TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

======

TRẦN THỊ DIỆU LINH

GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT
TẬP THƠ “ĐƯỜNG XA CON HÁT”
CỦA ĐỖ NHẬT NAM
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học thiếu nhi
Người hướng dẫn khoa học

TH.S Nguyễn Ngọc Thi

HÀ NỘI - 2017


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trường Đại học sư phạm Hà
Nội 2, các thầy cô giáo khoa Giáo dục Tiểu học và các thầy cô giáo trong tổ bộ
môn Văn học thiếu nhi đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập tại trường và tạo
điều kiện cho tôi thực hiện khóa luận tốt nghiệp.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thạc sĩ- giảng viên chính
Nguyễn Ngọc Thi.Người đã hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập nghiên
cứu và hoàn thành khóa luận này
Trong quá trình nghiên cứu, không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế.
Kính mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và toàn thể bạn đọc
để đề tài được hoàn thiện hơn..
Tôi xin trân trọng cảm ơn!

1.1.1. Những kỉ niệm ùa về bất chợt trong nỗi nhớ ....................................... 6
1.1.2. Tình yêu Nam dành cho ông bà, bố mẹ .............................................. 13
1.1.3. Sự hứa hẹn của Nam với bố mẹ .......................................................... 19
1.2. Nỗi thấu hiểu, tình yêu thương của Nam dành cho cuộc đời............. 23
1.2.1. Cảm nhận nỗi mất mát, đau thương do thiên tai, tai nạn ................. 23
1.2.2. Nguyện cầu sự bình an cho muôn người ........................................... 25
1.2.3. Thấu hiểu mỗi số phận trong cuộc đời ............................................... 26
CHƯƠNG 2. ĐƯỜNG XA CON HÁT NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ
THUẬT........................................................................................................... 28
2.1. Kết cấu .................................................................................................... 28
2.2.Thể thơ ..................................................................................................... 31
2.3. Nhịp điệu ................................................................................................. 36


2.4. Biện pháp tu từ ....................................................................................... 41
2.4.1. Nhân hóa .............................................................................................. 41
2.4.2.So sánh .................................................................................................. 45
2.4.3. Điệp ngữ ............................................................................................... 48
KẾT LUẬN .................................................................................................... 51
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 53


MỞ ĐẦU
1.Lý do chọn đề tài
1.1. Lý do khách quan
Nhiều năm lại đây, Đỗ Nhật Nam được nhắc đến như một thần đồng thời
nay.Trong dịch thuật cái tên đó đã trở nên vô cùng thân quen, gần gũi,nhưng
với vai trò là một “nhà thơ” thì vẫn còn nhiều mới lạ. Nam bước vào con
đường nghệ thuật một cách tình cờ, đó là vào năm em 13 tuổi.
Ở lứa tuổi đó, khác với những bạn cùng trang lứa, Nam đã phải rời xa nhà,

Thơ là một thể loại chiếm vị trí quan trọng trong phân môn Tập đọc ở
Tiểu học. Thơ có sức hút mạnh mẽ, dễ thuộc, dễ nhớ, đi sâu vào tâm hồn các
em, hình thành cho các em những giá trị nhân cách nhất định.Những bài thơ
mộc mạc giản dị của Nam đã khơi dậy, nuôi lớn tình yêu, lòng biết ơn đối với
cha mẹ từ sâu trong trái tim của mỗi đứa trẻ, nhưng sự tiếp cận với thơ Nam
của học sinh còn chưa nhiều.
Là một giáo viên tiểu học tương lai, tôi muốn thông qua kết quả nghiên
cứu đề tài này để rút ngắn khoảng cách “một hiện tượng thơ mới” với các em
học sinh đồng thời có hướng giúp bản thân mình tích lũy vốn tri thức, giúp
học sinh hiểu và cảm nhận được cái đẹp, cái hay qua từng bài thơ. Giúp các
bậc phụ huynh quan tâm ,chia sẻ với con cái họ như một người bạn, để từ đấy
các em dễ bộc lộ cảm xúc, tâm sự với bố mẹ mình nhiều hơn.
Xuất phát từ những lý do trên tôi mạnh dạn chọn đề tài “giá trị nội dung và
nghệ thuật tập thơ Đường xa con hát của Đỗ Nhật Nam” góp phần khám phá
khẳng định tài năng của em.
2. Lịch sử vấn đề
Thơ không chỉ đem đến cho con người những cảm nhận sâu sắc, những
cảm xúc thăng hoa, mà chính thơ cũng là nơi gửi gắm niềm thương nỗi nhớ,
là nơi giãi bày tâm sự. Cũng giống như những thi sĩ khác, Đỗ Nhật Nam đã
mượn thơ để nói lên nỗi lòng mình một cách tự nhiên, chân thật nhất. Mới

2


đầu em viết những bài thơ lên facbook cá nhân để bày tỏ nỗi nhớ, niềm
thương của mình khi ở đất nước Mỹ xa xôi. Sau đó với tài năng thiên bẩm của
mình, Nam đã chinh phục được đông đảo các độc giả trên mạng xã hội và rồi
đứa con đầu tay Đường xa con hát được ra đời vào năm 2015 do nhà xuất bản
Lao động. Tập thơ ra đời không chỉ là mốc đánh dấu tên tuổi của Đỗ Nhật
Nam mà còn là chìa khóa để ta bước vào cánh cửa tuổi thơ, được hòa mình

cảm nhận chất thơ cũng như phong cách viết thơ của Nam.Tuy nhiên qua
khảo sát, thơ của Nam chưa được nghiên cứu nhiều. Vấn đề đó là một khoảng
trống để tôi có cơ hội được nghiên cứu và bổ sung đầy đủ hơn.Trong khả
năng còn hạn chế của mình, tôi đã cố gắng tìm hiểu tài liệu liên quan, kế thừa
và mở rộng những vấn đề về giá trị nội dung và nghệ thuật trong thơ Đỗ Nhật
Nam để hoàn thành đề tài khóa luận hoàn toàn mới này.
3. Mục đích nghiên cứu
- Tìm hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật trong thơ Đỗ Nhật Nam.
- Nâng cao năng lực cảm thụ thơ của bản thân.
4.Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng, phạm vi nghiên cứu: Nội dung và nghệ thuật tập thơ Đường xa
con hát
Văn bản khảo sát: Đường xa con hát - (2015) NXB Lao động
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thống kê
- Phương pháp phân tích tổng hợp
- Phương pháp so sánh đối chiếu
6. Cấu trúc
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, phụ lục, nội dung chính của khóa luận gồm 2
chương:
CHƯƠNG 1 Đường xa con hát nhìn từ phương diện nội dung

4


1.1. Nỗi nhớ,tình yêu của Nam dành cho gia đình
1.1.1. Những kỉ niệm ùa về bất chợt trong nỗi nhớ
1.1.2. Tình yêu Nam dành cho ông bà,bố mẹ
1.1.3. Sự hứa hẹn của Nam với bố mẹ
1.2. Nỗi thấu hiểu,tình yêu thương của Nam dành cho cuộc đời

cạnh bố mẹ và cũng là để xua tan nỗi nhớ nhà luôn thường trực trong tim.
Trong 26 bài thơ thì có đến 23 bài thơ Nam viết về gia đình, về bố mẹ.
Mỗi bài thơ là mỗi cung bậc cảm xúc, mỗi dòng tâm trạng khác nhau. Có lúc
là nỗi nhớ nhà đến cồn cào “Giờ mình con ngồi với căn phòng không/Gió
mùa cũ thao thức cùng nỗi nhớ” với những lời hứa hẹn mong ước, có lúc lại
là những lời dặn dò lo lắng, quan tâm “Đừng buồn khi con đi xa/Đừng rơi
nước mắt chiều tà nhớ mong”.
1.1.1. Những kỉ niệm ùa về bất chợt trong nỗi nhớ
Lần đầu tiên trong cuộc đời phải xa nhà, xa người thân, cũng như những
đứa trẻ khác Nam nhớ bố nhớ mẹ, nhớ ông bà, nhớ những giây phút hạnh
phúc được đoàn tụ chung vui trong những ngày lễ, tết. Nhưng nỗi nhớ ấy lại
6


dâng trào hơn, cồn cào hơn khi cái không khí lành lạnh vây quanh, mùa đông
đến mang lại cái cảm giác cô đơn đến lạ. Nỗi nhớ lại dâng lên gấp bội khi đó
là vào mùa giáng sinh – mùa đoàn tụ, mùa ấm áp bên gia đình. Đây là giáng
sinh đầu tiên Nam phải xa nhà, nhìn khung cảnh Texas em lại nhớ mùa giáng
sinh khi mình còn thơ bé:
Giáng sinh đầu tiên con xa bố mẹ
Ngắm mênh mông lá đỏ rụng bên thềm
Texas mù mây những bình minh lớp lớp
Lấp lánh đèn hoa, rờm rợp nụ cười
Trong tim thắm con tìm về thơ bé
Nhớ miên man những cổ tích năm nào
Có ông già Noel chui gầm giường bụi phủ
Nửa đêm rồi vẫn sột soạt túi nilon
Ông già Noel chạy Dream tơi tả
Đi đến giữa đường huỳnh huỵch ngã lăn quay
Ông già Noel xoay tìm thư trong hộc tủ

cậu, chỉ cần được sự che chở yêu thương, được ngồi trong lòng bố, được rúc
đầu trong lòng mẹ thì cái giá lạnh của mùa đông cũng trở nên ấm áp. Nam
cảm nhận được hương vị ngọt ngào, thơm mát khi rúc đầu vào lòng mẹ, sự an
toàn đến lạ với cảm giác được che chở khi ngồi vào lòng bố. Những ngày
tháng xa nhà, hình ảnh khung cửa nhỏ xung quanh là giàn hoa giấy luôn in
sâu trong lòng cậu. Đó là hình bóng nhà cậu và có lẽ hình ảnh đó sẽ không
bao giờ phai theo thời gian, năm tháng:
Hơn bốn tháng nay con chưa trở về nhà
Ăn bát cơm canh rau muống, rau cần mẹ nấu
Ngồi lòng bố, nắm bàn tay xương xẩu

8


Sao tay bố chai nhiều, bố ngủ có ngon không?
Mẹ ơi! Con thèm nhớ những đêm đông
Rúc đầu vào lòng mẹ lành thơm như suốt ngọt
Mặc kệ gió mùa âm u, ầm ù, khung cửa lọt
Cánh cò trắng hiện về sáng dịu điệu dân ca
Những tháng ngày dằng dặc con đường xa
Con luôn nhớ đến thắt lòng nhà mình nơi ấy
Khung cửa nhỏ với giàn hoa giấy
Bếp thơm chiều mẹ nhóm lửa thanh thao
Không sôi động, náo nhiệt như mùa hè, không tươi mát như mùa xuân, mùa
đông mang lại cảm giác buồn man mác, lạnh lẽo, cô đơn. Có lẽ chính vì vậy
mà cậu bé 13 tuổi này cũng bị ảnh hưởng đến tâm trạng :
Giờ mình con ngồi với căn phòng không
Gió mùa cũ thao thức cùng nỗi nhớ
Dù xa nhà, nhưng niềm tin, sự yêu thương vẫn đong đầy trong cậu, Nam vẫn
vững đôi chân trên bước đường dài của mình mong được gặt hái những thành

Câu thơ “ mắt gập gờ trốn cả giấc ngủ trưa” đã nói lên sự bận rộn trong những
ngày giáp Tết, người người tưng bừng náo nức sắm sửa quên giờ giấc, có khi
lại “trốn cả giấc ngủ trưa”. Tuy không được ở nhà, không được thấy được sự
chuyển giao thay mình của mùa xuân, không được hòa mình vào không khí
đón Tết nhưng Nam vẫn gửi hồn mình về với quê nhà. Em lại tiếp tục đưa ra
những câu hỏi mà chắc hẳn giờ này năm trước vẫn diễn ra:
Bố có ngược đường lặn lội trời mưa
Đèo sau trước bánh, hoa, quà Tết
Phóng băng băng quên nỗi mình đang rét
Đủ phần quà cho tất cả người thân

10


Nhà bác Thu thịt lợn đã chia phần
Tiếng eng éc giục xuân về chạm ngõ
Ông ngoại thênh thao cười cùng với gió
Bánh chưng con này ông cất để phần Nam
Bà ngoại miên man ra vườn chăm hoa lan
Rồi giục cải nở vàng những nụ
Xập xòe trước sau nhịp nhàng đàn ong thợ
Rủ mùa xuân trêu bà ngoại xì tin
Ông bà nội cố lần giường tập đi
Mong ngày tết về quê thăm làng xã
Mới xa đó mà chừng nghe như đã
Lâu lắm rồi không được thở hương quê
Những hình ảnh thân thương của bố của bà của bác đều được Nam ghi nhớ.
Em miêu tả đến từng chi tiết hành động mà mọi người vẫn hay làm. Chắc hẳn
em phải dành tình cảm sâu sắc đến nhường nào mới có thể để ý từng người
từng dáng vẻ. Để rồi giờ đây khi xa nhà em lại tự vẽ lên bức tranh gia đình

Cả mẹ luôn với bố
Nhà mình đi chơi phố
Quên hết chuyện “tranh giành”
Một gia đình hạnh phúc là nền tảng vững chắc chắp cánh con bay xa, với
Nam gia đình là chiếc nôi nuôi dưỡng tình cảm, em thật hạnh phúc khi có bố
mẹ ở bên, luôn ủng hộ em vững bước trên con đường em tới. Giờ xa bố, trong
muôn vàn nhớ thương, Nam có những ân hận thật chân thành của một đứa
con từng có lúc vô tâm. Lòng nhớ thương còn khiến Nam tạo ra không ít
những hình ảnh nặng tình mà đầy bóng bảy thi vị.

12


1.1.2. Tình yêu Nam dành cho ông bà, bố mẹ
Tình yêu của người bố người mẹ dành cho con là vô bờ, đó là sự hi sinh
cao cả, nhưng không phải đứa con nào cũng có thể cảm nhận, thấu hiểu nó.
Với một cậu bé mới chỉ 13 tuổi, Nam đã cảm nhận được thứ tình cảm thiêng
liêng đó, luôn trân trọng, với lòng biết ơn sâu sắc. Mỗi khi nghĩ về bố Nam
luôn thấy chan chứa lòng biết ơn và yêu thương vô hạn, đôi khi là lời trách
móc nhưng trách chỉ để mà yêu, mà thương mà quý. Một câu hỏi thân thương
vang lên đầu bài thơ Khúc ru cho bố “ Bố ngủ ngon không?/ Trời đông rồi
đấy” đầy ấm áp, chan chứa tình yêu. Một câu hỏi thể hiện sự quan tâm lo lắng
Nam dành cho bố khi em đang ở xa nhà. Nam luôn muốn làm điểm tựa, để bố
có thể dựa vào, dù xa cách đến hàng vạn dặm nhưng em vẫn luôn khẳng định
tình yêu của mình:
Con xa biết mấy
Dằng dặc trời đêm
Sao trời nhiều lên
Tình yêu dâng mãi
Hay qua những lời dặn dò, răn đe với cái u vô tri vô giác cũng thể hiện sự lo

gió rét đêm thâu. Thấu hiểu nỗi vất vả đó em lại càng thương, càng quý.
Chính nỗi vất vả, nhọc nhằn của bố đã mang lại tuổi thơ đầy đủ, vui sướng
cho em, cuộc sống ngày hôm nay, càng khiến Nam thêm trân trọng :
Như hạt nảy trên đất cằn
Luôn vươn mình về ánh sáng
Tình yêu đậm đà lai láng
Bố dành cho tuổi thơ con
Con đi “gót đỏ như son”

14


Ngạt ngào hương sen thơm mát
Bình minh dâng lên bát ngát
Xòe tay đón ánh mặt trời
Bên cạnh người bố nghiêm khắc dạy dỗ con nên người luôn là một người mẹ
hiền lành, ấm áp. Nét hiền dịu ấy đã tạo nên sự gần gũi, ngọt ngào đến lạ. Có
lẽ chính vì thế mà hình ảnh người mẹ luôn là đề tài muôn thuở của các thi sĩ
nhí. Viết về người mẹ Trần Đăng Khoa thể hiện tình yêu của mình dành cho
người mẹ bằng những hành động giúp mẹ việc nhà cậu tình nguyện làm người
nội trợ đảm đang sẻ chia một phần gánh nặng với người mẹ một đời lam
lũ: “Khi mẹ vắng nhà, em luộc khoai/ Khi mẹ vắng nhà, em cùng chị giã gạo/
Khi mẹ vắng nhà, em thổi cơm/ Khi mẹ vắng nhà, em nhổ cỏ vườn/ Khi mẹ
vắng nhà, em quét sân và quét cổng”...(Khi mẹ vắng nhà). Cậu tự nhận mình
chưa ngoan vì vẫn để mẹ vất vả, nhọc nhằn. Lời tự nhận chưa ngoan đã thể
hiện được niềm thương, tình yêu cậu dành cho mẹ. Những lời thơ tự nhiên mà
giàu cảm xúc, thơ Khoa gắn với người mẹ lam lũ vất vả với ruộng đồng với
những hình ảnh thân quen “cái sân” “cây cối” “ruộng đồng sực nức hương
đồng gió nội, chất làng quê chất dân gian. Vượt qua bao thời gian, từ thời
chống Mĩ đến thời bình, từ “mái đình làng quê” đến “công nghệ hiện đại” thì

quan âm sống, luôn hiền lành, và hay khóc. Không được quan sát trực tiếp
gần kề bên mẹ nhưng Nam vẫn tưởng tượng được nỗi nhớ con với lòng xao
xuyến mỗi khi chiều đông buông gió mẹ lại “mơ hồ ngồi tựa cửa”.Em mong
rằng những cánh cò trắng đừng chở thêm “nỗi niềm xa thăm thẳm” để mẹ thôi
buồn, thôi khóc vì nhớ em, đồng thời cũng gửi gắm nhờ những cánh cò trao
gửi yêu thương của em đến với mẹ, tạo cho mẹ những niềm vui khi ở nhà.
Nỗi khát khao được quẩn quanh mẹ lại rạo rực, trong bài thơ Trò chuyện cùng
mèo con Nam ghen tị, thèm khát được như chú mèo nhỏ được nũng nịu, được
mẹ vỗ về âu yếm. Nam đi xa mèo trở thành “em bé” luôn được mẹ vỗ về âu
yếm, luôn được nũng nịu trong lòng mẹ, được sớm tối gần bên mẹ, được nghe

16


mẹ than thở la lối hay được nhìn mẹ làm việc. Những điều đơn giản vậy thôi
nhưng đối với Nam lại xa vời, em ao ước thèm khát được bên mẹ hàng ngày,
được như chú mèo nhỏ cuộn tròn trong lòng mẹ. Niềm ao ước thèm khát
khiến Nam phải thốt lên:
Tao thèm như mày đó
Lúc nào cũng gần bên
Nhưng cũng không quên viết những lời yêu thương :
Cũng yêu mẹ nhiều thêm
Nhiều thêm và nhiều nữa
Nỗi khát khao cháy bỏng lại dâng lên hòa cùng tình yêu Nam dành cho mẹ,
tình yêu đó cũng thể hiện qua sự thương xót khi mẹ nhọc nhằn, vất vả lo toan.
Bài thơ Thương mẹ được Nam viết khi nghe tin mẹ ốm, thường ngày em khao
khát được bên mẹ bao nhiêu thì lúc mẹ ốm lại tăng lên gấp bội. Mở đầu bài
thơ là lời hỏi thăm đầy ân cần :
Mẹ ơi! Mẹ mệt nhiều không
Hình như phía ấy mưa dông tứ bề

Bà ngạc nhiên tần ngần
Ôi! Cháu bà đây á
Nó cao lên nhiều quá
Sao da đen thế này!
Nó còn biết bày tỏ
Làm nhiều thơ tặng bố
Nhìn thấy bà qua màn hình nhỏ Nam lại bồi hồi nhớ thương. Em vẫn thấy
được gần kề bên bà, được bà vỗ về ru ngủ khi lạc vào giấc mơ mỗi đêm:
Bà ơi!
Thương nhớ dài như trời
Nhưng cháu bên bà đấy

18


Gần kề bà biết mấy
Lẫn vào từng giấc mơ
Bàn tay bà như thơ
Vỗ về ru cháu ngủ
Tim bà như gợi mở
Đến chân trời xanh xa
Bao nhiêu tình cảm dành cho bà Nam đều gửi vào thơ, lời thơ thật ngọt ngào
chân thật. Tất cả những chân trời em đi đều thấy bóng dáng hiền hòa của bà
với nụ cười “như nắng nỏ” “ như mùa xuân”. Bà như một nguồn sáng luôn
động viên giúp em vững bước trên mọi con đường. Những vần thơ cuối bài
vang lên khẳng định tình yêu của em đối với bà ngoại.Tình yêu đó thật nhiều
không thể đếm được :
Facebook có thêm bà
Thêm ngàn lần thương mến
Yêu bà không bờ bến

Làm cho mẹ nín khóc
Những lời dặn dò thật ân cần, ấm áp, mặc dù những lời nói ấy dành cho chú
mèo nhưng ẩn sâu trong đó là lời mong muốn động viên dành cho mẹ. Nam
mong rằng mẹ luôn tươi cười hạnh phúc để quên đi nỗi buồn, sự trống vắng
hụt hẫng khi em xa nhà.
Đối với mọi người, giao thừa là giây phút thiêng liêng nhất, là lúc đoàn tụ
gia đình, cùng nhau mong đợi đến khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và
năm mới. Vậy mà vào thời khắc thiêng liêng ấy, em lại đang trên chuyến xe
sang thăm bang khác. Bài thơ Khúc hát giao thừa được ra đời trong niềm
mong ước điều tốt đẹp sẽ đến với những người thân yêu của em. Em dặn dò
bố không cần bận tâm suy nghĩ cho em, có thời gian nghỉ ngơi để có sức
chăm mẹ:

20