MÔ TẢ GIẢI PHÁP
Tên sáng kiến kinh nghiệm:
PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5- 6 TUỔI THÔNG
QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH

Tác giả sáng kiến: Tăng Thị Kim Loan
Đơn vị công tác: Trường Mầm Non Thị Trấn
1/ Tình trạng giải pháp đã biết:
Từ thời xa xưa, các nhà giáo dục cổ điển đã tận dụng môi trường xung quanh
làm phương tiện giáo dục cho trẻ em đặc biệt là trong việc phát triển nhận thức
cho trẻ . Theo Các Mác với quan niệm “ Con người là tổng hòa các mối quan hệ
xã hội” ông đã chỉ ra rằng nhân cách của trẻ hình thành và phát triển . Khi tích
cực tham gia vào các hoạt động với môi trường xung quanh, đặc biệt là hoạt
động nhận thức, phải luôn luôn chú ý đến hoạt động của trẻ và hướng chúng đến
hoạt động chủ đạo. Phải coi trẻ là chủ thể của quá trình nhận thức. Ở Việt nam
trong những năm gần đây đứng trước nhiệm vụ đổi mới và nâng vao chất lượng
gáo dục đào tạo, nhiều nhà nghiên cứu , tâm lý giáo dục đã đi sâu vào nghiên
cứu các vấn đề về bản chất và mối quan hệ giữa hoạt động dạy và học, trong đó
phải kể đến giáo sư Đặng Vũ Hoạt, Hà Thế Ngữ, Hồ Ngọc Đại… như vậy vấn
đề phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ đã được các nhà tâm lý học, giáo dục
học nghiên cứu.
Đây là một hoạt động rất lý thú và bổ ích giúp trẻ hòa nhập vào thế giới tự
nhiên, cảm nhận cái đẹp đa dạng, phong phú về thế giới xung quanh, giúp trẻ
khám phá môi trường tự nhiên, xã hội qua hoạt động ngoài trời, hoạt động học…
từ đó giúp trẻ có một số kiến thức về thế giới xung quanh trẻ, đó cũng là cơ sở
hình thành nhân cách cho trẻ . Các hoạt động nhận thức ở trường mầm non cung
cấp cho trẻ cơ hội khám phá và trãi nghiệm môi trường xung quanh.
* Ưu khuyết điểm của giải pháp:
Ưu điểm:
Góp phần phát triển hoàn thiện các giác quan, các quá trình tâm lý, cảm giác,
tri giác, tư duy, ngôn ngữ, ghi nhớ, chú ý …của trẻ.

độc lập, tính chủ động, tính tích cực,…
Đây là giai đoạn quan trọng không được bỏ qua, cần phải có tác động của
giáo dục

2


Hiện nay giáo dục mầm non đã từng lúc được đổi mới và chỉnh lý, cải cách,
đổi mới về nội dung, phương pháp, hình thức để phù hợp với yêu cầu đào tạo
con người trong giai đoạn phát triển hiện nay, đặc biệt là phát triển nhận thức,
con người phải có sự hiểu biết mới có khả năng vận dụng vào thực tiễn.
Đối với giáo dục mầm non, đứng trước xu thế đổi mới giáo dục đã chú ý đến
đổi mới hình thức, phương pháp giáo dục đặc biệt là đối với trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi đang chuẩn bị vào truồng phổ thông, đây là bước đi quan trọng trong đời
sống của trẻ. Vậy phải phát huy tối đa năng lực vốn có của trẻ, tích cực hòa
mình vào hoạt động để vừa khám phá vừa tiếp thu tri thức làm sao phải tạo cho
trẻ sự hứng thú, tự tin và tạo cơ hội cho trẻ được trãi nghiệm phù hợp với khả
năng của chúng. Như vậy cho thấy việc phát triển khả năng nhận thức của trẻ đã
được khoa học giáo dục quan tâm và đưa vào chương trình đổi mới hình thức
chăm sóc giáo dục trẻ ở các lứa tuổi mầm non. Điều mà tôi quan tâm là tính thực
tiễn của vấn đề, là làm cách nào để phát triển khả năng nhận thức của trẻ mẫu
giáo 5- 6 tuổi.
2.1 Đặc điểm nhận thức của trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi:
* Chú ý:
Suốt thời kỳ mẫu giáo, do hoạt động của trẻ ngày càng phức tạp, trí tuệ của trẻ
cũng phát triển dần lên nên sự chý ý ngày càng tập trung hơn, bền vững hơn.
Trò chơi càng phản ánh được nhiều hành động và mối quan hệ phức tạp của
con người trong xã hội, càng nẩy sinh nhiều tình huống mới bao nhiêu sự chý ý
của trẻ vào trò chơi càng tập trung và bền vững. Sự phát triển chú ý của trẻ mẫu
giáo 5- 6 tuổi dựa trên nền tảng của tính chủ động biết hướng ý thích của mình

* Tri giác:
Trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi có mức độ phong phú hơn về các kiểu loại, các hoạt
động nhận thức như: tri giác không gian, thời gian hoặc tri giác nhìn, nghe, xúc
giác có độ nhạy cảm cao hơn, chính xác hơn…cuối tuổi mẫu giáo trẻ nhận các
hướng phức tạp như: góc trên bên phải, góc dưới bên trái. Khả năng định hướng
vào không gian quan hệ mật thiết tới việc diễn đạt bằng lời. Nhờ đó trẻ nhận ra
và ghi lại được các hướng không gian.
Định hướng thời gian đối với trẻ khó hơn định hướng không gian. Trẻ mẫu
giáo 5- 6 tuổi đã bắt đầu phân biệt được các khái niệm về thời gian như: “ hôm
nay”, “ ngày mai”, “ hôm qua”… đến cuối tuổi mẫu giáo mới phân biệt được rõ
4


nét phạm trù quá khứ hiện tại… phải cần có thời gian dài thì mới hình thành rõ
nét ở trẻ.
Tri giác nhìn và tri giác nghe phát triền mạnh .
Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, đã có khả năng nhìn bao quát bức tranh và hiểu được
nội dung một số bức tranh có bố cụ phức tạp. Trẻ còn biết giải thích khi đúng về
nội dung bức tranh cho người khác hiểu nếu chủ đề tranh không vượt khỏi
khuôn khổ những hiểu biết và kinh nghiệm sống của trẻ.
* Trí nhớ
Trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, năng lực ghi nhớ và nhớ lại của trẻ phát triển rất
mạnh. Nhờ vào mức độ phát triển tâm lý đã đạt và ảnh hưởng của những yêu cầu
do người lớn đặt ra cho trẻ trong quá trình tham gia vào các hoạt động mới, trí
nhớ của trẻ được phong phú và bền vững hơn.
Trong khi cho trẻ làm quen với thế giới xung quanh, trong khi tham gia vào
hoạt động học, tham gia vui chơi, tham quan dạo chơi…trẻ đã ghi lại nhiều ấn
tượng một cách tự nhiên không cố đặt cho mình nhiệm vụ phải ghi nhớ một điều
gì có ý nghĩa là trí nhớ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi vẫn mang tính chất không chủ
định.

biết phân tích, tổng hợp hình ảnh, lời nói, thích tìm hiểu khám phá môi trường
xung quanh. Hay đặt câu hỏi: Tại sao? Để làm gì? Làm thế nào? Khi nào?
Phân biệt bản thân với bạn cùng tuổi, phân loại được một số đối tượng theo 2- 3
dấu hiệu cho trước. Tự tìm ra dấu hiệu phân loại…
Ví dụ:
Trong giờ nêu gương trẻ biết nhận xét bạn A đó là không ngoan, bởi vì bạn đã
hay khóc khi đến lớp, hoặc làm ồn trong giờ ngủ …Tư duy trẻ tiến dần đến hiện
thực khách quan, trẻ dần dần biết phân biệt được ngoan hư, tốt xấu.
Trẻ từng bước lĩnh hội các con số trừu tượng, nhiều khái trừu tượng ra đời
giúp trẻ tiếp thu và học tập được tất cả các tiết học.
Các phẩm chất tư duy của trẻ phát triển như: tính độc lập, sáng tạo, tính linh
hoạt độ mềm dẻo của tư duy từng bước phát triển ở trẻ.
Ở trẻ mẫu giáo để giúp trẻ phát triển tư duy nhận biết được các sự vật hiện
tượng thông qua các hoạt động học, vui chơi, hoạt động ngoài trời…cô cần tạo
điều kiện, phương tiện, cung cấp những hình ảnh trực quan đa dạng phong phú
giúp trẻ hứng thú hơn, tiếp thu bài tốt hơn.
6


2.2 ý nghĩa của việc cho làm quen với môi trường xung quanh trong sự
phát triển nhân cách, đặc biệt là phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi.
Cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh là một hoạt động quan trọng
trong việc giáo dục trẻ ở lứa tuổi mầm non, nó tác dụng góp phần tích cực vào
việc giáo dục toàn diện, đặc biệt là giáo dục tình cảm, trí tuệ, tình cảm thẩm
mỹ, đạo đức.
Góp phần hình thành những biểu tượng đúng đắn về các sự vật hiện tượng
gần giũ xung quanh trẻ. Cung cấp cho trẻ những tri thức đơn giản có hệ thống
về thế giới xung quanh, giúp trẻ hiểu biết sơ đẵng về đặc điểm tính chất, giá trị
sử dụng, mối liên hệ và sự phát triển của các sự vật hiện tượng xung quanh. Trẻ
mẫu giáo 5- 6 tuổi khả năng nhận thức tiền khoa học một cách đúng đắn., làm

mẹ, ông bà ngoại, nội, cô cậu, chú bác, dì, anh chị em trong gia đình…là những
người thân mối quan hệ giữa những người thân, sinh hoạt chung một mái nhà.
Từ đó cháu hiểu được vị trí của cháu đối với các người thân, tình cảm yêu quí
kính trọng với người lớn trong gia đình…
Thông qua đó góp phần tích lũy vốn sống của trẻ về gia đình và những người
thân, có thái độ phù hợp, tình cảm của trẻ cũng được phát triển.
Như vậy môi trường xung quanh có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát triển
nhận thức cho trẻ. Đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, nó cung cấp cho trẻ vốn
kiến thức tiền khoa học về xã hội, con người, thiên nhiên…là cơ sở để hình
thành nhân cách cho trẻ.
2.3 Các phương pháp và hình thức dạy trẻ làm quen vời môi trường xung
quanh ở trường mầm non hiện nay.
Để hoạt động làm quen với môi trường xung quanh được tiến hành một cách
có hiệu quả thì điều kiện quan trọng trước hết là cho trẻ trực tiếp quan sát, đây
là phương pháp quan trọng để giúp trẻ tiếp xúc với các hiện tượng xung quanh.
Điều đó có tác dụng củng cố, mở rộng và chính xác hóa vốn kiến thức cũ, tạo
cơ hội cung cấp cho trẻ những kiến thức mới làm giàu vốn từ cho trẻ . Phát
triển năng lực quan sát, rèn luyện các giác quan, các thao tác tư duy…
Để tập trung sự chú ý của trẻ, làm cho việc quan sát có hiệu quả cần cho trẻ
biết mục đích quan sát. Ví dụ: “ Cho trẻ quan sát các loại quả” trước khi tiến
hành quan sát cô cần hướng trẻ tập trung chú ý đến màu sắc bên ngoài của quả,
8


vỏ sần ( nhẵn)bên trong có vị ngọt, chua, cò múi, không múi, có hạt không
hạt…cô cho trẻ sờ nắn, nếm, ngữi mùi của quả…
Phải xây dựng một hệ thống câu hỏi phù hợp, dẫn dắt trẻ tri giác đối tượng,
phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát và đi đến kết luận về đối tượng nhận
thức.
Đối với trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi cần hướng dẫn trẻ tự đặt ra mục đích quan sát

chú cảnh sát giao thông…
Sử dụng tranh, hình ảnh trên đèn chiếu khi: trẻ làm quen với các sự vật,
hiện tượng mà trẻ không có điều kiện tiếp xúc với vật thật. Được làm quen với
các sự vật hiện tượng qua tranh, đèn chiếu và những hình ảnh động trẻ sẽ tái
hiện được vốn hiểu biết trong cuộc sống.
Ví dụ: cô cho trẻ quan sát “ động vật sống trong rừng” cô cho trẻ nhận biết
gọi tên các con vật theo vốn hiểu biết của trẻ, sau để nhận ra các con vật sống
trong rừng, được nuôi ở sở thú…trước khi quan sát, đàm thoại trong quía trình
quan sát
Câu đố hấp dẫn trong quá trình làm quen kích thích trẻ tập trung chú ý,
phát triển tư duy, phát triển óc quan sát.
Ví dụ: “ Đuôi bé đầu to
Tai bằng quạt mo
Vòi dìa chấm đất
Đố biết con gì?

( Con voi)

Nhiều tác phẩm truyện thơ thể hiện một cách sinh động óc quan sát của con
người. Về truyện, chủ yếu là những tác phẩm nhằm mục đích giào dục trẻ yêu
ông bà, cha mẹ, cô giáo, bạn bè, yêu cái thiện, ghét cái ác. Về thơ chủ yếu là
những tác phẩm nhằm phát triền óc quan sát của trẻ, giáo dục đạo đức và thái
độ ứng xử với xung quanh. Các tác phẩm truyện, thơ phù hợp với nội dung đối
tượng mà trẻ sẽ được làm quen
Ca dao tục ngữ là tinh hoa của dân tộc. nhiều bài ca dao kích thích xúc cảm
và tình cảm của trẻ đối với thiên nhiên và cuộc sống xã hội.
Ví dụ: Câu ca dao
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm


trò chơi phản ánh sinh hoạt, trò chơi xây dựng
Dạo chơi, tham quan: có tác dụng mở rộng hiểu biết cho trẻ về môi trường
xung quanh, có thể cho trẻ dạo chơi quanh trường, quan sát thời tiết, bầu trời,
11


thiên nhiên, quan sát các hoạt động của con người, con vật, giao thông…tham
quan các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh. Công trình xây dựng, văn hóa,
phong cảnh thiên nhiên, trường học, bệnh viện…( nếu có điều kiện, hoặc cho
cháu xem qua hình ảnh đèn chiếu)
Hoạt dộng ngoài trời: củng cố những hiểu biết cho trẻ trong hoạt động làm
quen với môi trường xunh quanh.
Thông qua sinh hoạt hàng ngày như: sinh hoạt cá nhân, ăn, ngủ, vệ sinh…,
sinh hoạt tập thể: vui chơi, học tập, lao động. Thông qua qua đó dạy trẻ cách sử
dụng, giữ gìn bảo vệ các đồ dùng, đồ chơi, giáo dục trẻ nếp sống văn hóa.
Tóm lại: Việc tổ chức cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh thông
qua hình thức hoạt động chung và các hoạt động khác, để giúp trẻ lĩnh hội
những tri thức về thế giới xung quanh, giúp trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khi chuyển từ
trường mẫu giáo vào trường phổ thông có tẩm hiểu biết khá đầy đủ, có sự phát
triển khá tốt ở các mặt, đặc biệt là sự phát triền về nhận thức. Đây là sự chuẩn
bị cần thiết cho trẻ để bước vào lớp một.
2.4 Một số biện pháp phát triển tính tích cực nhận thức cho trẻ mẫu giáo 56 tuổi thông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh.
2.4.1 Khái niệm về tính tích cực nhận thức:
- Phát triển tính tích cực nhận thức cho trẻ đó là quá trình giáo dục theo tinh
thần vì trẻ và với trẻ, tức là trẻ phải được xem là chủ thể có ý thức trong
hoạt động thể hiện tính tích cực, chủ động, sáng tạo, độc lập.
Người lớn tạo mọi điều kiện thuận lợi để trẻ được hoạt động. Đứa trẻ vừa là
mục tiêu vừa là động lực của quá trình giáo dục, là nhân vật chính của quá
trình giáo dục.
2.4.2 Nguyên tắc xây dựng các biện pháp phát triển tính tích cực nhận thức



Sau khi trẻ thực hiện xong, cô có thể hỏi lại trẻ vì sao đánh dấu x vào
đối tượng đó và yêu cầu trẻ giải thích về sự lựa chọn của mình, qua đó phát triển
khả năng suy luận của trẻ.
Qua bài tập đánh giá giáo viên có thể nắm được khả năng nhận thức của
từng trẻ, phản ánh được kết quả quá trình nhận thức của trẻ trong suốt quá
trình học. Nếu giáo viên thường xuyên đưa ra những bài tập tương tự như
thế sẽ góp nâng cao quá trình nhận thức của trẻ, phát triển khả năng tư duy,
cung cấp kiến thức tiền khoa học cho trẻ một cách đầy đủ, chính xác và có
hệ thống, từ đó tạo nên tiền đề giúp trẻ học tốt hơn ở trường phổ thông.
2.4.5 Trò chơi phát triển nhận thức cho trẻ:
Trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi rất thích tham gia vào trò
chơi đặc biệt là chơi cùng nhau trong nhóm bạn bè. Qua trò chơi trẻ thực
hiện thao tác với đồ vật, đồ chơi nên trẻ dễ dàng lĩnh hội được tri thức một
cách nhanh chóng. Trẻ vừa được học vừa được chơi giúp trẻ tích cực tham
gia, hào hứng khám phá những đối tượng mà giáo viên chuẩn bị cho trò
chơi.
Ví dụ: Trò chơi “ Chọn quả ”
Giáo viên chuẩn bị: Mỗi trẻ một số quả đồ chơi
Cách chơi: Chơi theo nhóm hoặc cả lớp
Giáo viên phát cho nhóm (lớp) các loại quả. Tùy vào loại quả mà giáo viên
chuẩn bị, cô có thể yêu cầu trẻ xếp theo yêu cầu của cô dựa theo các dấu
hiệu như:
Quả có hình dạng tròn( quả dài)
Quả có vỏ nhẵn ( Vỏ sần)
Quà có múi ( Không múi)
Hay “ Trò chơi tìm nhanh” giáo viên chuẩn bị: cho cô và trẻ mỗi người một
bộ đồ chơi, tranh quả, con vật…
Cách chơi: Chơi theo nhóm hoặc cả lớp

Giáo viên liệt kê lại các chi tiết thể hiện các buổi trong ngày, lấy hình ảnh
mặt trời làm chi tiết chính hình thành tư duy sơ đồ cho trẻ về thời gian trong
ngày.
Tóm lại, kỹ năng sử dụng các hình tượng được sơ đồ hóa có tác dụng lớn
trong việc phát triển tư duy của trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi. Nó giúp trẻ phát triển
17


nhận thức một cách có hiệu lực để lĩnh hội những tri thức ở trình độ khái
quát, từ đó mà hiểu được mối quan hệ phức tạp của sự vật và hiện tượng.
2.4.7 Hệ thống câu hỏi
Việc chuẩn bị câu hỏi sẽ giúp trẻ có được một số hiểu biết nhất định và
phát triển kỹ năng tư duy. Phát huy được tính tích cực nhận thức, trẻ mạnh
dạn, tự tin, chủ động hơn trước tình huống mới, biết diễn đạt rõ ràng, mạch
lạc đưa ra nhận xét của mình về mội trường xung quanh.
Một số câu hỏi nhằm nâng cao sự phát triền nhận thức của trẻ mẫu giáo 56 tuổi thông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh
- Câu hỏi cô đặt ra phải phù hợp với khả năng nhận thức cảu trẻ, đối với
những cháu chưa mạnh dạn, yếu, cô đặt ra câu hỏi yêu cầu đơn giản nhằm
giúp cho những trẻ còn nhút nhát có điều kiện trả lời.
- Câu hỏi giúp trẻ quan sát tốt hơn, phát triển khả năng nhận xét, tìm tòi,
khám phá đối tượng: Nhìn vào bức tranh các con có nhận xét gì? (Chủ đề
thực vật)
Nó có những đặc điểm gì?
Ví dụ: Con nhận xét gì về cây hoa hồng? trẻ sẽ tập trung quan sát về đặc
điểm( có gai), lá (có răng cưa), đài hoa ( có nhiều cành hoa, cánh hoa xếp
thành tầng, có hương thơm)
- Câu hỏi giúp trẻ so sánh: Trẻ chỉ ra được đối tượng: nhỏ nhất? Lớn nhất?
Cao nhất? Thấp nhất? dài nhất? Ngắn nhất?
Vi dụ: Cho trẻ quan sát 3 cây xanh, giáo viên hỏi trẻ:
Cây nào cao nhất? Cây nào thấp nhất?..

Góp phần vào việc phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi thông qua
hoạt động làm quen với môi trường xung quanh. Bước đầu chuẩn bị những kiến
thức, kĩ năng, phát triển năng lực nhận thức… có khoa học để chuẩn bị tâm thế
cho trẻ bước vào môi trường học tập một cách thuận lợi.
2.6/ Tính mới của giải pháp so với giải pháp đã áp dụng
Phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ thông qua hoạt động làm quen với
môi trường xung quanh cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, giáo dục trẻ theo tinh thần vì
trẻ, và bởi trẻ, tức là trẻ phải được xem là chủ thể có ý thức trong hoạt động thể
hiện tính tích cực, chủ động, sáng tạo, độc lập.
3/ Khả năng áp dụng của giải pháp:
19


Qua đề tài “ Phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh ” cho tất cả giáo viên mầm non
có thêm một số kinh nghiệm từ thực tiễn và áp dụng ở các trường mầm non.
4/ Hiệu quả, lợi ích thu được:
Giúp cho giáo viên có thêm một số những kinh nghiệm thông qua hoạt động
làm quen với môi trường xung quanh. Đối với trẻ, có tác dụng củng cố, mở
rộng và chính xác hóa vốn kiến thức cũ, tạo cơ hội cung cấp cho trẻ những
kiến thức mới làm giàu vốn từ cho trẻ . Phát triển năng lực quan sát, rèn
luyện các giác quan, các thao tác tư duy. Đặc biệt là hoạt động nhận thức để
chuẩn bị tâm thế cho trẻ bước vào môi trường học tập một cách thuận lợi./.

ngày 16 tháng 5 năm 2012

20