VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN LẬP

QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP ĐỐI VỚI NGƯỜI
CAI NGHIỆN MA TUÝ TỪ THỰC TIỄN TRUNG TÂM
CHỮA BỆNH - GIÁO DỤC - LAO ĐỘNG XÃ HỘI SỐ V,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI, 2017


NGUYỄN DOÃN HOÀNG

VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN LẬP


LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HOÁ HỌC

QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP ĐỐI VỚI NGƯỜI
CAI NGHIỆN MA TUÝ TỪ THỰC TIỄN TRUNG TÂM
CHỮA BỆNH - GIÁO DỤC - LAO ĐỘNG XÃ HỘI SỐ V,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI


năm 2017


LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập và nghiên cứu nghiêm túc, với sự nỗ lực của bản thân
cùng sự giúp đỡ tận tình của thầy cô giáo, gia đình và bạn bè, tôi đã hoàn thành
Luận văn “Quản lý trường hợp đối với Người cai nghiện ma túy từ thực tiễn
Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động xã hội số V, Thành phố Hà Nội”.
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy, cô giáo tham gia giảng dạy
chương trình Thạc sĩ Công tác xã hội, đặc biệt là các thầy, cô giáo của Học viện
Khoa học xã hội và các thầy, cô giáo của Học viện Xã hội Châu Á đã đào tạo và
giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, học tập.
Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới TS. Hà Thị Thư – Khoa
Công tác xã hội, Học viện Khoa học xã hội đã hướng dẫn tôi thực hiện luận văn
này.
Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo, cán bộ, nhân viên và Học viên Trung tâm
Chữa bệnh – Giáo dục – Lao động xã hội số V, Thành phố Hà Nội đã giúp đỡ tôi
trong quá trình thu thập thông tin, tài liệu để thực hiện nghiên cứu.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn
quan tâm, giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành Luận văn.
Do điều kiện thời gian có hạn, luận văn này khó tránh khỏi thiếu sót, rất
mong nhận được sự góp ý của Quý thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp để đề tài được
hoàn thiện hơn và có ý nghĩa thực tiễn.
Trân trọng cảm ơn.
HỌC VIÊN

Nguyễn Văn Lập



NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI TRUNG TÂM........................................46
BẢNG 2.15: ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN NHIỆM VỤ LƯỢNG GIÁ CỦA
CÁN BỘ.................................................................................................................49
QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP..................................................................................49
BẢNG 2.16: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP
ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI..........................................................................................51
NGHIỆN MA TÚY TẠI TRUNG TÂM..............................................................51
BẢNG 2.17: YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỪ ĐẶC ĐIỂM NGƯỜI CAI NGHIỆN
MA TÚY.................................................................................................................51
BẢNG 2.18: YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI
NGHIỆN.................................................................................................................52
MA TÚY TẠI TRUNG TÂM...............................................................................52
BẢNG 2.19: YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỪ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP
................................................................................................................................. 53
BẢNG 2.20: YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỪ NHẬN THỨC CỦA LÃNH ĐẠO
QUẢN LÝ CÁC CẤP............................................................................................55
BẢNG 2.21: YẾU TỐ ẢNH TỐ CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH ĐẾN QUẢN LÝ
TRƯỜNG HỢP ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI TRUNG
TÂM.......................................................................................................................57
CHƯƠNG 3............................................................................................................60
ỨNG DỤNG TIẾN TRÌNH QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI
PHÁP HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TRƯỜNG
HỢP ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY TỪ THỰC TIỄN TRUNG
TÂM CHỮA BỆNH - GIÁO DỤC- LAO ĐỘNG XÃ HỘI SỐ V, THÀNH PHỐ
HÀ NỘI..................................................................................................................60
3.1. LÝ DO ỨNG DỤNG TIẾN TRÌNH QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP TRONG
TRỢ GIÚP NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI TRUNG TÂM...................60
3.2. ỨNG DỤNG TIẾN TRÌNH ỨNG DỤNG QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP ĐỐI
VỚI NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY................................................................60

Ủy ban nhân dân
Thành phố
Ban giám đốc
Đại học
Trung học phổ thông
Trung học cơ sở
Xét nghiệm


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, BẢNG
MỞ ĐẦU..................................................................................................................1
CHƯƠNG 1............................................................................................................11
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP.........................11
ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY........................................................11
1.1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY.....11
1.2. LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI
NGHIỆN MA TÚY................................................................................................16
1.3. MỘT SỐ LÝ THUYẾT ỨNG DỤNG TRONG QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP
ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY........................................................25
1.4. CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP ĐỐI VỚI ĐỐI VỚI
NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY.........................................................................28
CHƯƠNG 2............................................................................................................ 31
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI NGHIỆN
MA TÚY TẠI TRUNG TÂM CHỮA BÊNH - GIÁO DỤC - LAO ĐỘNG......31
XÃ HỘI SỐ V, THÀNH PHỐ HÀ NỘI...............................................................31
2.1. KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU................31
BIỂU ĐỒ 2.1: ĐẶC ĐIỂM VỀ GIỚI TÍNH CỦA CÁN BỘ QUẢN LÝ
TRƯỜNG HỢP.....................................................................................................33
(NGUỒN: ĐIỀU TRA BẢNG HỎI).....................................................................33
BIỂU ĐỒ 2.5: TRÌNH ĐỘ HỌC VẤN CỦA NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY

PHÁP HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TRƯỜNG
HỢP ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY TỪ THỰC TIỄN TRUNG
TÂM CHỮA BỆNH - GIÁO DỤC- LAO ĐỘNG XÃ HỘI SỐ V, THÀNH PHỐ
HÀ NỘI..................................................................................................................60
3.1. LÝ DO ỨNG DỤNG TIẾN TRÌNH QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP TRONG
TRỢ GIÚP NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI TRUNG TÂM...................60
3.2. ỨNG DỤNG TIẾN TRÌNH ỨNG DỤNG QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP ĐỐI
VỚI NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY................................................................60


3.3. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO
HIỆU QUẢ ÁP DỤNG QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI
NGHIỆN MA TÚY TẠI TRUNG TÂM CHỮA BỆNH - GIÁO DỤC - LAO
ĐỘNG XÃ HỘI SỐ V, THÀNH PHỐ HÀ NỘI..................................................73
KẾT LUẬN............................................................................................................80


MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài
Tệ nạn ma túy, nghiện ma túy và hậu quả của nghiện ma túy đã và đang gây
ra những tác hại ghê gớm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển kinh tế - xã
hội, an ninh, trật tự của mỗi quốc gia, đặc biệt là vấn đề an sinh xã hội. Việt Nam
cũng như các nước trong khu vực đang phải gánh chịu những ảnh hưởng nặng nề từ
vấn đề này.
Nhận thức được mối hiểm họa từ ma túy cũng như những diễn biến phức tạp
về tình hình buôn bán, tàng trữ và sử dụng trái phép chất ma túy, tình trạng sử dụng
ma túy tổng hợp, ma túy đá đang gia tăng tại Việt Nam, trong nhiều năm qua Đảng
và Chính phủ đã quyết tâm chỉ đạo, thực hiện nhiều giải pháp quan trọng và cấp
bách nhằm đấu tranh với tội phạm về ma túy, ngăn ngừa sự gia tăng của người
nghiện mới, giảm hại từ ma túy và tập trung công tác chữa trị - cai nghiện, trợ giúp

[10], Quyết định số 1640/QĐ-TTg ngày 18 tháng 8 năm 2016 của Thủ tướng chính
phủ về việc phê duyệt Quy hoạch mạng lưới cơ sở cai nghiện đến năm 2020 và định
hướng đến năm 2030 [15]. Với quan điểm đổi mới coi nghiện ma túy là một bệnh
mãn tính do rối loạn của não bộ; điều trị nghiện ma túy là một công việc lâu dài, can
thiệp kết hợp nhiều mặt cả y tế, tâm lý, xã hội. Phải thực hiện điều trị một cách toàn
diện với các can thiệp tổng thể về nhiều mặt, giúp người cai nghiện (khách hàng)
ngừng hoặc giảm sử dụng ma túy trái phép đồng thời hướng tới mục tiêu giảm tác
hại về sức khỏe, xã hội liên quan đến việc sử dụng ma túy và giúp người nghiện
thực hiện tốt các vai trò, chức năng của mình trong gia đình và ngoài xã hội. Một
chương trình cai nghiện hiệu quả cung cấp không chỉ các dịch vụ điều trị trực tiếp
về y tế, về tâm lý mà còn cần có các dịch vụ hỗ trợ khác để đáp ứng nhu cầu đa
dạng của người nghiện. Việc thiết lập một mạng lưới liên kết, chuyển gửi giữa các
cơ sở cai nghiện, các cơ sở, chương trình có thể cung cấp các dịch vụ hỗ trợ cho
người nghiện là rất quan trọng và cần thiết.
Ngày 25/03/2010 Thủ Tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số
32/2010/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển nghề công tác xã hội giai đoạn
2010-2020 [7], đây là chỉ đạo quan trọng của Chính phủ nhằm khẳng định và
thúc đẩy phát triển, nâng cao vai trò, hiệu quả nghề công tác xã hội, đồng thời
nhằm thực hiện được mục tiêu về kiểm soát và tổ chức điều trị cai nghiện cho
người nghiện ma túy.
Quản lý trường hợp là một hoạt động trợ giúp đặc thù chuyên ngành trong
công tác xã hội. Đối với người cai nghiện ma túy (đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt),
quản lý trường hợp được vận dụng và đòi hỏi một cách toàn diện, liên tục, công
bằng và chất lượng, thông qua nhân viên QLTH với vai trò sắp xếp, phối hợp, kết
nối các dịch vụ chăm sóc người cai nghiện ma túy và gia đình họ xác định được

2


những vấn đề khó khăn cần giải quyết, xây dựng kế hoạch can thiệp, kết nối các

- Nhóm tác giả Hà Trọng Liên và Hoàng Trọng Lực, Học viện Cảnh sát Nhân dân
với nghiên cứu “Hậu quả, tác hại và những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trẻ em
nghiện ma túy ở Thành phố Hà Nội” (2009) tài liệu đã phân tích những hậu quả của tệ

3


nạn ma túy đối với trẻ em; phân tích nguyên nhân từ môi trường xã hội; đặc điểm tâm lý
trẻ em; nguyên nhân từ góc độ quản lý nhà nước đối với trẻ em; từ quản lý xã hội; phân
tích sâu về yếu tố nhận thức, điều kiện kinh tế và nguyên nhân từ phía gia đình, nhà
trường. Thông qua nội dung phân tích, tác giả giúp người đọc hiểu rõ hơn về các yếu tố
tác động ảnh hưởng đến nghiện ma túy của trẻ, trên địa bàn Thành phố Hà Nội [22].
- Nghiên cứu về nhóm thanh thiếu niên nghiện ma túy, tác giả Nguyễn Minh
Đức, Trung tâm nghiên cứu Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm – Học viện
Cảnh sát nhân dân có công trình nghiên cứu “Tìm hiểu một số hình thức mới của
việc lạm dụng chất gây nghiện trong thanh, thiếu niên hiện nay và các giải pháp
phòng ngừa, ngăn chặn” (2015). Bài viết đề cập đến một số loại ma túy mới được
giới trẻ Hà Nội cũng như một số thành phố lớn khác tìm kiếm và sử dụng, như hít
“keo” (còn gọi là dung môi hữu cơ), hút “pin” (thuốc lào Canada), hút “Shisha”
(thuốc lào Ả rập). Phân tích nguyên nhân sử dụng và lạm dụng chất gây nghiện
trong thanh, thiếu niên, đồng thời đưa ra một số giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn
tình trạng này trong thanh thiếu niên hiện nay [28].
- Đề tài nghiên cứu “Hành vi nghiện dưới góc độ tâm lý học” của Huỳnh Văn
Sơn đưa ra khái quát chung về hành vi trong tâm lý học; Lý luận về hành vi nghiện
dưới góc độ tâm lý học; Một vài hành vi nghiện của vị thành niên và người trưởng
thành hiện nay; Biện pháp định hướng và điều chỉnh hành vi nghiện. Công trình này
mang tính chia sẻ dựa trên một số kết quả nghiên cứu bước đầu cũng như việc cập nhật
các kiến thức và các biện pháp cơ bản. Thông qua nghiên cứu này tác giả muốn giúp
các phụ huynh chủ động trong việc giáo dục trẻ em tránh xa các hành vi nghiện [23].
- Tác giả Nguyễn Song Chí Chung biên soạn và đưa ra nội dung “Tổng quan

Trung tâm [30].
- Một tài liệu, một giáo trình được tác giả quan tâm và đánh giá cao là Giáo
trình “Chất gây nghiện và xã hội” (2013). Công trình được biên soạn với sự hợp tác
của các cơ quan: Tổ chức FHI 360, Trung tâm dự phòng và kiểm soát bệnh tật Hoa
Kỳ CDC, Cục phòng chống tệ nạn xã hội – Bộ Lao động - Thương binh và xã hội,
Trường Đại học lao động - xã hội, nhóm tác giả do Bùi Thị Xuân Mai chủ biên. Nội
dung tài liệu đã nêu: Tổng quan về chất gây nghiện; Các Lý thuyết về nghiện ma
túy; Nghiện ma túy; Mối quan hệ giữa ma túy và HIV, kỳ thị phân biệt đối xử với
người nghiện ma túy; Chính sách và các can thiệp với vấn đề sử dụng chất gây
nghiện. Đây là một tài liệu, một công trình soạn thảo công phu, chọn lọc và thiết
thực phục vụ cho việc đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn về Công tác xã hội tại
Việt Nam [20].
* Một số công trình nghiên cứu và bài viết về nội dung quản lý trường hợp và
Quản lý trường hợp đối với người nghiện ma túy tại Việt Nam
- Tác giả Trần Văn Kham (2016) đã có công trình nghiên cứu “Tổng quan các
quan điểm về quản lý trường hợp trong công tác xã hội và khả năng ứng dụng ở
Việt nam”, Tạp chí Thông tin khoa học xã hội, số 3/2016 (399, tr 23 – 29). Nghiên
cứu này nêu Quản lý trường hợp là một trong các phương pháp can thiệp của công
tác xã hội, có thể được hiểu như là một tiến trình của công tác xã hội, một cách thức

5


giúp thân chủ được tiếp xúc các dịch vụ trợ giúp xã hội. Đây là một chủ đề nghiên
cứu rộng khắp ở nhiều quốc gia trên thế giới về lĩnh vực công tác xã hội. Bài viết đi
vào tổng quan các quan điểm gần đây về quản lý trường hợp qua hệ thống các cơ quan
và chức năng, từ đó đề xuất một vài hàm ý về ứng dụng quản lý trường hợp trong bối
cảnh Việt nam [38].
- Đề tài “Nghiên cứu phân tích tình hình người sử dụng ma túy ở Việt nam
dựa trên cách tiếp cận Quyền và nhu cầu” của tác giả Vũ Thị Thanh Nhàn, NXB


nghiện ma túy tại trung tâm nói riêng và với công tác điều trị cai nghiện cho người
nghiện ma túy tại Thành phố Hà Nội nói chung.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực trạng quản lý trường hợp đối với
người cai nghiện ma túy; các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý trường hợp; ứng dụng
tiến trình quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma túy tự nguyện tại Trung
tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động Xã hội số V, thành phố Hà Nội; qua đó đề
xuất, kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao năng lực, hiệu quả công tác điều trị
cho người nghiện ma túy tại Trung tâm.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý trường hợp trong việc hỗ trợ đối với
người cai nghiện ma túy.
- Phân tích thực trạng thực hiện nhiệm vụ quản lý trường hợp trong việc hỗ trợ
người cai nghiện ma túy tại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động Xã hội số
V, Thành phố Hà Nội.
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý trường hợp đối với người cai
nghiện ma túy tại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động Xã hội số V, Thành
phố Hà Nội.
- Ứng dụng tiến trình QLTH vào trợ giúp một người cai nghiện ma túy tại
Trung tâm. Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng
tiến trình quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma túy tại Trung tâm.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma túy từ thực tiễn Trung tâm
Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động Xã hội số V, Thành phố Hà Nội.
4.2 Khách thể nghiên cứu
* Phạm vi về khách thể:
- Cán bộ quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma túy tại trung

5.2. Phương pháp nghiên cứu
5.2.1. Phương pháp phân tích tài liệu
Tác giả thu thập, phân tích thông tin, số liệu, tài liệu từ các công trình nghiên
cứu, đề tài đã được công bố về nội dung công tác xã hội, quản lý trường hợp đối với
người sử dụng ma túy, các tài liệu về nghiện chất, cai nghiện, phục hồi cho người
nghiện ma túy để xây dựng hệ thống lý thuyết.
Tập hợp, phân tích các tài liệu, báo cáo của các ngành, các cấp trên địa bàn
Thành phố Hà Nội, kết quả công tác cai nghiện phục hồi của Trung tâm Chữa bệnh
- Giáo dục - Lao động Xã hội số V trong quá trình thực hiện nhiệm vụ hàng năm và
số liệu tổng hợp của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Hà Nội.
5.2.2. Phương pháp điều tra bảng hỏi
Đây là phương pháp được tác giả áp dụng cơ bản trong đề tài để cho ra các
số liệu, định lượng dựa trên các khái niệm đã được thao tác hóa. Bảng hỏi là công
cụ thu thập thông tin với những nội dung câu hỏi liên quan đến thông tin cán bộ
QLTH đánh giá nhu cầu của người cai nghiện ma túy, thực trạng các nhiệm vụ quản
lý trường hợp của cán bộ QLTH đối với người cai nghiện ma túy, các yếu tố ảnh

8


hưởng đến quản lý trường hợp người cai nghiện tại Trung tâm, thông qua việc tổng
hợp, phân tích, nhận xét số liệu khảo sát và đây là nội dung cơ bản được quan tâm.
5.2.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
Tác giả sử dụng các câu hỏi phỏng vấn sâu đối với cán bộ lãnh đạo, cán bộ
quản lý, nhân viên trực tiếp tư vấn – giáo dục và học viên đang cai nghiện tại trung
tâm, đó là những câu hỏi định tính nhưng sẽ làm rõ cách tiếp cận, quan điểm, giải
pháp cụ thể mà ở bảng hỏi không thể hiện được. Qua đây khẳng định rõ nét hơn nội
dung mà đề tài nghiên cứu muốn đưa ra, đồng thời cũng đánh giá được nhận thức,
kỹ năng, kinh nghiệm của đối tượng.
5.2.4. Phương pháp quan sát

cho những nghiên cứu sau này về lĩnh vực quản lý trường hợp đối với người cai
nghiện ma túy hoặc những ai quan tâm đến công tác xã hội, công tác xã hội đối với
người cai nghiện ma túy.
7. Kết cấu của đề tài luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo, các phụ
lục, đề tài gồm 3 chương sau:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về quản lý trường hợp đối với người cai
nghiện ma túy.
Chương 2: Thực trạng quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma túy tại
Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động Xã hội số V, Thành phố Hà Nội.
Chương 3: Ứng dụng tiến trình quản lý trường hợp và đề xuất giải pháp hoàn
thiện và nâng cao hiệu quả quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma túy từ
thực tiễn Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động Xã hội số V, Thành phố Hà
Nội.

10


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP
ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY
1.1. Khái niệm và đặc điểm của người cai nghiện ma túy
1.1.1. Một số khái niệm
* Khái niệm ma túy
Ma túy có nguồn gốc từ hàng ngàn năm trước công nguyên, và đến thế kỷ
thứ III trước công nguyên đã có những tài liệu ghi nhận việc sử dụng thuốc phiện.
Năm 1860 tác giả Syndenham đã viết “trong số những bài thuốc mà thượng đế đã
ban phát cho con người, không có gì có thể chữa bệnh hiệu quả như thuốc phiện”.
Đây chính là quan điểm mà từ đó dẫn đến lạm dụng thuốc phiện trong lịch sử loài
người. Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, ngoài những sản phẩm có sẵn trong

Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA): “Nghiện ma túy là các hội chứng
gồm tăng liều ma túy để có tác dụng mong muốn, sử dụng ma túy để giảm hội
chứng thiếu thuốc, không có khả năng giảm liều hoặc dừng ngừng sử dụng ma túy
mặc dù biết nó có hại cho bản thân và những người khác” (APA Science Policy
News, July 2008) [47].
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) định nghĩa: “Nghiện ma túy là trạng thái
nhiễm độc chu kỳ hay mãn tính do sử dụng lặp lại nhiều lần một chất tự nhiên hay
tổng hợp nào đó. Sự nhiễm độc này thể hiện ở sự gia tăng liều dùng và sự lệ thuộc
tâm sinh lý của người dùng vào tác dụng của chất đó” [36].
Theo Quyết định 2596/QĐ-TTg ngày 27/12/2013 của Thủ Tướng Chính Phủ
phê duyệt Đề án đổi mới công tác cai nghiện ở Việt nam đến năm 2020, đưa ra khái
niệm: “Nghiện ma túy là bệnh mãn tĩnh do rối loạn của não bộ, điều trị nghiện ma
túy là một quá trình lâu dài bao gồm tổng thể các can thiệp, hỗ trợ về y tế, tâm lý,
xã hội làm thay đổi nhận thức, hành vi nhằm giảm tác hại của nghiện ma túy và
giảm tình trạng sử dụng ma túy trái phép” [10].
Như vậy, nghiện ma túy là hiện tượng phụ thuộc cả thể xác lẫn tinh thần vào
ma túy do việc sử dụng thường xuyên và tăng dần liều lượng sử dụng dẫn đến mất
kiểm soát nhận thức và hành vi của người sử dụng, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe,
nhân cách bản thân và an toàn xã hội.
* Khái niệm người nghiện ma túy
Theo quy định của pháp luật Việt Nam “Người nghiện ma túy là người sử
dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào các chất
này” (Điều 2, Luật phòng, chống ma túy – Quốc hội Việt Nam thông qua năm 2000
và sửa đổi bổ sung năm 2008) [34].
Như vậy có thể hiểu người nghiện ma túy là người sử dụng ma túy lặp đi lặp
lại nhiều lần chất ma túy với liều dùng ngày càng tăng, dẫn đến tình trạng nhiễm
độc chu kỳ, mãn tính, bị lệ thuộc về thể chất và tinh thần vào chất đó.
* Khái niệm người cai nghiện ma túy
Qua tìm hiểu hiện nay chưa có tài liệu nào đưa ra về khái niệm cụ thể về
người cai nghiện ma túy. Qua tham khảo một số văn bản khác nhau về công tác cai

- Về biểu hiện đặc trưng của người nghiện ma tuý: Mãnh liệt tìm kiếm, sử
dụng ma túy, bất chấp hoàn cảnh; Không kiểm soát được việc sử dụng ma túy; Xuất
hiện hội chứng cai nếu giảm hoặc ngừng sử dụng ma túy; Có khuynh hướng tăng
liều; Sao nhãng các thú vui khác (chăm sóc con, chơi thể thao, xem phim, ca nhạc,
quan tâm bạn bè); Tiếp tục sử dụng ma túy bằng mọi cách dù biết rất rõ tác hại của
ma túy đang sử dụng.
Như vậy, về mặt thể trạng, hành vi về sinh lý của người nghiện ma túy không
khó nhận ra với người xung quanh, đồng thời dễ nhận thấy ở họ thường dễ bức xúc,
nổi cáu và luôn lý giải việc muốn sử dụng lại chất gây nghiện; dễ gây những tổn

13


thương cho người khác hoặc gây ra những hành động nguy hiểm cho chính mình,
ảnh hưởng xấu đến gia đình, xã hội.
* Đặc điểm xã hội của người nghiện ma túy
Một đặc điểm thể hiện rõ nhất đối với người nghiện ma túy đó là vấn đề kỳ
thị xã hội của người nghiện.
Kỳ thị đối với người nghiện ma túy là thái độ không tôn trọng người sử dụng
ma túy, người nghiện ma túy, cho rằng sử dụng ma túy, nghiện ma túy là tệ nạn xã
hội, là tội phạm, họ là người nguy hiểm, người lây bệnh, người HIV,… nên xa lánh,
đề phòng, e sợ họ ngay cả khi họ đã điều trị [33, tr.25].
Bên cạnh kỳ thị của xã hội thì người nghiện ma túy còn tự kỳ thị. Tự kỳ thị
là tự bản thân người nghiện ma túy luôn có suy nghĩ khó chấp nhận chính mình, tự
căm ghét, xấu hổ, phê phán bản thân, cảm thấy bị mọi người để ý, xét đoán ghét bỏ,
không tin tưởng mình, nên tự cô lập, tự tách mình ra khỏi gia đình, cộng đồng [33,
tr.25]. Sự mặc cảm tự kỳ thị ở người cai nghiện ma túy nếu không có sự chủ động
tiếp cận của cán bộ quản lý thì họ luôn thiếu lòng tin, luôn cho rằng mọi người
không còn tin tưởng mình. Đồng thời luôn có tâm lý sợ bị tái nghiện, sợ bị
vợ/chồng, người yêu, người thân trong gia đình ruồng bỏ; bất mãn trước sự kỳ thị