Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

I/ ĐẶT VẤN ĐỀ
Trò chơi dân gian là một sinh hoạt văn hóa do nhân dân sáng tạo trong
quá trình lao động, sản xuất và được lưu truyền tự nhiên, rộng rãi trong cộng
đồng. Trò chơi dân gian xưa được xem như là hình thức giáo dục đơn giản, giúp
hình thành nhân cách cũng như phát triển thể chất cho trẻ nhỏ. Nó thường được
thể hiện là các hành vi bắt chước của trẻ nhỏ từ các hành động của người lớn
hay sự truyền dạy của người lớn cho trẻ nhỏ. Cứ thế, các trò chơi dân gian được
lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác như một di sản văn hoá dân tộc.
Tuy nhiên trong bối cảnh xã hội hiện đại, nhất là trong các trung tâm đô
thị, các bậc cha mẹ thì luôn bận rộn với công việc nên ít có thời gian để giải
thích ý nghĩa và dạy cho con cách chơi các trò chơi này. Còn các nhà trường thì
thường vẫn còn tâm lý xem nhẹ các trò chơi dân gian cho trẻ mà chú ý quá nhiều
vào vấn đề học của trẻ. Chính vì vậy mà PGS, TS Nguyễn Văn Huy, Giám đốc
bảo tàng dân tộc học Việt Nam cho rằng: "Cuộc sống với trẻ nhỏ là không thể
thiếu những trò chơi. Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ
nhỏ mà nó còn chứa đựng cả một nền văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo và
giàu bản sắc. Trò chơi dân gian không chỉ nâng cánh cho tâm hồn, giúp trẻ phát
triển khả năng tư duy, sáng tạo, sự khéo léo mà còn giúp các em hiểu về tình
bạn, tình yêu gia đình, quê hương đất nước. Trẻ em ở một xã hội công nghiệp
chỉ quen với máy móc và không có khoảng trống để chơi cũng là một thiệt thòi.
Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen với những trò chơi dân gian của
thiếu nhi thuở trước, đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ ở các
thành phố mà ở cả các vùng nông thôn, nơi mà đang dần bị đô thị hoá mạnh
mẽ. Vì thế giúp các em hiểu về cội nguồn với những trò chơi dân gian là việc
làm cần thiết"
Hướng đến mục tiêu “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”,
việc đưa trò chơi dân gian vào trường học mang nhiều ý nghĩa thiết thực. Nó
không chỉ góp phần rèn luyện sức khỏe, kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình
huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm mà

quan tâm hướng dẫn các em chơi, còn học sinh thì lại bù đầu vào việc học nên ít
có thời gian để chơi. Vì vậy, chúng ta rất hiếm khi bắt gặp hình ảnh các em tụm
năm, tụm bảy rồng rắn lên mây, bịt mắt bắt dê vào những đêm trăng sáng, những
giờ ra chơi. Hơn nữa nền khoa học phát triển, trò chơi điện tử cuốn hút các em,
các em mải chơi đã sao nhãng cả việc học. Chính vì vậy các trò chơi dân gian
dường như đã bị lãng quên, có những em không biết gì về các trò chơi dân gian,
các bài hát, bài đồng dao, các câu thành ngữ như: “một đập ăn quan” ( Trò chơi
Ô ăn quan). Bài đồng dao trò chơi “ Mèo đổi chuột”, trò chơi “ Rồng rắn lên
mây”, “Thả đỉa ba ba”, “Bịt mắt bắt dê”... không được nhắc đến. Các nhà giáo
dục băn khoăn, loay hoay đi tìm một phương pháp giáo dục trẻ em thật sự có
hiệu quả trong thời đại mà thông tin bùng nổ và kỹ thuật điện tử xâm nhập đến
từng mái trường, từng gia đình, đến từng trẻ em. Làm sao có thể yên tâm với con
em mình khi chúng hàng ngày vòi vĩnh tiền bạc của cha mẹ để xúm xít bên
những trò chơi điện tử, những trang web không hợp với lứa tuổi. Nhưng chúng
ta đã quên đi một phương pháp giáo dục đầy hiệu quả mà chúng ta có sẵn đó là
kho tàng đồng dao và trò chơi dân gian, về lĩnh vực giáo dục thì kho tàng này đã
cung cấp nội dung và phương pháp giáo dục “không thầy, không sách” tương
đối rõ ràng và đầy đủ hơn cả.
2. Những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện:
Góp phần hưởng ứng phong trào thi đua “ Trường học thân thiện, học sinh
tích cực”, năm học 2014 - 2015 trường đã thực hiện đưa các trò chơi dân gian
vào sau phần lễ khai giảng và tiếp đó là thực hiện trong các giờ ra chơi, các hoạt
động ngoài giờ lên lớp, lồng ghép trong các tiết học. Là người trực tiếp chỉ đạo
hoạt động này từ khai giảng năm học mới cho đến khi kết thúc năm học, tôi
nhận thấy có những hạn chế, khó khăn sau:
- Nhìn chung vốn kiến thức về trò chơi dân gian của giáo viên rất nghèo,
nhiều giáo viên không thuộc các bài hát, bài đồng dao, không nắm được cách
3/18



III/CÁC GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
1. Các giải pháp đã thực hiện:
Từ thực tế như trên, tôi luôn suy nghĩ làm thế nào để tổ chức cho học sinh
thật nhiều những trò chơi dân gian vào các hoạt động trong nhà trường, không
chỉ ở sau phần lễ khai giảng mà ở các giờ ra chơi, các buổi sinh hoạt ngoài giờ
lên lớp theo chủ điểm, ở các tiết học, các tiết sinh hoạt tập thể. Cần thu hút tất cả
các em tham gia chơi các trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi, với thời gian
hoạt động. Tôi đã thực hiện các giải pháp sau:
1.1 Sưu tầm nhiều trò chơi dân gian, bổ sung vốn kiến thức về các trò
chơi dân gian:
Biết nhiều trò chơi dân gian là một nhu cầu không thể thiếu được của
người quản trò. Trong "bộ nhớ" của người quản trò cần phải có nhiều loại trò
chơi. Theo tính chất, nội dung, theo độ tuổi, theo địa hình (vị trí chơi), theo yêu
cầu, theo quy mô... để từ đó có thể sử dụng cho bất kỳ cuộc chơi nào, ở đâu, cho
đối tượng nào.
Trước hết, quản trò cần nắm vững một số trò chơi hay nhất đã được người
chơi hưởng ứng và đã được tổ chức thành công để khởi đầu cho những trò chơi
tập thể tiếp theo. Muốn vậy người giáo viên cần phải tự sưu tầm, tìm hiểu các trò
chơi dân gian, tôi đã hướng dẫn giáo viên tham khảo theo các nguồn sau:
- Các loại trò chơi dân gian đã được in thành sách: Cuốn 100 Trò chơi dân
gian cho thiếu nhi - Nhà xuất bản Kim Đồng. Một số trò chơi được giới thiệu
trên internet (Trang web ca dao và tục ngữ).
- Đã được in trên báo và giới thiệu trên truyền hình. Cụ thể Báo Tuổi trẻ,
Tạp chí Giáo dục và Thời đại, chuyên đề Giáo dục tiểu học, kênh VTV2
- Các trò chơi dân gian thường tổ chức trong sinh hoạt cộng đồng mà bản
thân được tham dự, được tập huấn, được quan sát, sau đó ghi chép lại. Như tập
huấn về trường học thân thiện, học sinh tích cực - kỹ năng sống.
- Các trò chơi dân gian được người khác phổ biến lại. Người quản trò cần
biết ghi chép lại những câu đố dân gian, những mẩu chuyện vui để sử dụng khi
cần thiết để làm thư giãn cuộc chơi hay khi chuyển sang trò chơi khác. Đồng



Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

- Nhóm 3: Loại trò chơi sáng tạo: Giúp học sinh có thể tự làm nên những
đồ vật bằng vật liệu trong thiên nhiên như chong chóng bằng lá dừa, nặn con trâu
bằng đất sét, xếp lá dừa thành con châu chấu, làm tò he, làm con nghé bằng lá đa,
làm con sâu bằng lá chuối,.... Những trò chơi này giúp trẻ khéo tay, phát huy sáng
kiến, năng khiếu thẩm mỹ cần thiết cho hiện tại và tương lai sau này.
* Ví dụ: Chơi diều; Xếp thuyền; làm chong chóng....
- Nhóm 4: Loại trò chơi mô phỏng: là những trò chơi mà học sinh bắt
chước cách sinh hoạt của lớn như làm nhà, nấu ăn, mua bán. Trong khi chơi trẻ
thi nhau xem ai làm đúng, làm đẹp, ai nhanh hơn... từ đó mà rèn kỹ năng sống
cho các em sau này.
* Ví dụ: Trò chơi Đi chợ mà các em còn đọc kèm bài đồng dao: “Bắt
được cua bấy đem về nấu canh, băm tỏi bỏ hành, xương sông lá lốt. Hay Canh
ốc thì ngọt, canh bứa thì chua”.
Không nên đưa ra những trò chơi dân gian mà bản thân không nắm vững
luật, chưa có sự chuẩn bị, những trò chơi dân gian nguy hiểm:
* Ví dụ: Trò chơi đánh khăng, quay cù.
1.3 Chuẩn bị đồ dùng đồ chơi, lời ca, địa điểm:
- Đồ dùng đồ chơi dân gian cũng vô cùng đa dạng và phong phú, mang
tính chất đặc trưng và được thiết kế dựa vào cách chơi và luật chơi của từng trò
chơi. Mỗi trò chơi dân gian có thể không có đồ dùng:
7/18


Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

* Ví dụ: Trò chơi Thả đỉa ba ba, Mèo đuổi chuột, Chi chi chành chành,

Tha tội / đàn ông
Cơm trắng như bông
Gạo thuyền như nước
Đổ mắm / đổ muối
Đổ chuối / hạt tiêu
Đổ niêu / nước chè
Đổ phải nhà nào
Nhà ấy ..... “chịu”
Trò chơi Rồng rắn lên mây
Rồng rắn lên mây
Có cây lúc lắc
Hỏi thăm thầy thuốc
Có nhà hay không
.................................................
- Rồng rắn đi lấy thuốc để chữa bệnh cho con.
- Con lên mấy ?
- Con lên một
- Thuốc chẳng hay
- Con lên hai.

9/18


Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

- Thuốc chẳng hay
Cứ thế cho đến khi:
- Con lên mười.
- Thuốc hay vậy.
Kế đó, thì thầy thuốc đòi hỏi:

Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

+ Nếu là không gian hẹp thì tổ chức ô ăn quan, chơi chuyền, kéo cưa lừa xẻ.
+ Nếu là tổ chức ở các tiết học: Nghỉ giải lao giữa tiết (đối với khối 1) hay
cuối tiết học (Với các khối 2, 3, 4, 5) thì tổ chức các trò như: Tập tầm vông cho
hai em quay vào nhau chơi vừa hát vừa đập lòng bàn tay vào nhau, hoặc đập
thẳng hoặc đập chéo, hoặc một cao một thấp; Tổ chức nhóm chơi chi chi chành
chành...
Chính vì vậy người giáo viên cần phải nắm vững cách chơi của từng trò
để lựa chọn tổ chức chơi cho phù hợp với yêu cầu.
1.4 Cần động viên tất cả học sinh đều tham gia chơi:
Một ưu thế của trò chơi dân gian chính là ở chỗ có thể dung nạp tất cả
những ai muốn chơi. Không bao giờ quy định một số người chơi nhất định. Vì
vậy yêu cầu người hướng dẫn cần khuyến khích, động viên tất cả học sinh tham
gia chơi, càng đông càng vui:
* Ví dụ: Trò chơi Bịt mắt bắt dê: Mỗi khi có một người vào thêm vòng
tròn chỉ rộng ra một chút chứ trò chơi không thay đổi. Trò chơi Rồng rắn lên
mây thì cái đuôi sẽ dài ra và mọi người đều được chơi được chạy như nhau.
Trong khi chơi mọi học sinh đều bình đẳng như nhau.
Người giáo viên phải khách quan, trung thực đối với mọi nhóm chơi, mọi
đối tượng chơi để đảm bảo tính giáo dục của trò chơi, không nên tranh cãi trong
lúc chơi và tuyệt đối không dùng nhục hình để phạt người chơi sai, chơi không
đúng. Giáo viên phải biết động viên khuyến khích học sinh tham gia chơi. Tuyên
11/18


Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

dương các em bằng những tràng vỗ tay hay những bài hát tạo không khí vui
tươi, thoải mái, phấn khởi tạo những ấn tượng tốt đẹp, gây hứng thú trong những

không có lời ca kèm theo thì đều rất dễ chơi và chơi rất đơn giản, không cầu kỳ,
không tốn kém chơi được ở mọi lúc, mọi nơi, dụng cụ dễ kiếm, dễ làm, chủ yếu
lấy từ thiên nhiên, thậm chí chỉ là cái gậy, hòn đá, viên bi chúng có thể nhặt
được trong vườn, trên sân, trên đường... là có thể phục vụ cho trò chơi. Các trò
chơi dân gian rất phong phú về thể loại. Mỗi trò thường có quy luật riêng, mang
sắc thái khác nhau và có tác dụng khác nhau. Song nhìn chung, việc chơi các trò
chơi dân gian đều giúp các em rèn luyện các đức tính quý như: thật thà, lễ phép,
cần cù, dũng cảm, rèn luyện cho các em khả năng quan sát, phán đoán, tăng
cường sức khoẻ, tạo cho các em sự nhanh nhẹn, mạnh mẽ, bền bỉ, khéo léo.
Đồng thời còn giáo dục cho các em ý thức kỷ luật, tinh thần tập thể, biết vận
dụng các kỹ năng vào cuộc sống hàng ngày. Vì trò chơi không quy định chỉ một
vài người chơi nên tất cả các em đều thích được tham gia chơi.
2. Kết quả:
Qua một số kinh nghiệm chỉ đạo tổ chức thực hiện các trò chơi dân gian
vào trường học, qua một năm thực hiện, tôi nhận thấy kết quả đạt được như sau:
* Đối với nhà trường:
- Góp phần thực hiện các tiêu chí của phong trào “Trường học thân thiện,
học sinh tích cực”.
- Thành lập được Thư viện trò chơi dân gian để giáo viên và đồng nghiệp
tham khảo.
- Góp phần vào việc bảo tồn được di sản văn hoá dân tộc Việt Nam
- Ngoài giờ ra chơi, các hoạt động giờ lên lớp các trò chơi dân gian còn được
thực hiện ở các giờ thể dục, môn Tiếng Việt (Phần Luyện từ và câu), cả giáo viên
và học sinh đều thích thú và thoải mái, giảm căng thẳng sau các giờ học.
- Được đông đảo phụ huynh nhiệt tình ủng hộ nhất là sau khi dự lễ khai
giảng năm học
* Đối với giáo viên:
- Góp phần gìn giữ, phát huy các trò chơi dân gian, làm cho vốn kiến thức
về trò chơi dân gian ngày càng phong phú về thể loại. Phát huy khả năng tìm tòi,
sáng tạo trong các hoạt động để có thể lồng ghép các trò chơi đó vào các tiết học

chơi vô bổ, bạo lực..
- Các em thêm yêu quý và tự hào về văn hoá, phong tục truyền thống của dân
tộc Việt Nam, thêm yêu trường lớp, yêu quý bạn bè, thầy cô, thích được đến trường.
- Không còn cảnh nhiều học sinh rượt đuổi nhau, nghịch phá. Thay vào đó
sân trường rộn rã những nhóm nhảy lò cò, túm tụm chơi ô ăn quan... Các em
thuộc các bài đồng dao hay. Sau giấc ngủ trưa, chuẩn bị vào giờ học buổi chiều,
các em cũng khởi động bằng những trò chơi dân gian thú vị như nhảy lò cò, Ô
ăn quan
- Một số học sinh lớp 4 còn khoe: Từ khi học được cách chơi trò Thả đỉa
ba ba, Rồng rắn lên mây....ở trường, em mang về chơi với các bạn ở cùng khu
phố và ai cũng rất thích.

14/18


Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

Hỏi một số học sinh của trường: “Các em có thích chơi trò chơi dân gian
không thì có 100% các em đều trả lời rất thích tham gia chơi các trò chơi dân gian

15/18


Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Bài học kinh nghiệm:
- Bản thân phải nhận thức sâu sắc về ý nghĩa việc đưa các trò chơi dân gian
vào trường học. Nắm được mục đích của việc chơi, đó là hình thức chơi mà học.
- Cần phải tích cực tìm tòi, sưu tầm thật nhiều các trò chơi dân gian. Cần

chơi dân gian trong trường học.
16/18


Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

Trên đây là một số kinh nghiệm của tôi trong việc tổ chức thực hiện các
trò chơi dân gian trong trường tiểu học. Bước đầu thực hiện nhưng cũng thu
được kết quả tương đối tốt, dễ áp dụng cho mọi đối tượng cho mọi điểm trường,
qua đây tôi mong muốn chia sẻ kinh nghiệm việc tổ chức các trò chơi dân gian
cho học sinh của mình với các đồng nghiệp. Trong năm học tới ngoài việc tiếp
tục tổ chức chơi các trò chơi dân gian, chúng tôi sẽ sưu tầm và tổ chức thực hiện
các điệu múa, tìm hiểu về làn điệu dân ca để tiếp tục đưa vào nhà trường.

Hà Nội, tháng 4 năm 2015
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
không sao chép nội dung của người khác

17/18


Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học

NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CÁC CẤP
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………

18/18