1. MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết, trong mọi thời đại, giáo dục chiếm một vị trí quan
trọng trong xã hội. Cùng với một số ngành khác, giáo dục góp phần nâng cao
đời sống xã hội của mỗi con người, có điều tuỳ theo mỗi thời đại mà giáo dục sẽ
tổ chức kiểu này hay kiểu khác. Tuỳ theo mỗi độ tuổi mà giáo dục khác nhau.
Do đặc điểm của lứa tuổi nên việc giáo dục học sinh mẫu giáo được tiến hành
theo phương châm “Học mà chơi, chơi mà học”. Và dạy trẻ cảm thụ văn học là
một trong những nội dung quan trọng trong việc phát triển toàn diện cho trẻ. Trẻ
được cảm thụ văn học chính là hình thành ở trẻ những tình cảm đạo đức tốt đẹp,
những cảm xúc thẩm mỹ, phát triển trí tưởng tượng như: Lòng yêu thiên nhiên ở
quả, cây hoa lá, lòng kính trọng yêu thương gần gũi và giúp đỡ những người
thân xung quanh trẻ như ông bà, bố mẹ, cô giáo, anh chị em. Ở lứa tuổi mầm
non, trẻ vừa mới rời khỏi vòng tay nâng niu, yêu thương của cha mẹ tiếp xúc với
cuộc sống bên ngoài nên rất hồn nhiên, trong trắng, ngây thơ. Vì vậy chúng ta
phải có trách nhiệm và nghĩa vụ thương yêu chăm sóc cả về thể chất lẫn tinh
thần cho trẻ, đặc biệt là trong công tác giáo dục trẻ như Bác Hồ đã từng nói:
"Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan"
Ở lứa tuổi mầm non non thì thông qua các tác phẩm văn học trẻ tiếp nhận
các kiến thức một cách nhẹ nhàng, gần gũi hơn. Nó đem lại cho trẻ những hiểu
biết đầu tiên về cuộc sống xung quanh. Văn học nuôi dưỡng và phát triển ở trẻ
trí tưởng tượng, sáng tạo nghệ thuật. Vì vậy việc đem tác phẩm văn học đến cho
trẻ là một việc rất quan trọng và cần thiết. Đối với trẻ mẫu giáo, quá trình được
tiếp xúc với tác phẩm văn học phải từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, để
từ đó trẻ bộc lộ khả năng cảm thụ văn học của mình. Khả năng cảm thụ đó là sự
lĩnh ngộ của trẻ về các lĩnh vực: Nhận thức - Ngôn ngữ - Tình cảm xã hội. Tuy
nhiên khi đưa tác phẩm đến cho trẻ đòi hỏi người giáo viên phải có những suy
nghĩ sáng tạo và lựa chọn những tác phẩm hay phù hợp với lứa tuổi, có ý nghĩa
giáo dục trẻ để từ đó đưa ra những phương pháp, biện pháp thích hợp nhằm giúp
trẻ phát triển tốt khả năng cảm thụ tác phẩm văn học. Lứa tuổi này trẻ đã nắm

- Phương pháp nghiên cứu lý luận
Tôi đã sử dụng phương pháp này để thu thập tài liệu, đọc sách, phân tích,
so sánh, tổng hợp, khái quát, hệ thống những nguồn tài liệu có lien quan đến đè
tài nghiên cứu.
- Phương pháp quan sát
Tôi đã dùng phương pháp quan sát trong quá trình tổ chức hoạt động học
trên lớp để thấy được biểu hiện khả năng cảm thụ các tác phẩm thơ của trẻ.
- Phương pháp đàm thoại
Tôi đã trò chuyện với trẻ qua các hoạt động trong ngày cũng như trong
hoạt động làm quen tác phẩm văn học để tìm hiểu về mức độ nhận thức và khả
năng cảm thụ các tác phẩm thơ của trẻ.
- Phương pháp thực hành trải nghiệm
Tôi sử dụng phương pháp này để được thực hành trải nghiệm các biện
pháp đã lựa chọn nhằm đánh giá hiệu quả thực tiễn của phương pháp đó đối với
khả năng cảm thụ các tác phẩm thơ của trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trong hoạt động
làm quen tác phẩm văn học.
- Phương pháp thống kê toán học
Tôi đã sử dụng toán thống kê các % đạt được trong quá trình khảo sát
( trước và sau khi áp dụng các biện pháp ) và rút ra kết quả từ số liệu.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN
2.1 Cơ sở lý luận
Như chúng ta đã biết trẻ mẫu giáo còn nhiều hạn chế về khả năng diễn
đạt và tư duy phát triển chưa cao. Vì vậy trong quá trình giáo dục trẻ giáo viên

2


xây dựng kế hoạch tổ chức các hoạt động cho trẻ màm non phát triển toàn diện thì
ta cần đi sâu vào 5 lĩnh vực: Lĩnh vực phát triển thể chất, lĩnh vực phát triển nhận
thức, lĩnh vực phát triển ngôn ngữ, lĩnh vực phát triển tình cảm xã hội, lĩnh vực

nhịp điệu, nó có sức hấp dẫn đặc biệt đối với trẻ, nó kích thích trí tưởng tượng
của trẻ góp phần hình thành và phát triển năng lực hoạt động văn học nghệ thuật
cho trẻ.
Chính vì vậy trong chương trình giáo dục trẻ mầm non, hoạt động cho trẻ
tiếp xúc với tác phẩm văn học có một ý nghĩa cực kỳ to lớn. Đặc biệt là hoạt
động dạy trẻ đọc thuộc thơ diễn cảm. Mục đích của việc dạy trẻ đọc thuộc diễn
cảm thơ là trước hết cho trẻ cảm thụ được cái hay, cái đẹp về nội dung và nghệ
thuật làm cho trẻ cảm nhận được nhịp điệu của thơ. Giúp cho trẻ thể hiện được

3


thái độ, xúc cảm, tình cảm trước một bài thơ. Kích thích ở trẻ sự nhậy cảm thẩm
mỹ, sự phát triển ngôn ngữ, trí tuệ, hình thành tình cảm đạo đức cho trẻ.
Ở lứa tuổi mẫu giáo việc dạy trẻ đọc thuộc diễn cảm thơ là một hình thức
quan trọng để phát triển tính tích cực cá nhân, tính độc lập sáng tạo của trẻ. Việc
tổ chức cho trẻ từ 3- 4 tuổi đọc thuộc diễn cảm thơ là góp phần bồi dưỡng năng
khiếu văn học nghệ thuật, rèn luyện và phát triển ngôn ngữ mạch lạc. Qua đó
hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ.
Thực tế dạy trẻ mẫu giáo đọc thuộc thơ diễn cảm hiện nay, do chưa hiểu
thật đầy đủ cơ sở khoa học của môn học nên giáo viên thực hiện hoạt động này
còn sơ sài, thường dạy theo cách cho trẻ đọc theo cô đến thuộc bài thơ. Khi đàm
thoại với trẻ thì cô đưa ra một số câu hỏi đơn giản. Thậm chí cô chưa xác định
đúng giọng điệu bài thơ nên chưa đọc được diễn cảm bài thơ.
Bên cạnh đó, giáo viên chưa thực sự đầu tư cho giờ dạy đẫn đến hiệu quả
chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu và mục đích giáo dục .
Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn tôi nhận thấy, vấn đề nắm vững
phương pháp, biện pháp thực hiện có cơ sở khoa học là một vấn đề quan trọng
để nâng cao chất lượng giáo dục.
2.2 Thực trạng của việc dạy trẻ thuộc thơ diễn cảm tại nhà trường

Việc dạy trẻ đọc thơ diễn cảm cũng chưa được thường xuyên củng cố ở
nhiều thời gian khác nhau, vì vậy trẻ dễ thuộc nhưng cũng chóng quên nên chưa
ổn định được giọng đọc và cách biểu cảm thơ.
* Kết quả
- Để tiến hành nâng cao chất lượng làm quen văn học ở thể loại thơ cho
trẻ 3-4 tuổi đạt kết quả, tôi đã khảo sát tình hình thực tế tại lớp tôi. Tôi thấy kết
quả như sau:
Kết quả trên trẻ
TT

Nội dung

Tổng
Tốt
số trẻ Số
%
trẻ

Khá

TB

Yếu

Số
trẻ

%

Số

37

2

Hứng thú và biết bộc lộ
cảm xúc khi nghe thơ

35

5

14

7

20

8

23

15

43

3

Hiểu nội dung và đọc
thuộc thơ



26

11

31,4

12

34

5

Thể hiện thơ diễn cảm

35

4

11,4

8

23

10

28,6

13

khi đọc mẫu, đảm bảo tính khoa học, thu hút sụ chú ý của trẻ. Sử dụng màn
hình, đèn chiếu tạo các slide: Thỏ mẹ bế thỏ bông trên tay đến gặp bác sĩ, hình
ảnh bác sĩ đang khám, hình ảnh những thứ thỏ bông đã ăn....Tất cả đều được tạo
nên bằng hình ảnh động, qua đó thu hút sự hứng thú của trẻ.
Ngoài ra tôi có thể sử dụng sa bàn: Dùng giấy bìa cứng để làm mô hình,
làm dối dẹt về hình ảnh các con vật cho trẻ quan sát khi trích dẫn giảng nội dung
từ mới từ khó nhằm gây sự chú ý của trẻ.
Sử dụng tranh minh hoạ: Mặc dù ít tranh nhưng dễ sử dụng. Để gây hứng
thú cho trẻ trước khi sử dụng tranh cô cần tạo ra các thủ thuật ban đầu để thu
hút sự chú ý của trẻ.
Ví dụ: Bài thơ “Bạn của bé” cô và trẻ cùng hát bài hát bài “Cô và mẹ”
sau đó cho trẻ quan sát tranh vẽ “Bát thìa ...” của trẻ và nêu lên nhận xét của trẻ.
Khi thực hiện biện pháp này cô giáo là người tạo không khí lớp cho phù
hợp với nội dung của bài thơ, trang trí lớp, trang phục của cô... giúp trẻ hoá thân
vào nhân vật và sống trong hoàn cảnh cụ thể của tác phẩm từ đó lôi cuốn trẻ
tham gia vào hoạt động.

Hình ảnh: Cô chuẩn bị đồ dùng trực quan
6


* Xây dựng nề nếp cho trẻ trong giờ làm quen với văn học (Thơ):
Vào đầu năm học tôi đã tiến hành chia tổ, mỗi tổ đều có những cháu học
khá, học trung bình, học yếu... những cháu cá biệt tôi cho ngồi gần cô để tiện
uốn nắn.
Sửa tư thế ngồi học, tác phong trong giờ học, phát biểu ý kiến... hướng cho
trẻ phải nói đủ câu, rõ ràng.
Ví dụ: Con thưa cô...
* Xây dựng giờ dạy trên lớp
Chuẩn bị giáo án và đồ dùng dạy học đầy đủ.


7


+ Câu thứ 4 “ Hai chân sau đi sau” thì đầu lắc lư kết hợp 2 tay đưa ra đằng
sau vẫy vẫy 2 chân dậm.
+ Câu thứ 5 “ Còn cái đuôi đi sau nốt “ thì 1 tay để lên trán vẫy, 1 tay đưa
ra đằng sau vẫy.
+ Câu thứ 6,7 “ Tôi xin kể nốt
Câu chuyện con voi “
Thì tôi đọc với nét mặt vui tươi kết hợp 2 tay vỗ vào nhau 2 chân dậm.
Ví dụ: Bài thơ “Thỏ bông bị ốm” tuỳ từng trẻ có sáng tạo trong khi đọc thơ.
Trẻ có thể sáng tạo ra các điệu bộ minh hoạ khác nhau theo nghĩa của câu thơ.
Giáo viên nên lưu ý để khuyến khích cảm xúc và sự sáng tạo của trẻ.
* Cô đọc diễn cảm, trẻ đọc theo cô
Mục đích của biện pháp này là giúp trẻ đọc thuộc thơ và đọc diễn cảm theo
cô, cách ngắt nhịp, ngưng nghỉ giọng điệu, cử chỉ nét mặt... Mỗi tác phẩm chứa
đựng một nội dung một chủ đề, tình cảm khác nhau. Vì thế tôi đã nghiên cứu tác
phẩm, xác định được nội dung chủ đạo của bài thơ, tìm hiểu giọng điệu, ngữ
điêụ của bài thơ. Tuỳ thuộc vào nội dung của từng tác phẩm mà tôi thể hiện cử
chỉ điệu bộ sao cho phù hợp, có những tác phẩm có nội dung vui tươi, nhí nhảnh
thì thể hiện cử chỉ điệu bộ vui tươi hồn nhiên và ngược lại.
Tóm lại, để thể hiện một tác phẩm hay cần phải phối kết hợp giữa cử chỉ
ánh mắt nét mặt điệu bộ một cách linh hoạt thì mới diễn tả hết được cái hồn của
bài thơ.

( Hình ảnh : Cô đọc diễn cảm )
* Hướng dẫn trẻ đọc diễn cảm theo nhóm, cá nhân

8

Cô giáo phải chú ý khêu gợi hứng thú và khả năng tích cực tư duy của trẻ
bằng cách cho trẻ tự nhận xét bạn đọc.
Ví dụ :
- Cháu thích nghe bạn đọc không? Vì sao?
- Bạn đọc hay chưa? Vì sao?
- Giọng đọc của bạn đã rõ ràng chưa?
- Bạn làm điệu bộ minh hoạ có đẹp không?
Là biện pháp dùng những mẫu mực cụ thể, sống động để giáo dục trẻ,
kích thích trẻ bắt chước và làm theo mẫu mực đó.
2.3.3. Luyện tập, củng cố ở mọi lúc mọi nơi
Việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là rất quan trọng và cần thiết.
Thông qua văn học, trẻ được phát triển ngôn ngữ, cung cấp vốn từ phát triển lời
nói mạch lạc. Vì vậy, không những những dạy trẻ làm quen tác phẩm văn học ở
trên tiết học mà còn cho trẻ làm quen với các tác phẩm ở mọi lúc, mọi thời điểm
như: Đón trả trẻ, trò chuyện buổi sáng, hoạt động ngoài trời, hoạt động góc,
trước giờ ăn và hoạt động chiều...
Ví dụ: Trước giờ ăn, giờ ngủ cô cho trẻ đọc bài thơ về chủ điểm đang học
1 – 2 lần.
Trong nhiều thời điểm khác nhau trong ngày, tôi cho trẻ đọc lại bài thơ để
trẻ được rèn luyện lại cách đọc thơ diễn cảm, hình thành kỹ năng đọc thơ cho trẻ
và trẻ được sống trong không gian của thơ là cái nôi hình thành nên những tài
năng thơ ca sau này.
Ví dụ: Trong các môn học khác tôi cho lồng ghép một số bài thơ mà trẻ đã
được học, nhũng buổi hoạt động chiều tôi cho trẻ đọc bằng rối giữa trẻ trong lớp
với nhau, hay là những ngày lễ ngày hội khuyến khích trẻ đọc thơ tặng bà, tặng
mẹ ngày 8/3..... Trong ngày hội ngày lễ và các hội thi cho trẻ thể hiện năng
khiếu của mình.
Hình thức này luôn được tổ chức thực hiện thường xuyên, liên tục trong
những điều kiện, tình huống cụ thể và thuận lợi để giáo dục trẻ. Bởi thông qua
hình thực này, không những giúp trẻ làm quen với tác phẩm văn học mà qua đó

11


( Hình ảnh : Trao đổi với phụ huynh )
Trên đây là các biện pháp dạy trẻ đọc thuộc thơ diễn cảm. Tuy nhiên tuỳ
từng tiết học, điều kiện vật chất của từng trường và đối tượng trẻ mà cô giáo sử
dụng cho phù hợp để luôn gây hứng thú cho trẻ, kích thích trẻ tham gia vào hoạt
động. Từ đó nảy sinh năng lực tự hoạt động, khả năng tự cảm thụ các tác phẩm
văn học nghệ thuật và hoạt động nghệ thuật có sáng tạo. Ngoài ra cử chỉ, điệu
bộ, trang phục của cô khi đọc diễn cảm thơ cho trẻ là một phương diện trực quan
sinh động góp phần không nhỏ vào thành công của tiết học.
Tóm lại, việc dạy trẻ đọc thuộc thơ diễn cảm có thể sử dụng kết hợp hài hoà
hợp lý các biện pháp nêu trên. Tuy nhiên không phải bất kỳ hoạt động học nào
cũng kết hợp tất cả các biện pháp trên hoặc thường xuyên chỉ sử dụng một biện
pháp mà cô phải biết sử dụng kết hợp linh hoạt. Với giờ này, bài thơ này cô giáo
phải sử dụng biện pháp nào là chính, biện pháp nào là phụ, giờ sau cô lại thay
đổi các biện pháp giúp cho tiết học thêm phong phú, gây hứng thú cho trẻ.
2.4. Hiệu quả của việc áp dụng các biện pháp cho trẻ học thuộc thơ
diễn cảm.
Sau khi áp dụng một số biện pháp dạy trẻ đọc thơ diễn cảm và tiến hành
khảo sát lại, kết quả của trẻ đã được nâng lên rõ rệt.

12


Kết quả trên trẻ
TT Nội dung

Tổng
Tốt

35

15

42,7

12

34,3

8

23

0

0

2

Hứng thú và biết bộc lộ
cảm xúc khi nghe thơ

35

14

40

12

2

5,7

4

Diễn đạt mạch lạc rõ
ràng

35

12

34,3

10

28,
5

8

23

5

14,2

5


tác phẩm đạt tỷ lệ rất cao, các trẻ đạt nề nếp học tập nhất là giờ thơ trẻ rất hào
hứng tham gia vào hoạt động.
Đất nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá thì việc
“Trồng người” của giáo viên mầm non càng quan trọng hơn. Bởi chính giáo viên
mầm non là người đặt nền móng đào tạo nên những lớp người mới có đầy đủ:
Đức, trí, thể, mỹ cho tương lai của đất nước. Nhưng phải dạy trẻ như thế nào thì
cần phải có sự kết hợp nhịp nhàng giữa cô giáo với các bậc phục huynh. Sự kết
hợp này có giá trị làm cho những tác phẩm văn học mãi là nguồn sữa tươi mát,
trong lành nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ.
3.2 Kiến nghị
Nhằm đẩy mạnh hơn nữa phong trào “Xây dựng trường học thân thiện –
học sinh tích cực” với nội dung: Tích cực dạy trẻ tham gia vào các hoạt động
văn học đặc biệt là giờ học thơ có kết quả cao tôi xin đề nghị các cấp giáo dục
13


thường xuyên tổ chức các buổi chuyên đề, tổ chức tham gia học hỏi các tiết mẫu
để đông đảo giáo viên được tham dự trao đổi rút kinh nghiệm.
Cần tạo thêm môi trường cho trẻ làm quen văn học ở thể loại thơ phong
phú hơn, hấp dẫn hơn ở khuôn viên nhà trường chứ không dừng lại ở lớp học.
Rất mong được sự quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, đồ dùng phong phú và
cung cấp thêm tài liệu tham khảo cho giáo viên nói chung và giáo viên mầm non
nói riêng.
Tổ chức cho giáo viên được đi thăm quan học hỏi kinh nghiệm của đồng
nghiệp ở các trường thực hiện chăm sóc - giáo dục trẻ đạt hiệu quả cao.
Trên đây là một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng cho trẻ đọc thơ
diễn cảm. Tuy đã đầu tư nhiều thời gian và công sức nhưng những biện pháp
trên vẫn chưa được hoàn thiện. Rất mong sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp,
các cấp lãnh đạo để những biện pháp trên hoàn thiện hơn, để giúp trẻ học tốt hơn
trong giờ thơ.

1

1.1. Lý do chọn đề tài

1

1.2. Mục đích nghiên cứu

2

1.3. Đối tượng nghiên cứu

2

1.4. Phương pháp nghiên cứu

2

2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN

2

2.1 Cơ sở lý luận

2

2.2 Thực trạng của việc dạy trẻ thuộc thơ diễn cảm tại nhà trường

4



16


PHÒNG GD&ĐT TP THANH HÓA
TRƯỜNG MẦM NON LAM SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ 3 – 4 TUỔI
ĐỌC THƠ DIỄN CẢM

Người thực hiện: Nguyễn Thị Quỳnh Nga
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường mầm non Lam Sơn
SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn

THANH HÓA NĂM 2016

17


18