VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THANH THƯƠNG

GIÁO DỤC NGHĨA VỤ ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN
CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP HIỆN NAY

Chuyên ngành: Đạo đức học
Mã số: 62 22 03 06

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2017


Công trình được hoàn thành tại:
Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Phạm Văn Nhuận

Phản biện 1: GS.TS. Nguyễn Văn Tài
Phản biện 2: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hà
Phản biện 3: PGS.TS. Nguyễn Thị Thọ

Luận án được bảo vệ trước hội đồng chấm luận án cấp Học viện
tại Học viện Khoa học xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội

Việt Nam

dục nghĩa vụ đạo đức là một nhiệm vụ trọng tâm để mỗi người nhận thức rõ
trách nhiệm đạo đức của mình trong các mối quan hệ xã hội.
Ở nước ta, sinh viên các trường đại học công lập có vị trí, vai trò rất
quan trọng trong tiến trình đổi mới phát triển đất nước. Họ là những chủ
nhân tương lai của nước nhà, là những người nắm giữ vai trò quyết định vận
mệnh dân tộc đúng như lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Non
sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có thể
bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được
hay không, chính là một phần lớn nhờ công học tập của các em” [85; 33].
Sinh viên các trường đại học công lập chiếm số lượng đông đảo trên
tổng số sinh viên đại học cả nước. Cùng với quá trình hội nhập và phát
1


triển, họ ngày càng ý thức được trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng và
bảo vệ đất nước. Tuy nhiên, do những đặc điểm về tâm sinh lý, hạn chế về
thế giới quan, nhân sinh quan, kinh nghiệm sống, nên trước biến đổi nhanh
chóng của tình hình đất nước, cơ hội mở rộng giao lưu hợp tác quốc tế gia
tăng, đồng thời phải đối phó với sự du nhập của văn hoá, đạo đức, lối sống
xấu độc từ bên ngoài vào làm nảy sinh những tiêu cực trong đời sống đạo
đức của một bộ phận sinh viên như biểu hiện lối sống thực dụng, coi thường
các giá trị truyền thống, vi phạm luật pháp… Những biểu hiện ấy không chỉ
gây nguy hại đến các mặt của đời sống xã hội trong thời điểm hiện tại mà
còn có ảnh hưởng rất lớn đến tương lai đất nước. Tình hình càng nghiêm
trọng hơn khi các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa
bình" trên lĩnh vực văn hoá, tư tưởng, mà trọng điểm phá hoại là thúc đẩy
nhanh quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” các thế hệ thứ ba, thứ tư
của cách mạng Việt Nam hiện nay. Chính vì vậy, việc giáo dục nghĩa vụ
đạo đức cho sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên các trường công lập
nói riêng để nâng cao nhận thức, trách nhiệm, tính tự giác của mỗi người

- Luận án được thực hiện dựa trên phương pháp luận chung của chủ
nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp với các
phương pháp nghiên cứu cơ bản như: phân tích - tổng hợp; lôgic - lịch sử;
đối chiếu và so sánh, khái quát hoá, trừu tượng hoá…
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của luận án là giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho
sinh viên các trường đại học công lập hiện nay.
- Phạm vi khảo sát: sinh viên các trường đại học công lập ở Việt
Nam; thời gian nghiên cứu là từ sau đổi mới (1986) đến nay.
5. Đóng góp mới của luận án
- Góp phần làm sáng tỏ một số quan điểm về nghĩa vụ đạo đức trong
lịch sử và quan điểm mácxít về nghĩa vụ đạo đức; làm rõ tầm quan trọng
và nội dung giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên đại học công lập hiện
nay.
- Góp phần làm rõ thực trạng giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh
viên các trường đại học công lập hiện nay.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục nghĩa vụ
đạo đức cho sinh viên các trường đại học công lập hiện nay.
6. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án
- Luận án góp phần làm sáng tỏ thêm lý luận về nghĩa vụ đạo đức,
giáo dục nghĩa vụ đạo đức.
- Kết quả của luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho
nghiên cứu, giảng dạy đạo đức học và giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh
viên.
7. Kết cấu của luận án
- Luận án gồm: mở đầu, nội dung có 4 chương (13 tiết), kết luận, danh
mục các công trình khoa học đã công bố của tác giả, danh mục tài liệu tham
khảo.
3


sinh, sinh viên” đã có nhiều bài viết nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rèn
đức, luyện tài cho học sinh, sinh viên. Trong các kỳ đại hội của Đảng ta,
Đảng cũng đặc biệt quan tâm đến vấn đề giáo dục đạo đức, lối sống cho
thanh niên, sinh viên. Một số tác phẩm như Đạo đức xã hội ở nước ta hiện
nay vấn đề và giải pháp GS.VS. Nguyễn Duy Quý (2006), Nxb Chính trị
quốc gia Hà Nội); Hệ thống phạm trù đạo đức học và giáo dục đạo đức cho
4


sinh viên (PGS, TS Trần Hậu Kiêm - TS Đoàn Đức Hiếu (2004), Nxb Chính
trị quốc gia Hà Nội)… cũng đã chỉ ra sự cần thiết của việc giáo dục cho
thanh niên, sinh viên trách nhiệm thực hiện các chuẩn mực đạo đức như là
một nhiệm vụ rất quan trọng để hướng đến xã hội cộng sản chủ nghĩa.
1.2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng giáo dục
nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường đại học công lập hiện nay
Hội thảo với chủ đề “Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học
sinh, sinh viên” đã tổng hợp nhiều báo cáo có liên quan mật thiết đến thực
trạng đời sống đạo đức, lối sống của sinh viên và thực trạng giáo dục đạo
đức, lối sống cho sinh viên. Trong sách Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên
trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay (PGS. TS Lương Gia
Ban và PGS. TS Nguyễn Thế Kiệt (2013), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội),
các tác giả phân tích rõ thực trạng giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong
điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay.
Một số tác phẩm có đề cập đến thực trạng giáo dục nghĩa vụ đạo đức
gồm có: Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta
hiện nay (GS.TS. Nguyễn Trọng Chuẩn và PGS.TS. Nguyễn Văn Phúc
đồng chủ biên (2003), Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội); Đạo đức xã hội ở
nước ta hiện nay vấn đề và giải pháp (GS.VS. Nguyễn Duy Quý chủ biên
(2006), Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội); Ý thức đạo đức trong điều kiện
kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay (Lê Thị Tuyết Ba (2010), Nxb

Giải pháp giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên nhấn mạnh vai trò
của các chủ thể giáo dục phải nhận thức rõ về trách nhiệm của hệ thống các
chủ thể. Giải pháp này đã được đề cập trong các sách: Một số vấn đề phương
pháp luận công tác thanh thiếu nhi - Giáo trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cơ
sở của đoàn (Trung ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh - Học viện
Thanh thiếu niên Việt Nam (2005), Nxb Thanh niên, Hà Nội); Đạo đức xã hội
ở nước ta hiện nay vấn đề và giải pháp (GS.VS. Nguyễn Duy Quý (2006),
Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội); Hội thảo “Công tác giáo dục đạo đức, lối
sống cho học sinh, sinh viên”; “Định hướng giá trị cho sinh viên trong giai
đoạn hiện nay” (2007) do Trung ương Hội sinh viên biên soạn …
Trong tác phẩm Hệ thống phạm trù đạo đức học và giáo dục đạo đức
cho sinh viên (PGS, TS Trần Hậu Kiêm - TS Đoàn Đức Hiếu (2004), Nxb
Chính trị quốc gia Hà Nội), tác giả cũng đưa ra một vài giải pháp giáo dục
nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên như: học tập nghiên cứu chủ nghĩa Mác Lênin để hình thành thế giới quan cộng sản; phấn đấu để trở thành cán bộ
có tri thức giỏi; đa dạng hóa các phương tiện giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho
sinh viên. Giải pháp kết hợp giữa ba chủ thể gia đình, nhà trường và xã hội
trong giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường đại học công lập
cũng được nhiều công trình nghiên cứu bàn đến.
1.4. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học
đã công bố và những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết
Qua việc khảo sát các công trình nghiên cứu, các sách, các bài báo và
tạp chí, các tham luận trong các kỳ hội thảo đã đề cập nhiều nội dung liên
quan đến đề tài luận án, có thể khái quát những kết quả như sau:
6


Thứ nhất, ở các cấp độ khác nhau, từ nhiều cách tiếp cận khác nhau,
các công trình nghiên cứu đã trình bày khái lược các quan điểm độc lập
của mình về nghĩa vụ đạo đức trong lịch sử và quan điểm của đạo đức học
mácxít về nghĩa vụ đạo đức.

trong và ngoài nước, có nội dung liên quan mật thiết đến nội dung của
luận án và nhận thấy luận án có sự kế thừa các quan điểm lý luận về
7


nghĩa vụ đạo đức trong lịch sử, tầm quan trọng của giáo dục nghĩa vụ đạo
đức cho sinh viên, tiếp thu những giải pháp trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm
nâng cao hiệu quả giáo dục nghĩa vụ đạo đức. Tuy nhiên, bàn đến đạo
đức sinh viên và đặc biệt là vấn đề giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh
viên các trường đại học công lập thì chưa có công trình quy mô nào đi sâu
nghiên cứu. Luận án đã đặt ra những vấn đề cụ thể cần tiếp tục nghiên
cứu là phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận về nghĩa vụ đạo đức và
giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường đại học công lập;
luận chứng cho tầm quan trọng của công tác giáo dục nghĩa vụ đạo đức
cho sinh viên các trường đại học công lập ở nước ta hiện này; phân tích
thực trạng, chỉ ra nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế của công
tác giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên đại học công lập và đề xuất
những giải pháp phù hợp.
Chương 2
NGHĨA VỤ ĐẠO ĐỨC VÀ GIÁO DỤC NGHĨA VỤ ĐẠO ĐỨC
CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP HIỆN NAY MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

2.1. Một số vấn đề lý luận về nghĩa vụ đạo đức
2.1.1. Quan niệm về nghĩa vụ đạo đức trong lịch sử
Đạo đức thuộc lĩnh vực đời sống tinh thần xã hội, bao gồm hệ thống
các quan điểm, quan niệm, nguyên tắc, giá trị, chuẩn mực xã hội... để điều
chỉnh hành vi ứng xử của con người (giữa người và người, cá nhân và
cộng đồng, con người và tự nhiên...) được thực hiện do sức mạnh của
phong tục, tập quán, dư luận xã hội và lương tâm của mỗi con người phù
hợp với lợi ích xã hội, hạnh phúc của con người và tiến bộ xã hội.

nghĩa vụ đạo đức, bổn phận đạo đức con người trong cuộc sống.
2.1.2. Quan điểm của đạo đức học mácxít về nghĩa vụ đạo đức
2.1.2.1. Quan niệm nghĩa vụ đạo đức
Trên cơ sở kế thừa, luận án cũng đưa ra quan điểm về nghĩa vụ đạo
đức:
Nghĩa vụ đạo đức là thể hiện trách nhiệm đạo đức của con người
trong việc thực hiện các quy tắc, chuẩn mực đạo đức; là ý thức tự giác
thực hiện các hành vi mang lại lợi ích cho cộng đồng.
Định nghĩa này đã khẳng định nghĩa vụ đạo đức là trách nhiệm đạo
đức của cá nhân trước lợi ích chung của xã hội. Nó chứa đựng niềm tin
đúng đắn đã trở thành động cơ, tình cảm bên trong thấm sâu vào máu thịt
con người, thôi thúc con người hành động vì tiêu chuẩn cái thiện.
Các nhà đạo đức học mácxít đã có quan niệm đúng đắn về nghĩa vụ
đạo đức trên cơ sở phê phán những hạn chế của các quan điểm tôn giáo,
duy tâm, duy vật siêu hình thế kỷ XVII, XVIII, cũng như các quan niệm
của chủ nghĩa hiện sinh - cá nhân cực đoan đầu thế kỷ XX phủ nhận
nghĩa vụ đạo đức, đồng thời tiếp thu những hạt nhân hợp lý đã tích lũy
được trong lịch sử đạo đức học. Một hành vi được coi là thực hiện nghĩa
vụ đạo đức khi đáp ứng được ba yêu cầu cơ bản sau:
9


Thứ nhất, nghĩa vụ đạo đức là hành vi chủ thể đạo đức phải thực
hiện một nhiệm vụ nào đó đang đặt ra nhằm mang lại lợi ích cho xã hội,
cho người khác thể hiện trách nhiệm xã hội của con người đối với con
người, tình thương yêu đồng loại, sự quan tâm giúp đỡ nhau bằng việc
làm thực tế, thiết thực.
Thứ hai, khi nghĩa vụ đạo đức xuất hiện, xã hội đặt lên vai mỗi cá
nhân trách nhiệm không thể thoái thác, tích cực suy nghĩ và hành động một
cách tự giác, tự nguyện và tận tâm, đáp ứng yêu cầu khách quan của xã hội

2.2. Quan niệm về giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các
trường đại học công lập hiện nay và tầm quan trọng của nó
2.2.1. Quan niệm giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các
trường đại học công lập hiện nay
2.2.1.1. Khái lược về sinh viên các trường đại học công lập
Từ những định nghĩa khác nhau về sinh viên, luận án kế thừa và đưa
ra định nghĩa như sau: “Sinh viên là những người đang học tập tại các
trường đại học, cao đẳng, được đào tạo theo một chuyên ngành nhất định
và trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai”.
Hiện nay, ở nước ta có khoảng hơn 1,75 triệu sinh viên học tập tại
các trường đại học. Sống trong cùng hoàn cảnh, sinh viên Việt Nam có
một số đặc điểm nổi bật: Về mặt tâm lý, trong giai đoạn này những phân
biệt giới tính đã trở nên rõ ràng hơn, yếu tố này cũng có ảnh hưởng lớn
đến mặt tâm lý của sinh viên và thường được biểu hiện trong đời sống
tình cảm. Về mặt sinh lý, ở lứa tuổi sinh viên, con người đã đạt tới sự
hoàn thiện về cấu trúc và sự phối hợp các chức năng. Nơron thần kinh
có sự phát triển tối ưu khiến cho trí tuệ của sinh viên vượt xa hơn hẳn so
với giai đoạn phổ thông trung học. Về mặt xã hội, quá trình học tập của
sinh viên gắn liền với con đường sống và sự lựa chọn nghề nghiệp sau
này. Nó được thể hiện ở trong chính lựa chọn của mỗi sinh viên và thái
độ của họ đối với sự lựa chọn của mình.
Sinh viên các trường đại học công lập ở nước ta cũng có những
đặc điểm tâm sinh lý, đặc điểm xã hội tương đồng với đặc điểm sinh
viên Việt Nam nói chung, ngoài ra còn có một số đặc điểm riêng:
Một là, xét trên mặt bằng chung, có thể nhận thấy đặc điểm nổi bật nhất
của sinh viên các trường đại học công lập ở nước ta hiện nay đó là họ có một
khối lượng tri thức nhất định và điểm xét tuyển đầu vào cao hơn hẳn so với
điểm sàn tại các trường đại học ngoài công lập. Với điểm đầu vào như vậy,
sinh viên của các trường đại học công lập rất có lợi thế về việc tiếp thu tri thức
mới, thái độ học tập chăm chỉ, tích cực.

đức mà họ phải thực hiện nhằm hướng đến xây dựng cộng đồng sinh viên
Việt Nam đủ đức, đủ tài, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp chung của
nước nhà.
Nội dung giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường đại học
công lập tập trung vào giáo dục cho sinh viên thực hiện các chuẩn mực,
giá trị đạo đức trong đời sống hàng ngày, trong mối quan hệ với gia đình,
nhà trường, xã hội và chính bản thân. Song trong khuôn khổ nghiên cứu
của luận án, tác giả tập trung vào ba nội dung giáo dục nghĩa vụ đạo đức
cơ bản, gần gũi, thiết thực gắn với chức trách, nhiệm vụ của sinh viên các
trường đại học công lập hiện nay.
Một là, giáo dục cho sinh viên các trường đại học công lập ý thức
chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà
nước.
12


Hai là, giáo dục cho sinh viên các trường đại học công lập nghĩa vụ
thực hiện những quy định, nội quy của nhà trường.
Ba là, giáo dục cho sinh viên các trường đại học công lập thực hiện
nghĩa vụ học tập, nghiên cứu khoa học.
Ngoài thực hiện những nghĩa vụ đạo đức trên, sinh viên các trường
đại học công lập còn tham gia vào rất nhiều các mối quan hệ khác nhau
trong xã hội. Trong những hoàn cảnh nhất định, những mối quan hệ nhất
định, sinh viên có trách nhiệm xác định rõ và thực hiện các quy tắc đạo
đức phù hợp, nhằm hỗ trợ cho việc thực hiện ba nội dung trọng tâm, quan
trọng và gắn bó mật thiết với nhiệm vụ học tập của họ trong quá trình học
tập tại trường đại học.
Hình thức giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường đại
học công lập rất đa dạng, phong phú tùy theo đối tượng, nội dung và điều
kiện, hoàn cảnh, phương tiện, cơ sở vật chất bảo đảm mà xác định hình

giúp chúng ta có cái nhìn đầy đủ, sâu sắc về lịch sử hình thành, phát triển
của phạm trù nghĩa vụ đạo đức. Điều này cũng góp phần làm sáng tỏ
thêm quan điểm của các triết gia về nghĩa vụ đạo đức, đồng thời bổ sung
cho quan điểm đạo đức học mácxít trong bối cảnh hiện tại. Dưới góc độ
thực tiễn, việc giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho con người là công việc cần
thiết và quan trọng để mỗi người thực hiện đầy đủ trách nhiệm, bổn phận
đạo đức của mình vì sự phát triển lành mạnh của đời sống xã hội.
Ở Việt Nam, sinh viên các trường đại học công lập là đối tượng
nhận được nhiều sự quan tâm của xã hội do họ có vị trí, vai trò rất quan
trọng. Tuy nhiên, một số những biểu hiện sai lệch về mặt đạo đức trong
một bộ phận sinh viên giai đoạn hiện nay đã khiến cho xã hội lo ngại về
sự lây lan, gia tăng tình trạng đó trong rộng rãi sinh viên và thanh niên.
Việc giáo dục đạo đức và giáo dục nghĩa vụ đạo đức trở thành vấn đề
được coi trọng nhằm giáo dục cho họ về trách nhiệm, nghĩa vụ đạo đức
để họ thực hiện bổn phận của mình xứng đáng với vị trí làm chủ tương lai
của họ. Giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường đại học công
lập là tác động có mục đích, định hướng, chủ động, tích cực, lâu dài của
các chủ thể đến đối tượng sinh viên nhằm từng bước nâng cao ý thức tự
giác, trách nhiệm đạo đức, đáp ứng yêu cầu, mang lại lợi ích cho xã hội,
xác lập cái thiện, chống cái ác. Giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên
các trường đại học công lập có tầm quan trọng đặc biệt cần được coi
trọng và tổ chức thực hiện chủ động và tích cực hơn nữa làm cho nó trở
thành phổ biến trong đời sống tinh thần đạo đức ở các trường đại học nói
chung, đại học công lập nói riêng.

14


Chương 3
GIÁO DỤC NGHĨA VỤ ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN

thể giáo dục là Nhà nước, trường đại học, gia đình và xã hội còn nhiều bất
cập. Công tác chỉ đạo từ trên xuống dưới quá nhiều khâu trung gian, tiến
độ chậm và thiếu nhất quán.
15


Thứ hai, các bộ, ban, ngành, tài liệu học tập, hướng dẫn tổ chức giáo
dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên còn nhiều hạn chế; ở một số trường,
đội ngũ thực hiện Công tác sinh viên, Đoàn, Hội chưa đáp ứng được yêu
cầu; hoạt động thiếu kế hoạch cụ thể, kém hiệu quả trong giáo dục nghĩa
vụ đạo đức cho sinh viên.
3.1.2. Thực trạng giáo dục ý thức chấp hành những nội quy, quy
chế của nhà trường cho sinh viên các trường đại học công lập hiện nay
3.1.2.1. Về thành tựu
Thứ nhất, các trường đại học công lập đã xây dựng được hệ thống
nội quy, quy chế dành cho sinh viên và các phòng, ban hỗ trợ cho công tác
sinh viên trong nâng cao ý thức kỷ luật, chấp hành nội quy, quy chế của
nhà trường, thực hiện nghĩa vụ đạo đức của sinh viên.
Thứ hai, dưới sự chỉ đạo của Đảng ủy, Ban giám hiệu nhà trường kết
hợp với Phòng Công tác học sinh - sinh viên, Đoàn thanh niên và Hội sinh
viên cơ sở đã triển khai nhiều chương trình, hoạt động tuyên truyền, phổ biến
nội quy, quy chế nhà trường và tổ chức các hoạt động bên lề nhằm nâng cao
nhận thức và giáo dục sinh viên tự giác thực hiện nghĩa vụ đạo đức.
Thứ ba, quá trình giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường
đại học công lập thể hiện qua các cuộc vận động, chương trình, cuộc thi được
triển khai đạt kết quả như: “Sinh viên lên lớp đúng giờ”, “Học nghiêm túc, thi
trung thực”…; hay diễn đàn, kiến nghị nhà trường đảm bảo công bằng trong
đánh giá chất lượng đào tạo…
3.1.2.2. Về hạn chế
Thứ nhất, công tác giáo dục đạo đức và nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên

Thứ hai, hoạt động nghiên cứu khoa học mặc dù mang lại hiệu quả rất
tích cực, song mức độ bao phủ không lớn nên chỉ có số ít sinh viên trong
khoa, trong khóa học được tham gia do không có người hướng dẫn, thời gian,
kinh phí thực hiện; thư viện chưa đáp ứng đủ nhu cầu học tập của sinh viên.
Thứ ba, sinh viên có nhiều thay đổi trong quan niệm về học tập do sự
chi phối của điều kiện khách quan tác động như thông tin mạng xã hội, lối
sống cá nhân buông thả, thực dụng… dẫn đến bê trễ việc học tập.
3.2. Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế trong giáo
dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường đại học công lập hiện
nay
3.2.1. Nguyên nhân của những thành tựu
Thứ nhất, trong xã hội, Đảng và Nhà nước luôn coi trọng công tác
sinh viên và đặt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ là nhiệm vụ hàng
đầu.
Thứ hai, trong nhà trường, rất nhiều trường đại học công lập công lập
đang thực hiện đổi mới phương pháp giáo dục, tổ chức nhiều hoạt động
học tập, rèn luyện nhằm đáp ứng nhu cầu của người học.
Thứ ba, trong gia đình, việc giáo dục nhân cách đạo đức cho con
cái cũng được cha mẹ quan tâm nhiều hơn.

17


Thứ tư, sinh viên với tư cách là chủ thể thực hiện nghĩa vụ đạo đức, là
đối tượng quyết định việc tiếp thu những bài học giáo dục đạo đức, ngày
càng xác định rõ hơn mục tiêu, lý tưởng sống của mình.
3.2.2. Nguyên nhân của những hạn chế
Trước hết, do tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường tạo nên
sự biến động lớn trong đời sống vật chất và tinh thần xã hội gây ra nhiều
khó khăn, cản trở công tác giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các


Thứ ba, kết hợp chặt chẽ việc giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên
các trường đại học công lập hiện nay với việc quan tâm chăm lo nâng cao đời
sống vật chất và tinh thần của sinh viên các trường đại học công lập.
Thứ tư, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục nghĩa vụ đạo đức với giáo dục
nghĩa vụ pháp lý; giáo dục với tự giáo dục, tự rèn luyện cho sinh viên các
trường đại học công lập hiện nay.
Kết luận chương 3
Công tác giáo dục nghĩa vụ đạo đức và kết quả của nó được thể hiện
thông qua việc thực hiện nghĩa vụ đạo đức của sinh viên các trường đại
công lập ở nước ta hiện nay được luận án phân tích thông qua ba nội dung
là giáo dục cho sinh viên các trường đại học công lập ý thức chấp hành chủ
trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; ý thức
chấp hành nội quy, quy chế của nhà trường và trách nhiệm học tập, nghiên
cứu khoa học. Những kết quả tích cực trong giáo dục nghĩa vụ đạo đức và
thực hiện nghĩa vụ đạo đức đã góp phần làm cho đời sống đạo đức chung
của toàn xã hội ngày càng trở nên trong sạch, lành mạnh. Song chỉ cần
những biểu hiện tiêu cực từ một phần nhỏ trong bức tranh ấy xuất hiện mà
chúng ta không kịp thời có biện pháp khắc phục thì chúng có nguy cơ lây
lan rất lớn. Đối với các chủ thể giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên,
một khi mục tiêu giáo dục nghĩa vụ đạo đức không được coi trọng bằng
những lĩnh vực khác của xã hội, sẽ kéo theo sự xa rời trong đường lối,
chính sách; sự hình thức trong các hoạt động, phong trào; cha mẹ cũng
không có thời gian để quan tâm, chỉ bảo cho con mình. Đối với bản thân
sinh viên, khi đạo đức bị xem nhẹ thì họ không thể xác định được lý
tưởng. mục đích sống của mình. Một sinh viên dù rất giỏi nhưng nếu tri
thức đó không phục vụ cho sự nghiệp chân chính thì còn gây ra hậu quả
nguy hại hơn nhiều.
Từ thực trạng giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên và thực
hiện nghĩa vụ đạo đức của sinh viên các trường đại học công lập ở nước

4.1.1. Nhà trường là chủ thể chính trong nâng cao chất lượng
giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường đại học công lập
Thứ nhất, phải luôn duy trì trật tự, kỷ cương, nề nếp dạy và học
trong các trường đại học công lập.
Thứ hai, mỗi thầy, cô giáo phải thực sự là tấm gương đạo đức cho sinh
viên noi theo.
Thứ ba, phát huy vai trò của các tổ chức chính trị, đoàn thể xã hội
nhà trường trong giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên.
4.1.2. Phát huy vai trò của gia đình và xã hội trong công tác giáo
dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường đại học công lập
Thứ nhất, phát huy vai trò giáo dục của gia đình ngay từ khi mỗi
sinh viên còn thơ bé trong sự yêu thương, chăm sóc của gia đình.
20


Thứ hai, nâng cao vai trò của các Bộ ban ngành và sức mạnh dư luận
xã hội trong giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường đại học
công lập.
4.2. Đổi mới nội dung và hình thức giáo dục nghĩa vụ đạo đức
cho sinh viên các trường đại học công lập hiện nay
4.2.1. Cần thay đổi nội dung giáo dục nghĩa vụ đạo đức phù hợp với
điều kiện, hoàn cảnh mới của đất nước để người học tiếp thu và vận dụng
được lý luận vào thực tiễn hiện nay
4.2.2. Sử dụng đa dạng, linh hoạt các hình thức giảng dạy nhằm mang
lại hiệu quả cao trong việc giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các
trường đại học công lập hiện nay
4.2.3. Đổi mới nội dung và hình thức giáo dục nghĩa vụ đạo đức
thông qua việc giảng dạy bộ môn Đạo đức học là một giải pháp đặc thù
dành cho sinh viên các trường đại học công lập
4.3. Kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong giáo

dựng hệ thống các giải pháp nhằm giáo dục nghĩa vụ đạo đức đạt hiệu
quả cao là một việc rất quan trọng. Những giải pháp này trước hết phải
đáp ứng được yêu cầu phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh kinh tế xã hội
của nước ta trong giai đoạn hiện nay là giai đoạn có nhiều biến đổi lớn
lao về thang giá trị đạo đức do nước ta đang thực hiện nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh
viên các trường đại học công lập cũng phải đảm bảo phù hợp với đặc
điểm tâm sinh lý của họ. Sinh viên các trường đại học công lập ngoài
những đặc điểm riêng như chăm chỉ, chịu khó, lối sống giản dị, ý chí tiến
thủ… thì cũng có những đặc điểm chung của lứa tuổi thanh niên, sinh
viên là năng động, sáng tạo, dám mơ ước, dám thực hiện, phiêu lưu, bồng
bột.
Những giải pháp mà luận án đưa ra gồm có: Thứ nhất, phát huy vai
trò của các chủ thể giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên các trường
đại học công lập. Giải pháp này đã nêu rõ vai trò và trách nhiệm của nhà
trường, gia đình và xã hội trong công tác giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho
sinh viên đại học công lập. Thứ hai, đổi mới nội dung và hình thức giáo
dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh viên đại học công lập thông qua việc đưa
môn Đạo đức học vào chương trình đào tạo bắt buộc đối với hệ thống các
trường đại học công lập. Thứ ba, tăng cường sự kết hợp giữa gia đình,
nhà trường và xã hội trong việc lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và tạo
mối liên hệ nhiều chiều trong trao đổi thông tin, uốn nắn kịp thời các thái
độ, hành vi đạo đức của sinh viên từ ba chủ thể. Thứ tư, phát huy vai trò
chủ động, tích cực của bản thân sinh viên đại học công lập trong học tập
và thực hiện nghĩa vụ đạo đức. Hiệu quả giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho
sinh viên các trường đại học công lập chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi
có sự kết hợp của các giải pháp, có sự chung tay của mọi lực lượng trong
xã hội.
22


động chủ yếu nhất nên luận án tập trung vào ba nội dung: sinh viên đại
học công lập thực hiện nghĩa vụ chấp hành chủ trương, đường lối của
Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; ý thức chấp hành nội quy
trường học và trách nhiệm đạo đức của sinh viên trong học tập, nghiên
cứu khoa học.
4. Thực trạng khảo sát công tác giáo dục nghĩa vụ đạo đức cho sinh
viên các trường đại học công lập dựa trên ba nội dung cơ bản trên đã chỉ
23