i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả
nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công
trình nghiên cứu nào khác. Nếu nội dung nghiên cứu của tôi trùng lặp với bất kỳ
công trình nghiên cứu nào đã công bố, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và tuân
thủ kết luận đánh giá luận văn của Hội đồng khoa học.
Hà Nội, ngày 05 tháng 10 năm 2015
Tác giả luận văn

Trần Văn Thạo


ii

LỜI CẢM ƠN
Trong thời gian thực hiện luận văn tốt nghiệp, ngoài sự cố gắng nỗ lực của
bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của cá nhân và tổ chức.
Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:
- Tiến sỹ: Lê Thu Huyền, người hướng dẫn khoa học, trực tiếp giúp đỡ tôi
trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn
- Lãnh đạo trường Đại học Lâm Nghiệp, Phòng sau đại học, các thầy cô giao
bộ môn trong và ngoài trường.
- Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo các ban ngành thuộc huyện ủy, UBND
huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội; Chi cục thống kê huyện Chương Mỹ; Phòng
Tài chính – Kế hoạch huyện Chương Mỹ; UBND thị trấn Xuân Mai; UBND xã
Đông Phương Yên và UBND xã Đồng Phú, cá nhân đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi
hoàn thành tốt nội dung của đề tài.
Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới những người thân trong gia đình, bạn bè
đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài của mình

CỨU ..........................................................................................................................41
2.1. Đặc điểm cơ bản của huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội. ..........................41
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội .................................................................41
2.1.2. Đặc điểm của cơ quan quản lý ngân sách nhà nước huyện Chương Mỹ ........44
2.2. Phương pháp nghiên cứu....................................................................................45
2.2.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu ...............................................................45
2.2.2. Phương pháp thu nhập số liệu .........................................................................48


iv

2.2.3. Phương pháp xử lý, phân tích số liệu ..............................................................49
2.2.4. Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá ........................................................................50
Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ......................................................................52
3.1. Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Chương Mỹ,
thành phố Hà Nội. .....................................................................................................52
3.1.1. Thực trạng phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách xã trên địa bàn
huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. .....................................................................52
3.1.2. Kết quả thu, chi ngân sách xã giai đoạn 2011-2014 .......................................54
3.1.3. Thực trạng quản lý ngân sách xã.....................................................................65
3.2. Đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách xã tại huyện Chương .............76
3.2.1. Những kết quả đạt được và nguyên nhân. .......................................................76
3.2.2. Những tồn tại, hạn chế, yếu kém và nguyên nhân. .........................................78
3.3. Mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, định hướng và giải pháp nhằm tăng cường
quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Chương Mỹ. .............................................88
3.3.1. Mục tiêu phát triển kinh tế xã hội. ..................................................................88
3.3.2. Định hướng công tác quản lý ngân sách xã tới năm 2020. .............................89
3.3.3. Các giải pháp tăng cường quản lý NSX trên địa bàn huyện Chương Mỹ ......91
3.4. Kiến nghị: .........................................................................................................108
3.4.1 Đối với Chính phủ ..........................................................................................108


Giá trị gia tăng

GDP

Tổng sản phẩm quốc nội

HĐND

Hội đồng nhân dân

UBND

Ủy ban nhân dân

KTXH

Kinh tế xã hội

KTTT

Kinh tế thị trường

KBNN

Kho bạc nhà nước

NSNN

Ngân sách nhà nước


Trung ương

TSCĐ

Tài sản cố định

TNCN

Thu nhận cá nhân

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

XDCB

Xây dựng cơ bản


vi

DANH MỤC CÁC BẢNG
STT

Tên bảng

Trang

2.1

3.4

Quy trình lập, phân bổ, giao dự toán NSNN hàng năm

66

3.5
3.6

Tỷ lệ chênh lệch giữa thực hiện thu ngân sách so với dự toán ngân
sách xã ban đầu huyện Chương Mỹ năm 2014
Nhận thức của người dân và cán bộ về ngân sách xã

80
82

So sánh mức độ công khai thông tin ngân sách giữa thực tế của địa
3.7

phương so với thông lệ quốc tế và quy định của Luật NSNN tại huyện

83

Chương Mỹ
3.8

Tính công khai của ngân sách xã

83


55

56

3.3

Quy mô nguồn thu Ngân sách xã hưởng 100%

57

3.4

Quy mô các khoản thu NSX hưởng theo tỷ lệ phân chia

59

3.5
3.6
3.7

3.8

3.9

Quy mô và cơ cấu chi thường xuyên NSX huyện Chương Mỹ, giai
đoạn 2011-2014
Quy mô chi chuyển nguồn ngân sách xã giai đoạn 2011-2014
Quy mô nợ đọng xây dựng cơ bản của ngân sách xã tại huyện
Chương Mỹ tính đến 31/08/2015
Chênh lệch giữa số liệu dự toán và quyết toán ngân sách xã trong


2.1

Mô hình cơ quan quản lý ngân sách nhà nước huyện Chương Mỹ

44


1

LỜI NÓI ĐẦU
1. Tính cấp thiết đề tài
Trong công cuộc đổi mới đất nước và thời kỳ xây dựng, phát triển kinh tế địa
phương theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn, cấp xã là
cấp hành chính có tầm quan trọng đặc biệt. Đó là chính quyền cơ sở, nơi trực tiếp
nắm bắt, giải quyết các nguyện vọng của nhân dân, trực tiếp tổ chức và lãnh đạo
nhân dân triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách và pháp luật của Nhà nước
trong thực tiễn.
Ngân sách xã gắn liền với việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính
quyền nhà nước cấp xã, là nguồn cung cấp phương tiện vật chất để chính quyền cấp
xã hoạt động, lãnh đạo nhân dân triển khai thực hiện các chính sách, pháp luật của
Nhà nước và xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh - quốc phòng
tại địa phương. Vì vậy, việc quản lý, sử dụng nguồn tài chính của xã một cách tiết
kiệm, có hiệu quả, công khai, minh bạch và khoa học là rất cần thiết, là yêu cầu
khách quan trong công tác quản lý tài chính xã và trong công cuộc xây dựng, phát
triển kinh tế - xã hội tại các địa phương.
Mặt khác, sự mất ổn định chính trị ở cấp xã hầu hết bắt nguồn từ sự thiếu minh
bạch và bất cập trong việc quản lý, sử dụng các nguồn lực tài chính, đất đai. Vì vậy,
để xây dựng được chính quyền cấp xã trong sạch, vững mạnh, một chính quyền “do
dân và vì dân”đòi hỏi cần phải tăng cường quản lý đối với tài chính xã.

- Đánh giá, phân tích thực trạng quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện
Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội.
- Chỉ rõ các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng công tác quản lý ngân sách xã
của chính quyền địa phương.
- Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị về lý luận và thực tiễn tăng cường
công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
Công tác quản lý Ngân sách Nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện.
3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
+ Phạm vi về nội dung
Công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện trên các góc độ quản lý
ngân sách: lập dự toán ngân sách, chấp hành ngân sách, quyết toán, kiểm tra, thanh
tra, kiểm soát ngân sách xã.
+ Phạm vi về không gian


3

Huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội.
+ Phạm vi về thời gian
Nghiên cứu thực hiện trong 4 năm (2011-2014) để phù hợp thời gian của thời
kỳ ổn định ngân sách (2011-2015).
4. Nội dung nghiên cứu
- Cơ sở lý luận về vấ n đề nghiên cứu
Đề tài đề cập đến các khái niệm liên quan đến vấn đề về Xã, ngân sách xã,
quản lý ngân sách xã; Sự cần thiết phải tăng cường công tác quản lý ngân sách xã;
Xác định các chỉ tiêu đánh giá chất lượng công tác quản lý ngân sách xã và làm rõ
các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện
Chương Mỹ,Thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay.

nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ
của Nhà nước.[3, tr.5]
Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, NSNN được tổ chức phù hợp với hệ
thống tổ chức bộ máy quản lý hành chính nhà nước. Mỗi cấp chính quyền đều phải
có ngân sách để thực hiện các nhiệm vụ được giao theo quy định của pháp luật và
phù hợp với khả năng quản lý của cấp chính quyền đó và hình thành lên một hệ
thống NSNN.
Hệ thống NSNN ở nước ta bao gồm: Ngân sách trung ương và NSĐP. Ngân
sách địa phương gồm ngân sách của các cấp chính quyền địa phương .[3, tr.5].
Phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền Nhà nước ta hiện nay1 NSĐP bao
gồm: ngân sách cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là ngân sách
cấp tỉnh); ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân
sách cấp huyện); và ngân sách cấp xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp
xã). Cơ cấu tổ chức của hệ thống NSNN nước ta có thể mô tả theo sơ đồ sau:
1

Theo quy định của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 và Luật Tổ chức
HĐND và UBND năm 2003


5

NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG

NGÂN SÁCH TRUNG
ƯƠNG

NGÂN SÁCH TỈNH

ngân sách huyện và là cấp ngân sách thấp nhất trong hệ thống NSNN.
1.1.1.2. Phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước
Phân cấp quản lý ngân sách là việc xác định phạm vi, trách nhiệm và quyền
hạn của chính quyền các cấp, các đơn vị dự toán ngân sách trong việc quản lý ngân
sách nhà nước phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội2.

2

Điều 4, Luật NSNN 2015.


6

Thực chất của phân cấp nhằm giải quyết các mối quan hệ giữa chính quyền nhà
nước Trung ương và các cấp chính quyền nhà nước Địa phương rất rộng. Nội dung
phân cấp bao gồm các hoạt động xử lý các vấn đề liên quan đến hoạt động của NSNN
trên 3 nội dung: Quan hệ về mặt chính sách, chế độ; quan hệ vật chất về nguồn thu và
nhiệm vụ chi; quan hệ về quản lý theo chu trình NSNN.
Trên thực tế các nhà nước đều thực hiện phân cấp quản lý ngân sách ở mức độ
nhất định cho chính quyền địa phương. Phân cấp được xem như một phương thức
để tăng tính dân chủ, linh hoạt, hiệu quả và trách nhiệm của các cấp chính quyền
trong việc cung cấp các hàng hoá và dịch vụ công cộng.
Nhà nước thay mặt cho cồng đồng cung cấp những hàng hoá và dịch vụ công
cộng mà người dân mong muốn. Trên thực tế để đảm bảo việc cung ứng đó một
cách hiệu quả phải xuất phát từ nhu cầu của người dân. Những hàng hoá, dịch vụ
công cộng gắn với đặc thù của từng địa phương, chỉ có chính quyền địa phương
hiểu rõ nhất họ cần gì? Hơn nữa, việc gắn với người hưởng lợi đã tạo động lực để
chính quyền cũng như người dân phát huy tính chủ động, sáng tạo trong việc phát
huy nội lực, tăng cường kiểm tra, giám sát trong quản lý thu, chi ngân sách. Người
dân cũng sẵn sàng, tự giác hơn trong việc chi trả cho các dịch vụ mà họ đã lựa chọn.

lý ở địa phương mình. Vị trí độc lập tương đối của nó được thể hiện qua cả ba khâu
của chu trình ngân sách. Trong phạm vi phân chia nguồn thu, nhiệm vụ chi được ổn
định từ 3 đến 5 năm, các địa phương được chủ động tìm các biện pháp tăng thu hợp
pháp để phát triển KT-XH, tăng khả năng tự cân đối ngân sách.
Thứ ba, đảm bảo nguyên tắc công bằng trong phân cấp NSNN.
Để giảm bớt khoảng cách giàu, nghèo giữa các vùng, các địa phương, trong
quá trình phân cấp cần đảm bảo cơ chế điều hoà, trợ cấp giữa trung ương với địa
phương, giữa ngân sách cấp trên với ngân sách cấp dưới. Trợ cấp cân đối và trợ cấp
có mục tiêu là hai phương thức tài trợ mà chính quyền cấp trên thường sử dụng đối
với chính quyền cấp dưới. Ngoài ra, việc thúc đẩy sự phát triển đồng đều giữa các
vùng, miền qua chi ngân sách trung ương vào đầu tư cơ sở hạ tầng KT-XH cũng
được sử dụng như biện pháp bổ trợ cho hai phương thức trên.
-

Nội dung phân cấp quản lý NSNN

Quan hệ giữa các cấp chính quyền về chính sách, chế độ.
Về cơ bản, Nhà nước trung ương vẫn giữ vai trò quyết định các loại thu như
thuế, phí, lệ phí, vay nợ và các chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi tiêu thực hiện thống
nhất trong cả nước.


8

HĐND cấp tỉnh được quyết định chế độ chi ngân sách, phù hợp với đặc điểm
thực tế ở địa phương, như chế độ thu phí gắn với quản lý đất đai, tài nguyên thiên
nhiên, gắn với chức năng quản lý hành chính nhà nước của chính quyền địa phương
và các khoản đóng góp của nhân dân theo quy định của pháp luật 3. Việc huy động
vốn để đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng thuộc phạm vi ngân sách cấp tỉnh
được quy định theo những điều kiện nghiêm ngặt theo mức độ tự chủ giao cho từng


Quan hệ giữa các cấp về quản lý chu trình NSNN
Mặc dù, ngân sách Việt Nam vẫn nằm trong tình trạng ngân sách lồng ghép
giữa các cấp chính quyền trong chu trình ngân sách nhưng quyền hạn, trách nhiệm
HĐND các cấp trong việc quyết định dự toán ngân sách, phân bổ ngân sách và phê
chuẩn quyết toán ngân sách đã được tăng lên đáng kể.
HĐND các cấp quyết định dự toán NSĐP; phân bổ NSĐP; phân bổ dự toán chi
ngân sách cho sở, ban, ngành theo từng lĩnh vực cụ thể, quyết định số bổ sung từ ngân
sách cấp mình cho từng ngân sách cấp dưới; trực tiếp phê chuẩn quyết toán NSĐP
Ngoài ra, việc tổ chức lập ngân sách ở các địa phương được phân cấp cho
UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quy định cụ thể cho từng cấp ở địa
phương. Thảo luận về dự toán với cơ quan tài chính chỉ thực hiện vào năm đầu của
thời kỳ ổn định ngân sách, các năm tiếp theo chỉ tiến hành khi địa phương có đề nghị.
1.1.2. Ngân sách nhà nước cấp xã
1.1.2.1. Khái niệm về ngân sách xã.
“NSX là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân
phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho
việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nước cấp cơ sở trong
khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý”.
Xét về nguồn gốc xuất hiện NSNN nói chung và NSX nói riêng, thì các nhà
nghiên cứu đều nhất trí rằng: Sự xuất hiện và tồn tại của Nhà nước và nền kinh tế
hàng hóa - tiền tệ đã tạo ra những điều kiện cần và đủ cho NSNN ra đời và tồn tại.
Chừng nào còn tồn tại cả 2 điều kiện trên, thì NSNN vẫn còn tồn tại. Cơ cấu tổ chức
của bộ máy Nhà nước ở mọi quốc gia đều là sự hợp thành của một số cấp hành
chính nhất định và có sự phân công, phân cấp về quản lý kinh tế, xã hội cho mỗi cấp
đó. Nếu cấu trúc của hệ thống NSNN ở các quốc gia luôn bao gồm một số cấp ngân
sách nhất định; trong đó NSX luôn được coi là cấp ngân sách cơ sở.
Trong thực tiễn, thuật ngữ ngân sách thường để chỉ tổng số thu và chi của một
đơn vị trong một thời gian nhất định. Một bảng tính toán các chi phí để thực hiện một
kế hoạch, hoặc một chương trình cho một mục đích nhất định của một chủ thể nào đó.

trực tiếp đến lợi ích của dân, từ đó đặt ra yêu cầu người dân cũng muốn biết “khoản


11

đóng góp”của mình sẽ được sử dụng như thế nào. Mặt khác, thông qua chi NSX đã
tạo ra phúc lợi công cộng cho mọi người dân hưởng, như xây dựng các Nhà văn hóa
nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân, hay góp phần làm đường giao thông
nông thôn… Qua hoạt động thu, chi NSX như vậy cũng chính là để chính quyền xã
thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình mà thôi.
Thứ hai, hoạt động thu, chi NSX luôn gắn liền với chức năng, nhiệm vụ của
chính quyền xã được phân cấp, đồng thời luôn chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ
quan quyền lực của Nhà nước ở cấp xã. Chính vì vậy, các chỉ tiêu thu, chi NSX
luôn mang tính hợp lý.
Thứ ba, Các quan hệ thu, chi NSX rất đa dạng và biểu hiện dưới nhiều hình
thức khác nhau. Nhưng số thu hoặc số chi theo từng hình thức chỉ có thể được thực
thi một khi nó đã được ghi vào dự toán và đã được cơ quan Nhà nước có thẩm
quyền phê duyệt, ẩn chứa đằng sau các hoạt động thu, chi NSX là các quan hệ lợi
ích giữa một bên là lợi ích cộng đồng cấp cơ sở mà chính quyền xã là người đại
diện với một bên là lợi ích của các chủ thể kinh tế xã hội khác.
Thứ tư, Một điểm khác biệt với cấp ngân sách khác đó là: NSX vừa là một
cấp ngân sách vừa là một đơn vị dự toán đặc biệt. NSX là một đơn vị dự toán đặc
biệt vì dưới nó không có các đơn vị dự toán trực thuộc nào và nó phải tạo nguồn
kinh phí thông qua khoản thu ngân sách xã được phân định, vừa duyệt cấp, chi trực
tiếp và tổng hợp các khoản chi trực tiếp đó vào chi ngân sách. Chính đặc điểm riêng
có này ảnh hưởng và chi phối rất lớn đến quá trình tổ chức, lập, chấp hành, kế toán
và quyết toán NSX.
1.1.2.3. Nguồn thu và nhiệm vụ chi của ngân sách xã
- Nguồn thu ngân sách xã được hình thành từ 3 nguồn thu sau:
a) Các khoản thu NSX hưởng 100%:

quyền chủ động của chính quyền cấp xã trong quản lý kinh tế - xã hội ngày càng
cao hơn.
c) Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên:
Trong hệ thống tổ chức NSNN, các cấp ngân sách có mối quan hệ chặt chẽ với
nhau, và mỗi cấp đều phải đảm bảo cân đối thu - chi của mình. Tuy nhiên, trong
những hoàn cảnh cụ thể nếu cấp ngân sách (hay một bộ phận của cấp ngân sách)
nào không tự cân đối được, thì ngân sách cấp trên có trách nhiệm cấp bổ sung


13

nguồn thu cho cấp ngân sách (hay bộ phận của cấp ngân sách) đó để đảm bảo cân
đối thu - chi ngay từ khâu dự toán. Từ đó hình thành khoản thu bổ sung từ ngân
sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới. Trong điều kiện nước ta hiện nay, phần lớn
ngân sách cấp xã chưa tự cân đối được thu - chi, nên ngân sách cấp trên phải cấp bổ
sung và hình thành nguồn thu thứ 3 cho NSX.
- Chi ngân sách xã gồm:
Chi đầu tư phát triển: Tập hợp các nội dung chi có liên quan đến cải tạo, nâng
cấp, làm mới các công trình thuộc hệ thống cơ sở vật chất - kỹ thuật của xã, như:
Đường giao thông; kênh mương tưới tiêu nước; trường học; trạm xá; các trạm thu,
phát sóng phát thanh…, được gọi là chi đầu tư phát triển của NSX. Thông qua chi
đầu tư phát triển của NSX mà từng bước tạo dựng cơ sở vật chất cần thiết cho quá
trình xây dựng, phát triển kinh tế địa phương ngay từ cấp cơ sở. Trong điều kiện
hiện nay, phạm vi chi đầu tư phát triển của NSX, bao gồm:
Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của xã
không có khả năng thu hồi vốn, theo phân cấp của Thành phố;
Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng KTXH của xã từ nguồn
huy động đóng góp của các tổ chức, cá nhân cho từng dự án nhất định theo quy định
của pháp luật, do HĐND xã quyết định đưa vào NSX quản lý;
Chi thường xuyên của NSX: Chi thường xuyên của NSX là các khoản chi

Chính vì vậy NSX đóng một vai trò to lớn trong việc phát triển nền văn hóa
tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Phát huy vai trò của NSX trong đối với phát triển
kết cấu hạ tầng đi liền với thúc đẩy kinh tế và phát triển văn hóa, thể thao, sẽ thúc
đẩy quá trình thành thị hóa nông thôn, hạn chế sự phát triển khác biệt giữa nông
thôn và thành thị, do vậy nhiệm vụ của NSX ngày càng giữ vị trí quan trọng.
Ngân sách xã là công cụ quan trọng để chính quyền cấp xã thực hiện mọi chức
năng, nhiệm vụ được giao, điều hành hoạt động ở xã đi đúng hướng, thu hút vốn
đầu tư phát triển kinh tế - vă hóa - xã hội ở xã.
1.1.3. Quản lý ngân sách xã.
1.1.3.1. Khái niệm quản lý ngân sách xã.
Trong bộ máy hành chính Nhà nước ta, chính quyền cấp xã là chính quyền cơ
sở trực tiếp nắm bắt, giải quyết các nguyện vọng của nhân dân triển khai thực hiện


15

các chủ trương, chính sách và pháp luật của Nhà nước vào thực tiễn. Các nội dung
hoạt động của chính quyền cấp xã đòi hỏi một nguồn lực tài chính đáp ứng rất lớn
và có ý nghĩa tiên quyết mà chủ yếu do NSNN đảm bảo. Chính vì thế công tác quản
lý điều hành NSX một cách tiết kiệm, hiệu quả, công khai, minh bạch và khoa học
càng cần thiết hơn bao giờ hết.
Ngân sách cấp xã - cấp đơn vị hành chính cơ sở có tầm quan trọng đặc biệt và
cũng có đặc thù riêng: nguồn thu được khai thác trực tiếp trên địa bàn và nhiệm vụ
chi cũng được bố trí để phục vụ cho mục đích trực tiếp của cộng đồng dân cư trong
xã mà không thông qua một khâu trung gian nào. NSX là cấp ngân sách cơ sở trong
hệ thống NSNN, đảm bảo điều kiện tài chính để chính quyền xã chủ động khai thác
các thế mạnh về đất đai, phát triển kinh tế, xã hội, xây dựng nông thôn mới, thực
hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh, trật tự trên địa bàn.
Điều 3 Luật NSNN năm 2002 quy định, NSNN được quản lý thống nhất theo
nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản

– kế toán. Đối với những xã có quy mô lớn, quản lý phức tạp, Chủ tịch UBND cấp
huyện có thể cho phép cấp xã được bố trí thêm 01 công chức kế toán thông qua hình
thức thi tuyển; Thủ quỹ ngân sách xã có nhiệm vụ quản lý tiền mặt của cấp xã.
Cho dù số lượng biên chế tài chính xã có khác nhau, nhưng các nhiệm vụ mà
Ban tài chính xã phải đảm nhận lại giống nhau. Nhiệm vụ chung nhất của Ban tài
chính xã là giúp UBND xã thực hiện quản lý Nhà nước về tài chính trên địa bàn xã.
1.1.3.3. Nguyên tắc cơ bản về quản lý ngân sách xã.
Quản lý NSX và các hoạt động tài chính khác của xã phải được thực hiện theo
nguyên tắc dân chủ, công khai, hiệu quả và tiết kiệm.
Cân đối NSX phải bảo đảm nguyên tắc chi không vượt quá nguồn thu quy
định. Nghiêm cấm đi vay hoặc chiếm dụng vốn dưới mọi hình thức để cân đối NSX.
Tại khoản 3, Điều 8 của Luật NSNN quy định “Về nguyên tắc, NSĐP được cân
đối với tổng số chi không được vượt quá tổng số thu”. Như vậy, NSX hàng năm được
cân đối theo nguyên tắc tổng số chi (chi đầu tư phát triển, công tác xã hội, quốc
phòng an ninh, hoạt động Nhà nước và đoàn thể, các sự nghiệp và các khoản chi khác
theo quy định phân cấp của HĐND cấp tỉnh) không được vượt tổng số thu các khoản
thu được hưởng (gồm các khoản thuế, phí, lệ phí, thu từ kết quả hoạt động tài chính


17

khác của xã, thu viện trợ, thu bổ sung từ ngân sách cấp trên nếu có, và các khoản thu
khác đã được pháp luật quy định và sự phân cấp của HĐND cấp tỉnh). Nghĩa là tổng
số dự toán chi cả năm không được vượt quá tổng số dự toán thu cả năm; và tổng số
quyết toán chi cả năm không được vượt tổng số quyết toán thu cả năm.
1.1.3.4. Nội dung quản lý ngân sách xã.
Quản lý NSNN nói chung và quản lý NSX nói riêng đều có một chu trình khép
kín giống nhau. Chu trình ngân sách hay còn gọi là quy trình ngân sách dùng để chỉ
toàn bộ hoạt động của một ngân sách kể từ khi bắt đầu hình thành cho tới khi kết
thúc chuyển sang ngân sách mới. Một chu trình ngân sách gồm ba khâu nối tiếp

dự toán NSX năm trước và một số năm liền kề, ước thực hiện NS năm hiện hành.
Dự báo những xu hướng có tác động đến NSX năm kế hoạch.
d) Quy trình lập dự toán:
Quy trình lập dự toán ngân sách xã bao gồm các bước như sau:
Bước (1): UBND huyện hướng dẫn và giao số kiểm tra dự toán ngân sách cho
các xã.
Bước (2): UBND xã tổ chức hội nghị triển khai xây dựng dự toán NSX và giao
số kiểm tra cho các ban ngành, đoàn thể.
Bước (3): Các ban ngành, đoàn thể, kế toán xã lập dự toán NSX.
Bước (4): UBND xã làm việc với các ban ngành, đoàn thể về dự toán ngân
sách; kế toán tổng hợp và hoàn chỉnh dự toán NSX.

Sơ đồ 1.2: Quy trình lập dự toán Ngân sách xã
(Nguồn: [Thông tư số 60/2003/TT-BTC ngày 23/06/2003 của Bộ Tài chính ])