TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG
“DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÝ 11 NC
THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO
BÁO CÁO LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

CHUN NGÀNH : LL&PPDH BỘ MƠN VẬT LÍ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN HUY HỒNG

HUẾ - 2014


TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

MỞ ĐẦU

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

KẾT LUẬN


TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

MỞ ĐẦU

10

1

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

2


CẤU TRÚC LUẬN VĂN


MỞ ĐẦU

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Đổi mới PPDH là nhiệm vụ quan trọng để thực hiện mục tiêu giáo dục, đáp ứng yêu cầu thời
đại.

Kiến thức Vật lí được ứng dụng nhiều trong đời sống thực tiễn, gắn liền với thế giới tự nhiên.
Vì vậy đa số các kiến thức mà học sinh sẽ học, các em ít nhiều đã có quan niệm sẵn có.

Tổ chức hoạt động dạy học
Dạy học theo lý thuyết kiến tạo là HĐDH dựa vào những quan niệm có sẵn của HS để kiến tạo

chương “Dòng điện trong các

kiến thức cho HS , tạo điều kiện để cho các em kế thừa những kiến thức và quan niệm sẵn có, từ

môi trường” Vật lí 11 NC theo

đó các em sẽ tích cực, chủ động tham gia vào quá trình xây dựng kiến thức của bản thân.

Thực trạng dạy học vật lí ở trường THPT hiện nay còn bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế.

Chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC có nhiều kiến thức quan trọng và gần gũi
trong đời sống hàng ngày. Trước khi học chương này các em cũng đã có được một số quan niệm
ban đầu về các kiến thức đó.

Nghiên cứu cơ sở lí luận về việc vận dụng LTKT trong dạy học.

Điều tra, đánh giá thực trạng của việc dạy học Vật lí ở trường phổ thông hiện nay.

Nghiên cứu đặc điểm, phân tích cấu trúc nội dung chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC.

NHIỆM VỤ
Đề xuất tiến trình tổ chức hoạt động dạy học Vật lí theo LTKT và áp dụng tiến trình đó để thiết kế tiến

NGHIÊN CỨU

trình tổ chức hoạt động dạy học theo LTKT một số kiến thức trong chương “Dòng điện trong các môi trường”
Vật lí 11 NC.

Tổ chức hoạt động dạy học Vật lí theo LTKT một số bài học cụ thể.

Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường trung học phổ thông.


TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

MỞ ĐẦU

CẤU TRÚC LUẬN VĂN
MỞ ĐẦU
NỘI DUNG

Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của

Chương 2. Tổ chức hoạt động dạy học chương “Dòng

4

LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

LTKT là một lý thuyết về nhận thức. Theo LTKT, kiến thức của mỗi người do chủ thể nhận thức chủ động xây dựng nên thông qua
cách thức hoạt động riêng. Quá trình nhận thức là quá trình đồng hóa và điều ứng những kiến thức, kĩ năng đã có để phù hợp với môi
trường. Đồng thời, mỗi chủ thể nhận thức nằm trong một hoàn cảnh xã hội nhất định và tri thức là tinh hoa của nhân loại, do đó kiến thức
mà họ xây dựng được mang tính xã hội.

LTKT duy trì những kiến thức khoa học đã có của mỗi cá nhân và xây dựng ở họ một kiến thức mới thông qua tương tác giữa những gì
họ đã biết với cái mà họ đã tiếp xúc. Vì vậy, DH theo LTKT nhấn mạnh vai trò của các quan niệm sẵn có của người học và sự tương tác của
các quan niệm đó với môi trường học tập.


TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

1
4

QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH

Quan niệm của HS là những hiểu biết mà HS có trước giờ học. Đa số các quan niệm ban đầu của HS đều sai lầm hoặc chưa hoàn
chỉnh, chưa chính xác so với bản chất khoa học vốn có của các sự vật, hiện tượng, kiến thức khoa học nên được gọi là những quan niệm
sai lệch của HS. Nguồn gốc hình thành quan niệm của học sinh có thể là từ thực tế, kinh nghiệm đời sống thường ngày, do sự phong phú
của ngôn ngữ hoặc do kiến thức từ những môn học khác hay từ những giờ học trước.

Các quan niệm có tính phổ biến, bền vững nên sẽ là trở lực trong việc hình thành tri thức mới. Tuy nhiên, GV có thể sử dụng
những quan niệm sai lệch để tạo sự mâu thuẫn giữa kinh nghiệm vốn có của HS và tri thức khoa học, nghĩa là tạo ra những tình huống có
vấn đề, từ đó kích thich trí tò mò và làm tăng lòng say mê tìm hiểu kiến thức mới cũng như niềm đam mê, yêu thích môn học của các em.


vận dụng để củng cố và làm cho nó bền vững hơn. Mục tiêu của DH theo LTKT là làm cho HS tích cực và sáng tạo hơn trong
học tập, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học.


TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

KẾT QuẢ NGHIÊN CỨU

1
4

TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VẬT LÍ THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO


TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

41

Hệ thống hóa được cơ sở lí luận của việc vận dụng LTKT vào TCHĐDH Vật lí. Đề xuất được tiến trình TCHĐDH theo
LTKT.

Điều tra, đánh giá thực trạng dạy học môn Vật lí hiện nay ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Bình và
42

KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU

làm rõ nguyên nhân của những hạn chế.



KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU

làm rõ nguyên nhân của những hạn chế.

Phân tích được đặc điểm nội dung, cấu trúc lôgic chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC và khả
năng vận dụng LTKT vào dạy học chương này.


TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

43

ĐẶC ĐIỂM CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NC

Chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC được xây dựng theo nguyên tắc kế thừa những kiến thức mà
HS đã được học ở THCS (như điện tích, dòng điện, chất dẫn điện, chất cách điện, định luật Ôm, sự điện li, hiện tượng sét...)
đồng thời bổ sung, mở rộng và nâng cao kiến thức bằng cách nghiên cứu dòng điện trong các môi trường khác nhau. Đồng
thời, chương này cũng có nhiều kiến thức gần gũi với các hiện tượng thực tế nên các em đã có những quan niệm ban đầu về
nó. Sau khi điều tra quan niệm của HS trước khi học chương “Dòng điện trong các môi trường”, chúng tôi thấy những quan
niệm này nhìn chung là sai hoặc chưa đầy đủ. Các kết quả nghiên cứu cho thấy các quan niệm sai lầm này thường có sức bền
kỳ lạ và chúng trở thành chướng ngại trên con đường tổ chức nhận thức cho HS trong DH.


TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

41

Hệ thống hóa được cơ sở lí luận của việc vận dụng LTKT vào TCHĐDH Vật lí. Đề xuất được tiến trình TCHĐDH theo
LTKT.

CỦA HỌC
HỌC SINH
SINH TRƯỚC
TRƯỚC KHI
KHI HỌC
HỌC CHƯƠNG
CHƯƠNG “DÒNG
“DÒNG ĐIỆN
ĐIỆN TRONG
TRONG CÁC
CÁC MÔI
MÔI TRƯỜNG’
TRƯỜNG’ VẬT
VẬT LÍ
LÍ

4
4

11
11 NC
NC

Quan niệm

Tỉ lệ HS
lựa chọn (%)

Khi nhiệt độ của dây dẫn kim loại tăng lên, điện trở của nó sẽ không thay đổi.


KẾT QuẢ NGHIÊN CỨU

4
4

MỘT
MỘT SỐ
SỐ QUAN
QUAN NIỆM
NIỆM CỦA
CỦA HỌC
HỌC SINH
SINH TRƯỚC
TRƯỚC KHI
KHI HỌC
HỌC CHƯƠNG
CHƯƠNG “DÒNG
“DÒNG ĐIỆN
ĐIỆN TRONG
TRONG CÁC
CÁC MÔI
MÔI TRƯỜNG’
TRƯỜNG’ VẬT
VẬT LÍ
LÍ
11
11 NC
NC

Quan niệm

90,5

Dòng điện qua điôt bán dẫn theo hai chiều như nhau.

75,9


TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

41

Hệ thống hóa được cơ sở lí luận của việc vận dụng LTKT vào TCHĐDH Vật lí. Đề xuất được tiến trình TCHĐDH theo
LTKT.

Điều tra, đánh giá thực trạng dạy học môn Vật lí hiện nay ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Bình và
42

43

KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU

4
4

45

làm rõ nguyên nhân của những hạn chế.

Phân tích được đặc điểm nội dung, cấu trúc lôgic chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC và khả

THÍ NGHIỆM KHẮC PHỤC QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH
5
4

TRONG DẠY HỌC THEO LTKT CHƯƠNG
“DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NC

TN về dòng điện trong dung dịch điện phân
Nhằm khắc phục quan niệm của HS: “Nước dẫn
điện. Các dung dịch axit, bazơ, muối cách điện”.

Hình 2.2. Thí nghiệm dòng điện trong dung dịch điện phân


TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

KẾT QuẢ NGHIÊN CỨU
THÍ NGHIỆM KHẮC PHỤC QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH
5
4

TRONG DẠY HỌC THEO LTKT CHƯƠNG
“DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NC

TN về hiện tượng cực
dương tan
Nhằm khắc phục quan niệm sai của HS: “Khi cho
dòng điện đi qua dung dịch CuSO4 mà anốt bằng
đồng thì ở anôt và catôt đều không có hiện tượng gì
xảy ra”.