BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
…………/…………
BỘ NỘI VỤ
……/……
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
BÙI THỊ NGỌC MAI
TÊN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN
GIẢI QUYẾT KHIẾU KIỆN HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI CỦA TÒA ÁN NHÂN
DÂN CẤP HUYỆN – QUA THỰC TIỄN HUYỆN NHO QUAN, TỈNH NINH BÌNH
Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật hành chính
Mã số: 60 38 01 02
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Trần Thị Cúc
HÀ NỘI - NĂM 2016
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Lần đầu tiên, Hiến pháp năm 2013 ghi nhận Tòa án nhân dân là cơ quan thực hiện quyền tư pháp.
Đây chính là cơ sở pháp lý quan trọng để mở rộng thẩm quyền xét xử các loại án, trong đó có xét xử các
khiếu kiện hành chính.
Với tính chất phức tạp của khiếu kiện hành chính và thực tiễn xét xử các khiếu kiện hành chính liên
Giải quyết khiếu nại về đất đai nói chung và giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai
nói riêng là vấn đề nhận được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học. Với nhiều góc độ nghiên
cứu khác nhau, dựa trên các quy định pháp luật hiện hành về giải quyết khiếu kiện hành chính, đánh giá các
quy định trên phương diện lý luận; đồng thời dựa trên các giáo trình về tố tụng hành chính cũng là một cách
nhìn nhận khá đầy đủ và logic; dựa trên các quy định pháp luật hiện hành về giải quyết khiếu kiện hành
chính… do đó tôi xin chỉ điểm những công trình liên quan gián tiếp đến đề tài như sau:
+ Bài “ Các giải pháp nhằm hạn chế tranh chấp phát sinh khi thu hồi đất nông nghiệp trong quá trình
công nghiệp hóa, đô thị hóa hiện nay” của tác giả Lê Đức Thịnh tại hội thảo “ Tình trạng tranh chấp và khiếu
kiện đất đai kéo dài: thực trạng và giải pháp”, ngày 08-09 tháng 10 năm 2008 tại Buôn Mê Thuột – Đắc
Lắc.[12]
+ Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thanh Bình (2003) với đề tài: “ Thẩm quyền của tòa án nhân
dân trong giải quyết các khiếu kiện hành chính”[20]; Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thị Ngọc Tú với đề tài:
“ Giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai của tòa án nhân dân – qua thực tiễn huyện Hằng
Hóa, Thanh Hóa”[13]; Luận văn thạc sỹ luật học của Châu Huế (2003), khoa Luật, đại học Quốc gia Hà Nội
với đề tài: “Tranh chấp đất đai và thầm quyền giải quyết của Tòa án”[2]; Luận văn thạc sỹ luật học của Lý
Thị Ngọc Hiệp (2009), trường đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh với đề tài: “ Giải quyết tranh chấp quyền
sử dụng đất bằng Tòa án tại Việt Nam”[14].
+ Ngoài ra còn có nhiều bài báo được đăng trên tạp chí thanh tra và tạp chí chuyên ngành khác như:
“Tòa hành chính ngại giải quyết khiếu nại hành chính” của Luật sư Trần Vũ hải trên trang
Luatsuhanoi.com[45]; Bài viết “ Những vướng mắc khi áp dụng luật tố tụng hành chính và luật khiếu nại”
của tác giả Vũ Thắng – Tòa phúc thẩm Đà Nẵng trên báo điện tử Tòa án nhân dân tối cao[48]; Bài viết “Luật
tố tụng hành chính đã có vướng mắc” của tác giả Quang Nhuần trên trang thông tin điện tử đài PT – TH tỉnh
Sóc Trăng[25]; Bài viết “ Một số vấn đề về trình tự, thủ tục và kỹ năng xét xử vụ án hành chính tại phiên tòa
sơ thẩm” của tác giả Phạm Công Hùng - Thẩm phán TANDTC đăng trên tạp chí Tòa án nhân dân số 02
tháng 01/2013[21].
Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu về giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực
đất đai của Tòa án nhân dân huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình, bởi vậy đề tài của tác giả không trùng lặp với
bất cứ đề tài nghiên cứu nào trước đó.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
- Mục đích nghiên cứu:
Nam xã hội chủ nghĩa, phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Luận văn được
nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
- Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu: phương pháp phân
tích, phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phương pháp thống kê, phương pháp quy nạp, phương pháp
diễn dịch, phương pháp tổng hợp và khái quát hóa các tri thức khoa học luật tố tụng hành chính để áp dụng
nghiên cứu đề tài.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Với mục đích và nhiệm vụ nêu trên, những nội dung sau đây là những đóng góp mới của luận văn:
3
- Hệ thống, phân tích những vấn đề có tính lý luận về khiếu kiện, khiếu kiện hành chính về đất đai,
về vụ án hành chính
- Đánh giá toàn diện về hoạt động giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai của Tòa án nhân dân
huyện Nho Quan từ năm 2007 đến ngày 31/12/2015, đồng thời đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết
các khiếu kiện hành chính của Tòa án nhân dân.
Bởi vậy, luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu, giảng dạy, những người làm
công tác thực tế và sinh viên, học viên và tất cả những ai quan tâm đến việc giải quyết khiếu kiện hành chính
trong lĩnh vực đất đai.
7. Bố cục của luận văn:
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 2 chương:
Chương 1- Cơ sở lý luận về giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai của Tòa án nhân dân cấp
huyện
Chương 2- Thực trạng và giải pháp bảo đảm giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai tại Tòa
án huyện nhân dân huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình.
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT KHIẾU KIỆN HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI
CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN
CẤP HUYỆN
tố cáo về đất đai nói riêng có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân rất quan trọng từ sự hạn chế, bất
cập của chính sách, pháp luật đất đai và việc áp dụng pháp luật trong giải quyết khiếu nại về đất đai của các
cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tại Luật Tố tụng hành chính cũng quy định “Cá nhân, cơ quan, tổ chức
có quyền khởi kiện vụ án hành chính để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền, lợi ích của mình theo quy định của
luật này” [20, Điều 5].
Khi các các cá nhân, cơ quan, tổ chức nhận thấy quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại bởi
quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai của cơ quan quản lý nhà nước, họ có quyền
chọn một trong những con đường giải quyết là đưa ra khiếu kiện tại Tòa án cấp có thẩm quyền. Đó là sự
kiện pháp lý đầu tiên phát sinh vụ án hành chính liên quan đến quản lý đất đai được giải quyết tại Tòa án
theo thủ tục sơ thẩm. Trên thực tế chưa có khái niệm mang tính pháp lý nào về khiếu kiện vụ án hành chính
trong lĩnh vực đất đai, tuy nhiên trên cơ sở khái niệm khởi kiện vụ án hành chính có thể đưa ra được khái
niệm như sau: Khiếu kiện vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức làm
đơn yêu cầu tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại bởi những quyết định hành chính
hoặc hành vi hành chính thực hiện trong quá trình quản lý đất đai của cơ quan nhà nước hoặc người có
thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà
nước theo thủ tục do pháp luật quy định.
1.1.2. Khái niệm giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai của Tòa án nhân dân cấp
huyện
Để làm rõ khái niệm giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai của Tòa án nhân dân cấp
huyện cần làm rõ nội hàm một số khái niệm liên quan như vụ án hành chính, vụ án hành chính đất đai.
- Khái niệm vụ án hành chính:
5
Có quan điểm cho rằng: Vụ án hành chính là vụ việc tranh chấp hành chính phát sinh do cá nhân, tổ
chức, cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức khởi kiện yêu cầu Tòa án có thẩm quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp
của mình bị xâm hại bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc.
Từ điển Luật học năm 2006 cũng đưa ra định nghĩa tương tự như vậy: vụ án hành chính là vụ án phát
6
1.2. Khái quát về giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai của Tòa án nhân dân cấp
huyện
1.2.1. Thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai của Tòa án nhân
dân cấp huyện
Điều 12 khoản 1, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính năm 1996 qui định: Tòa án nhân
dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh ( gọi chung là Tòa án cấp huyện) giải quyết theo thủ tục sơ
thẩm những khiếu kiện hành chính đối với quyết định hành chính của cơ quan nhà nước từ cấp huyện trở
xuống trên cùng lãnh thổ và quyết định hành chính, hành vi hành chính của cán bộ, viên chức của cơ quan
nhà nước đó.
Mặc dù đã được sữa đổi, bổ sung hai lần nhưng Pháp lệnh cũng còn bộc lộ một số hạn chế và xuất phát từ
yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn đời sống cũng như yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của
đất nước trong thời kỳ mới, Đảng và Nhà nước ta chủ trương xây dựng Luật tố tụng hành chính. Tại kỳ họp
thứ 8, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam khóa XII, đã thông qua Luật tố tụng hành chính,
có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2011 (luật số 64/2010/QH 12).
Theo quy định của Luật tố tụng hành chính năm 2010, Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc
tỉnh (sau đây gọi chung là Tòa án cấp huyện) giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những khiếu kiện sau đây:
"Khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà nước từ cấp huyện trở xuống trên
cùng phạm vi địa giới hành chính với Tòa án hoặc của người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước đó; " (
khoản 1 điều 29).
Hiện nay, theo quy định của khoản 1 điều 31 Luật tố tụng hành chính mới năm 2015, Tòa án cấp huyện
có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những khiếu kiện sau đây: "Khiếu kiện quyết định hành chính,
hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước từ cấp huyện trở xuống trên cùng phạm vi địa giới
hành chính với Tòa án hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước đó, trừ quyết định
hành chính, hành vi hành chính của Ủy ban nhân dân cấp huyện”. Điều 32 Luật tố tụng hành chính năm 2015
quy định về thẩm quyền của Tòa án cấp tỉnh, quy định Tòa án cấp tỉnh giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những
khiếu kiện sau đây: "Khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính của Ủy ban nhân dân cấp huyện,
Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện trên cùng phạm vi địa giới hành chính với Tòa án (khoản 4 điều 32).
tiền tạm ứng án phí.
Toà án thụ lý vụ án vào ngày người khởi kiện xuất trình biên lai nộp tiền tạm ứng án phí. ( điều 111 Luật Tố
tụng hành chính năm 2010)
Thẩm phán được phân công lập hồ sơ vụ án, thông báo cho đương sự về việc thụ lý vụ án; yêu cầu đương sự
nộp tài liệu, chứng cứ cho Toà án, đồng thời thẩm phán đi xác minh, thu thập chứng cứ theo quy định của
Luật tố tụng hành chính.
- Đối với Tòa án, trình tự thủ tục giải quyết như sau:
Bước 1, chuẩn bị xét xử: Chuẩn bị xét xử được hiểu là công việc của toà án trong việc xem xét vụ án
đưa ra xét xử. Ở giai đoạn này, tòa án xác minh, xem xét vụ việc trong khoảng thời gian trước khi vụ việc
được giải quyết tại Tòa án. Những hoạt động này được thực hiện để tòa án có cơ sở để quyết định có đưa vụ
án ra xét xử tại phiên tòa hay không. Theo pháp luật tố tụng hành chính Việt Nam, tòa án sẽ ban hành quyết
định mở phiên tòa, quyết định tạm đỉnh chỉ hoặc quyết định đình chỉ việc giải quyết vụ án hành chính.
Điều 117 Luật tố tụng hành chính năm 2010 qui định về thời hạn chuẩn bị xét xử được quy định như
sau: 04 tháng, kể từ ngày thụ lý vụ án đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính; đối với vụ án
phức tạp hoặc có trở ngại khách quan thì Chánh án Tòa án có thể quyết định gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử
một lần, nhưng không quá 02 tháng. Trong thời hạn 20 ngày, kể từ ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử,
Tòa án phải mở phiên tòa; trường hợp có lý do chính đáng, thì thời hạn mở phiên tòa có thể kéo dài, nhưng
không quá 30 ngày [26].
8
Quyết định đưa vụ án ra xét xử phải được gửi cho các đương sự, Viện kiểm sát cùng cấp ngay sau khi ra
quyết định.
Bước hai, xét xử sơ thẩm vụ án hành chính nói chung và vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai nói
riêng.
Xét xử sơ thẩm vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai có những đặc điểm sau:
Thứ nhất, đối tượng xét xử trong vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai là các tranh chấp trong lĩnh vực
hành chính do cá nhân, tổ chức khiếu kiện đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh
vực quản lý đất đai hoặc đối với quyết định giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành
phương thức giúp người khiếu kiện bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của họ, giải quyết khiếu kiện đúng
đắn, kịp thời góp phần củng cố niềm tin của người dân vào Đảng và Nhà nước nói chung và bộ máy cơ quan
hành chính nói riêng.
1.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến giải quyết khiếu kiện hành chính
1.3.1. Yếu tố pháp luật
Thứ nhất, về đảm bảo tranh tụng trong Luật tố tụng hành chính năm 2010 chưa được cụ thể hóa, nội
hàm của “tranh tụng” chưa được làm rõ; quyền, nghĩa vụ của người tham gia tranh tụng còn chưa đầy đủ;
phạm vi tranh tụng, trách nhiệm của Tòa án, Thẩm phán và Hội thẩm trong việc bảo đảm quyền tranh tụng
chưa được quy định cụ thể, đặc biệt là trong việc thu thập, cung cấp và tiếp cận chứng cứ. “tranh tụng” mới
chỉ được hiểu là việc tranh luận tại phiên tòa.
Thứ hai, thẩm quyền xét xử của từng cấp Tòa án chưa thực sự hợp lý vì sẽ rất khó cho TAND cấp
huyện khi giải quyết khiếu kiện đối với quyết định của UBND cấp huyện hay Chủ tịch UBND cấp huyện và
nhất là trong khiếu kiện về đất đai. Đây là loại việc khó, phức tạp nên chất lượng giải quyết các khiếu kiện
này của TAND cấp huyện còn hạn chế, số vụ án bị hủy, sửa còn cao.
Thứ ba, cơ chế về đối thoại chưa rõ ràng, chưa có quy định việc ai có quyền yêu cầu đối thoại, trình
tự, thủ tục và phương thức đối thoại.
Thứ tư, thi hành án hành chính chưa đề cao vai trò của Tòa án trong thi hành án hành chính và việc
giao cho cơ quant hi hành án dân sự đôn đốc trong thi hành án hành chính chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến
nhiều bản án, quyết định của Tòa án về vụ án hành chính không được thi hành hoặc thi hành không đúng thời
hạn.
Thứ năm, công tác xây dựng pháp luật và hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật:
+ Công tác xây dựng pháp luật
+ Công tác đảm bảo áp dụng thống nhất pháp luật
Nay Luật Khiếu nại và Luật tố cáo đã có hiệu lực nhưng quy định của pháp luật đất đai thì “vẫn còn
nguyên” chưa có hướng dẫn cụ thể về quyền khởi kiện.
Pháp luật Hành chính trước ngày 01.07.2016 không có qui định về ủy quyền khởi kiện. Đây là một
thiếu sót của Luật tố tụng hành chính so với các bộ luật khác, ví dụ trong Bộ luật dân sự năm 2005 và năm
2015.
1.3.2. Yếu tố chính sách cán bộ
Chính sách về tiền lương: Bên cạnh bảng thang lương chung, cán bộ, công chức và Thẩm phán của
nhờ đến việc giải quyết của Tòa án.
Chương 2
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM GIẢI QUYẾT KHIẾU KIỆN HÀNH CHÍNH TRONG
LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN NHO QUAN, TỈNH NINH BÌNH
2.1. Thực trạng về giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai của Tòa án nhân dân
huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình
2.1.1. Khái quát về điều kiện địa lý, điều kiện kinh tế, xã hội tại huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình
- Điều kiện tự nhiên của huyện Nho Quan
Nho Quan là một huyện miền núi phía tây bắc của tỉnh Ninh Bình, dân số 148.514 người trên diện
tích rộng trong đó người Kinh chiếm gần 90% và người Mường trên 10%. Người Mường ở Nho Quan lại có
các nhóm khác nhau: Mường Vang ở các xã Thạch Bình, Yên Quang, Xích Thổ; Mường Rậm chủ yếu ở Cúc
11
Phương và một phần Văn Phương, thích ở những vùng sâu trong rừng; Mường Bo ở Quảng Lạc, Mường Kỳ
Lão ở Phú Long và Kỳ Phú.
- Tình hình phát triển kinh tế - xã hội
Chính sách mở cửa của Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi để Nho Quan phát huy mọi lợi
thế của một huyện ven đô thị. Từ một vùng đất thuần nông, Nho Quan ngày nay đang chuyển mình với tốc
độ đô thị hóa nhanh, nơi tụ hội các đầu mối giao thông quan trọng nối liền vùng Tây Bắc với vùng đồng
bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ như: 12B, quốc lộ 45, quốc lộ 38B, đại lộ Tràng An và các tỉnh lộ 438, 477,
492 chạy qua là những tuyến đường giao thông huyết mạch của quốc gia đã và đang hoàn thành đi vào sử
dụng mở ra nhiều hướng phát triển mới cho huyện, tạo thành hệ thống giao thông liên vùng giúp cho việc
phát triển kinh tế - xã hội trở nên thuận tiện.
2.1.2.Tình hình giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai của Tòa án nhân dân các
huyện trong Tỉnh Ninh Bình
Theo tài liệu Hội Nghị tổng kết công tác năm 2015 của Tòa án nhân dân tỉnh Ninh Bình, số lượng vụ
án hành chính trong lĩnh vực đất đai do Tòa án cấp huyện ở tỉnh Ninh Bình thụ lý giải quyết trong những
năm qua còn ít. Trong vài năm gần đây, do điều kiện dân trí đời sống nâng cao, nhận thức pháp luật cũng
Thứ nhất, Thụ lý hồ sơ vụ án hành chính
Thụ lý vụ án là việc tòa án chấp nhận đơn khởi kiện hoặc quyết định khởi tố vụ án của chủ thể khởi kiện,
khởi tố vụ án hành chính vào sổ thụ lý vụ án.
Năm 2007 Tòa án nhân dân huyện Nho Quan đã thụ lý vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai đầu tiên. Đó
là vụ án của ông Nguyễn Đức Cường khởi kiện Quyết định thu hồi đất của Ủy ban nhân dân huyện Nho
Quan.
Thụ lý vụ án hành chính là giai đoạn đầu tiên tạo cơ sở pháp lý cho các giai đoạn tiếp theo của quá
trình giải quyết vụ án hành chính. Mặt khác, thụ lý vụ án hành chính còn góp phần giảm bớt những mâu
thuẫn, tranh chấp, khiếu nại kéo dài, tạo niềm tin cho các cơ quan pháp luật nói chung và Toà án nói riêng.
Điểm quan trọng nhất của thụ lý vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai là cơ quan có thẩm quyền giải
quyết vụ án sau khi nhận được đơn kiện trong thời gian nhất định phải đưa ra được một trong các quyết định
sau: Quyết định thụ lý vụ án hoặc quyết định trả lại đơn kiện cho người khởi kiện khi không có những căn
cứ pháp lý.
Thứ hai, Tòa án quyết định đưa vụ án hành chính ra xét xử, nếu không trả lại đơn khởi kiện
Quyết định đưa vụ án ra xét xử được gửi cho các đương sự, Viện kiểm sát cùng cấp ngay sau khi ra quyết
định. Phiên toà sơ thẩm phải được tiến hành đúng thời gian, địa điểm đã được ghi trong quyết định đưa vụ án
ra xét xử hoặc trong giấy báo mở lại phiên toà trong trường hợp phải hoãn phiên toà.
Thứ ba, mở phiên tòa sơ thẩm
Phiên tòa sơ thẩm là một khâu quan trọng của quá trình tiến hành tố tụng vụ án hành chính. Mở đầu
phiên tòa, Tòa phải kiểm tra sự có mặt của các đương sự, kiểm tra các chứng cứ của vụ án và tổ chức đối
chất và tranh tụng tại phiên tòa, làm cơ sở cho việc ra bản án hoặc các quyết định của Tòa án được chính
xác, đúng pháp luật.
Ngoài những thủ tục xem xét kiểm tra trên Tòa án cần phải xem xét và đánh giá tính hợp pháp của
quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai bị kiện:
+ Đánh giá xem xét tính hợp pháp của quyết định hành chính về quản lý đất đai ở trình tự, thủ tục,
thời hạn, thời hiệu, thẩm quyền ban hành quyết định hành chính đó; xem xét về nội dung của quyết định
hành chính về quản lý đất đai bị khiếu kiện như các căn cứ pháp luật để ban hành quyết định hành chính.
13
lý hành chính nhà nước.
Trong quá trình xét xử vụ án hành chính về đất đai, Tòa án nhân dân huyện Nho Quan xác định đúng
đối tượng khởi kiện vụ án, xác định đúng thẩm quyền giải quyết vụ án nên không xảy ra trường hợp trả lại
đơn khởi kiện.
14
Khi nghị án và tuyên án không vượt quá thẩm quyền, không bỏ sót yêu cầu khởi kiện, đánh giá
chứng cứ, tài liệu chứng minh đúng qui định pháp luật. Tòa án tạo điều kiện và hướng dẫn chi tiết cho người
có quyền kháng cáo bản án lên Tòa án trên một cấp.
Nguyên nhân của kết quả đạt được
Thứ nhất, về công tác tổ chức cán bộ và công tác Hội thẩm Tòa án nhân dân được các cơ quan có
thẩm quyền kiện toàn từng bước theo các năm.
Thứ hai, Thẩm phán và thư ký luôn được học các lớp đào tạo nghiệp vụ xét xử, Thẩm phán còn được
tham gia lớp đào tạo thẩm phán chuyên biệt, các cán bộ công chức được tham gia các lớp học bồi dưỡng về
lý luận chính trị, tạo điều kiện cho nhiều công chức được đào tạo cử nhân, thạc sỹ, tiến sỹ ở trong nước.
Thứ ba, là án hành chính nói chung và án hành chính về quản lý đất đai ở Tòa án nhân dân huyện
Nho Quan, tỉnh Ninh Bình thụ lý và giải quyết không nhiều.
2.1.4.2. Một số hạn chế và nguyên nhân của hạn chế
Hạn chế
Thứ nhất, hạn chế về trình độ chuyên môn quản lý nhà nước: Các Thẩm phán của Tòa án nhân dân
huyện Nho Quan đều được đào tạo chuyên sâu về ngành luật, mà không được đào tạo chuyên về quản lý
nhà nước, họ thiếu hụt mảng kiến thức về quản lý nhà nước, bởi vậy trong quá trình giải quyết đôi khi chưa
sát với thực tế quản lý.
Thứ hai, hạn chế về kinh nghiệm xét xử: do án hành chính về đất đai không nhiều nên đây được coi
là loại án còn rất mới và khó.
Thứ ba, tâm lý “e ngại” của Thẩm phán: Các tranh chấp hành chính này đều phức tạp, có tính
“nhạy cảm” liên quan đến các cán bộ “ đầu ngành” trong huyện. Thẩm phản thường có tâm lý “dè dặt”, khó
độc lập trong giải quyết.
2.2. Quan điểm và giải pháp bảo đảm giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai
của tòa án nhân dân cấp huyện
2.2.1. Quan điểm bảo đảm giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai của tòa án nhân
dân cấp huyện
2.2.1.1. Giải quyết khiếu kiện vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai của tòa án trên cơ sở đảm bảo
quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất
- Tòa án nhân dân có thẩm quyền phải giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai phải trên cơ sở
đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, nhất là lợi ích kinh tế, khuyến khích hòa giải.
- Tòa án là cơ quan xét xử phải công bằng, áp dụng đúng luật nội dung và luật hình thức để tránh
xảy ra sai sót trong quá trình xét xử.
- Tòa án nhân dân cấp huyện khi giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai phải tạo điều kiện
thuận tiện cho công dân trong quá trình đề nghị các cơ quan nhà nước khôi phục lại quyền và lợi ích hợp
pháp của mình bị xâm phạm, đồng thời tạo thuận lợi cho công dân tham gia vào hoạt động tố tụng hành
chính, bảo đảm sự bình đẳng giữa công dân và cơ quan hành chính trước Tòa án.
2.2.1.2. Giải quyết khiếu kiện vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai phải đảm bảo tính dân chủ, công
khai, minh bạch trong công tác xét xử của Tòa án nhân dân
Trong công tác giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai, thực hiện quy chế dân chủ thể hiện ở
việc để các bên đương sự được tham gia ý kiến của mình bằng cách đối thoại trước khi xét xử sơ thẩm. Tòa
án nhân dân phải xét xử một cách công khai, minh bạch, không xét xử kín.... Pháp luật tố tụng hành chính
phải tạo điều kiện thuận lợi cho công dân tham gia tố tụng thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình, bảo
đảm trình tự và thủ tục tố tụng hành chính dân chủ, công khai, đơn giản; không quy định những thủ tục
rườm rà, không cần thiết, cần đề cao vai trò, trách nhiệm của cá nhân, cơ quan, tổ chức trong hoạt động tố
tụng hành chính, đảm bảo sự “cân bằng” giữa bên khởi kiện và bên bị kiện.
16
2.2.2. Giải pháp bảo đảm giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai tại Tòa án nhân dân huyện
Nho Quan, tỉnh Ninh Bình
2.2.2.1. Giải pháp nâng cao nhận thức của nhân dân và đội ngũ cán bộ trong Tòa án nhân dân cấp
trách xét xử những vụ án hành chính theo Luật tổ chức Tòa án năm 2014
17
Tòa án nhân dân sơ thẩm khu vực được coi là Tòa án cấp thứ nhất trong hệ thống Tòa án, có nhiệm
vụ và thẩm quyền chung là xét xử, giải quyết theo thủ tục sơ thẩm các vụ án, trong đó có vụ án hành chính
theo quy định của pháp luật tố tụng. Bên cạnh thẩm quyền chung như nêu trên, thẩm quyền cụ thể của từng
Tòa án nhân dân sơ thẩm khu vực sẽ được xác định theo quản hạt tư pháp và theo tính chất của những vụ
việc thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
2.2.2.4. Giải pháp đơn giản hóa thủ tục giải quyết vụ án hành chính
Giải quyết vụ án hành chính đơn giản, chứng cứ đã rõ ràng theo thủ tục rút gọn trong tố tụng hành
chính nhằm rút ngắn về thời gian và thủ tục so với thủ tục giải quyết vụ án hành chính thông thường nhưng
vẫn bảo đảm giải quyết vụ án đúng pháp luật cần được áp dụng phổ biến nhằm phục vụ mục tiêu cải cách thủ
tục hành chính của Nhà nước ta. Việc đơn giản hóa cần áp dụng công nghệ thông tin trong một số thủ tục, ví
dụ giử đơn điện tử, cung cấp hồ sơ qua hộp thư điện tử và các thông tin khác về vụ án hành chính.
2.2.2.5.Giải pháp về tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền liên quan đến
giải quyết vụ án hành chính
Việc tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa giữa các cơ quan hành chính như UBND các cấp, các
cơ quan chuyên ngành như Tài nguyên và Môi trường, Quản lý thị trường, Xây dựng, địa chính, tài chính
với Tòa án, Viện kiểm sát phải thông qua một Qui chế rõ ràng, có tính chất rang buộc các bên. Với mục
đích để nắm bắt kịp thời các chủ trương, chính sách, các văn bản pháp luật chuyên ngành của trung ương và
đặc biệt là của địa phương, tăng cường công tác phối hợp đề ra các giải pháp phòng ngừa, khắc phục những
lỗ hổng, thiếu sót trong công tác quản lý hành chính để hạn chế thấp nhất tình trạng khiếu kiện, nhất là
khiếu kiện kéo dài, vượt cấp, khiếu kiện đông người. Tuy nhiên việc tăng cường quan hệ này không đồng
nghĩa với việc các cơ quan này bao che cho nhau, mà phải phân định rạch ròi khi các cơ quan này thực hiện
chức năng, nhiệm vụ của mình để bảo vệ pháp luật, bảo vệ lợi ích chung, sự công bằng.
2.2.2.6. Giải pháp về công tác cán bộ
Cán bộ thẩm phán hành chính phải chuyên nghiệp, có kiến thức sâu về lĩnh vực pháp luật mình đảm
nhận xét xử (ví dụ pháp luật đất đai), có kiến thức sâu về Quản lý nhà nước đồng thời có kỹ năng xét xử.
trường và hội nhập quốc tế. Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều nỗ lực trong công tác
xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung, pháp luật tố tụng hành chính nói riêng trong đó có
pháp luật hành chính về đất đai tại Tòa án nhân dân cấp huyện. Trên cơ sở xây dựng nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân và dựa nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất đảm bảo sự
phân công, phối hợp, kiểm soát của các cơ quan nhà nước trong thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư
pháp, việc hoàn thiện tổ chức và hoạt động xét xử hành chính để việc giải quyết vụ án hành chính về đất đai
tại Tòa án nhân dân cấp huyện đạt hiệu quả cao nhất, đảm bảo và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xử
lý nghiêm những biểu hiện xâm phạm quyền, lợi ích của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Xét xử sơ thẩm vụ án
hành chính nói chung, xét xử sơ thẩm vụ án hành chính về đất đai tại Tòa án nhân dân cấp huyện nói riêng
là một chế định quan trọng của pháp luật tố tụng hành chính, nó có mối quan hệ mật thiết với luật hành
chính và pháp luật về quản lý đất đai, do đó cần hoàn thiện sửa đổi đồng bộ các quy định.
Trong thực tiễn xét xử, giải quyết vụ án hành chính nói chung, vụ án hành chính về quản lý đất đai
tại Tòa án nhân dân cấp huyện đạt hiệu quả chưa cao, còn gặp nhiều khó khăn trở ngại. Thứ nhất là do tâm
lý e ngại của người dân vì đối tượng bị kiện trong vụ án hành chính là cơ quan quản lý nhà nước; thứ hai về
pháp luật hành chính và pháp luật về đất đai còn nhiều hạn chế, trong khi đó là cơ sở để ban hành quyết
định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai và cũng là cơ sở về pháp luật nội dung để Tòa án
nhân dân cấp huyện đưa ra phán quyết của mình; Thứ ba, quyết định hành chính, hành vi hành chính của
UBND cấp huyện, Chủ tịch UBND cấp huyện thì thẩm quyền xét xử sơ thẩm không thể là Tòa án nhân dân
cấp huyện; Thứ tư, về năng lực trình độ chuyên môn của đội ngũ Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp huyện
trong việc giải quyết án hành chính về đất đa còn non kém do những nguyên nhân chủ quan, khách quan.
20
Copyright: Tài liệu đại học ©