1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------***-----------

VŨ HẢI HÀ

ĐẢNG BỘ HÀ NỘI LÃNH ĐẠO
THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO
TỪ NĂM 1990 ĐẾN NĂM 2005
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 602256

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGÔ ĐĂNG TRI

HÀ NỘI-2008
1


2

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các
số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa được ai công
bố trong bất kỳ công trình nào khác.

2

2. Chủ nghĩa xã hội

CNXH

3. Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

CHXHCN

4. Nhà xuất bản

Nxb

5. Xã hội chủ nghĩa

XHCN

6. Ủy ban nhân dân

UBND

4


5

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Tôn giáo là một vấn đề rộng lớn, phức tạp và nhạy cảm. Việt Nam là một
quốc gia đa tôn giáo. Tại Việt Nam có sáu tôn giáo lớn hoạt động theo sự cho
phép của pháp luật: Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo,

Hà Nội không chỉ mang tính chất địa phương mà nó còn có tác động tới tình hình
cả nước. Với đặc điểm đó, Hà Nội là địa bàn trọng yếu để các thế lực thù địch
tập trung chống phá. Đặc biệt, những thế lực thù địch luôn không ngừng lợi dụng
vấn đề tôn giáo để phá hoại sự ổn định trên địa bàn Thủ đô. Tập trung phát triển
kinh tế nhưng thành phố Hà Nội phải giành nhiều thời gian để không ngừng
chăm lo ổn định chính trị đảm bảo an ninh trật tự an toàn xã hội và làm tốt chính
sách về tôn giáo của Đảng và Nhà nước.
Hòa mình vào trong không khí đổi mới của cả nước, từ năm 1986 Hà Nội đạt
được nhiều thành tựu quan trọng trên nhiều lĩnh vực, trong đó có công tác tôn
giáo. Đảng bộ thành phố Hà Nội luôn nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề
tôn giáo trong sự phát triển và ổn định của Thủ đô và đất nước...
------------------------------------------------------------------------------------------------(*): Đơn vị hành chính Hà Nội mà Luận văn này đề cập là đơn vị hành chính
tính đến thời điểm năm 2005 khi Hà Nội chưa thực hiện mở rộng địa giới hành
chính vào năm 2008

6


7

Đặc biệt, sau khi Trung ương Đảng ra Nghị quyết 24-NQ/TW ngày
16/10/1990 về tăng cường công tác tôn giáo trong tình hình mới; công tác tôn
giáo trên địa bàn Thủ đô có những thành tựu mới, góp phần đảm bảo sự ổn định
về chính trị, kinh tế- xã hội, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân Thủ đô
được nâng cao. Những thành công đó là bằng chứng sống động chứng minh tính
đúng đắn trong việc đổi mới nhận thức, chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà
nước ta cũng như những chỉ đạo đúng đắn nhạy bén của Đảng bộ Hà Nội. Bên
cạnh những thành công đó, công tác tôn giáo của Hà Nội vẫn còn có những thiếu
sót.
Nghiên cứu quá trình Đảng bộ thành phố Hà Nội lãnh đạo thực hiện chính

trong cách mạng Việt Nam-Lý luận và thực tiễn” (Đỗ Quang Hưng, Nxb CTQG,
2007) đã khái quát chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề
tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam trong suốt tiến trình cách mạng.
Ngoài ra, còn có một số công trình về hoạt động tôn giáo và những kinh
nghiệm trong quản lý tôn giáo, đấu tranh chống lợi dụng tôn giáo như: cuốn
“Công tác đoàn kết tập hợp thanh niên vùng tôn giáo, dân tộc”(Trần Quốc Huy,
Nxb Thanh Niên, 2003), “Công tác anh ninh trong quản lý Nhà nước đối với
hoạt động tôn giáo ở Việt Nam” (Công an nhân dân, 2002), “Đấu tranh phòng
chống hoạt động lợi dụng tôn giáo xâm phạm an ninh quốc gia” (Công an nhân
dân, 2002).
Nghiên cứu về vấn đề tôn giáo, công tác tôn giáo và quá trình Đảng bộ Hà
Nội lãnh đạo thực hiện chính sách tôn giáo ở Hà Nội có một số công trình, bài
viết như: Tác giả Văn Đức Thu có bài viết “Phật giáo với nghìn năm Thăng
Long-Hà Nội” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo số 7 năm 2008; tác giả
Hoàng Công Khôi với bài “Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt
động tôn giáo từ thực tiễn của thành phố Hà Nội” đăng trên Tạp chí Nhà nước

8


9

và pháp luật số 5 năm 2006…cùng một số bài viết trên các tạp chí Nghiên cứu
tôn giáo, tạp chí Công tác tôn giáo, tạp chí Mặt Trận…
Ngay cả trong cuốn “Lịch sử Đảng bộ thành phố Hà Nội 1975-2000”
cũng chỉ đề cập rất ít đến sự lãnh đạo của Đảng bộ Hà Nội về chính sách tôn giáo,
lồng ghép nó trong công tác tư tưởng, công tác dân vận, trong công tác đảm bảo
an ninh trật tự.
Vì vậy, cho đến nay chưa thấy nhiều công trình lịch sử chuyên khảo nào
về quá trình lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ thành phố Hà Nội trong việc thực

Thành phố Hà Nội lãnh đạo thực hiện chính sách tôn giáo từ năm 1990 đến năm
2005. Trên cơ sở những thành tựu đạt được, hạn chế và rút ra các kinh nghiệm,
luận văn đặt ra những vấn đề cần thực hiện trong thời gian tới của Đảng bộ thành
phố Hà Nội.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục đích trên, Luận văn có nhiệm vụ: Thứ nhất là thu thập,
xử lý, tổng hợp tư liệu về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ Hà Nội thực hiện
chính sách tôn giáo từ năm 1990 đến năm 2005. Thứ hai là phục dựng lại quá
trình Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo thực hiện chính sách tôn giáo từ năm 1990 đến
năm 2005 trên địa bàn Thủ đô. Thứ ba là khẳng định những thành tựu, nêu lên
các hạn chế trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện chính sách tôn giáo. Thứ
tư là rút ra những kinh nghiệm của Đảng bộ thành phố Hà Nội trong quá trình
lãnh đạo thực hiện chính sách tôn giáo.
6. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lí luận để nghiên cứu luận văn là những quan điểm về vấn đề tôn
giáo và tín ngưỡng của Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; chủ
trương nhất quán của Đảng và Nhà nước ta về tôn giáo và tín ngưỡng.
Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là phương pháp duy
vật biện chứng và duy vật lịch sử. Phương pháp lịch sử và phướng pháp logic là
10


11

hai phương pháp đặc thù được sử dụng trong luận văn. Bên cạnh đó, luận văn
còn sử dụng các phương pháp khác như: phương pháp tổng hợp, phân tích, so
sánh…
7. Nguồn tư liệu
Luận văn được thực hiện dựa trên nhiều nguồn tư liệu. Thứ nhất là văn
kiện Đảng về vấn đề tín ngưỡng tôn giáo và chính sách tôn giáo, các văn bản của

Vũ Hải Hà

12


13

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội (2002), Lịch sử Đảng bộ thành
phố Hà Nội 1975-2000, Nxb Hà Nội, Hà Nội.
2. Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội (2003), Tình hình an ninh tư
tưởng ở trong nước- Thông báo nội vụ phục vụ sinh hoạt chi bộ tháng
3/2003, Hà Nội.
3. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam (1981), Nghị quyết
số 40/NQ-TW ngày 1/10/1981 của Bộ chính trị- Về công tác đối với tôn
giáo trong tình hình mới, Hà Nội.
4. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam (1990), Nghị quyết
số 24/NQ của Bộ chính trị về công tác tôn giáo ngày 16-10-1990, Hà Nội.
5. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam (1998), Thông báo
số 145- TB/TW ngày 15/6/1998 – Kết luận của Bộ Chính trị về tăng cường
lãnh đạo công tác tôn giáo trong tình hình mới, Hà Nội.
6. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam (2001), Nghị quyết
số 15 NQ/TW ngày 15/12/2001 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm
vụ phát triển Thủ đô Hà Nội trong thời kỳ 2001-2010, Hà Nội.
7. Ban Chỉ đạo Tổng kết Nghị quyết 24/TW – Ban Dân vận Trung ương
(1998), Báo cáo số 01-BC/BCĐ ngày 30/2/1998 – Tổng kết việc thực hiện
Nghị quyết 24- NQ/TW của Bộ Chính trị (khóa VI) về tăng cường công tác
tôn giáo trong tình hình mới. Phương hướng công tác tôn giáo trong thời
kỳ mới, Hà Nội.
8. Ban Dân vận Thành ủy Hà Nội (1997), Báo cáo số 09/BC-DV ngày

về việc tổ chức đợt thanh tra cơ bản tình hình tôn giáo hiện nay ở các
Quận huyện của Hà Nội, Hà Nội.

14


15

17.Ban Thường vụ thành ủy Hà Nội (1995), Thông tri số 08-TT/TU ngày
8/4/1995 về việc tổng kết thực hiện Nghị quyết HN lần thứ 8 Ban chấp
hành Trung ương (khóa 6), Hà Nội.
18.Ban Thường vụ thành ủy Hà Nội (1995), Báo cáo tổng kết việc thực hiện
Nghị quyết HN lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa 6 và đổi
mới công tác quần chúng của Đảng tăng cường mối quan hệ giữa Đảng
và nhân dân, Số 45-BC/TU ngày 6/11/1995, Hà Nội.
19.Ban Thường vụ thành ủy Hà Nội (2001), Chương trình bảo đảm an ninh
chính trị và trật tự an toàn xã hội ở Thủ đô giai đoạn 2001-2005, số 03Ctr/TƯ ngày 20/5/2001, Hà Nội.
20.Ban Thường vụ thành ủy Hà Nội, Thông báo số 17-TB/TU ngày
18/10/1996. kết luận của thường trực Thành ủy về công tác tôn giáo ở Hà
Nội, Hà Nội.
21.Ban Thường vụ thành ủy Hà Nội, Báo cáo tổng kết việc thực hiện Nghị
quyết 24 của Bộ chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa 6) về
tăng cường công tác Tôn giáo trong thời kì mới, Số 17-BC/TU ngày
26/6/1997, Hà Nội.
22.Ban Thường vụ thành ủy Hà Nội, Chỉ thị số 21-CT/TU ngày 28/8/1997 –
Về tăng cường công tác tôn giáo trong tình hình mới, Hà Nội.
23.Ban Thường vụ thành ủy Hà Nội, Kế hoạch số 34-KH/TU 12/8/1998. Kế
hoạch thực hiện chỉ thị 37-CT/TW của Bộ Chính trị về công tác Tôn giáo
trong tình hình mới, Hà Nội.
24.Ban Thường vụ thành ủy Hà Nội, Số 171-TB/TU ngày 3/9/2002-Thông

1995 ngày 11/1/1996, Hà Nội.

16


17

36.Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội, Báo cáo tổng kết công tác tôn giáo năm
1997, Số 08/BC-TG ngày 02/02/1998, Hà Nội.
37.Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội, Báo cáo tổng kết công tác tôn giáo năm
1998, Số 143/BC-TG ngày 28/12/1998, Hà Nội.
38.Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội , Báo cáo về công tác quản lý tôn giáo tại
Hà Nội, Số 103/BC-TG ngày 6/10/1999, Hà Nội.
39.Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội, Báo cáo tổng kết công tác tôn giáo năm
1999, Số 04/BC-TG ngày 06/01/2000, Hà Nội.
40.Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội, Báo cáo tổng kết công tác tôn giáo năm
2000, Số 152/BC-TG ngày 28/12/2000, Hà Nội.
41.Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội, Báo cáo sơ kết về thực hiện NĐ
26/1999/NĐ-Cp ngày 19/4/1999 của chính phủ về các hoạt động tôn giáo,
Số 159/BC-TG ngày 17/12/2001, Hà Nội.
42.Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội, Báo cáo tổng kết công tác tôn giáo năm
2001, Số 164/BC-TG ngày 27/12/2001, Hà Nội.
43.Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội, Báo cáo tổng kết công tác tôn giáo năm
2002, Số 195/BC-TG ngày 20/12/2002, Hà Nội.
44.Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội, Báo cáo tổng kết công tác tôn giáo năm
2005, Số 283/BC-TG ngày 12/12/2005, Hà Nội.
45. Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương (2005), Tái liệu bồi dưỡng chuyên đề
vấn đề về tôn giáo và công tác tôn giáo ở cơ sở, Nxb CTQG, Hà Nội.
46. Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương (2002), Vấn đề tôn giáo và chính
sách Tôn giáo của Đảng Cộng Sản Việt Nam(chương trình chuyên đề

và pháp luật, Số 5.
59. Bùi Đức Luận (2005), Quản lý hoạt động tôn giáo: Cơ sở lý luận và thực
tiễn, Nxb Tôn giáo, Hà Nội.
18


19

60. Hồ Chí Minh (2003), Về công tác tôn giáo, Nxb CTQG, Hà Nội.
61.Lê Minh Nghĩa (2008), “Vai trò của công tác tôn giáo ở cơ sở”, Tạp chí
công tác tôn giáo, Số 7.
62.Nguyễn Mạnh Quang (2008), “Một số suy nghĩ về công tác tôn giáo trong
giai đoạn hiện nay”, Tạp chí công tác tôn giáo, Số 6.
63.Văn Đức Thu (2008), “Phật giáo với nghìn năm Thăng Long-Hà Nội”,
Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, Số 7.
64. Nguyễn Phú Trọng(2006), Hướng tới 1000 năm Thăng Long _ Hà Nội
xây dựng thủ đô phát triển toàn diện, bền vững. Nxb Hà Nội, Hà Nội.
65. Nguyễn Phú Trọng(2003), Phát huy hào khí Thăng Long-Hà Nội xây
dựng Thủ đô ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại. Nxb Hà Nội, Hà Nội.
66. Tổng liên đoàn lao động Việt Nam – Ban Tôn giáo Chính phủ (2005), Tài
liệu tuyên truyền chính sách về Tôn giáo trong CNVC-LĐ, NXB Lao
Động, Hà Nội.
67. UBND thành phố Hà Nội, Số 24/KHHD ngày 24/12/1990– Kế hoạch
hướng dẫn thực hiện NQ 24-NQ/TW của Bộ Chính trị, chỉ thị số 66 CT/TW
của ban Bí thư Trung ương Đảng và thông tri số 42/TT-TU ngày 19/12/1990
về tăng cường công tác tôn giáo trong tình hình mới, Hà Nội.
68. UBND thành phố Hà Nội, Báo cáo số 23/BC-UB ngày 3/5/1997 – Tổng
kết việc thực hiện Nghị định số 69/HĐBT ngày 21/3/1991 của Hội đồng Bộ
trưởng quy định về các hoạt động tôn giáo, Hà Nội.
69. UBND thành phố Hà Nội, Kế hoạch số 21-KH/UB ngày 3/12/1997, Kế