1
CHƯƠNG 1
QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA-GIÁO DỤC
1.1.

Mục tiêu của văn hóa-giáo dục
Để thưc hiện cả ba chức năng của văn hóa bằng giáo dục là : Giáo dục để mở

mang dân trí , nâng cao kiến thức , bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp,
những phẩm chất trong sáng vầ phong cách lành mạnh cho nhân dân ; Giáo dục để đào
tạo con người có ích cho xã hội. Học đẻ làm việc, làm người, làm cán bộ. Giáo dục đẻ đào
tạo những con người vừa có đức vừa có tài, những công dân biết làm chủ để đóng góp
tích cực vào sự nghiệp xấy dựng bảo về tổ quốc; Giáo dục còn là để “ cải tạo tri thứ cũ” ,
“ đào tạo tri thức mới”, thực hiện “ công nông tri thức hóa”, xây dựng đội ngũ tri thức
ngày càng đông đảo và có trình dộ ngày càng cao. Nền văn hóa giáo dục còn phải đào tạo
lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng , xây dựng đất nước giàu mạnh sánh vai cùng các
cường quốc năm châu.
Trước khi ra đi tìm đường cứu quốc , Hồ Chi Minh đã nhận thấy chính sách ngu
dân hết sức thâm độc của thực dân Pháp. Người cũng sớm thực tế cụ thể và nhân thức sâu
sắc vè loại trừng tiểu học Pháp-Việt do thực dân Pháp mở nhỏ giọt từ năm 1905 ở các
thành phố và tỉnh lớn nhằm đào tạo “những tay hợp tác, những công nhân bản xứ trả
lương ít tón hơn cho ngân sách thuộc địa…, huấn luyện quen viêc các nhà cầm quyền bản
xứ”. Vì vậy, ngay trong những năm đầu hoạt động ở nước ngoài , Người đã lên án mạnh
mẽ chính sách dó của thực dân Pháp và đòi quyền lợi cho dân tộc mình. Năm 1919, tròn
bản Yêu sách mà Nguyễn Ái Quốc thay mặt những người yêu nước Việt Nam gửi tới Hội
nghị Vec-Xây có điều khoản 6 đòi hỏi: “ Tự do độc lập và mở các trường kỹ thuật và
chuyên nghiệp cho người bản xứ ở các khắp các tỉnh”. Đến năm 1920, Đại hội thành lập
Đảng Công sản Pháp ở Tua , Nguyễn Ái Quốc đã không quên lứu ý tình trạng: Chúng tôi
phải sống trong cảnh ngu dốt tối tăm, vì chúng tôi không có quyền tự do học tập”. Đặc
biệt trong tác phẩm “ Bản án chết độ thực dân Pháp” Nguyễn Ái Quốc đã dành hẳn một
chương để vạch trần chính sách ngu dân, một tội ác ngang với sự áp bức chính trị và bốc

Người cách mạng phải có đạo đức…”. Đó chính là cái gốc của con người mới mà nhờ đó
con người mới phát triển, hoàn thiện mình. Sự trưởng thành, phát triển con người phần
nhiều do nên giáo dục mà nên.


3
Xây dựng và hoàn thiện con người mới phát triển và toàn diện thông qua hoạt động
giáo dục và tự giáo dục, tư tưởng đó của Hồ Chí Minh về mục tiêu giáo dục đã vạch ra
phương hướng cơ bản của chiến lược con người, chiến lược giáo dục ở nước ta. Tư tưởng
Hồ Chí Minh về giáo dục nói chung , về mục tiêu giáo dục nói riêng là tài sản vô giá được
Đảng và Nhà nước ta kế thừa, vận dụng một cách đúng đắn, sáng tạo trong quá trình xây
dựng, phát triển nền giáo dục Việt Nam, đặc biệt là trong giai đoạn công nghiệp hóa hiện
đại hóa vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh hiên nay.
1.2.

Nội dung giáo dục toàn diện
Theo Hồ Chí Minh, nội dung giáo dục phải phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Muốn

đạt được mục tiêu đó thì nội dung giáo dục phải toàn diện, bao gồm cả văn hóa, chính trị,
khoa học- kỹ thuật, chuyên môn nghề nghiệp, các ngành nghề liên quan tới công nghiệp,
nông nghiệp, nông thôn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục- đào tạo luôn thể hiện yêu cầu nội dung giáo dục
toàn diện, đào tạo con người vừa có tài, có khả năng vươn lên chiếm lĩnh khoa học- kỹ
thuật vừa có đức; trong đó, Người coi đức là gốc của con người, của cách mạng, của công
việc. Đây là tư tưởng then chốt của Hồ Chí Minh về giáo dục- đào tạo. Chính vì vậy mà
trước lúc ra đi, Người căn dặn:”Đảng cần lăm lo giáo dục đạo đức cách mạng, đào tạo lớp
người thừa kế vừa hồng vừa chuyên. Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một
chuyện rất quan trọng và cần thiết”.
Người nhấn mạnh nhiệm vụ của nền gíao dục cách mạng là:” Phục vụ Tổ quốc, phục
vụ nhân dân, phục vụ đường lối chính trị của Đảng và Chính phủ gắn liền với đời sống và

Xã hội ngày càng phát triển, nhân dân ngày càng tiến bộ nên Người cho rằng phải cải
cách giáo dục, nhằm xây dựng chương trình nội dung, phương pháp dạy học và học thuật
khoa học, hợp lí, đáp ứng đòi hỏi của cách mạng. Phải tiến hành cải tạo giáo dục xây
dựng một hệ thống trường lớp với chương trình nội dung dạy và học hợp lí, phù hợp với
các giai đoạn của cách mạng .


5
1.3.

Phương châm và phương pháp giáo dục
1.3.1.

Phương châm giáo dục

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở những người làm công tác giáo dục phải
nhân thức đúng tầm quan trọng của giáo dục, phải coi giáo dục- đào tạo là sự nghiệp của
quần chúng, nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân. Trong bức thư cuối cùng gửi cho ngành
giáo dục ( ngày 5.10.1968) Bác chỉ rõ: “Giáo dục là sự ngiệp của quần chúng. Cần phải
phát huy đầy đủ dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng quan hệ thật tốt, đoàn kết thật chặt
chẽ giữa thầy và thầy, giữa thầy và trò, giữa học trò với nhau, giữa cán bộ các cấp, giữa
nhà trường và nhân dân để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ đó … Các ngành, các cấp Đảng
và chính quyền địa phương phải thật sự quan tâm hơn nữa đến sự nghiệp này, phải chăm
sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của nước ta lên những bước phát triển
mới”. Trong công tác quản lý giáo dục, Người đã chỉ thị: “phải đi sâu vào việc điều tra
nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm. Chủ trương phải cụ thể, thiết thực, đúng đắn, kết hợp
chặt chẽ chủ trương chính sách của trung ương với tình hình thực tế và kinh nghiệm quy
báo và phong phú của quần chúng, của cán bộ và của địa phương”. Dù bận trăm công
nghìn việc, Người vẫn giành thì giờ để chỉ đạo sát sao các phong trào thi đua, điển hình
như phong trào thi đua “ Hai tốt” được phát động bắt đầu từ tiếng trống khai trường của

giáo dục, phải tạo được môi trường dân chủ, thẳng thắn và đối thoại. Hồ Chí Minh chỉ rõ:
mọi người được hoàn toàn tự do phát biểu ý kiến, dù đúng hoặc không đúng cũng vậy.
Song không được nói gàn, nói vòng quanh. Khi mọi người đã phát biểu ý kiến đã tìm thấy
chân lí, lúc đó quyền tự do tư tưởng hóa ra quyền tự do phục tùng chân lí. Từ đó, Hồ Chí
Minh kêu gọi cán bộ, nhà giáo phải biết tôn trọng ý kiến người khác, không nên có thành
kiến đối với các ý kiến trái ý kiến của mình.
Theo Bác, phải kết hợp học tập với vui chơi, giải trí lành mạnh, phải dùng biện pháp
nêu gương gắn liền với phong trào thi đua…Cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh luôn
là tấm gương sáng cho mọi người noi theo. Phương pháp nêu gương là một biện pháp hữu
hiệu nhất trong việc thống nhất giữa lời nói và việc làm. Người dạy “mình phải làm
gương , gắng làm gương trong anh em và khi đi công tác, gắng làm gương cho dân. Làm
gương về cả ba mặt tinh thần, vật chất và văn hóa”. Nêu gương là một phương pháp giáo
dục quan trọng. Người dạy: những gương người tốt, việc tốt muôn hình, muôn vẻ, là vật
liệu quý để xây dựng con người, lấy gương người tốt, việc tốt để hằng ngày giáo dục lẫn
nhau là một trong những cách tốt nhất.


7
Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc kết hợp các hình thức giáo dục, không tuyệt đối
hóa bất cứ một hình thức giáo dục nào. Người viết:” giáo dục dù trong nhà trường có tốt
mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn
toàn”.Một lần nữa phải khẳng định rằng muốn có một nền giáo dục tốt thì phải có phương
pháp giáo dục tốt.
CHƯƠNG 2
VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG VÀO NÊN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở NƯỚC TA
HIỆN NAY
2.1. Thực trạng giáo dục đại học nước ta hiện nay.
Hiện nay, nền giáo dục đại học nước ta có khuynh hướng đề cao khái niệm “đại
học quốc tế chất lượng cao”, cơ bản xây dựng đại học tốt là điều kiện cần có, nhưng điều
kiện đủ là ta phải đào tạo ra được nhưng sinh viên chất lượng, là nhân tố tốt, hạt giống tốt


giáo dục còn thấp, quan tâm đến số lượng hơn là chất lượng, chưa đáp ứng đầy đủ
cho nhu cầu phát triển đất nước.


Nội dung, chương trình giáo dục chậm đổi mới, còn lạc hậu, chưa gắn chặt

với lao động và đời sống xã hội, chưa phát huy tính sáng tạo và năng lực thực hành
vận dụng của sinh viên.


Chất lượng giáo dục có phần buông lỏng, nhất là giáo dục đạo đức và lối

sống; giáo dục chỉ quan tâm đến kiến thức mà chữ “người” và “nghề” thì lại bị bỏ
nghỏ, lãng quên.


Hệ thống giáo dục còn chưa hợp lý, thiếu đồng bộ, mất cân đối.



Quản lý nhà nước trong giáo dục còn yếu kém, chậm đổi mới, còn nhiều

lúng túng, nhận thức khác nhau nhất là điều kiện kinh tế thị trường, hội nhập quốc
tế, chưa theo kịp sự đổi mới của các lĩnh vực khác đất nước.


Chưa nhận thức đầy đủ, đúng đắn về công tác xã hội hóa giáo dục; định

hướng liên kết với nước ngoài còn nhiều lúng túng, chưa rõ chiến lược.

vào các trường xét tuyển, tính chủ động sáng tạo trong học tập và nghiên cứu của sinh
viên nhìn chung chưa cao, thiếu tư duy khoa học, đại đa số học thụ động, học theo phong
trào, học cho qua “học theo hội chứng bằng cấp” , do vậy khi tốt nghiệp chưa đủ kiến
thức để đáp ứng được yêu cầu bức xúc của thực tế và bị thực tiễn chối bỏ.
2.2.3. Về chương trình đào tạo
Chương trình đào tạo chậm cải tiến đổi mới,̀ thiếu tính cập nhật, lý thuyết chưa gắn
với thực tiễn, các môn học quá nhiều và cơ cấu thời lượng chưa hợp lý, dẫn tới sinh viên
Việt Nam học quá nhiều nhưng kiến thức lại chưa phù hợp với thực tế.
2.2.4. Giáo dục còn quá yếu kém và lạc hậu, thiếu đồng bộ, đầu tư nâng cấp
Nội dung chương trình và sách giáo khoa chưa phù hợp: Hiện nay đang từng bước
thực hiện thay sách giáo khoa, đổi mới chương trình, có định hướng giáo dục toàn diện


10
cho học sinh, khắc phục những thiếu sót trước đây chủ yếu dạy kiến thức, nặng về lý
thuyết, chưa quan tâm đến giáo dục tình cảm và hành động cho học sinh.
Cơ chế quản lý đối với ngành giáo dục chưa phù hợp : Hiện nay ngành giáo dục
các địa phương chịu sự tác động hàng ngang của địa phương nhiều hơn là chịu tác động
hàng dọc của Bộ giáo dục – đào tạo. Các trường phổ thông dạy học, thi cử đúng như quy
chế của Bộ giáo dục – đào tạo, nhưng nếu học sinh thi rớt nhiều, lưu ban nhiều thì địa
phương sẽ có ý kiến , thậm chí có những ý kiến chỉ đạo, “bệnh thành tích”có cơ hội để
phát triển trong cơ chế quản lý giáo dục hiện nay.
2.3. Những giải pháp nhằm nâng cao giáo dục đại học hiện nay.
Mục tiêu giáo dục của ta hiện nay là “Nâng cao dân trí , đào tạo nhân lực , bồi
dưỡng nhân tài ” . Vì vậy, muốn thực hiện được mục tiêu trên chúng ta cần tích cực thực
hiện các biện pháp để nâng cao chất lượng giáo dục :


Tăng cường nguồn lực cho giáo dục đào tạo: Trên thế giới và trong khu vực


giảng dạy, thay đổi phương pháp dạy học theo hướng tích cực. Hiện nay trên thế
giới đang thực hiện những phương tiện dạy học hiện đại như: học với máy tính, với
đèn chiếu, với giáo án điện tử …


Đổi mới công tác quản lý giáo dục : Xây dựng quan hệ chặt chẽ giữa cơ

quan quản lý nhà nước về giáo dục – đào tạo với cơ quan quản lý nhân lực và việc
làm.


Xây dựng đội ngũ giáo viên, tạo động lực cho người dạy, người học : Xây

dựng, đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trong toàn ngành là
nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài bởi vì sự nghiệp giáo dục nước ta luôn phát triển
đặt ra yêu cầu và đòi hỏi ngày càng cao về trình độ, chất lượng chuyên môn, nghiệp
vụ sư phạm của nhà giáo và năng lực lãnh đạo, quản lý của cán bộ quản lý giáo dục.
Trách nhiệm của nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục không chỉ là trách nhiệm với
hiện trạng giáo dục nước ta hôm nay mà còn là trách nhiệm với quá khứ và tương
lai. Ngành Giáo dục nước ta phải là nơi thu hút được những người giỏi nhất, thông
minh nhất và yêu nghề nhất để thực sự là đòn bẩy để nâng con người Việt Nam lên
vị trí hàng đầu trong khu vực và trên thế giới.
Mặc dù những năm qua, giáo dục và đào tạo nước ta đã tạo ra những tiền đề quan
trọng để đổi mới cơ bản và toàn diện, đó là sự thay đổi nhận thức và lòng tin của xã hội
đối với quyết tâm đổi mới của toàn ngành giáo dục, nhưng căn bệnh thành tích và những
tiêu cực, hạn chế trong giáo dục và đào tạo vẫn phổ biến. Chất lượng giáo dục và đào tạo
là yêu cầu về “đầu ra” của học sinh phổ thông và sinh viên các trường đại học, cao đẳng.
Tuy nhiên, hệ thống giáo dục đại học chưa có một phương pháp khoa học và ổn định





13