ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

VÕ THỊ TRÂM ANH

TRÁCH NHIỆM DOANH NGHIỆP TRONG
LĨNH VỰC AN TOÀN - VỆ SINH THỰC PHẨM
THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2017


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

VÕ THỊ TRÂM ANH

TRÁCH NHIỆM DOANH NGHIỆP TRONG
LĨNH VỰC AN TOÀN - VỆ SINH THỰC PHẨM
THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Chuyên ngành : Luật kinh tế
Mã số
: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học:TS. NGUYỄN TRỌNG ĐIỆP


1.1.1. Khái niệm về thực phẩm và an toàn thực phẩm ................................. 7
1.1.2. Điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm............................................... 11
1.2. Vai trò của pháp luật về an toàn thực phẩm trong đời sống xã hội Việt
Nam hiện nay. ................................................................................................. 13
1.3. Cơ sở lý luận về trách nhiệm của Doanh nghiệp đối với an toàn thực
phẩm. ............................................................................................................... 16
1.3.1. Khái niệm trách nhiệm của Doanh nghiệp đối với an toàn thực
phẩm 16
1.3.2. Cơ sở hình thành trách nhiệm của DN đối với an toàn thực phẩm ... 26
1.4. Nội dung trách nhiệm của Doanh nghiệp theo pháp luật an toàn thực
phẩm. ............................................................................................................... 30
1.4.1. Căn cứ xác định trách nhiệm của doanh nghiệp theo pháp luật về
an toàn thực phẩm ........................................................................................... 30
1.4.2. Chủ thể của trách nhiệm theo pháp luật về an toàn thực phẩm ........ 31
1.4.3. Nội dung của trách nhiệm theo pháp luật về an toàn thực phẩm ...... 32
1.4.4. Phạm vi trách nhiệm theo pháp luật về an toàn thực phẩm ............... 38
1.4.5. Miễn trừ trách nhiệm của doanh nghiệp theo pháp luật về ATTP ..... 39
1.4.6. Thời hiệu chịu trách nhiệm của Doanh nghiệp theo pháp luật về an
toàn thực phẩm ................................................................................................ 40
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1.................................................................................. 42
CHƢƠNG II .................................................................................................... 43


THỰC TRẠNG VỀ TRÁCH NHIỆM DOANH NGHIỆP ............................ 43
THEO PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM ..................................... 43
2.1. Thực trạng điều chỉnh pháp luật về trách nhiệm của Doanh nghiệp
đối với an toàn thực phẩm theo pháp luật hiện hành tại VIệt Nam ................ 43
2.1.1. Quy định chung của pháp luật về trách nhiệm của Doanh nghiệp
kinh doanh liên quan đến an toàn thực phẩm. ................................................ 43
2.1.2. Thực tiễn quy định của pháp luật về việc đảm bảo an toàn thực

ATTP................................................................................................................ 93
3.3.3. Công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật về an toàn thực phẩm ........ 93
3.3.4. Tăng cường năng lực của hệ thống quản lý nhà nước về ATTP .......... 95
3.3.5. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thi hành pháp
luật về vệ sinh an toàn thực phẩm................................................................... 96
3.3.6. Tăng cường đào tạo, tập huấn cho mạng lưới triển khai ATTP và đẩy
mạnh nghiên cứu khoa học ............................................................................. 99
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3.................................................................................. 101
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 103
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................ 106

6


DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT
1.

ATTP: An toàn thực phẩm

2.

Codex: Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm Quốc tế

3.

DN: Doanh nghiệp

4.

EU: Liên minh Châu Âu

17. VietGAP: Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt của Việt
Nam
18. VSATTP

: Vệ sinh an toàn thực phẩm

19. WTO

: Tổ chức thƣơng mại thế giới

20. WHO

: Tổ chức Y tế thế giới


DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ, HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

STT
1

Ký hiệu đồ thị
Biểu đồ 3.1. Đánh giá về việc phân công trách
nhiệm quản lý nhà nƣớc về an toàn thực phẩm

Trang
74


LỜI NÓI ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

quy định các điều kiện buộc doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm đối với
ngƣời tiêu dùng, đối với xã hội và đối với các cơ quan quản lý nhà nƣớc về
ATTP
Nhƣ chúng ta đã biết Hà Nội là một thành phố lớn và đông dân nhất
cả nƣớc, là đầu mối giao lƣu trong nƣớc và quốc tế. Nhu cầu tiêu dùng của
thành phố Hà Nội rất lớn, trong lúc thành phố chỉ tự cung cấp đƣợc khoảng
30% lƣợng thực phẩm tiêu dùng. Nhƣng ngƣợc lại, thành phố Hà Nội lại tập
trung nhiều cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm, cung ứng cho
cả nƣớc và xuất khẩu. Do đó, nguồn nguyên liệu lƣơng thực và thực phẩm do
các tỉnh đổ vào thành phố hằng ngày với khối lƣợng lớn. Vì vậy nhu cầu buộc
các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn đối với thành phố
Hà Nội càng bức xúc hơn so với các tỉnh, thành phố trong cả nƣớc
Vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng về cơ sở quản lý quy định trách
nhiệm của doanh nghiệp và đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp
luật về ATTP nhằm nâng cao trách nhiệm của DN ATTP ở Hà Nội có tầm
quan trọng đặc biệt, không chỉ cho ngƣời dân của thành phố mà còn ảnh
hƣởng đến cả nƣớc
Từ thực tiễn đấy, tôi chọn đề tài “ Trách nhiệm của doanh nghiệp
theo pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm” nhằm mục đính mô tả, phân tích
thực trạng về hệ thống pháp luật quy định trách nhiệm của doanh nghiệp trong
lĩnh vực vệ sinh ATTP để từ đó đƣa ra các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn
thiện hơn pháp luật về trách nhiệm của doanh nghiêp trong lĩnh vực ATTP ở
Việt Nam
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong giai đoạn hiện nay, trách nhiệm của doanh nghiệp đối với an toàn
thực phẩm là một vấn đề hết sức quan trọng, không chỉ ảnh hƣởng trực tiếp

2




về an toàn thực phẩm ở Việt Nam. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực “trách nhiệm
doanh nghiệp đối với vấn đề an toàn thực phẩm”, hiện tại ở Việt Nam chƣa có
công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu mang tính hệ thống về nội
dung này. Đây cũng là khó khăn đối với học viên trong việc tìm kiếm nguồn
nguyên liệu để hoàn thành luận văn tốt nghiệp với đề tài “ Trách nhiệm của
doanh nghiệp theo pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm”, nhƣng cũng là cơ
hội để học viên nghiên cứu, làm giàu có thêm tri thức khoa học vè lĩnh vực
này
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận,
đánh giá đúng thực trạng và bƣớc đầu đƣa ra một số giải pháp, kiến nghị góp
phần hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của doanh nghiệp trong lĩnh vực vệ
sinh ATTP
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt đƣợc mục đích nghiên cứu của mình, tôi xác định các nhiệm vụ
nghiên cứu cần đƣợc thực hiện sau đây
- Thu thập và nghiên cứu các tài liệu về ATTP, bảo đảm an toàn thực
phẩm và các tài liệu khác có liên quan đến đề tài luận văn làm cơ sở cho việc
nhận thức và xác định các phƣơng pháp nghiên cứu phù hợp
- Làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về ATTP, ngộ độc thực phẩm, bảo đảm
ATTP, trách nhiệm của DN, của ngƣời tiêu dùng và của cơ quan quản lý nhà
nƣớc theo pháp luật về ATTP
- Thu thập, xử lý số liệu thống kê của các cơ quan, tổ chức có liên quan
đến đề tài luận văn qua đó phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động của các
DN SX, KD thực phẩm hiện nay

4




- Phƣơng pháp chuyên gia
- Phƣơng pháp thống kê và dự báo
- Ngoài ra luận văn còn sử dụng một số các phƣơng pháp khác nhƣ :
phƣơng pháp quy nạp và diễn dịch; mô tả; so sánh
6. Bố cục luận văn
Ngoài phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu
gồm ba chƣơng. Cụ thể nhƣ sau:
Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận về trách nhiệm của doanh nghiệp đối
với ATTP
Chƣơng 2: Thực trạng về trách nhiệm của DN theo pháp luật về ATTP
từ thực tiễn TP Hà Nội
Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về trách
nhiệm của DN về ATTP tại Việt Nam

6


Chƣơng 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA DOANH
NGHIỆP ĐỐI VỚI AN TOÀN THỰC PHẨM

1.1.

Một số khái niệm cơ bản

1.1.1. Khái niệm về thực phẩm và an toàn thực phẩm
+ Thực phẩm
Để sinh tồn, cơ thể chúng ta cần đến năng lƣợng cũng nhƣ động cơ cần

hƣởng xấu tới sức khỏe. An toàn thực phẩm luôn là vấn đề đƣợc quan tâm
ngày càng sâu sắc trên toàn cầu bởi vai trò quan trọng bậc nhất đó chính là
sức khỏe, tính mạng con ngƣời, sự tồn tại và phát triển giống nòi. [57]
Trƣớc đây, theo Pháp lệnh vệ sinh an toàn thực phẩm số
12/2003/PLUBTVQH11 của Ủy ban thƣờng vụ Quốc Hội, vệ sinh an toàn thực
phẩm đƣợc hiểu là việc phải thực hiện các điều kiện và biện pháp cần thiết để bảo
đảm cho thực phẩm không gây hại đến sức khỏe và tính mạng con ngƣời.
Theo tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5603:1998 đã định nghĩa: “Vệ sinh
ATTP là mọi điều kiện và mọi biện pháp cần thiết để đảm bảo sự an toàn và
phù hợp của thực phẩm ở mọi khâu thuộc chu trình thực phẩm, chu trình thực
phẩm đƣợc xem nhƣ từ khâu ban đầu đến ngƣời tiêu dùng cuối cùng”
Tuy nhiên để phù hợp với tiến trình hội nhập quốc tế sau khi Việt Nam
chính thức gia nhập tổ chức thƣơng mại thế giới (WTO) vào 01/01/2007, khái
niệm này đã đƣợc đơn giản hóa, ngắn gọn và phù hợp hơn đƣợc thể hiện trong
Luật An toàn thực phẩm có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2011, an toàn thực
phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng
con ngƣời.
Có thể hiểu một cách đơn giản an toàn thực phẩm là những vấn đề liên
quan đến việc giữ trạng thái thực tế của thực phẩm đạt một định mức tiêu

8


chuẩn chất lƣợng nhất định có thể đảm bảo an toàn cho sức khỏe của ngƣời
tiêu dùng khi sử dụng. Và vệ sinh an toàn thực phẩm cũng có thể đƣợc hiểu
là một loạt các tác động trong quá trình xử lý, chế biến, bảo quản và lƣu trữ
thực phẩm bằng những phƣơng pháp phòng ngừa, loại bỏ những tác hại mà
thực phẩm có thể gây ra cho sức khỏe con ngƣời.
Để hiểu rộng và sâu hơn về ATTP nhằm làm rõ trách nhiệm của DN
trong lĩnh vực ATTP, thì các khái niệm liên quan đến ATTP cũng cần đƣợc

mạng con ngƣời”
Hiện nay công tác đảm bảo ATTP có một vai trò hết sức quan trọng
trong chiến lƣợc bảo vệ sức khỏe con ngƣời. Sử dụng thực phẩm đã bị ô
nhiễm có thể dẫn đến ngộ độc cấp tính với các triệu chứng ồ ạt dễ nhận thấy,
nhƣng vấn đề nguy hiểm hơn nữa là sự tích lũy chất độc sau một thời gian
mới phát bệnh hoặc có thể gây dị tật, dị dạng cho các thế hệ sau. Một số hóa
chất độc hại, độc tố vi nấm, vi khuẩn và độc tố vi khuẩn nhiễm vào thức ăn,
nƣớc uống tuy ở liều lƣợng thấp nhƣng với thời gian dài cũng có thể gây ra
các bệnh nguy hiểm nhƣ ung thƣ hoặc rối loạn chức năng thần kinh, tiêu hóa,
tuần hoàn của cơ thể...
+ Sự cố về an toàn thực phẩm
Sự cố đƣợc hiểu nhƣ là nguyên nhân của hiện tƣợng bất thƣờng hay tình
huống bất thƣờng xảy ra trong quá trình hoạt động nào đó. Thƣờng khi nói
đến sự cố, sự việc, hoạt động hay tình huống đó đƣợc hiểu theo nghĩa không
tốt
Nói về sự cố ATTP thì đƣợc hiểu thực phẩm đã tác động và ảnh hƣởng
không tốt đến sức khỏe của ngƣời tiêu dùng, sức khỏe hoặc có thể là tính
mạng ngƣời tiêu dùng bị ảnh hƣởng tiếp do thực phẩm không an toàn gây ra.
Vì vậy, luật ATTP số 55/2010/QH12 ngày 17/06/2010 đã quy định: “ Sự cố
về ATTP là tình huống xảy ra do ngộ độc thực phẩm, bệnh truyền qua thực

10


phẩm hoặc các tình huống khác phát sinh từ thực phẩm gây hại trực tiếp đến
sức khỏe, tính mạng con ngƣời”.
+ Chất lượng thực phẩm
Mức sống ngày càng đƣợc nâng cao nên nhu cầu thực phẩm ngày càng
phong phú và đa dạng về chất lƣợng và số lƣợng. Điều đó dẫn đến sự phát
triển tràn lan của các cơ sở sản xuất, chế biến, dịch vụ thực phẩm đặc biệt là

sức khỏe ngƣời tiêu dùng
Để có đƣợc thực phẩm an toàn thì các điều kiện tác động đến thực phẩm
phải đảm bảo an toàn, điều kiện trong ATTP đƣợc hiểu bao gồm các yếu tố
ảnh hƣởng đến ATTP trong suốt quá trình từ khâu trồng trọt, chăn nuôi, giết
mổ, vận chuyển cho đến khâu sơ chế, chế biến và ra bàn ăn. Cụ thể nhƣ quy
định các chỉ tiêu về kỹ thuật cho từng nhóm thực phẩm khi sản xuất; ở khâu
vận chuyển phải đảm bảo phƣơng tiện và nhiệt độ vận chuyển phù hợp với
từng loại thực phẩm; ở khâu chăn nuôi, trồng trọt phải đảm bảo các yếu tố
nhƣ môi trƣờng, nguồn thức ăn chăn nuôi hay phân bón cho cây trồng, nguồn
nƣớc, điều kiện khí hậu...; ở khâu sơ chế và chế biến phải đảm bảo các điều
kiện vệ sinh nhà xƣởng, trang thiết bị, môi trƣờng, con ngƣời,...; ở khâu giết
mổ phải đảm bảo điều kiện về cơ sở vật chất và vệ sinh nhà xƣởng giết mổ,
con ngƣời tham gia giết mổ, điều kiện bảo quản thực phẩm sau khi giết mổ...
Để các điều kiện ATTP đƣợc hiểu khách quan, xuyên suốt, vận dụng
thống nhất trên cả nƣớc, tránh tình trạng hiểu theo cảm tính, suy luận và vận
dụng mang tính cá nhân, tại điều 2 luật ATTP số 55/2010/QH12 ngày
17/06/2010 quy định: “ Điều kiện bảo đảm ATTP là những quy chuẩn kỹ
thuật và những quy định khác đối với thực phẩm, cơ sở SX, KD thực phẩm và
hoạt động SX, KD thực phẩm do cơ quan quản lý nhà nƣớc có thẩm quyền
ban hành nhằm mục đích bảo đảm thực phẩm an toàn đối với sức khỏe, tính
mạng con ngƣời”

12


Các điều kiện đảm bảo ATTP cho từng nhóm thực phẩm, từng loại hình
SX, KD thực phẩm đƣợc quy định chi tiết trong các văn bản quy định của cơ
quan có thẩm quyền
1.2.


Trong 6 tháng đầu năm 2012, Cục quản lý thị trƣờng đã có 13 văn bản
chỉ đạo triển khai kiểm tra, kiểm soát thị trƣờng thực phẩm, lực lƣợng quản lý
thị trƣờng đã phát hiện xử lý 4.607 vụ vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm
với số tiền xử phạt vi phạm hành chính 17.516.804 triệu đồng. Trị giá
hàng vi phạm 4.546.474 triệu đồng. Một số mặt hàng vi phạm đã bị xử lý,
tiêu hủy 67.000 hộp thực phẩm; 77.124 con gia cầm; 75 tấn sản phẩm gia súc,
gia cầm, 2.156.240 quả trứng gia cầm; 75 tấn sản phẩm gia súc, gia cầm;
1.500 kg nầm động vật; 1.140 chai mắm tôm… [21, tr 7-9]
Trong tình trạng nhƣ vậy, vấn đề an toàn thực phẩm và đảm bảo an toàn
thực phẩm đang thực sự trở thanh vấn đề cấp thiết không chỉ đối với tiêu
chuẩn hàng hóa trên thị trƣờng, ảnh hƣởng tới sức khỏe mỗi cá nhân ngƣời
tiêu dung và còn ảnh hƣởng không nhỏ đến sức khỏe và sự phát triển cộng
đồng trên diện rộng. Do đó, sự điều chỉnh của nhà nƣớc trong việc đảm bảo
vệ sinh an toàn thực phẩm là việc làm vô cùng cấp thiết. Sự điều chỉnh thông
qua các quy định pháp luật là biện pháp can thiệt mạnh mẽ, quyết liệt và có
hiệu quả nhất cho vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm nhƣ của Việt Nam hiện
nay.
Do vậy, có thể hiểu, pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm là tổng hợp
các quy phạm pháp luật do Nhà nƣớc ban hành nhằm điều chỉnh các hoạt
động bảo đảm vệ sinh an toàn, đảm bảo chất lƣợng đối với thực phẩm khi các
chủ thể đƣa sản phẩm ra thị trƣờng.
Pháp luật về An toàn thực phẩm đƣợc ban hành bao gồm các quy định
liên quan tới nguyên tắc và chuẩn mực về an toàn thực phẩm. Điều này có ý
nghĩa vô cùng quan trọng bởi đối với tình trạng nền kinh tế xuất khẩu thực
phẩm, phải chú trọng đến các vấn đề an toàn thực phẩm đảm bảo các tiêu

14


chuẩn về chất lƣợng trong nƣớc và quốc tế để hàng Việt Nam có thể cạnh

thì trƣờng khó tính và tìm kiếm đƣợc nguồn lợi nhuận cao hơn, pháp luật Việt
Nam về vấn đề này thực sự cần phải chặt chẽ và cứng rắn. Thứ tư, pháp luật
về an toàn thực phẩm góp phần đảm bảo tính bao phủ toàn bộ chuỗi thực
phẩm “từ trang trại đến bàn ăn” đề phải đáp ứng đƣợc mục tiêu vì sức khỏe
ngƣời dân, sức khỏe cộng đồng. Thứ năm, pháp luật về lĩnh vực này góp phần
kiểm soát bền vững các yếu tố nguy cơ vệ sinh an toàn thực phẩm. Cần xây
dựng một hệ thống thông tin đủ đáp ứng cung cấp, cập nhật tình hình về nguy
cơ ô nhiễm thực phẩm để hạn chế hơn nữa các nguy cơ xâm hại sức khỏe con
ngƣời đến từ thực phẩm.
Để góp phần triển khai có hiệu quả vấn đề an toàn thực phẩm trong tình
hình mới, ngày 04/01/2012 Thủ tƣớng Chính phủ đã ban hành Quyết định số
20/QĐ-TTg phê duyệt chiến lƣợc quốc gia an toàn thực phẩm giai đoạn 2011
- 2020 và tầm nhìn 2030:
a) Bảo đảm an toàn thực phẩm chính là bảo đảm quyền lợi ngƣời
tiêu dùng và sức khỏe nhân dân, là một nhiệm vụ thƣờng xuyên cần tập
trung chỉ đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền, là trách nhiệm và
quyền lợi của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm và
mỗi ngƣời dân.
b) Tổ chức thực hiện đồng bộ các quy định pháp luật về an toàn
thực phẩm, chú trọng công tác thanh tra, kiểm tra, đẩy mạnh việc áp
dụng các biện pháp tiên tiền trong quản lý an toàn thực phẩm.
c) Tăng cƣờng công tác thông tin, truyền thông nhằm tạo sự
chuyển biến sâu sắc trong nhận thức của ngƣời sản xuất, ngƣời tiêu
dùng và toàn xã hội về giữ gìn vệ sinh, bảo đảm an toàn thực phẩm. [49]
1.3.

Cơ sở lý luận về trách nhiệm của Doanh nghiệp đối với an
toàn thực phẩm.

1.3.1. Khái niệm trách nhiệm của Doanh nghiệp đối với an toàn thực phẩm


17