ra là thế xuất bản năm 2013 của Nguyễn Ngọc Thuần Thuần mở ra một thế
giới hoang đường mờ ảo, ở đó con người như những dấu chấm bấp bênh trôi nổi giữa
các sự kiện. Bị lạc lối trong mớ bòng bong hoặc là để cho mình trở thành một ngọn gió
trên đường. Bỏ lại sau lưng sự huyên náo của đô thị, cũng như gạt bỏ huyên náo tâm
hồn, các nhân vật trong truyện đạt đến sự hồn nhiên cần thiết. Phải chăng đó là cách lý
giải về sự giải thoát của bản thân nhà văn về khả năng hòa nhập với cuộc sống đương
đại chật chội này.
15


Cơ bản là buồn sáng tác năm 2014 với nhân vật mở đầu trang sách là X, một cô
gái Việt lai Mỹ. Những lát cắt về cuộc đời của X, xoay quanh các mối quan hệ của cô
tạo nên những tình tiết cho tác phẩm. Công việc tình cờ khiến X trở thành cầu nối để
giúp ông John - một cựu binh Mỹ thời chiến tranh Việt Nam trong lần quay trở lại Việt
Nam tìm về chiến trường năm xưa, cũng là để tìm về một phần tuổi trẻ, một phần quá
khứ mãi mãi đóng đinh ở Việt Nam.
Truyện dài Về cô gái này, do Nhà xuất bản Trẻ ấn hành năm 2015. Nhân vật
chính của truyện là Z - một người đàn bà nặng 121 kg. Người đàn bà phì nộn này ngập
ngụa trong căn bệnh thèm ăn, tuyệt vọng về ngoại hình không bình thường. Câu
chuyện bi ai của một phụ nữ mắc chứng béo phì. Cuộc đời cô là chuỗi tháng năm nặng
nề, đấu tranh và chịu đựng một cơ thể “quá khổ”. Và với tình yêu không được đền đáp,
cũng như khát khao được làm mẹ nhưng bất thành.
Nhìn một cách khái quát, truyện viết cho thiếu nhi là một dấu son rực rỡ trên
hành trình sáng tạo với những nỗ lực không mệt mỏi của Nguyễn Ngọc Thuần nhằm
đem lại một tác phẩm có giá trị đến với độc giả. Theo sát quá trình sáng tạo ấy, chúng
ta thấy trong ngòi bút này có sự bay bổng, với giọng điệu trữ tình giàu chất thơ pha
chất triết lý hồn nhiên đúng với lứa tuổi của các em nhỏ. Truyện tiêu biểu cho sự cố
gắng thể nghiệm của nhà văn trên con đường sáng tạo nghệ thuật, được dư luận trong
và ngoài nước đánh giá cao.

hiểu hết nội dung đời sống và nội dung tư tưởng thể hiện nhân vật.
2.1.2. Vai trò của nhân vật trong các tác phẩm văn học
Tác phẩm văn học không thể thiếu nhân vật văn học. Một tác phẩm văn học được
đánh giá là có giá trị, có chiều sâu, có sức sống lâu bền khi tác phẩm ấy khắc họa rõ
nét, chân thực và sinh động hình tượng nhân vật. Có lẽ vì vậy mà người đọc không thể
quên hình ảnh của một nàng Kiều, một chị Dậu, một Chí Phèo…Họ là những điển
hình bất hủ của văn học.
Nhân vật văn học là chủ thể phản ánh của tác phẩm văn học. Nhân vật văn học
được xem là linh hồn của tác phẩm mà tác giả gửi gắm trong đó những ý tưởng để
truyền đạt bức thông điệp vui, buồn, mãn nguyện, bất lực, giả tạo…để nói lên lăng
17


kính của tác giả với đời thường. Nhân vật văn học có vai trò quan trọng và là chủ thể
nhận thức của tác giả đưa đến cho người đọc những cảm nhận nhận thức lí tính và
mang tính hình tượng cao. Trong bất cứ một tác phẩm văn học nào cũng đi với nó ít
nhất một nhân vật để tác giả phản ánh đời sống, gửi gắm bức thông điệp mang tính xã
hội vào trong cuộc sống để mỗi người tự soi vào tác phẩm và điều chỉnh về nhận thức.
Chẳng hạn khi nhắc đến một nhân vật người ta thường nghĩ đến các vấn đề gắn liền
với nhân vật đó. Gắn liền với Kiều là thân phận của người phụ nữ có tài sắc trong xã
hội cũ. Gắn liền với Kim Trọng là vấn đề tình yêu và ước mơ vươn tới hạnh phúc. Gắn
liền với Từ Hải là vấn đề đấu tranh để thực hiện khát vọng tự do, công lí…Trong “Chí
Phèo” của Nam Cao, nhân vật Chí Phèo thể hiện quá trình lưu manh hóa của một bộ
phận nông dân trong xã hội thực dân nửa phong kiến. Đằng sau nhiều nhân vật trong
truyện cổ tích là vấn đề đấu tranh giữa thiện và ác, tốt và xấu, giàu và nghèo, những
ước mơ tốt đẹp của con người. Hay nhân vật Dế Mèn trong Dế Mèn phiêu lưu kí là
một ví dụ, nó đại diện cho lớp thanh niên đầy sức sống, có lí tưởng cao đẹp, luôn
hướng đến một cuộc sống phóng khoáng, công bằng, luôn đấu tranh bảo vệ kẻ yếu và
bài trừ cái xấu.
Do nhân vật có chức năng khái quát những tính cách, hiện thực cuộc sống và thể

như người cha trong Dòng sông thơ ấu mà anh đã biết đặt mình vào vị trí của trẻ thơ,
anh thấu hiểu nỗi lòng con trẻ và biết được con trẻ cần những gì. Vì thế trong truyện
viết cho thiếu nhi của anh, nhân vật trẻ em luôn được bố mẹ quan tâm chở che và
thương yêu hết mực. Trước hết, Nguyễn Ngọc Thuần đã khắc họa đậm nét hình ảnh
người bố và người mẹ hạnh phúc không thể tả xiết khi đón chờ đứa con chào đời.
Thiên thần bé bỏng có mặt ở trên đời chắp cánh những ước mơ cho cả cha và mẹ, và
cũng từ đây cuộc sống thay đổi, cha mẹ đều dành hết tình yêu thương cho thiên thần
của họ.
Trong tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, hình ảnh một ông bố khi bế trên
tay đứa con cưng mà bấy lâu nay bố ngóng từng giây từng phút. Niềm vui được thăng
hoa, người bố hôn nhẹ vào cái miệng chúm chím đang khóc, nụ cười bố nở như những
điều hạnh phúc nhất trần gian và “Bố tôi nói, chưa bao giờ bố thấy tôi xinh đẹp như
vậy” [20, tr.12]. Người bố ấy, từ khi “bé con” ra đời, mọi hành động đều đổi thay, ứng
xử phải thật nhẹ nhàng. Buổi tối đến, để được ngắm nhìn con yêu đắm mình trong giấc
ngủ đẹp “như một cánh đồng” thơ mộng, người bố dù “rất khỏe” và “chạm vào thứ gì
cũng kêu rổn rang” đã cố đi thật nhẹ, làm thật khéo. Người bố ấy tuy rằng “không bao
giờ đi xa khỏi làng, khỏi cánh đồng”, không được học hành đầy đủ, nhưng những sợi
tóc bạc như nhuốm màu cuộc sống từng trải, đủ để cho con những gì con cần. Còn mẹ
đã khóc, khóc vì được thấy con – một “thiên thần đáng yêu của mẹ” [20, tr.20 ]. Từ
giây phút tuyệt vời ấy, mẹ đã nâng niu con, dỗ dành con, và khát khao từng ngày con
lớn, những khi con hờn con dỗi “ngoác miệng ra oa oa” mẹ thương đứt ruột. Mẹ nuôi
con bằng dòng sữa ngọt ngào tinh khiết, ru con bằng lời trái tim và chăm bẵm con
bằng “tâm hồn một người mẹ”. Mẹ ngóng chờ hạnh phúc “từng hạt cơm lùa vào bụng
và tôi lớn lên từng ngày” [20, tr.43].
Bố là người dạy cho nhân vật tôi biết được những âm thanh đẹp nhất là gì. Đó
không phải là âm thanh của tiếng đàn du dương huyền diệu, không phải âm điệu trầm
bổng của tiếng sáo diều vi vu, càng không phải là tiếng hót líu lo của những chú chim
sơn ca hót chào bình minh mà đó chính là những âm thanh vang vọng từ tên gọi của
từng người. Bài học từ những điều giản dị đã được người bố chia sẻ và dạy con cần


vẫn còn nhớ mẹ thường hay nói với tôi, khi một ai đó buồn, họ cần rất nhiều người để
chia sẻ. Nỗi buồn chỉ vơi đi bằng tình thương chứ không có một phương thuốc nào
hết…Đừng bao giờ quay lưng lại với một con người như vậy. Họ cần những bàn tay,
những tô cháo, những quả ổi hái để đầu giường. Họ cần mỗi buổi tối ghé lại ngồi với
họ trong im lặng. Họ cần chúng ta dẫn họ lên đồi cuốc một mảnh vườn, và thỉnh
thoảng hỏi có thích ăn bắp rang không ?” [20, tr.120]. Những lời dạy dỗ, cách ứng xử
tâm tình như bè bạn ấy của người mẹ không những khiến cậu bé hiểu tình người là
những gì cao quý nhất mà còn hiểu rằng con người sống cần có một tấm lòng và phải
“gói” thật nhiều “món quà yêu thương”. Từng lời mẹ dạy như khắc sâu vào tâm trí con
yêu. Khi cô Hồng hàng xóm bị sinh non, cô rất đau buồn và người mẹ đã giải thích sự
20


đau buồn ấy là vì “Mẹ tôi nói một đứa bé sẽ trao cho người phụ nữ một cái quyền
thiêng liêng nhất, quyền làm mẹ. Không có đứa bé, họ sẽ không được làm mẹ. Họ sẽ
đau khổ lắm, họ sẽ thấy mình mất đi một nửa cuộc đời” [20, tr.124]. “Món quà yêu
thương” của cô Hồng bị đánh cắp – đó là bé Thương không có mặt ở trên đời. Lời nói
của mẹ là thiên đường những bài học làm người đầu tiên, là hành trang cần phải có cho
mỗi con người, là thứ văn hóa gia đình đáng trân trọng. Những thắc mắc của nhân vật
tôi đã được người mẹ gửi gắm trong những câu chuyện của cuộc sống xung quanh, sự
băn khoăn của cậu đã được mẹ lý giải nhẹ nhàng và ý nghĩa.
Cha mẹ còn dạy con tình người cần phải được thử thách, hoạn nạn sẽ hiểu lòng
nhau và thương nhau hơn. Trong cuộc sống, giông tố xảy ra bất chợt không báo trước,
và điều quan trọng là con người “đối mặt thế nào” trước chúng. Chương tám Một
ngày kinh hoàng là một thử thách lòng người. Khi lũ trẻ tự ý bỏ nhà để “tạo một cuộc
thám hiểm chốn rừng sâu” và cuối cùng chúng “thất bại thảm hại”. Chúng không tìm
được lối ra, cơn mưa đã kéo theo những cơn sốt co giật, cái lạnh và cả những vết trầy
xước da thịt. Chúng không ngờ rằng sự thể lại “kinh hoàng” đến vậy.
Cho đến khi những người bố, người mẹ tìm được những đứa con của mình, họ
không trách móc cũng chẳng la mắng nửa lời, họ chỉ tâm tình với con tình yêu thương

bật của tất cả những nguời mẹ trên thế gian này. Còn gì đau đớn hơn đối với người mẹ
mất con. Hình ảnh người mẹ mất con hóa thành điên dại đọng sâu trong tâm trí người
đọc. Người mẹ đó không ai khác chính là bà cả Sề. Chẳng biết vì lí do gì bà đã mất
đứa con mà bà dành trọn vẹn niềm yêu thương vào nó. Mất con bà trở nên điên dại.
“Anh Toàn vẫn hay nói với em bà cả Sề đi tìm con. Bà cả Sề giấu con trong túi áo
phải. Sau đó tìm trong túi áo trái rồi khóc hu hu. Bà giật tóc của mình cho đến lúc xác
xơ. Chưa bao giờ người ta thấy bà Cả Sề cười. Khuôn mặt bà man dại lắm”[15, tr.47].
Bà đi tìm con suốt ngày đêm không kể ngày nắng gắt hay đêm mưa rào. Bà đi với một
niềm tin mãnh liệt rằng một ngày nào đó bà sẽ tìm thấy con mình. Người mẹ ấy đã đi
tìm con, và người mẹ không còn tìm thấy giấc ngủ. Đôi mắt người mẹ cứ mở trừng
trừng suốt đêm thâu. Tình cảm của người mẹ dành cho con thật mãnh liệt không gì có
thể so sánh được. Em xem người mẹ như một vị thần, một người vĩ đại nhất trên thế
gian này.
Nếu như Một thiên nằm mộng với hình ảnh người mẹ gây ấn tượng mạnh mẽ cho
con thì trong tiểu thuyết Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ người bố để lại những dấu ấn
sâu đậm trong lòng các con. Dù người bố đã khuất xa nhưng dường như hình ảnh của
ông không bao giờ rời xa gia đình. Bất cứ một vật dụng trong nhà hay những góc sân,
khoảng vườn đều in đậm dấu ấn của ông ở đấy. Dấu ấn ấy còn để lại ngay trong từng
câu nói, từng trò chơi và nhất là nó để lại ngay trên thân thể những đứa con. Mỗi đứa
mang một đường nét, một hình hài riêng nhưng có những dấu vết của người cha để lại
như một sự di truyền của dòng họ. Dấu ấn ấy in đậm ở đứa này mà nhạt nhòa ở đứa kia.
Ở cô út là cái trán đẫm lệ, còn cô ba lại là sự nhạt nhòa của di chứng đẫm lệ. Hình ảnh
người cha in đậm nhất ở cô chị cả: “Ngay thời điểm sinh ra, cô đã thuộc về ông. Cô là
một bàn chân là cái miệng, là tư tưởng, là thói quen, là nét u uẩn của cha.” [17, tr.12]
Cô chị cả hoang mang khi nhìn mình trong gương mà thấy hình hài của người cha thật
rõ nét, cô tìm mọi cách để xóa bỏ dấu vết người cha trên cơ thể mình nhưng đều vô ích.
Có lúc cô đã tìm đến những viên thuốc ngủ để kết liễu đời mình, nhưng thật may cô đã
bình tĩnh và suy xét lại, cô sẽ giữ mãi hình bóng người cha trong chính bản thân mình.
Trong cô luôn có sự hiện diện của cả hai khi là cô và khi là hình ảnh cha cô. Dấu ấn
của người bố đã in đậm trong tâm trí của những đứa con khiến chúng không thể nào