Header Page 1 of 145.

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ
CHO TRẺ 5 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG
DẠY TRẺ KỂ CHUYỆN DIỄN CẢM
Ngƣời nghiên cứu : Nguyễn Thị Thu Hƣờng
Chức vụ

: Giáo viên

Đơn vị

: Trƣờng Mầm Non Cát Bi - Quận Hải An - Hải Phòng.

Footer Page 1 of 145.

1


Header Page 2 of 145.
I/ TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Ngay từ khi còn nằm nôi, trẻ đã được nghe tiếng ru ầu ơ của bà, của mẹ. Chính
từ những cánh đồng xanh ngút ngàn, những cánh cò chao nghiêng hay những câu
ca dao ca ngợi lao động sản xuất, ca ngợi đạo lý của con người… là những bước
đầu tiên để trẻ làm quen với văn học.
Khi cho trẻ làm quen với văn học, trẻ hiểu được nội dung tác phẩm, thấy được
cái hay cái đẹp trong tác phẩm, trẻ có tình cảm và dùng ngôn ngữ, sử dụng vốn

hơn nhiều so với lớp đối chứng. Từ đó tôi thấy các biện pháp mình đưa ra mang lại
kết quả một cách rõ rệt.
II/ GIỚI THIỆU
Footer Page 2 of 145.

2


Header Page 3 of 145.

1/ Hiện trạng

Trường Mầm Non Cát Bi là trường có cơ sở vật chất khang trang, có đầy đủ
trang thiết bị hiện đại phục vụ cho việc tổ chức các hoạt động của trẻ. Năm học
2012- 2013 trường đạt trường chuẩn Quốc Gia mức độ 2.
- Về trình độ giáo viên: 100% đạt trình độ chuẩn. Trong đó 70% đạt trình độ
trên chuẩn.
- Về học sinh: Các cháu nhanh nhẹn, khoẻ mạnh. Tâm sinh lý phát triển bình
thường theo đúng yêu cầu độ tuổi.
Thực tế tại trường chúng tôi : Về phía giáo viên đã quan tâm đến việc phát
triển ngôn ngữ cho trẻ song khi tổ chức giáo viên chỉ lựa chọn hoạt động đọc thơ,
kể chuyện do các cô hướng dẫn tổ chức. Song khả năng diễn đạt ngôn ngữ mạch
lạc và diễn cảm của trẻ còn rất nhiều hạn chế vì các cháu chưa được cô thường
xuyên rèn kể chuyện diễn cảm.
Từ những nguyên nhân trên tôi đã mạnh dạn nghiên cứu và đưa ra : “ Một số
biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5tuổi qua việc dạy trẻ kể chuyện diễn cảm ”
vào thực nghiệm cho trẻ ở lớp tôi.
2/ Giải pháp thay thế
Dạy trẻ kể chuyện diễn cảm là một hoạt động giúp trẻ phát triển ngôn ngữ đòi
hỏi tính nghệ thuật cao. Do đó khi tổ chức hoạt động này cần chú ý đến nghệ thuật

Nghiên cứu các biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 tuổi thông hoạt động
dạy trẻ kể chuyện diễn cảm nhằm giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách rõ ràng
mạch lạc và diễn cảm .
III/ PHƢƠNG PHÁP
1/ Khách thể nghiên cứu
Tôi chọn trường mầm non Cát Bi là nơi dạy thuận lợi cho việc nghiên cứu
khoa học sư phạm ứng dụng .
- Giáo viên: Chọn 2 cô giáo dạy lớp 5 tuổi đều là giáo viên dạy giỏi nhiều năm
có kinh nghiệm và nhiệt tình trong giảng dạy.
- Lớp tôi là lớp 5A1 dạy thực nghiệm
- Lớp cô Lê Thị Liễu lớp 5A2 là lớp đối chứng.
Học sinh 2 lớp được chọn tham gia nghiên cứu đều có các điểm tương đối
đồng đều nhau. Các trẻ 2 lớp đều tích cực, chủ động, mạnh dạn, tự tin. Các thành
tích học tập của năm trước 2 lớp tương đương nhau.
2/ Thiết kế
- Chọn lớp 5A1 : 20 cháu là lớp thực nghiệm
- Lớp 5A2

: 20 cháu là lớp đối chứng.

Tôi đã tiến hành đo đầu vào của nhóm và có bảng kết quả như sau:
* Kết quả : Bảng 1 kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương
Nhóm

Số
trẻ

Mức độ
CXH (0đ)


0,45

Nhìn vào bảng 1 ta thấy tổng điểm trung bình của nhóm đối chứngkhả quan
hơn nhóm thực nghiệm. Tuy nhiên sự chênh lệch điểm số trung bình của 2 nhóm
thực nghiệm và đối chứng không đáng kể và được coi là tương đương : X= 0,4 ~
0,45 . Sau thời gian thực hiện các biện pháp thực nghiệm với lớp mình tôi tiếp tục
đo đầu ra của 2 nhóm ở bảng 2 có kết quả sau :

Footer Page 4 of 145.

4


Header Page 5 of 145.

Mức độ
Nhóm

Số trẻ

CXH (0đ)

TT (1đ)

TX (2đ)

Tổng điểm
TB
( X)



Kiểm tra
Nhóm

Kiểm tra

trƣớc tác động

Tác động

(Tổng điểm trung bình)

sau tác động
(Tổng điểm trung bình)

Thực nghiệm

0,4

Dạy theo các biện
pháp thực nghiệm

1,85

Đối chứng

0,45

Dạy theo các biện
pháp cũ hiện hành

Trường mầm non

T10/ 2012

Bản thân

KCDC: " Giấc mơ kì lạ "

T11/ 2012

Gia đình

KCDC : " Hai anh em gà con"

T12/ 2012

Nghề nghiệp - Giao thông

KCDC : " Ba anh em"

T1/ 2013

TGĐV

KCDC : "Nhím con kết bạn "

T2/ 2013

Tết và mùa xuân


A )Bước 1:Tạo sự hấp dẫn của đồ dùng đồ chơi và môi trường làm
quen với truyện.
Một điều kiện góp phần đảm bảo sự thành công cho mỗi giờ kể chuyện đó là
sự hấp dẫn của đồ dùng cộng với giọng kể diễn cảm của cô. Đồ dùng có đủ, đẹp và
sinh động thì mục đích phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các câu chuyện kể sẽ
dễ dàng thực hiện đựoc. Những bức tranh minh họa đẹp, những con rối ngộ nghĩ
nh sẽ lôi cuốn trẻ đến với câu chuyện, chú ý nghe chuyện, nhờ đó trẻ sẽ tiếp nhận
những lời hay, ý đẹp qua nội dung truyện một cách sâu sắc và ghi nhớ lâu hơn.
Tôi nhận thấy nếu chỉ dùng đi, dùng lại một đồ dùng trực quan minh họa cho
câu chuyện kể thì trẻ sẽ mau chán. Tôi đã suy nghĩ và tìm ra giải pháp là nhờ bạn
bè, người thân, phụ huynh sưu tầm nhiều nguyên vật liệu mới. Sau đó nghiên cứu,
học hỏi để tạo ra nhiều đồ dùng minh họa khác nhau, thậm chí trên cùng một đồ
dùng nhưng có nhiều cách sử dụng và phục vụ cho nhiều mục đích giáo dục.

Footer Page 6 of 145.

6


Header Page 7 of 145.

Thường những hình ảnh trong tranh là những hình ảnh tĩnh nên không tạo
được hứng thú lâu ở trẻ. Tôi đã thiết kế làm rời từng bộ phận của nhân vật trong
truyện, sau đó gắn dây hoặc que để điều khiển các bộ phận như (đầu, mắt, tay,
chân ,...) của nhân vật cho cử động được, như vậy hình ảnh trong tranh trở nên
sống động hơn rất nhiều. Với những bức tranh như vậy thì trẻ rất thích, trẻ hứng
thú say sưa nghe truyện, trẻ hiểu câu chuyện dễ dàng hơn và tiếp thu đầy đủ những
ngôn ngữ trong câu chuyện. Sự hấp dẫn của đồ dùng sẽ kích thích trẻ khi nghe
truyện rồi thích được kể lại chuyện với những bức tranh và những con rối đó. Đây
là thời gian để trẻ sử dụng từ ngữ và rèn luyện cách diễn đạt ngôn ngữ mạch lạc.

Footer Page 7 of 145.

7


Header Page 8 of 145.

Khi đàm thoại, tôi tránh hỏi một cách đều đều mà sử dụng thủ thuật khi hỏi
như: Câu hỏi có ngữ điệu, giọng lúc trầm, lúc bổng nhằm kích thích tính tò mò và
hướng trẻ biết cách thể hiện ngữ điệu giọng.
Sử dụng đa dạng các loại câu hỏi với trẻ tại lớp, tôi thấy các cháu có sự tiến
triển về nhận thức, ngôn ngữ và tình cảm rõ rệt
Bên cạnh hệ thống câu hỏi đàm thoại dễ hiểu, đa dạng thì lời kể chuyện của
cô giáo cũng là yếu tố quan trọng góp phần phát triển ngôn ngữ. Lời kể của cô giáo
dễ gây hứng thú cho trẻ khi quan sát tranh và nghe truyện, giúp trẻ tập trung tri
giác toàn bộ nội dung truyện, tình tiết các câu hỏi đọc thoại, đối thoai trong truyện.
Lời kể của cô giáo là chuẩn mực ngôn ngữ cho các cháu noi theo về ngữ điệu và
cách phát âm. Để đáp ứng được điều này yêu cầu cô giáo phải thường xuyên rèn
luyện để có được lời kể diễn cảm, rõ ràng mạch lạc, có tính nhạc, âm lượng vừa
nghe và phải thể hiện phù hợp với tình huống, tính cách của nhân vật.

C ) Bước 3: Tạo cơ hôi cho trẻ được thể hiện lại giọng nhân vật
và kể chuyện.
Giọng của nhân vật thường nói lên tính cách của nhân vật. Qua giọng nói có
thể đánh giá được một phần tính cách của nhan vật (hiền lành hay độc ác, thật thà
hay dối trá,....). Qua việc bắt chước thể hiện lại giọng nhân vật sẽ giúp trẻ biết điều
chỉnh giọng nói của mình, biết sử dụng ngôn ngữ cho đúng.
Trong câu chuyện mỗi nhân vật đều có những hoàn cảnh khác nhau, có lúc
vui, lúc buồn. Vậy ngôn ngữ thể hiện mỗi lúc phải khác nhau. Ngoài ra cho trẻ thể
hiện giọng tôi thường khích lệ trẻ kể lại chuyện để trẻ có điều kiện tiếp xúc với

tiếp theo và kết thúc câu chuyện.
Ví dụ: Cô nói "Hôm nay cô cùng các con sẽ nghĩ ra một câu chuyện kể . Cô
nghĩ ra đoạn đầu các con nghĩ đoạn tiếp theo nhé". Cô bắt đầu kể " Hôm nay 2 anh
em Gà con đi vào vườn chơi. Hai chú Gà kiếm được một mẩu bánh mì rất là ngon".
Kể đến đó cô dừng lại hỏi trẻ: Các con nghĩ xem hai anh em Gà sẽ làm gì vơí mẩu
bánh mì đó ? Vậy là mỗi trẻ phải nghĩ ra những tình tiết diễn biến khác nhau rồi sử
dụng ngôn ngữ để kể.
+ Hình thức 3: Kể chuyện theo dàn ý. Cô đưa ra tiêu đề một câu chuyện,
cùng nói về các tình huống có thể xảy ra, cùng trao đổi về cách mở đầu, diễn biến
và kết thúc.
Ví dụ: Cô và trẻ đưa ra một tiêu đề một câu chuyện đó là "Hai anh em Gà
con " Sau khi đưa ra tiêu đề cô và trẻ cùng nói về các tình huống có thể xảy ra
trong câu chuyện: Hai anh em Gà con đi đâu ? Gà vàng nói gì với Vịt ? Gà đen thể
hiện ra sao? Gà mẹ nói gì với 2 con…?
Có dàn ý rồi trẻ bắt đầu kể theo dàn ý và cũng có thể trẻ kể theo ý sáng tạo
của trẻ.
* Mô tả thực nghiệm
Tôi dạy trẻ kể chuyện diễn cảm Truyện " Hai anh em Gà con".
+ Mục đích - Yêu cầu.
- Trẻ nhớ và hiểu nội dung câu truyện.
- Trẻ kể chuyện diễn cảm thể hiện được ngữ điệu phù hợp với tính cách
nhân vật trong câu truyện.
- Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ.
- Giáo dục trẻ biết chia sẻ, nhường nhịn và giúp đỡ mọi người.
+ Chuẩn bị:
- Rối tay các nhân vật trong truyện.
- Tranh truyện, truyện động trên máy vi tính
+ Tiến hành: Lên hế hoạch tổ chức tiết dạy
- Tạo tâm lý thoải mái, gây hứng thú cho trẻ vào câu truyện.
- Cô kể chuyện diễn cảm cho trẻ nghe dưới nhiều hình thức khác nhau.

tính cách của mỗi nhân vật trong câu truyện. Qua đó ngôn ngữ của trẻ được phát
triển mạnh mẽ, trẻ còn nắm được một số từ mới, từ khó và hiểu ý nghĩa biết sử
dụng từ ngữ, ngữ pháp đúng.
* Mô tả nhóm đối chứng:
Cùng một tiết dạy trẻ kể chuyện diễn cảm Truyện " Hai anh em Gà con"
nhưng không khí tiết dạy này trẻ không hào hứng, sôi nổi chưa thực sự tích
cực tham gia vào hoạt động.
- Trẻ không thể hiện được giọng của Gà đen theo đúng yêu cầu của cô.
- Trẻ thể hiện nét mặt và cử chỉ của Gà mẹ còn hời hợt chưa thể hiện đúng
tính cách nhân vật.
- Giọng kể của trẻ còn đều đều không phân biệt và lột tả được rõ tính cách
của từng nhân vật trong câu chuyện.
- Trẻ kể còn bỏ sót và thiếu nội dung truyện.
Như vậy ở nhóm này tôi thấy phần lớn trẻ chưa kể được truyện diễn cảm và
lột tả được cử chỉ, điệu bộ, tính cách của từng nhân vật đúng với nội dung câu
chuyện. Ngôn ngữ nói của trẻ chưa rõ ràng, mạch lạc. Trẻ chưa mạnh dạn tự tin
trong giao tiếp, sử dụng từ ngữ và ngữ điệu chưa phù hợp trong hoàn cảnh. Do vậy
ngôn ngữ của trẻ chưa được phát triển mạnh.
IV/ PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ
Bảng 5 : Bảng so sánh kết quả trung bình 2 nhóm sau tác động

Footer Page 10 of 145.

10


Header Page 11 of 145.

KQ trung bình
trước thử nghiệm

Sau tác động kiểm chứng chênh lệch, kết quả điểm trung bình nhóm thực nghiệm
cao hơn nhiều điểm trung bình của nhóm đối chứng.
Qua kết quả này đã chứng minh cho chúng ta thấy nghệ thuật kể chuyện diễn cảm
và ngôn ngữ mạch lạc của trẻ ở nhóm thực nghiệm được phát triển một cách rõ rệt
đáng kể. Với kết quả này chứng tỏ những biện pháp mà tôi đã hướng dẫn trẻ mẫu
giáo 5 tuổi phát triển ngôn ngữ qua hoạt động kể chuyện diễn cảm là có kết quả tốt.
Do vậy giả thuyết khoa học tôi đưa ra ban đầu là đúng và được chứng minh.
Tóm lại: Qua một thời gian làm thực nghiệm. Với những tác động tích cực tôi đã
tiến hành thường xuyên cho trẻ kể chuyện diễn cảm với nhiều câu chuyện khác
nhau dưới những hình thức đa dạng và mang tính nghệ thuật cao. Trong quá trình
trẻ kể chuyện diễn cảm ngôn ngữ của trẻ được phát triển mạnh mẽ. Trẻ nói năng
mạch lạc, tự tin trong giao tiếp. Trẻ biết sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh, ngữ pháp
phù hợp với hoàn cảnh. Không những thế trẻ còn biết kết hợp những cử chỉ, nét
mặt và điệu bộ phù hợp với ngôn ngữ trong giao tiếp .
V/ KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ
1/ Kết luận
Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp rất cần thiết đối với trẻ thơ, để phát triển tốt
ngôn ngữ cho trẻ có rất nhiều biện pháp, song biện pháp hữu ích nhất là thông qua
hoạt động kể chuyện diễn cảm. Khi người lớn kể chuyện cho trẻ nghe, đặt ra các
câu hỏi để trẻ trả lời, tạo tình huống cho trẻ được đặt câu hỏi trở lại cô chính là lúc
đó đã làm cho ngôn ngữ của trẻ phát triển. Chỉ có bằng các biện pháp đó giúp trẻ
rèn phát âm tốt hơn, nhẹ nhàng hơn. Vì vậy các cô giáo mầm non cần làm tốt vai
trò vừa là mẹ, là cô, là bạn để giúp vốn ngôn ngữ của trẻ phát triển. Đây là yếu tố
cần thiết để chuẩn bị cho trẻ vào học phổ thông được tốt hơn.
Luyện cho trẻ nói năng mạch lạc thông qua hoạt động kể chuyện diễn cảm là sự
tổng hợp toàn bộ nội dung rèn luyện ngôn ngữ. Nói mạch lạc chứng tỏ ngôn ngữ
của trẻ đã đạt yêu cầu cao về mặt biểu hiện âm thanh, từ diễn đạt, câu đúng ngữ
pháp, cũng như sự mạnh dạn tự tin trong giao tiếp. Đề tài nghiên cứu này sẽ làm cơ
sở vững chắc cho việc học tập của trẻ những năm tiếp theo.
Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ hiện nay là một vấn đề rất quan trọng, nên mỗi

VII/ PHỤ LỤC
1/ Mẫu phiếu điều tra:
PHIẾU TRƢNG CẦU Ý KIẾN CỦA GIÁO VIÊN

Footer Page 12 of 145.

12


Header Page 13 of 145.

Họ tên : ................................................ Ngày sinh ...................
Số năm công tác : .......................................
Trình độ đào tạo : .........................................
Nơi công tác: ................................................
Để nâng cao chất lượng dạy trẻ kể chuyện diễn cảm nhằm phát triển ngôn ngữ cho
trẻ 5- 6 tuổi , xin các đồng chí vui lòng trả lời những câu hỏi sau bằng cách đánh
dấu X vào ô đồng ý.
Câu 1: Theo đồng chí việc dạy trẻ tập kể chuyện diễn cảm cho trẻ mẫu giáo lớn có
tầm quan trọng như thế nào đối với sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ.
-

Rất quan trọng

-

Quan trọng

-


Câu 4 : Lựa chọn nội dung truyện khi dạy trẻ kể chuyện diễn cảm để phát triển
ngôn ngữ cho trẻ như thế nào ?
-

Có ít ngôn ngữ nhân vật

-

Không có ngôn ngữ nhân vật

-

Có nhiều ngôn ngữ nhân vật

Xin trân trọng cảm ơn !

2/ DANH SÁCH TRẺ NGHIÊN CỨU

Số
Footer Page 13 of 145.

Nhóm thực nghiệm

Số
13

Nhóm đối chứng


Header Page 14 of 145.


Nguyễn Ngọc Anh

4

Nguyễn Hải Châu

4

Bùi Phương Anh

5

Đỗ Minh Dũng

5

Lê Hoà Bình

6

Nguyễn Thuỳ Dương

6

Đỗ Mai Bình

7

Vũ Hương Giang


Trần Khánh Linh

11

Nguyễn Hà Linh

12

Lê Duy Minh

12

Nguyễn Quốc Minh

13

Nguyễn Quang Minh

13

Phạm Văn Mùi

14

Vũ Chi Mai

14

Hoàng Tuyết Mai


Bùi Văn Trung

19

Bùi Tôn Sa

19

Phạm Thị Hải Yến

20

Đào Xuân Vinh

20

Đỗ Xuân Sơn

3/ TRUYỆN " HAI ANH EM GÀ CON"
Vào một buổi sáng đẹp trời, hai chú gà con xinh xắn rủ nhau đi kiếm mồi.Hai chú
Gà đi mãi, đi mãi và tìm được một mẩu bánh mì. Chúng thích thú vô cùng và bắt
Footer Page 14 of 145.

14


Header Page 15 of 145.

đầu dùng cái mỏ xinh xinh mổ vào miếng mồi ngon. Một chú Vịt con chơi gần đấy

Tổng 3 mức độ = 10 điểm . Lấy 7 điểm chia trung bình cho 20 trẻ ta được điểm
tổng trung bình là 0,35 .
NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

Hải Phòng, ngày 01tháng 2 năm 2013
Ngƣời viết:

Nguyễn Thị Thu Hƣờng

Footer Page 15 of 145.

15