BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
--------------------

VÕ HỒNG QUÂN

GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THÔNG QUA
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN SƠN HÒA, TỈNH PHÚ YÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

HÀ NỘI, NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
--------------------

VÕ HỒNG QUÂN

GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THÔNG QUA
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN SƠN HÒA, TỈNH PHÚ YÊN

Chuyên ngành: GIÁO DỤC HỌC
Mã số: 60 14 01 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN TIẾN HÙNG

đó.
Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình.
Hà Nội, tháng 6 năm 2017
Tác giả luận văn

Võ Hồng Quân


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................... 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ................................................................... 3
3.1 Khách thể nghiên cứu ................................................................................ 3
3.2 Đối tượng nghiên cứu................................................................................ 3
4. Giả thuyết nghiên cứu ........................................................................................ 4
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ......................................................................................... 4
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu ............................................................................. 4
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ........................................................... 5
8. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................... 5
9. Cấu trúc của luận văn ........................................................................................ 6
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN
ĐỀ THÔNG QUA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN
LỚP CHO HỌC SINH TIỂU HỌC. ...................................................................... 7
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ....................................................................... 7
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài ........................................................ 7
1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước ......................................................... 8
1.2. Khái niệm và thuật ngữ liên quan .......................................................... 11
1.3. Giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học..................... 13
1.3.1. Tầm quan trọng của giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề cho

1.5.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động giáo dục kĩ năng
giải quyết vấn đề..................................................................................... 37
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1..................................................................................... 42
Chương 2. THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
THÔNG QUA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN
HÒA, TỈNH PHÚ YÊN. ...................................................................................... 43
2.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội, giáo dục tại huyện Sơn
Hòa, tỉnh Phú Yên và các trường tiểu học tham gia khảo sát ....................... 43
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội và giáo dục huyện Sơn Hòa .. 43
2.1.2. Khái quát về các trường tiểu học tham gia khảo sát ................... 45
2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng vấn đề nghiên cứu ...................................... 47
2.2.1. Mục tiêu khảo sát ......................................................................... 47
2.2.2. Đối tượng khảo sát ....................................................................... 47
2.2.3. Nội dung khảo sát ......................................................................... 47
2.2.4. Phương pháp khảo sát và xử lý kết quả khảo sát ......................... 48
2.3. Thực trạng giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông qua tổ chức hoạt
động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tại các trường tiểu học trên địa
bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên ................................................................ 48
2.3.1 Thực trạng nhận thức về giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông
qua tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tại các
trường tiểu học trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên ................. 48


2.3.2. Thực trạng về nội dung và phương pháp giáo dục kĩ năng giải
quyết vấn đề thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho
học sinh ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh
Phú Yên. .................................................................................................. 57
2.3.3. Thực trạng lập kế hoạch thực hiện giáo dục kĩ năng giải quyết
vấn đề thông qua tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho

chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp............................................ 76


3.2.2. Thiết kế và lựa chọn nội dung tích hợp rèn luyện kĩ năng giải
quyết vấn đề thông qua tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
cho học sinh tiểu học .............................................................................. 78
3.2.3. Thực hiện kế hoạch hóa và tăng cường giám sát thực hiện các
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nhằm giáo dục kĩ năng giải quyết
vấn đề cho học sinh tiểu học .................................................................. 81
3.2.4. Cải tiến kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục kĩ năng giải quyết
vấn đề cho học sinh, đảm bảo tạo động lực để học sinh phấn đấu và
giúp nhà trường có thông tin phản hồi để cải tiến ................................. 85
3.2.5. Tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng
trong việc tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nhằm giáo dục
kĩ năng giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học .................................... 87
3.2.6. Tổ chức các nguồn nhân lực và vật lực đảm bảo các điều kiện
thực hiện giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông qua tổ chức các
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tiểu học ................. 89
3.3.7. Mối quan hệ giữa các biện pháp .................................................. 91
3.3. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp ...................... 92
3.3.1. Mục đích khảo nghiệm ................................................................. 92
3.3.2. Nội dung khảo nghiệm.................................................................. 92
3.3.3. Phương pháp khảo nghiệm........................................................... 92
3.3.4. Kết quả khảo nghiệm .................................................................... 92
3.4. Thử nghiệm sư phạm.............................................................................. 95
3.4.1. Mục đích thử nghiệm .................................................................... 95
3.4.2. Nội dung thử nghiệm .................................................................... 96
3.4.3. Đối tượng thử nghiệm .................................................................. 96
3.4.4. Cách thức thử nghiệm .................................................................. 96
3.4.5. Tiêu chí đánh giá .......................................................................... 97

cán bộ quản lý

2

CNH - HĐH

công nghiệp hóa, hiện đại hóa

3

CSVC

cơ sở vật chất

4

GD

giáo dục

5

GDĐT

Giáo dục và Đào tạo

6

GQVĐ


học sinh tiểu học

12

KN

kĩ năng

13

KNS

kĩ năng sống

14

KNGQVĐ

kĩ năng giải quyết vấn đề

15

PHHS

phụ huynh học sinh

16

THCS


Văn hóa và xã hội


DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN

Stt
Bảng 2.1

Tên bảng
Nhận thức của CBQL về việc rèn luyện KNGQVĐ cho
HS

Bảng 2.2

Nhận thức của GV về bản chất của tổ chức HĐGDNGLL
với việc rèn luyện KNGQVĐ cho HS

Bảng 2.3

Nhận thức của TPT về việc rèn luyện KNGQVĐ cho HS

Bảng 2.4

Thái độ tham gia GQVĐ thông qua HĐGDNGLL của HS
lớp 5

Bảng 2.5

Mức độ tham gia GQVĐ thông qua HĐGDNGLL của HS
lớp 5


62

Thực trạng chỉ đạo, tổ chức thực hiện và kiểm tra đánh
giá giáo dục KNGQVĐ cho HS thông qua tổ chức

64

HĐGDNGLL
Bảng 2.10 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng giáo dục KNGQVĐ cho
HSTH
Bảng 2.11 Những khó khăn mà GV gặp trong quá trình rèn luyện

68
70


KNGQVĐ cho học sinh
Bảng 3.1

Thăm dò sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp

93

Bảng 3.2

KNGQVĐ của học sinh trước và sau thử nghiệm

99


công dân tốt của nước Việt Nam”, thì hơn bao giờ hết, ngay tại trường học cần
tăng cường việc giáo dục kĩ năng sống cho các em. Trong kĩ năng sống, kĩ năng
giải quyết vấn đề chiếm vị trí vô cùng quan trọng đối với cuộc sống thực tiễn,
hoạt động lao động của con người. Kĩ năng giải quyết vấn đề không phải do bẩm
sinh, di truyền mà nó được hình thành, phát triển trong quá trình sống, qua hoạt
động, trải nghiệm, tập luyện, rèn luyện.....vì vậy, muốn nâng cao chất lượng giáo
dục thì cần thiết phải phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho học sinh.
Kĩ năng giải quyết vấn đề của học sinh được hình thành thông qua học
tập và giảng dạy cũng như các hoạt động khác trong nhà trường. Trong đó
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một trong những hoạt động có ý nghĩa
rất quan trọng trong việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề cho học sinh.
Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt động đa dạng, phong phú được tiến
hành xen kẽ và nối tiếp hoạt động dạy học lên lớp, có thể diễn ra trong hoặc
ngoài nhà trường. Qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nhận thức các bộ
môn văn hoá vừa được củng cố vừa được khơi sâu. Còn là nơi trực tiếp rèn luyện
phẩm chất đạo đức, thể hiện tài năng. Bản thân học sinh cũng rất thích các hoạt
động này vì đây là loại hình hoạt động tích cực, tự giác, tự quản và sáng tạo của
các em. Thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp sẽ tạo điều kiện cho
học sinh tiếp xúc và mở rộng ứng dụng thực tế, trải nghiệm được nhiều vấn đề
trong các hoạt động xã hội đồng thời gây hứng thú trong học tập.
Thực tế hiện nay, học sinh tiểu học trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú
Yên còn một số hạn chế như: còn nhút nhát, tự ti và lúng túng khi đứng trước
đám đông, chưa có kĩ năng thích ứng, kĩ năng giải quyết vấn đề, đặc biệt kiến
thức về cuộc sống của học sinh còn nghèo nàn. Trong khi đó, việc giáo dục kĩ
năng giải quyết vấn đề thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp chưa

2


được quan tâm đúng mức và còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chính là trong

4. Giả thuyết nghiên cứu
Hiện nay, việc chỉ đạo thực hiện giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông
qua tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở nhiều trường tiểu học còn
gặp nhiều khó khăn, lúng túng dẫn đến chất lượng và hiệu quả giáo dục chưa cao.
Nếu xây dựng được hệ thống các biện pháp giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề
thông qua tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh ở các
trường tiểu học trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên sẽ nâng cao chất
lượng giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học của huyện.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông
qua tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tiểu học.
5.2. Nghiên cứu thực trạng giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông qua
tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tiểu học trên địa bàn
huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên.
5.3. Đề xuất các biện pháp giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông qua tổ
chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh các trường tiểu học trên
địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên.
5.4. Khảo nghiệm, thử nghiệm tính cần thiết và khả thi của biện pháp đề
xuất.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
- Giới hạn về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu việc sử dụng một số
biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông qua

4


tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh các trường tiểu học
trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên.
- Giới hạn về địa bàn nghiên cứu: Tiến hành khảo sát tại một số trường
tiểu học trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên.

8.2.4. Phương pháp thử nghiệm: Để kiểm nghiệm tính khoa học, tính khả
thi của các biện pháp đã đề xuất.
8.2.5 Phương pháp thống kê toán học: Nhằm thu thập thông tin và xử lý
số liệu thu được từ thử nghiệm, tăng mức độ tin cậy cho đề tài.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo
và phụ lục, luận văn được cấu trúc thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận về giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông qua
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tiểu học
Chương 2: Thực trạng giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông qua tổ
chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh các trường tiểu học trên
địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên
Chương 3: Biện pháp giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề thông qua tổ
chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh các trường tiểu học trên
địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên

6


Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ THÔNG QUA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CHO HỌC SINH TIỂU HỌC.
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
Từ giữa thế kỷ XX, nhiều nhà giáo dục tại các nước phát triển đã thấy
được sự cần thiết phải giáo dục cho học sinh các khả năng giao lưu với thế thế
giới xung quanh, khả năng xã hội và khả năng ứng phó với điều kiện sống thay
đổi nhanh chóng, lựa chọn và ra quyết định khi cần thiết.
Ngay từ những năm đầu thập kỷ 90, các tổ chức Liên Hiệp Quốc như Tổ
chức Y tế thế giới (WHO), Quỹ cứu trợ Nhi đồng Liên hiệp quốc (UNICEF), Tổ

trình giáo dục.
Giai đoạn 2: Đưa ra những chỉ dẫn đo đạc, đánh giá và xây dựng các công
cụ kiểm tra.
Ở một số quốc gia, giáo dục KNS được lồng ghép vào các môn học, chủ
đề, nội dung có liên quan trực tiếp đến những vấn đề bức xúc trên thực tế.
1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước
Từ những năm 1995 – 1996 thuật ngữ KNS bắt đầu xuất hiện trong các
nhà trường phổ thông, thông qua dự án “Giáo dục để bảo vệ sức khỏe và phòng
chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngoài trường” do UNICEF phối
hợp với Bộ GDĐT, Hội chữ thập đỏ Việt Nam tiến hành. Từ đó đến nay, nhiều
cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế đã tiến hành giáo dục KNS gắn với giáo
dục các vấn đề xã hội như: phòng chống ma túy, phòng chống mại dâm, phòng

8


chống buôn bán phụ nữ và trẻ em, phòng chống tai nạn thương tích, phòng
chống tai nạn bom mìn, bảo vệ môi trường.”
Đến thế kỷ XXI, từ năm 2001, thông qua dự án “Giáo dục sống khỏe
mạnh, KNS cho trẻ vị thành niên” với sáng kiến và sự hỗ trợ của UNICEF tại
Việt Nam, Bộ GDĐT đã thực hiện giáo dục KNS cho học sinh phổ thông các
tỉnh Lào Cai, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Gia Lai, Kon Tum, An Giang, Kiên Giang
và các thành phố Hải Phòng, Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh. Tại thành phố Hồ
Chí Minh, Nhà Bè và Hóc Môn là hai đơn vị tham gia thể nghiệm giáo dục KNS
như một chương trình ngoại khóa tại một số trường trung học cơ sở. Các em
được rèn luyện một số KNS thiết thực để giải quyết những vấn đề của cuộc sống.
Năm 2001 – 2005, giáo dục KNS dưới sự hỗ trợ của UNICEF nhằm
hướng đến cuộc sống mạnh khỏe cho trẻ em và trẻ em chưa thành niên trong và
ngoài nhà trường ở một số dự án như: Dự án “Trường học nâng cao sức khỏe”
của Bộ GDĐT, Bộ Y tế thế giới; Dự án “giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

năng sống trong các môn học ở tiểu học” giúp cho giáo viên có thêm hiểu biết
chung về KNS và nội dung, cách thức giáo dục KNS cho học sinh trong các môn
học Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên xã hội - Khoa học.
Nhìn chung giáo dục KNS cho con người nói chung, cho học sinh nói riêng
đã được các nước trên thế giới và Việt Nam quan tâm khai thác, nghiên cứu dưới
các góc độ khác nhau, nhưng với vấn đề giáo dục KNS nói chung và giáo dục kĩ
năng giải quyết vấn đề nói riêng cho học sinh thông hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên thì chưa có

10


đề tài nào nghiên cứu vì vậy tôi chọn đề tài này để nghiên cứu.
1.2. Khái niệm và thuật ngữ liên quan
a) Kĩ năng
Cho đến nay, trên thế giới và ở nước ta vẫn tồn tại nhiều quan niệm khác
nhau về kĩ năng và nó được hình thành dưới nhiều góc độ khác nhau.
Khi nhìn về kĩ năng, các nhà tâm lý học có những quan niệm khác nhau về
kĩ năng, nhưng nhìn chung có thể hiểu kĩ năng là mặt kĩ thuật của thao tác hành
động hay hoạt động, nhưng lại liên quan trực tiếp tới năng lực của cá nhân phải
có tri thức hiểu biết, có các điều kiện về hành động đó.
Các nhà GD Việt Nam quan niệm kĩ năng như là khả năng của con người
thực hiện có kết quả hành động tương ứng với mục đích và điều kiện trong đó
hành động xảy ra. Một số tác giả lại quan niệm, kĩ năng là sự thực hiện có kết
quả một thao tác phức hợp của hành động bằng cách lựa chọn và vận dụng tri
thức vào quy trình đúng đắn.
Theo Lê Văn Hồng [1], kĩ năng là khả năng vận dụng kiến thức để giải
quyết một nhiệm vụ mới. Còn tác giả Nguyễn Văn Đồng [10] cho rằng: kĩ năng
là năng lực vận dụng những tri thức đã được lĩnh hội để thực hiện có hiệu quả
một hoạt động tương ứng trong những điều kiện cụ thể, hay tác giả Nguyễn

đưa ra cách giải quyết vấn đề, phải lên kế hoạch cho những lựa chọn và cách
giải quyết này.
Như vậy có thể hiểu: Kĩ năng giải quyết vấn đề là khả năng của cá nhân
biết quyết định lựa chọn phương án tối ưu và hành động theo phương án đã
chọn để giải quyết vấn đề hoặc tình huống gặp phải trong cuộc sống.
c) Hoạt động và tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

12


Khái niệm HĐGDNGLL đã được đề cập đến trong nghiên cứu của nhiều
tác giả:
Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt [13]: HĐGDNGLL là việc tổ chức giáo dục
thông qua hoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học kỹ thuật, lao động công
ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân văn, văn hóa nghệ thuật, thẩm mỹ, thể dục
thể thao, vui chơi giải trí, ... để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách.
Theo các tác giả Bùi Sỹ Tụng, Lê Văn Cầu, Nguyễn Dục Quang cho rằng,
HĐGDNGLL là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa
ở trên lớp; HĐGDNGLL là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp, là con đường
gắn lý thuyết với thực hành, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động,
góp phần hình thành tình cảm tích cực, niềm tin đúng đắn ở học sinh. Ngoài ra
HĐGDNGLL còn là con đường quan trọng để phát triển nhân cách toàn diện
của các em [24] .
Như vậy, HĐGDNGLL là hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn
văn hóa ở trên lớp, nhằm hình thành và phát triển nhân cách học sinh đáp ứng
yêu cầu của xã hội. HĐGDNGLL có quan hệ chặt chẽ với hoạt động giáo dục
khác tạo môi trường cho người học gắn lý thuyết với thực hành, thống nhất giữa
nhận thức và hành động và cơ hội trải nghiệm hành vi ứng xử của mình.
1.3. Giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học
1.3.1. Tầm quan trọng của giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề cho học