ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO
DỤC

NGUYỄN THÙY DƢƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC ỨNG DỤNG ICT PHÁT
TRIỂN
NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH Ở CÁC
TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO
DỤC

NGUYỄN THÙY DƢƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC ỨNG DỤNG ICT PHÁT
TRIỂN
NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH Ở CÁC
TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

i


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BCHTW

Ban chấp hành Trung ƣơng

CBQL

Cán bộ quản lý

CNTT

Công nghệ thông tin

CSVC

Cơ sở vật chất

ĐHQG

Đaị hoc Quốc
gia
c

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ...................................................................... ii
MỤC LỤC....................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................... .. iv
DANH MỤC SƠ ĐỒ ........................................................................................ v
MỞ ĐẦU........................................................................................................ .. 1
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................... 1
2. Mục tiêu .................................................................................................. 6
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu........................................................ 6
4. Nhiêm vu c nghiên cứu.............................................................................. 6
5.Giả thuyết nghiên cứu .............................................................................. 6
6. Giới haṇ , phạm vi nghiên cứu................................................................. 7
7. Phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................................ 7
7.1. Phƣơng pháp khảo cứu lí luâṇ ... .................................................... 7
7. 2. Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn ............................................... 7
7.2.1. Điều tra.................................................................................. 7
7.2.2. Phỏng vấn ............................................................................ 8
7.3. Hồi cƣƣu tƣ liêụ ............................................................................... 9
7.4. Quan sat.......................................................................................... 9
7.5. Phƣơng phap chuyên gia.. ..............................................................9
8. Đóng góp của luâṇ văn............................................................................ 9
9. Cấu trúc của luận văn............................................................................ 10
Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ ỨNG DỤNG ICT
TRONG
DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
THPT........................................................................................................... 11
1.1. Tổng quan ....................................................................................... .. 11
1.1.1. Nƣớc ngoài................................................................................... 11
iii



2.3. Các phƣơng pháp đánh giá ................................................................ 48


iv


2.3.1. Điều tra bằng phiếu hỏi............................................................... 48
2.3.2. Phỏng vấn........................................................................................ 49
2.3.3. Quan sát .......................................................................................... 49
2.4. Kết quả đánh giá thƣc traṇ g............................................................... 51
2.4.1. Nhâṇ thƣƣc về ƣƣng dung ICT trong giờ daỵ và trong daỵ hoc cphat
triển năng lƣc sang taọ .............................................................................. 51 cƣ
2.4.2. Kiến thƣƣc, kỹ năng sử dụng ICT trong dạy học của giáo viên ... 53
2.4.3. Thƣc traṇ g quan lý ƣƣng dung ICT phat triển năng lƣc sang taọ cho cƣ
học sinh ở các trƣờng THPT tỉnh Điện Biên ............................................ 59
2.4.4. Nhƣƣng haṇ chế trong công tac quan lý hoaṭ đông ƣƣng dung ICT
phát huy năng lực sáng tạo của học sinh và nguyên nhân .............................. 68
2.5. Đanh giá chung về công tac quan lý hoaṭ đông ứng dụng ICT phát
triển năng lƣc sang taọ cho hoc c sinh ở cac trƣờng THPT tinh Điêṇ Biên
68
cƣ
2.5.1. Ƣu điểm và lý do ......................................................................... 68
2.5.2. Hạn chế và lý do .......................................................................... 69
Kết luận Chƣơng 2................................................................................. 71
Chƣơng 3 CÁC BIỆN PHÁP THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG
ICT
TRONG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC
SINH
THPT Ở CÁC TRƢỜNG THPT TỈNH ĐIỆN BIÊN ................................................. 72
3.1. Nguyên tắc đề xuất biêṇ pháp............................................................ 72

c daỵ hoc c
phát triển năng lực sáng tạo ......................................................................... 83
3.2.7. Phát huy vai trò của những giáo viên tiên phong và thúc đẩy việc
trao đổi kinh nghiêm ................................................................................ 84
3.3. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của biện pháp........................ 86
3.3.1. Mục tiêu, nôị dung của khao nghiêm.............................................. 86
3.3.2. Đối tƣợng khảo nghiệm .................................................................. 86
3.3.3. Kết quả khao nghiêm ...................................................................... 86
Kết luâṇ chƣơng 3..................................................................................... 90
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHI........................................................... 91 1. Kết
luâṇ ................................................................................................. 91
2. Khuyến nghi.......................................................................................... 93 2.1.
Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên ............................... 93 2.2.
Đối với các trƣờng THPT tỉnh Điện Biên.......................................... 93 TÀI
LIỆU THAM KHẢO ........................................................................ 95 PHỤ
LỤC.................................................................................................. 99

vi


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Các điều kiện cần cho việc sáng tạo

52

Bảng 2.3. Các phƣơng pháp dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho
học sinh
Bảng 3.1: Kết quả khảo sát mức độ cần thiết của các biện pháp

58

và vai trò của ICT đối với phát triển năng lực sáng tạo cho HS
Sự phát triển của các nền kinh tế dựa trên tri thức và sáng tạo trong thế kỉ
21 đặt ra cho các nền giáo dục nhiệm vụ phát triển năng lực sáng tạo cho nguồn
nhân lực. Viện Nghiên cứu Thịnh vƣợng (Martin Prosperity Institute (MPI),
(2011) chỉ ra rằng, Tất cả mọi người đều có tiềm năng sáng tạo. Sự tiến bộ và
thịnh vƣợng của tƣơng lai phụ thuộc không chỉ trên sự cố gắng của một nhóm
ngƣời tri thức tinh hoa mà phụ thuộc vào việc chúng ta có thể khai phá tiềm năng
sáng tạo của mỗi một ngƣời nhƣ thế nào. Kĩ năng và mỗi cá nhân tài năng là
những lực lƣợng chính dẫn dắt sự phát triển kinh tế và tích lũy sự thịnh vƣợng (Trích
qua Trần Thị Bích Liễu, 2013).
Năng lực sáng tạo đƣợc xem là tổ hợp các kiến thức, kĩ năng và thái độ
của một con ngƣời đối với sự sáng tạo, là mong muốn đƣợc tạo ra những cái
mới, có giá trị cho xã hội và bản thân (Trích qua Trần Thị Bích Liễu, 2013).
Để có đƣợc những con ngƣời lao động có năng lƣc sáng t ạo cần có một nền
giáo dục sáng tạo, nơi đó giáo viên sử dụng các phƣơng pháp sáng tạo để
giúp
ngƣời học khai phá tiềm năng của bản thân, phát triển năng lực sáng tạo.

1


Dạy học phát triển năng lực sáng tạo đòi hỏi giáo viên phải hiểu đƣợc
tiềm năng sáng tạo của học sinh, có kĩ năng sử dụng các phƣơng pháp sáng
tạo, khuyến khích học sinh sáng tạo và có phƣơng pháp đánh giá sự sáng tạo
của các em. Muốn vậy, nhà trƣờng cần tạo môi trƣờng để giáo viên và học
sinh sáng tạo; hiệu trƣởng phát triển năng lực chuyên môn cho giáo viên sao
cho họ có đƣợc các kiến thức và kĩ năng dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho
các em.
Với sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), việc dạy học
tích cực hóa và sử dụng ICT để giúp học sinh phát triển năng lực sáng tạo trở nên

rất coi trọng, coi yêu cầu đổi mới PPDH có sự hỗ trợ của các phƣơng tiện kỹ
thuật hiện đại là điều hết sức cần thiết. Các Văn kiện, Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng,
Chính phủ, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã thể hiện rõ điều này, nhƣ: Nghị quyết CP
của Chính phủ về chƣơng trình quốc gia đƣa công nghệ thông tin vào giáo dục
đào tạo (1993), Nghị quyết Trung ƣơng 2 khóa VIII, Luật giáo dục (1998) và
Luật giáo dục sửa đổi (2005), Nghị quyết 81 của Thủ tƣớng Chính phủ, Chỉ thị
29 của Bộ Giáo dục - Đào tạo, Chiến lƣợc phát triển giáo dục 2001 - 2010, Chỉ
thị số 55/2008/CT-BGDĐT ngày 30/9/2008 của Bộ trƣởng Bộ Giáo dục và
Đào tạo về tăng cƣờng giảng dạy, đào tạo và ứng dụng
công nghệ thông tin trong ngành giáo dục giai đoạn 2008 - 2012;
Thông tƣ số 08/2010/TT-BGDĐT ngày 01/03/2010 của Bộ trƣởng Bộ
Giáo dục và Đào tạo quy định về sử dụng phần mềm tự do mã nguồn mở
trong các cơ sở giáo dục.
Chỉ thị số 29 của Bộ Giáo dục - Đào tạo (ngày 30/7/2001/CT) về tăng
cƣờng giảng dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục giai đoạn
2001 - 2005 nêu rõ CNTT là phƣơng tiện để tiến tới một xã hội hóa học tập,
nhƣng giáo dục và đào tạo phải đóng vai trò quan trọng bậc nhất thúc đẩy sự
phát triển của CNTT.
Trong "Chiến lƣợc phát triển giáo dục - đào tạo đến năm 2010" của Bộ
Giáo dục - Đào tạo đã yêu cầu ngành giáo dục phải từng bƣớc phát triển giáo
dục dựa trên CNTT, vì CNTT và đa phƣơng tiện sẽ tạo ra những thay đổi lớn

3


trong quản lý hệ thống giáo dục, trong chuyển tải nội dung chƣơng trình đến
ngƣời học, thúc đẩy cuộc cách mạng về phƣơng pháp dạy và học.
Hằng năm, ở Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo vận động, tổ chức các
cuộc thi với quy mô lớn, đƣợc phổ biến hầu khắp trên cả nƣớc, nhƣ: Thiết kế Đồ
dùng dạy học, Thiết kế bài giảng E-learning, sử dụng kiến thức liên môn giải

thiệu, tổ chức dạy học ứng dụng ICT là chƣa đủ để các em khắc sâu, trải
nghiệm và sáng tạo.
Kiến thức, kỹ năng về công nghệ thông tin ở một số giáo viên vẫn còn hạn
chế, chƣa đủ vƣợt ngƣỡng để đam mê và sáng tạo, thậm chí còn né tránh.
Mặc khác, phƣơng pháp dạy học cũ vẫn còn nhƣ một lối mòn khó thay đổi, sự uy
quyền, áp đặt vẫn chƣa thể xoá đƣợc trong một thời gian tới. Việc sử dụng
công nghệ thông tin để đổi mới phƣơng pháp dạy học chƣa đƣợc nghiên
cứu kỹ, dẫn đến việc ứng dụng không đúng chỗ, không đúng lúc, nhiều khi còn
lạm dụng nó.
Việc đánh giá một tiết dạy có ứng dụng công nghệ thông tin còn lúng
túng. Chính sách, cơ chế quản lý còn nhiều bất cập, chƣa tạo đƣợc sự đồng bộ trong
thực hiện. Các phƣơng tiện, thiết bị phục vụ cho việc đổi mới phƣơng pháp
dạy học bằng phƣơng tiện chiếu projector, … còn thiếu và chƣa đồng bộ và chƣa
hƣớng dẫn sử dụng nên chƣa triển khai rộng khắp và hiệu quả.
Rõ ràng so với những yêu cầu về phƣơng diện lí thuyết, yêu cầu triển
khai ứng dụng ICT trong dạy học và phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh
của Đảng và Nhà nƣớc, các trƣờng THPT ở Điện Biên còn có nhiều hạn chế
ngăn cản sự phát triển năng lực của học sinh. Những hạn chế đó tập trung chủ yếu
vào năng lực ứng dụng, sử dụng các tiện ích của ICT trong dạy học của giáo viên
và môi trƣờng ICT của các trƣờng. Điều đó đòi hỏi hiệu trƣởng các trƣờng học
phải có các biện quản lí để giúp giáo viên sử dụng tốt hơn ICT trong việc phát
triển năng lực sáng tạo cho học sinh.

5


2. Mục tiêu
Đề tài nghiên cứu cơ sở lí luận và đánh giá thực trạng công tác quản lí
hoạt động dạy học nhằm đề xuất các biện pháp thúc đẩy việc ứng dụng ICT
trong dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh ở các trƣờng THPT

Đề tài chỉ nghiên cứu công tác quản lý hoạt động dạy học ứng dụng ICT
nhằm phát triển năng lực sáng tạo của cho học sinh THPT ở 03 trƣờng THPT
trên địa bàn tỉnh Điện Biên.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu lí luận
- Nghiên cứu các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nƣớc, Bộ
GD&ĐT về ứng dụng ICT trong dạy học
- Nghiên cứu, phân tích, tổng quan tài liệu, bài nghiên cứu, sách báo, ấn
phẩm về ứng dụng ICT trong dạy học và giáo dục phát triển năng lực sáng tạo
của học sinh.
7.2. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Điều tra: Thực hiện tại 03 trƣờng THPT trên địa bàn Tỉnh Điện
Biên Phủ với các mẫu điều tra dự kiến
7.2.1.1. Mục tiêu: Làm rõ thực trạng dạy học sử dụng ICT để phát triển
năng lực sáng tạo cho học sinh và các biện pháp quản lí nhằm thúc đẩy việc ứng
dụng ICT trong dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh.
7.2.1.2. Nội dung phiếu hỏi
- Nhận thức của các cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về sáng tạo và
vai trò của sáng tạo đối với quá trình nhận thức của học sinh.
- Thực trạng của hoạt động dạy học ứng dụng ICT phát triển năng lực
sáng tạo của học sinh trong trƣờng THPT.

7


- Thực trạng các biện pháp quản lý của nhà trƣờng trong việc ứng dụng
ICT trong giáo dục phát triển năng lực sáng tạo của học sinh.
7.2.1.3. Đối tượng điều tra
06 Cán bộ quản lý của 03 trƣờng (Hiệu trƣởng, Phó Hiệu trƣởng), 60 giáo
viên các bộ môn ở 03 trƣờng, 150 Học sinh đại diện cho các khối lớp của 3 trƣờng

trong dạy học phát triển năng lực sáng tạo.
7.4. Quan sát: Quan sát 5 giờ dạy có ứng dụng ICT của 5 GV ở 3 trƣờng
tham gia khảo sát
7.4.1. Mục tiêu
Đánh giá kĩ năng ứng dụng ICT trong các giờ dạy của giáo viên trong
việc phát triển năng lực sáng tạo của học sinh THPT
7.4.2. Nội dung
- Đánh giá việc ứng dụng ICT trong dạy học có giúp thể hiện nội dung
bài học dễ hiểu, logic, thể hiện kiến thức sinh động, dẫn dắt học sinh xây dựng
bài học
- Đánh giá việc ứng dụng ICT trong dạy học giúp học sinh tìm tòi, khám phá,
hệ thống hóa, khắc sâu kiến thức, kích thích sự hƣng phấn, tích cực và giúp học sinh sáng
tạo nhƣ thế nào.
7.4.3. Phân tích giờ dạy
Phân tích theo các tiêu chí về dạy học ứng dụng ICT để phát triển năng
lực sáng tạo cho học sinh
7.5. Phương pháp chuyên gia:
Xin ý kiến chuyên gia đánh giá mức độ khả thi và cần thiết của các biện
pháp đề ra.
8. Dự kiến đóng góp của luận văn

9


8.1. Làm rõ cơ sở lí luận của công tác quản lí hoạt động dạy học
ứng dụng ICT phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT.
8.2. Phản ánh đƣợc thực trạng công tác quản lí hoạt động dạy học
ứng dụng ICT phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT ở các
trƣờng THPT tỉnh Điện Biên
8.3. Đề xuất các biện pháp quản lí thúc đẩy ứng dụng ICT trong dạy


các môn học nhờ có ứng dụng ICT. Bà cũng chỉ ra sự cần thiết phải sử dụng
ICT trong dạy học cho tất cả các môn học. Các tác giả (Margaret Cox và các
đồng nghiệp, 2003; Ainley, Jarvis, McKeo..., 2012; Loveless, 2006 và một số tác
giả khác) cũng chỉ ra mối quan hệ mật thiết giữa thành tích học tập của học sinh, sự
phát triển các kĩ năng sáng tạo của các em trong mối quan hệ với khả năng sử dụng
ICT của các em và của giáo viên, các chỉ dẫn của giáo viên hỗ trợ cho học sinh,
cho rằng khi việc sử dụng ICT gắn với mục tiêu dạy học sẽ cho những kết quả
tốt nhất. Theo Loveless, (2006), những ngƣời có năng lực sử dụng ICT có nhiều kĩ
năng sử dụng các loại phƣơng tiện số khác nhau và quan trọng hơn là họ hiểu các lí
do vì sao các phƣơng tiện kĩ thuật đó phù hợp với những thao tác và tình huống cụ
thể giúp họ có đƣợc những lựa chọn có cơ sở, đánh giá đƣợc các tác động của chúng
và đón nhận những khả năng, những sự phát triển mới. Trong nghiên cứu của
Margaret Cox (2003) ở các trƣờng học
12


của nƣớc Anh cho rằng, khi giáo viên kết hợp các kiến thức về môn học với kĩ
năng sử dụng ICT một cách thành thạo thì sẽ giúp học sinh đạt đƣợc thành tích học
tập cao nhất. Dunmill and Arslanagic, (2006) chỉ ra các đặc trƣng của dạy học
ứng dụng ICT để phát triển năng lực sáng tạo cho ngƣời học.
Bàn về khía cạnh quản lí, các tác giả (Loveless, 2006; Dunmill and
Arslanagic, 2006) cho rằng, yếu tố quan trọng nhất giúp các trƣờng học phát
triển đƣợc năng lực sáng tạo cho học sinh là tầm nhìn của ngƣời lãnh đạo nhà
trƣờng. Theo các tác giả, muốn sử dụng ICT trong dạy học để phát triển năng lực
của học sinh thì cần có các điều kiện cần thiết về chính sách, cơ sở hạ tầng, thiết bị
ICT và đặc biệt là các phần mềm ICT, các tƣ liệu số liên quan đến lĩnh vực môn học
cần phát triển năng lực cho các em. Các nghiên cứu cho thấy, trong thực tế,
việc ứng dụng ICT trong dạy học gặp rất nhiều khó khăn: sự hạn chế của học
sinh và giáo viên về kĩ năng sử dụng ICT là rào cản lớn nhất đối với việc ứng
dụng ICT, nhận thức không đầy đủ, đôi khi có sự lệch lạc về tác dụng của ICT