Sáng kiến kinh nghiệm

Bùi Thị Thuỷ

MỤC LỤC
Trang
A. ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………. 2
I. Lời mở đầu...............................................................................................2
II. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu …………………………………. 3
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ …………………………………….....6
I. Một số vấn đề về giáo dục đạo đức …………………………………... 6
III. Một số biện pháp giáo dục đạo đức ………………………………... 7
C. KẾT LUẬN ……………………………………………………15

Lưu ý: Giáo vên chủ nhiệm viết tắt là: GVCN
Trung học phổ thông viết tắt là: THPT

-1-


Sáng kiến kinh nghiệm

Bùi Thị Thuỷ

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC
CHO HỌC SINH LỚP CHỦ NHIỆM

A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LỜI MỞ ĐẦU
Sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Một năm khởi đầu từ mùa
xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội”. Giáo dục

Trường THPT Nông Cống 3 đóng trên địa bàn xã Công Liêm, học sinh
gồm 7 xã vùng 3 của huyện Nông Cống. Trường có 26 lớp, số học sinh theo
đạo Thiên Chúa thuộc 2 xã Công Chính và Tượng Sơn. Những năm gần đây,
hiện tượng học sinh vi phạm đạo đức khá nhiều. Học sinh trong vùng, phần
đông là con gia đình nông dân, một số ít con nhà buôn bán. Điều kiện kinh tế
còn nhiều khó khăn, cha mẹ ít quan tâm đến việc học hành, rèn luyện, tu dưỡng
của con cái. Cá biệt có những gia đình thả nổi con cái để các em sống tự do, ỷ
vào nhà trường, trăm sự nhờ cả vào thầy cô. Việc quản lý con cái lỏng lẻo, một
số gia đình nhận thức phiến diện, lệch lạc sai lầm, hoặc thiếu tri thức, phương
pháp nuôi dạy con cái. Quan tâm nuông chiều thái quá trong việc nuôi dưỡng
chăm sóc. Có những bậc cha mẹ còn sử dụng quyền uy với con cái một cách
cực đoan hoặc có những tấm gương phản diện. Có nhiều em bị lâm vào hoàn
cảnh éo le do bố mẹ bỏ nhau hoặc hoạn nạn nên khó khăn trong việc học tập và
rèn luyện. Có những gia đình sử dụng những biện pháp giáo dục sai lầm, thiếu
tính sư phạm, nặng về răn đe thuyết giáo, không thuyết phục, không tạo cơ hội
cho con em rèn luyện trong lao động, sinh hoạt và trong đời sống cộng đồng.
Tình thương một chiều hoặc quá nghiêm khắc, vũ lực thô bạo, cấm đoán hoặc
quá nuông chiều, thỏa mãn về vật chất cho con cái của một số bậc cha mẹ là
những nguyên nhân cơ bản ảnh hưởng không tốt đến nhân cách các em.
Hơn nữa, thời kì kinh tế mở cửa, hội nhập quốc tế ngoài những mặt tích
cực nó còn nảy sinh những vấn đề đáng lưu tâm. Đó là, bản sắc văn hóa dân
tộc bị đe dọa; những giá trị đạo đức truyền thống, thuần phong mĩ tục đang bị
xói mòn; mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình lỏng lẻo, luân
thường đạo lí bị đảo lộn “Nhà kia lỗi phép con khinh bố. Mụ nọ chanh chua
vợ chửi chồng” (Trần Tế Xương). Hiện nay, một bộ phận thanh thiếu niên có
dấu hiệu sa sút nghiêm trọng về đạo đức, nhu cầu cá nhân phát triển lệch lạc,
kém ý thức trong quan hệ cộng đồng, thiếu niềm tin trong cuộc sống, không
có tính tự chủ dễ bị lôi cuốn vào những việc xấu. Số học sinh vi phạm pháp
luật, thiếu lễ độ với người lớn, nói tục, gây gổ đánh nhau, không trung thực,
ích kỷ, ham chơi, đua đòi... ngày càng nhiều. Ngay ở trong nhà trường, hiện

phép, cắm xe lấy tiền tiêu xài, hút thuốc lá, nói dối cha mẹ đi học nhưng
không vào lớp nhiều ngày mà cha mẹ không biết chỉ khi GVCN đến nhà thì
sự việc mới sáng tỏ. Là GVCN lớp, song tôi chưa đi sâu vào công tác chủ
nhiệm, chưa có những biện pháp cụ thể để giáo dục đạo đức chọc sinh, việc
làm cũng mới chỉ ở mức hoàn thành nhiệm vụ, còn giành nhiều thời gian cho
chuyên môn, sự quan tâm chia sẻ với học sinh chưa nhiều nhất là những em
có hoàn cảnh éo le. Chính vì thế mà kết quả học tập và hạnh kiểm của học
sinh ở năm lớp 10 và lớp 11 chưa cao.

-4-


Sáng kiến kinh nghiệm

Bùi Thị Thuỷ

Cụ thể:
Xếp loại

Tốt (Giỏi)
SL

%

Khá
SL

%

TB

0
26

0
55.3

7
17

14.9
36.2

33
4

70.2
8.5

7
0

14.9
0

(47HS) H. Lực

0

0


Sáng kiến kinh nghiệm

Bùi Thị Thuỷ

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC
1. Khái niệm về đạo đức
Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội bao gồm những nguyên tắc và
chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp
với lợi ích, hạnh phúc của mình và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ
người và người và con người với tự nhiên.
2. Quá trình giáo dục đạo đức.
Là một hoạt động có tổ chức, có mục đích, có kế hoạch nhằm biến
những nhu cầu chuẩn mực, giá trị đạo đức theo yêu cầu của xã hội thành
những phẩm chất, giá trị của cá nhân, nhằm góp phần phát triển nhân cách của
mỗi cá nhân và thúc đẩy sự phát triển, tiến bộ của xã hội.
3. Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của quá trình giáo dục đạo đức
3.1. Vị trí của quá trình giáo dục đạo đức:
Là một bộ phận cấu thành của quá trình giáo dục trong trường THPT.
Quá trình giáo dục trong nhà trường được chia ra làm nhiều quá trình bộ
phận: Giáo dục đức dục, giáo dục trí dục, giáo dục thể chất, giáo dục thẩm
mỹ, giáo dục lao động kỹ thuật tổng hợp, hướng nghiệp. Trong đó, giáo dục
đạo đức được xem là nền tảng, gốc rễ tạo nên nội lực tiềm tàng vững chắc cho
các mặt giáo dục khác. Quá trình giáo dục đạo đức tạo ra nhịp cầu gắn kết
giữa nhà trường và xã hội, con người với cuộc sống.
3.2. Chức năng của giáo dục đạo đức:
Đạo đức là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, của ý thức xã hội,
đạo đức một mặt quy định bởi cơ sở hạ tầng, của tồn tại xã hội ; mặt khác nó
cũng tác động tích cực trở lại đối với cơ sở hạ tầng, tồn tại xã hội đó. Vì vậy,
đạo đức có chức năng to lớn , tác động theo hướng thúc đẩy hoặc kìm hãm

hiện thành tình cảm, niềm tin, hành động thực tế của học sinh.
Quá trình dạy học chủ yếu được tiến hành bằng các giờ học trên lớp;
còn quá trình giáo dục đạo đức không chỉ thực hiện trong giờ học trên lớp mà
nó được thực hiện thông qua tất cả các hoạt động tập thể trong Nhà trường, ở
địa phương và Gia đình. Là GVCN, trước hết cần phải hiểu biết một cách sâu
sắc những vấn đề chung của quá trình giáo dục đạo đức. Từ đó mới có những
định hướng, mục tiêu sát thực, xây dựng được những chương trình kế hoạch
cụ thể và có những biện pháp tổ chức, giáo dục thích hợp để nâng cao chất
lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục nói chung, quá trình giáo dục đạo
đức nói riêng.
II. MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC
SINH Ở LỚP CHỦ NHIỆM
1. Vai trò của Giáo viên chủ nhiệm lớp
Công tác giáo dục đạo đức học sinh trong trường THPT phụ thuộc rất
lớn vào nhân cách của thầy cô giáo. Lời dạy của thầy cô dù hay đến đâu,
phương pháp sư phạm dù khéo léo đến đâu cũng không thay thế được những

-7-


Sáng kiến kinh nghiệm

Bùi Thị Thuỷ

ảnh hưởng trực tiếp từ nhân cách người thầy với học sinh. Lúc sinh thời Bác
Hồ đã có lời dạy chúng ta về rèn luyện đạo đức cách mạng, đạo đức công dân:
“…Giáo viên phải chú ý cả tài, cả đức, tài là văn hóa chuyên môn, đức là chính
trị. Muốn cho học sinh có đức thì giáo viên phải có đức…Cho nên thầy giáo, cô
giáo phải gương mẫu, nhất là đối với trẻ con”. (Trích các lời dạy của Bác về
Rèn luyện đạo đức cách mạng, đạo đức công dân).


Sáng kiến kinh nghiệm

Bùi Thị Thuỷ

nắm vững học sinh trong lớp về mọi mặt, cộng tác chặt chẽ với gia đình học
sinh và phối hợp với giáo viên bộ môn, tổ chức đoàn, để giáo dục học sinh
trong lớp mình chủ nhiệm. Giáo dục cho các em động cơ học tập đúng đắn:
Chăm chỉ, say mê học tập, biết trân trọng những kiến thức được tiếp thu,
không ỷ vào khó khăn, có nghị lực vượt qua khó khăn, thái độ học tập phải
trung thực; đức khiêm tốn, tinh thần tập thể, tính tương trợ, tình đoàn kết
thương yêu giúp đỡ lẫn nhau. Để các em học tập tốt, GVCN cần phải rèn
luyện cho các em đức tính kiên trì, chịu khó say mê sáng tạo, vận dụng tri
thức vào thực tiễn. Giáo dục quan điểm: “Học để biết, học để làm, học để
chung sống, học để khẳng định mình” (UNESCO).
GVCN cần đảm bảo quyền lợi chính đáng, thưởng phạt phân minh, kịp
thời, công bằng đối với tất cả học sinh. GVCN không được phép trù úm, ghẻ
lạnh, phân biệt đối xử với học sinh. Trong đánh giá học sinh, GVCN phải
công bằng, khách quan để tạo niềm tin cho các em phấn đấu, đây là một biện
pháp tâm lý rất quan trọng và có hiệu quả. Giáo dục đạo đức là một quá trình
lâu dài, phức tạp, đòi hỏi người GVCN cần có sự công phu, kiên trì, các biện
pháp giáo dục phải liên tục và lặp đi lặp lại nhiều lần thì công tác giáo dục
mới đạt kết quả. Không có công thức nào chung nhất cho công tác chủ nhiệm,
nhưng trước tiên cần phải có cái tâm, lòng nhiệt tình và phương pháp hợp lý
thì sẽ đem lại thành công.
2. Một số biện pháp giáo dục cụ thể
Giáo dục đạo đức cho học sinh là một việc mà bất cứ GVCN nào cũng
phải quan tâm và phải tìm ra nhiều biện pháp hay để công tác giáo dục đạt kết
quả tốt. Giáo dục đạo đức cho học sinh có nhiều biện pháp, tùy vào tâm huyết,
năng lực giáo viên và đối tượng học sinh lớp chủ nhiệm, GVCN đề ra những

mà không biết.
Vì thế, khi bắt đầu nhận lớp chủ nhiệm, công việc tìm hiểu học sinh
phải tiến hành kịp thời, để từ đó phân loại học sinh theo nhóm đối tượng tùy
thuộc vào hoàn cảnh từng học sinh. GVCN phải có những thông tin khái quát
về gia đình học sinh như: nơi ở, hoàn cảnh sống, lối sống, hoàn cảnh kinh tế
gia đình, nền giáo dục của gia đình, sự quan tâm của cha mẹ đối với con cái,
quan hệ của gia đình với láng giềng. Việc tìm hiểu này sẽ giúp GVCN kết hợp
tốt với gia đình trong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh. GVCN phải
nắm được đặc điểm học sinh về: sức khỏe, đạo đức, năng lực học tập, động cơ
học tập, quan hệ của học sinh với cha mẹ, Ông bà, anh chị em trong gia đình,
ở trường với thầy cô và ngoài xã hội, cộng đồng. Việc tìm hiểu học sinh về
mọi mặt là rất cần thiết nhưng GVCN phải thấy được nguyên nhân dẫn đến
thực trạng đó. GVCN phải tìm hiểu tâm lí, lứa tuổi, năng lực học tập, hoạt
động, mối quan hệ giữa học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên, sự đoàn
kết của lớp mình chủ nhiệm.
Từ đó, GVCN đề ra những kế hoạch hoạt động cụ thể đối với lớp, nên
đặt ra những tình huống giả định có vấn đề và định ra biện pháp giải quyết
trong quá trình chủ nhiệm để khi sự việc xảy ra GVCN sẽ không bị động khi
xử lý tình huống. Có như vậy GVCN mới chủ động trong công tác quản lí học
sinh trong lớp mình.
- 10 -


Sáng kiến kinh nghiệm

Bùi Thị Thuỷ

2.2. Lồng ghép giáo dục đạo đức vào giờ học trên lớp.
Khi phân công giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp, Ban giám hiệu
nhà trường bao giờ cũng gắn với giáo viên dạy một môn học nào đó của lớp.

Đặc biệt, khi tìm hiểu cuộc gặp gỡ giữa Xô-cô-lốp và bé Va-ni-a, tôi đã cho
học sinh thảo luận về vấn đề này để các em có điều kiện bộc lộ suy nghĩ của
- 11 -


Sáng kiến kinh nghiệm

Bùi Thị Thuỷ

mình về hành động của Xô-cô-lốp. Các em thấy được việc nhận bé Va-ni-a
(một đứa bé mồ côi cha mẹ, một số phận bất hạnh sau chiến tranh) làm con
thể hiện sự đồng cảm, tình thương, lòng yêu mến chân thành, bộc trực và tâm
hồn nhân hậu của Xô-cô-lốp. Và, từ đó hình thành ở học sinh lòng thương
người, sự sẻ chia với những người bất hạnh, biết yêu thương con người trong
mọi hoàn cảnh. Gần hơn nữa là giúp các em có tinh thần đoàn kết, giúp đỡ
bạn bè, biết chia sẻ với những bạn có hoàn cảnh khó khăn ở trong lớp. Biết
trân trọng giá trị con người và điều quan trọng là tự các em phải có bản lĩnh
để vượt lên hoàn cảnh, vượt lên những thử thách khắc nghiệt của số phận để
khẳng định mình. Bởi không xa nữa, các em sẽ phải đối mặt với cuộc sống
mới, môi trường mới và rất nhiều thử thách đang chờ ở phía trước.
2.3. Đổi mới tiết sinh hoạt cuối tuần
Thông thường giờ sinh hoạt lớp cuối tuần GVCN làm công tác tổng kết
tuần và đề ra kế hoạch hoạt động của tuần học kế tiếp. Giờ sinh hoạt lớp
thường rất nặng nề vì tất cả những khuyết điểm của học sinh trong tuần sẽ
được GVCN kiểm điểm, phê bình, uốn nắn một cách nghiêm khắc có phần
khắt khe. Không khí giờ sinh hoạt hết sức căng thẳng, cả giáo viên và học
sinh đều phải gồng mình lên để với những hành vi chưa đẹp của học sinh và
những ngôn ngữ thiếu thiện cảm của GVCN.
Thoát ra khỏi quy luật khắt khe ấy, giờ sinh hoạt của lớp tôi chủ nhiệm
là thời điểm mà học sinh tự phê bình và phê bình lẫn nhau, GVCN tham gia

giáo viên chủ nhiệm luôn cung cấp thông tin và tình hình học tập, rèn luyện
của từng học sinh tới từng gia đình học sinh đồng thời nhận được sự phản hồi
thông tin từ phía cha mẹ học sinh để phối hợp giáo dục, đặc biệt là giáo dục
học sinh vi phạm đạo đức, học sinh cá biệt, học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
Khi học sinh trong lớp có biểu hiện vi phạm đạo đức, tôi đã trực tiếp
đến gia đình học sinh, gặp gỡ và trao đổi với phụ huynh về tình hình con em
của họ và được phụ huynh rất tâm đắc ủng hộ. Tôi nhận được sự hợp tác tận
tình của phụ huynh, họ trao đổi rất thẳng thắn về việc học tập và rèn luyện của
con em mình. Từ đó tôi đề ra phương pháp giáo dục đối với học sinh, kết quả
là các em đã tiến bộ vượt bậc cả về đạo đức và học tập.
2.5. Dùng phương pháp kết bạn
Thường lứa tuổi học sinh THPT dễ bị ảnh hưởng những thói hư tật xấu
nhưng cũng dễ tiếp thu những điều hay lẽ phải, dễ hòa mình vào những trò
chơi có tính tập thể, tính giáo dục cao . Do đó GVCN nên phân công một
nhóm bạn, cùng hoàn cảnh, cùng sở thích, uớc mơ ... các em có điều kiện sinh
hoạt, học tập với nhau, dần dần các em hòa nhập vào các cuộc chơi bổ ích, từ
đó xóa bỏ các mặc cảm của bản thân để rồi cùng với các thành viên trong lớp
xây dựng tập thể vững mạnh .
Mặt khác, thông qua nhóm bạn, GVCN giao cho nhóm học sinh thực
hiện một số công việc, tạo những điều kiện để những học sinh này hoàn thành
và động viên khích lệ các em để các em hòa mình với bạn bè. Ngoài ra có thể
vận động gia đình của nhóm bạn tốt tham gia vào việc giúp đỡ các em bằng
nhiều hình thức như: gây quỹ giúp bạn nghèo thông qua giúp việc cho gia
đình phụ huynh để lấy tiền giúp bạn; giúp đỡ những bạn có hoàn cảnh khó
- 13 -


Sáng kiến kinh nghiệm

Bùi Thị Thuỷ


%

17

36.2

5

10.6

14.9
36.2

33
4

70.2
8.5

7

14.9

55.3

7
17
9



(47HS) H. Lực
Lớp 11 H. Kiểm

Khá

81.4

Đặc biệt, trong kì thi học sinh giỏi cấp Tỉnh do Sở Giáo dục và Đào
Lớp 12 tạo Thanh Hóa tổ chức, lớp 12C5 có 10 học sinh đạt HSG cấp
Tỉnh. Trong năm học không có học sinh vi phạm kỉ luật. 100% học
(43HS)
sinh rèn luyện tốt, có sự nỗ lực phấn đấu vươn lên trong học tập.
Tập thể lớp được nhà trường khen thưởng danh hiệu Lớp tiên tiến,
Đoàn trường khen thưởng Chi đoàn vững mạnh, nhiều cá nhân
trong lớp được khen thưởng của nhà trường và Đoàn trường.
Nhìn vào kết quả đạt được cho thấy hiệu quả của cách làm là rất khả
quan. Cùng một đối tượng học sinh (tôi làm chủ nhiệm lớp 3 năm lớp 10, 11
và 12) nhưng kết quả giáo dục khác nhau. Ở năm lớp 10 và lớp 11 tôi chưa áp
dụng các biện pháp giáo dục đạo đức cụ thể, năm học lớp 12 khi tôi đã áp
dụng một số biện pháp giáo dục đạo đức phù hợp với học sinh trong lớp, kết
quả đạt được là chất lượng đạo đức và học tập của các em được nâng cao.

- 14 -


Sáng kiến kinh nghiệm

Bùi Thị Thuỷ
C. KẾT LUẬN

Bùi Thị Thủy
- 15 -