I. ĐĂT VẤN ĐỀ
Văn học là nghệ thuật của ngôn ngữ, ngôn ngữ là vỏ bọc của tri thức. Văn
học góp phần giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức của con người, đặc biệt là trẻ
ở lứa tuổi mầm non. Chúng ta đã thấy trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ
mầm non có rất nhiều nội dung, những nội dung đó rất phong phú và đa dạng.
Bộ Giáo dục đã thường xuyên có những nghiên cứu đổi mới trong công tác
chăm sóc giáo dục trẻ nhằm giúp trẻ phát triển một cách toàn diện về các mặt
nhân cách: Đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và lao động. Giống như một loại
hình nghệ thuật – Văn học mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với công
tác chăm sóc giáo dục trẻ ở trường mầm non.
Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã từng dạy:
“Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn, ngủ, biết học hành là ngoan”
Đúng như vậy, trẻ em ở lứa tuổi mầmn non rất đáng yêu, thơ ngây, hồn nhiên
như tờ giấy trắng. Mọi hoạt động học tập và vui chơi trong quá trình chăm sóc
giáo dục trẻ ở trường mầm non đều đem lại cho trẻ những điều kỳ lạ, thần tiên.
Văn học như nguồn sữa ngọt ngào nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ, nó gắn bó với
chúng ta ngay từ khi còn trong nôi, những bài thơ, những câu chuyện cổ tích của
bà, của mẹ đã đưa ta vào giấc ngủ êm đềm, như một nguồn động viên an ủi tiếp
sức cho chúng ta phấn đấu vươn lên trong cuộc sống để đáp ứng đòi hỏi của
thực tiễn góp phần quan trọng để tạo tiền đề cho việc hình thành và phát triển
con người mới- Xã Hội Chủ Nghĩa. Vì vậy việc cho trẻ mầm non nới chung và
trẻ Mẫu Giáo lớn( 5-6 tuổi) nói riêng: Làm quen với tác phẩm văn học đó chính
là cho trẻ được tiếp xúc với những bài thơ hay, những bài đồng giao, ca dao, tục
ngữ mượt mà, những câu chuyện cổ tích có hậu, những nhân vật hiền lành như
cô tấm, ông bụt, bà tiên – đưa trẻ đến với thế giới văn học như đến với thế giới
của những điều kỳ thú, những âm thanh trầm bổng, sâu lắng với những xúc cảm
tình cảm ban đầu đẹp đẽ trong sáng và vô cùng gần gũi thân thiết giúp trẻ phát
triển tình cảm thẩm mỹ, từ đó trẻ biết yêu quê hương, đất nước, yêu con người,
yêu mọi vật xung quanh, biết yêu quý cái đẹp đồng thời phát triển tư duy và trí
tưởng cho trẻ. Bên cạnh đó việc cho trẻ Mẫu Giáo lớn( 5-6 tuổi) làm quen với

phong phú trong tác phẩm văn học, khơi gợi ở trẻ sự hứng thú của trẻ, có tình
cảm đặc biệt đối với các hình tượng nghệ thuật, cái hay, cái đẹp và thể hiện nó
bằng các hoạt động mang tính văn học nghệ thuật góp phần hình thành và phát
triển nhân cách của trẻ.
Trong mỗi tác phẩm văn học, thế giới mới của cuộc sống thực tại bao gồm
thiên nhiên, xã hội, con người được diễn tả, biểu đạt, truyền đạt trong hình thức
đa dạng phong phú và độc đáo, qua đó trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội có các
mối quan hệ , tình cảm gia đình, tình bạn, ….Ngoài ra văn học còn đề cập đến
thế giới siêu nhiên: Ông bụt, cô tiên, phù thủy và cả những phép màu nhiệm, đây
cũng là đối tượng miêu tả của văn học sự hấp dẫn phong phú của đời sống tinh
thần.
Tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật cần giúp trẻ nhận ra tính liên
tục của cốt truyện trong các mối quan hệ của các nhân vật trung tâm của tác
phẩm.
Làm quen với tác phẩm văn học nhằm phát tiển ngôn ngữ cho trẻ mầm non
nói chung và trẻ mẫu giáo 5 tuổi nói riêng , chuẩn bị tốt cho trẻ vào lớp 1.
Làm quen tác phẩm văn học ở trẻ 5 tuổi là thực hiện nội dung chương trình
trên sơ sở kế thừa một số biện pháp truyền thống giáo dục trẻ mầm non trên cơ
sở vận dụng các phương pháp giáo dục và hình thức mới phát huy được tính tích
cực, chủ động giúp trẻ mở rộng sự hiểu biết phát triển các tố chất tư duy và giáo
dục đạo đức cho trẻ.
Làm quen với tác phẩm văn học giúp tôi và các đồng nghiệp có nhận thức
đúng sâu sắc, tiếp cận với phương pháp mới theo yêu cầu chuyên đề trên cơ sở
đó giúp tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học được tốt hơn

2


2. THỰC TRẠNG
*. Thực trang chung :

Đa số trẻ con nhà nông, nhút nhát, không tự tin khi giao tiếp với người lạ,
chưa mạnh dạn khi tham gia vào các hoạt động cũng ảnh hưởng không nhỏ đến
công tác giáo dục trẻ.
*. Kết qủa của thực trạng
Năm học 2011-2012, tôi được phân công chủ nhiệm lớp Mẫu giáo lớn (5 - 6
tuổi), tôi nhận thấy hoạt động làm quen với tác phẩm văn học của trẻ còn hạn
chế, vốn từ của trẻ còn nghèo nàn, trẻ tham gia vào hoạt động mang tính kịch
bản sân khấu chưa hứng thú.
Chính vì lẽ đó, đầu năm tôi đã tiến hành khảo sát trên trẻ để nắm được kết
quả cụ thể, từ đó để xác định cách làm phù hợp nhằm nâng cao chất lượng cho
trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở lớp mình phụ trách
3


* Kết quả khảo sát cụ thể là:
TT Chỉ số đánh giá
Tổng
số
trẻ
1 Trẻ chú ý lắng 31
nghe cô đọc thơ,
kể chuyện
2 Trẻ thuộc thơ, 31
truyện
3 Trẻ hiểu nội dung 31
tác phẩm
4 Trẻ đọc, kể diễn 31
cảm
5



8

26

4

13

5

16

17

55

5

16

3

10

5

16

15


15

48

8

26

Sau khi khảo sát nắm được kết quả cụ thể trên từng trẻ, bản thân rất băn
khoăn, trăn trở, làm thế nào để nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với tác
phẩm văn học ở lứa tuổi Mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) mà hiện tại mình đang phụ
trách. Nên tôi đã mạnh dạn đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng
cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học làm đề tài nghiên cứu trong năm học này.
3. CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
3.1. Giải pháp: Nâng cao trình độ năng lực sư phạm.
Với mong muốn nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ làm quen với tác
phẩm văn học có hiệu quả trước tiên bản thân phải xác định cần nâng cao trình
độ chuyên môn nghiệp vụ và năng lực công tác của bản thân. Vì vậy, tôi đã
không ngừng học tập, nghiên cứu tài liệu, sách báo, trên phương tiện thông tin
đại chúng về kỹ năng tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
có hiệu quả ở trẻ lứa tuổi mầm non và học hỏi qua đồng nghiệp của mình. Đặc
biệt là qua việc thực hiện chuyên đề: Làm quen với văn học và chữ viết- đây là
một chuyên đề lớn, không kém phần quan trọng, khi thực hiện chuyên đề giáo
viên cần nắm vững và nghiên cứu kỹ tài liệu chuyên đề bồi dưỡng thường
xuyên, tham gia dự giờ các tiết thơ, chuyện của đồng nghiệp, từ đó đúc rút kinh
nghiệm cho bản thân, hơn nữa bản thân tôi còn tự học, tự nghiên cứu qua các tạp
san, tạp chí giáo dục mầm non, qua chương trình BDTX chu kỳ II, để áp dụng
phương pháp dạy học tích cực vào quá trình dạy học của mình, tham gia các lớp
học chuyên đề do phòng giáo dục tổ chức. Từ đó bản thân đã rút được kinh

đặt một cách gò bó.
3.2 Giải pháp: Xây dựng môi trường cho trẻ hoạt động
Môi trường giáo dục có vai trò hết sức to lớn đối với công tác chăm sóc giáo
dục trẻ, đặc biệt môi trường văn học có ý nghĩa đặc biệt hơn bởi tác phẩm văn
học là một chỉnh thể nghệ thuật, cần giúp trẻ nhận ra các mối quan hệ biểu hiện
giữa hoàn cảnh, trạng thái tình cảm, tình huống truyện và nhân vật, giữa lời kể,
lời thuật, lời bạch trữ tình và ngôn ngữ nhân vật, giữa không khí, âm sắc, giọng
điệu chung của tác phẩm văn học và hành động của nhân vật. Chưa yêu cầu trẻ
phải nhớ hết mối quan hệ phức tạp và chưa đòi hỏi trẻ phân biệt được chính, phụ
trong truyện mà chỉ nhằm giúp trẻ nhận ra tính liên tục của cốt truyện trong mối
liên quan đến nhân vật trung tâm của tác phẩm. Vì vậy cần xây dựng môi trường
văn học sinh động hấp dẫn, gây hứng thú cho trẻ. Tôi đã tạo môi trường và cơ
hội cho trẻ hoạt động tích cực và chủ động, trẻ có thể tiếp nhận toàn diện và
thích hợp từ nhận thức, trí tuệ đến cảm xúc và rung động tâm hồn, từ nhận biết
cảm tính đến đánh giá và cao hơn nữa là biết được cái hay, cái đẹp, giá trị nghệ
thuật của tác phẩm.
Việc đầu tiên khi xây dựng môi trường: “Làm quen với tác phẩm văn học”
tôi đã xây dựng góc: “Cổ tích” với không gian và hình ảnh trang trí gợi nhớ đến
các nhân vật trong các câu chuyện cổ tích mà trẻ đã được nghe, đựợc học.

5


Ví dụ: Khi dạy chủ đề: “Thế giới động vật”, có các bài thơ: Mèo đi câu cá,
Nàng tiên ốc, câu chuyện: “ Ai đáng khen nhiều hơn”, tôi đã vẽ các hình ảnh
liên quan đến bài thơ, câu chuyện xung quanh lớp, treo tranh chữ to tạo nhiều cơ
hội cho trẻ được tiếp xúc với tác phẩm văn học, từ đó trẻ cảm nhận cái hay, cái
đẹp của tác phẩm, thế giới mới đẹp đẽ luôn được hiển hiển trước mắt trẻ, trẻ cảm
thấy hứng thú tham gia vào các hoạt động mmột cách tích cực.
Ví dụ: Khi dạy chủ đề: Nước và các hiện tượng tự nhiên với: Câu chuyện:

Điều đầu tiên đối với bản thân phải thực hiện tốt các nội dung thể loại văn
học được gợi ý trong kế hoạch thực hiện của chương trình chăm sóc giáo dục trẻ
theo chương trình mầm non mới do Bộ Giáo Dục hướng dẫn.
Để thu hút, lôi cuốn trẻ vào giờ học tôi chọn lựa các hình thức tổ chức phù
hợp, hấp dẫn như qua tổ chức hội thi: “ Bé yêu thơ”, sử dụng câu đố và đặc biệt
là chọn những hình ảnh thật đẹp, những nhân vật thật ngộ nghĩnh, sáng tạo đưa
6


vào công nghệ thông tin để trẻ hòa nhập, hóa thân thành nhân vật mà tôi lồng
ghép được, từ đó trẻ chú ý xem, lắng nghe cô kể chuyện dẫn đến trẻ nắm bắt
được nội dung hoạt động một cách chủ động.
Với từng bài dạy cụ thể tôi đưa ra hệ thống câu hỏi đã chuẩn bị có tính lôgic,
để đàm thoại với trẻ, để phát huy trí tưởng tượng, những tình cảm, xúc cảm của
trẻ, tính liên hệ thực tiễn, sáng tạo phù hợp với từng nội dung, ngoài ra tôi còn
sử dụng các thủ thuật khác nhau để dẫn dắt vào bài chuyển hoạt động một cách
linh hoạt:
Ví dụ: Khi kể chuyện: Bác gấu đen và hai chú thỏ
+ Vào đầu tiết học tôi cho trẻ chơi trò chơi: Trời nắng, trời mưa, đặt câu hỏi
+ Con gì đi tắm nắng?( trẻ trả lời: Con thỏ đi tắm nắng)
+ Có một câu chuyện rất hay kể về bạn thỏ trắng tốt bụng, biết giúp đỡ người
khác khi gặp khó khăn, muốn biết câu chuyện đó như thế nào cô mời các con
hãy chú ý lắng nghe nhé
+ Cô kể chuyện cho trẻ nghe
+ Gây hứng thú cho trẻ bằng cách dẫn dắt câu chuyện vào chương trình: “Bông
hoa nhỏ” theo đúng trình tự nội dung câu chuyện sẽ gây được hứng thú cho trẻ.
Từ đó trẻ dễ nhận thấy hoặc phân tích tính cách nhân vật, đâu là thiện- ác, đâu là
tốt đep- xấu, để hướng tới cái đích mà trẻ cần làm đó là biết yêu thương, giúp đỡ
người khác, trẻ biết yêu quý bạn Thỏ Trắng, vì thỏ Trắng biết giúp đỡ: Bác gấu
đen, từ đó giáo dục trẻ biết làm những công việc vừa sức mình như: Lấy tăm,

gây ấn tượng đầu tiên cho trẻ về hình tượng nghệ thuật được xây dựng bằng
ngôn ngữ văn chương.
Hơn nữa đối với trẻ mẫu giáo lớn, cảm nhận thẩm mỹ đã có một bước phát
triển trong tiếp nhận tác phẩm văn học, sự tiếp nhận đầy đủ và hoàn thiện hơn,
biểu hiện trước tiên là sự hiểu biết về các câu chuyện cổ tích, bài thơ, những
đoạn văn xuôi và làm giàu tình cảm cho trẻ qua quá trình tích lũy hình tượng
nghệ thuật. Vì vậy cho trẻ: Làm quen với tác phẩm văn học cô giáo cần hướng
trẻ đến vẻ đẹp mang tính thẩm mỹ của hình tượng văn học.. Trẻ nhận ra từ cách
cư xử tế nhị, nhân hậu giữa đồng loại, trong sự thành thực của bản thân với
người khác, trong cử chỉ biết ơn, dũng cảm trước khó khăn, dạy trẻ biết được sự
cực nhọc của mẹ, nỗi vất vả của cha, nỗi bất hạnh của người khác và luôn tận
tình làm vơi bớt nỗi đau của người khác, từ đó sẽ nảy sinh hành động cao
thượng nhân ái vì con người.
Ví dụ: Trong câu chuyện: Bác gấu đen và hai chú thỏ, tôi giáo dục trẻ lòng nhân
ái, biết yêu thương giúp đỡ người khác khi gặp khó khăn.
Trong hoạt động có chú định, cách chọn lựa tác phẩm cũng vô cùng quan
trọng. Trong bất cứ trường hợp nào, cô giáo cũng cần phải biết lựa chọn tác
phẩm có yếu tố ngôn ngữ có tính biểu cảm, và phải giúp cho trẻ tiếp thu một
cách nhẹ nhàng dễ hiểu, các kỹ năng đọc kể diễn cảm phải thường xuyên được
rèn luyện ở trường. Không khí lớp học là một yếu tố vô cùng quan trọng, đây là
yếu tố thuận lợi cho việc đọc kể diễn cảm của trẻ. Ngoài ra cô giáo phải là người
sửa lỗi đọc, kể diễn cảm cho trẻ.
Tôi cho trẻ tự đánh giá mình đọc sẽ giúp các cháu tự điều chỉnh cách đọc
của mình đạt đến mục đích đọc diễn cảm. Trong quá trình đọc cô giáo đánh giá
việc đọc của trẻ và nêu lên các biện pháp khắc phục các lỗi đó, từ đó giúp trẻ
tiến bộ hơn và còn giúp được trẻ biết nhận xét đánh giá cách đọc của bạn. Để
giúp trẻ có khả năng đó, tôi tiến hành cho trẻ nhận xét cách đọc của bạn sau mỗi
lần bạn đọc, nhưng tôi luôn chú ý nhận xét một cách tế nhị, vì những lời động
viên an ủi trẻ là một động lực giúp trẻ tự tin, phấn khởi để học ngày một tốt hơn.
Mỗi cá nhân đều phải được đọc thì trẻ mới được trải nghiệm và cô giáo mới

trở thành người tôt, biết quan tâm đến mọi người xung quanh.
3.4 Giải pháp: Dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học mọi lúc, mọi nơi
Quan điểm giáo dục theo hướng lấy trẻ làm trung tâm cho mọi hoạt động, cô
giáo là người hướng dẫn, thế giới diệu kỳ trong tác phẩm văn học luôn lung linh,
đẹp đẽ trong mắt trẻ thơ, trẻ tò mò, hứng thú và luôn có xúc cảm riêng của mình,
trẻ lo lắng cho số phận riêng của nhân vật, trẻ buồn khi biết khi thấy bác gấu đen
bị trời mưa mà không được thỏ nâu giúp đỡ, trẻ thấy an lòng khi thấy thỏ trắng
rất tốt bụng đã biết giúp đỡ bác gấu khi bác gặp trời mưa. Vì vậy: Giá trị của tác
phẩm văn học đến với trẻ bất cứ lúc nào, tôi luôn tận dụng mọi thời gian, thời
điểm cho trẻ được làm quen với tác phẩm văn học.
Ví dụ: Giờ đón trẻ: Trong giờ đón trẻ tôi đã hướng dẫn trẻ xếp tranh, xem tranh
và kể chuyện sáng tạo theo tranh mà mình được xếp hoặc kể chuyện theo mô
hình bằng trí tưởng của trẻ
Thông qua trò chơi: Khi dạy trẻ chủ đề: Phương tiện giao thông, tôi đã sử dụng
trò chơi : “Bầu trời, mặt đất, biển khơi” và hướng dẫn trẻ chơi như sau: Cho trẻ
tô màu các phương tiện giao thông mà trẻ yêu thích sau đó cắt rời bức tranh rồi
dán lên các vị trí thích hợp trên bảng hoạt động: Ôtô ở mặt đất, thuyền ở biển,
máy bay dán ở bảng bầu trời. Qua đó tôi gợi ý cho trẻ tự kể về câu chuyện sáng
tạo về bức tranh: Về một loại xe mà chúng thích, về một chuyến đi thú vị mà trẻ
nhớ, sau đó cho các bạn nhận xét và tự đặt tên cho câu chuyện mà trẻ vừa kể.
3.5 Giải pháp: Làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho hoạt động làm quen với
tác phẩm văn học.
Đặc điểm của lứa tuổi mầm non là trẻ dễ nhớ và cũng mau quên chính vì
vậy mà muốn cho trẻ thuộc thơ, đọc thơ diễn cảm, kể chuyện sáng tạo thì đồ
9


dùng đồ chơi là điều kiện cần thiết để gây hứng thú cho trẻ, bởi đồ dùng, đồ chơi
chính là sách giáo khoa của trẻ giúp trẻ tiếp nhận kiến thức một cách dễ dàng và
trẻ sẽ rất hào hứng khi học. Qua thời gian giảng dạy tôi đã nghiên cứu, tận dụng

các môn học khác.
Tôi nhận thức rằng tích hợp không phải là phép cộng của các môn học với
nhau mà phương pháp này phải được vận dụng một cách linh hoạt, khéo léo đan
xen giữa nội dung chính và nội dung kết hợp để nó không làm mất đi nội dung
chính của hoạt động mà còn làm cho hiệu quả của hoạt động tăng lên rõ rệt. Có
như vậy thì việc áp dụng phương pháp này vào công tác giáo dục mới đạt hiệu
quả cao nhất, bởi một lẽ văn học cũng chính là linh hồn của các trò chơi dân
gian: Trẻ đọc đồng dao khi chơi các trò chơi: Kéo cưa lừa xẻ, mèo đuổi chuột …
một cách say sưa, từ đó nhịp điệu ngôn ngữ trong thơ thấm vào tâm hồn trẻ giúp
trẻ hứng thú, vui ve hơn trong các hoạt động
10


2.7 Giải pháp: Phối kết hợp với các bậc phụ huynh.
Nếu như: “ Gia đình là trường học đầu tiên của trẻ” thì môi trường giáo
dục lại là tiền đề cho sự phát triển nhân cách. Chính vì vậy công tác phối kết hợp
với phụ huynh để thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục là vô cùng quan trọng, nó góp
phần không nhỏ vào công tác chăm sóc giáo dục trẻ, đặc biệt là hoạt động: “
Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học”.
Từ khi lọt lòng, mẹ đã đưa trẻ vào giấc ngủ bằng những bài thơ, câu
chuyện cổ tích lý thú, đọc thơ và kể chuyện cho trẻ nghe là việc làm của nhiều
người mẹ. Tận dụng đặc điểm này và để giúp cho phụ huynh nắm được chương
trình chăm sóc giáo dục trẻ tại lớp học, trên góc trao đổi phụ huynh tôi đã viết
các bài thơ câu chuyện trong chủ đề để tuyên truyền với phụ huynh trong giờ
đưa, đón trẻ. Ngoài ra tôi còn kết hợp với phụ huynh trong việc sưu tầm các loại
tranh ảnh cũ, vải vun, bìa cứng, xốp và các vật liệu phù hợp các chủ đề để phục
vụ cho hoạt động: “ Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học” đạt hiệu quả cao
hơn.
Với sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường hiệu quả của việc cho trẻ
làm quen với tác phẩm văn học tăng lên đáng kể

mạch lạc

31

* Kết quả khảo sát cuối năm:
TT Chỉ số đánh giá
Tổng
số

3

Tốt

10

%

Đạt
Khá %

TB

5

16

15

48


16

17

55

5

16

5

16

15

48

8

26

Đạt
Khá %

TB

%

%

6

19

9

29

15

48

1

3

5

16

8

26

15

48

3


3

10

4

13

7

23

15

48

4

13

III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. KẾT LUẬN
Làm quen tác phẩm văn học là một hoạt động quen thuộc của trường mầm
non. Thuật ngữ này chỉ ra mức độ, giới hạn yêu cầu của việc cho trẻ tiếp xúc với
tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc kể diễn cảm của cô giáo. Hoạt động này
nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảm nhận giá trị nội dung, nghệ thuật phong phú
của tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động, hứng thú đối với văn học, có ấn
tượng về những hình tượng nghệ thuật, cái hay, cái đẹp của tác phẩm và thể hiện
sự cảm nhận đó qua các hoạt động mang tính nghệ thuật như đọc thơ, kể chuyện,
chơi trò chơi…và cao hơn nưa là kể chuyện sáng tạo theo trí tượng của trẻ, trẻ tự

13